Thực trạng tuân thủ thuế của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam: Nghiên cứu từ góc độ doanh nghiệp tư vấn

Bài viết phân tích thực trạng tuân thủ thuế của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam từ góc độ doanh nghiệp tư vấn, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương Ly
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Mến
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính
• Đề tài: Thực trạng tuân thủ thuế của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TUÂN THỦ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu
• 1.2. Khái quát về doanh nghiệp FDI
• 1.2.1. Khái niệm
• 1.2.2. Đặc điểm của các doanh nghiệp FDI
• 1.2.3. Phân loại các doanh nghiệp FDI
• 1.2.3.1. Dựa theo bản chất đầu tư
• 1.2.3.2. Dựa theo tính chất dòng vốn
• 1.2.3.3. Dựa theo động cơ của các nhà đầu tư
• 1.2.4. Các loại thuế liên quan đến doanh nghiệp FDI
• 1.3. Khát quát về giá giao dịch liên kết (chuyển giá)
• 1.4. Khái quát về thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN)
• 1.5. Khái quát về thuế xuất nhập khẩu
• 1.6. Khái quát về thuế môn bài
• 1.7. Khái quát về thuế thu nhập cá nhân
• 1.8. Khát quát về thuế giá trị gia tăng
• 1.9. Tuân thủ thuế của các doanh nghiệp FDI
• 1.9.1. Quan niệm về tuân thủ thuế
• 1.9.2. Phân loại về tuân thủ
• 1.9.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuế
• 1.10. Kinh nghiệm quốc tế về thuế đối với doanh nghiệp FDI
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TUÂN THỦ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI
• 2.1. Khái quát về các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam
• 2.2. Khái quát hoạt động của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam
• 2.3. Đặc trưng của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam
• 2.4. Ưu điểm và hạn chế trong hoạt động của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam
• 2.5. Thực trạng chính sách thuế đối với các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam
• 2.5.1. Về thuế TNDN
• 2.5.2. Về thuế xuất-nhập khẩu
• 2.5.3. Về thuế giá trị gia tăng
• 2.5.4. Liên quan đến các chi phí của quyền sử dụng đất
• 2.6. Thực trạng chấp hành luật thuế của các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam giai đoạn 2011 – 2021
• 2.6.1. Vấn đề chuyển giá
• 2.6.2. Tuân thủ thuế TNDN
• 2.6.3. Thuế xuất nhập khẩu
• 2.7. Đánh giá thực trạng thuế đối với doanh nghiệp FDI
• 2.7.1. Kết quả đạt được
• 2.7.2. Một số hạn chế cơ bản
• 2.7.3. Nguyên nhân của các hạn chế đang tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN THUẾ ĐỐI VỚI FDI TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Chiến lược thu hút FDI tại Việt Nam
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tuân Thủ Thuế Doanh Nghiệp FDI Tại VN 50 60

Tuân thủ thuế là yếu tố then chốt trong việc đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước và tạo môi trường kinh doanh công bằng. Đối với doanh nghiệp FDI đầu tư tại Việt Nam, việc tuân thủ các quy định về thuế không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là thước đo uy tín và sự phát triển bền vững. Nghiên cứu về tuân thủ thuế đã được thực hiện rộng rãi trên thế giới, tuy nhiên, việc nghiên cứu cụ thể về thực trạng tuân thủ của doanh nghiệp FDI vẫn còn nhiều khoảng trống. Khóa luận này đi sâu vào phân tích các khía cạnh của tuân thủ thuế từ góc độ của doanh nghiệp tư vấn, nhằm làm rõ bức tranh toàn cảnh và đề xuất các giải pháp hiệu quả. Các nghiên cứu trước đây của Zainal Abidin và cộng sự (2010), Lisowsky (2010) đã đưa ra mô hình nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến không tuân thủ thuế của doanh nghiệp trên cơ sở dữ liệu thứ cấp.

1.1. Định Nghĩa Tuân Thủ Thuế Vai Trò Doanh Nghiệp FDI

Tuân thủ thuế được hiểu là việc các doanh nghiệp thực hiện đầy đủ và chính xác các nghĩa vụ về thuế theo quy định của pháp luật. Doanh nghiệp FDI, với vai trò là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế, đóng góp đáng kể vào ngân sách nhà nước thông qua các khoản thuế. Việc tuân thủ pháp luật thuế FDI giúp đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước, tạo nguồn lực để nhà nước chi tiêu cho các hoạt động công cộng và phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, giúp tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

1.2. Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Tuân Thủ Thuế FDI

Nhiều yếu tố tác động đến mức độ tuân thủ thuế của doanh nghiệp FDI. Các yếu tố này có thể bao gồm: Sự phức tạp của hệ thống thuế, trình độ hiểu biết về thuế của doanh nghiệp, áp lực cạnh tranh, mức độ thanh tra kiểm tra của cơ quan thuế, và các biện pháp xử phạt vi phạm. Theo GIZ Sector Programme Public Finance (2010), Nguyễn Thị Lệ Thúy (2011), Nguyễn Thị Thanh Hoài và cộng sự (2011) đã tổng hợp và đi sâu phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế của người nộp thuế, đặc biệt các tác giả đã mở rộng nhận thức về những yếu tố khác ngoài kinh tế tác động đến ý thức tuân thủ thuế của người nộp thuế như yếu tố tâm lý, xã hội. Việc xác định rõ các nhân tố này là cơ sở quan trọng để xây dựng các giải pháp nâng cao tuân thủ thuế.

II. Vấn Đề Chuyển Giá Trốn Thuế Tại Doanh Nghiệp FDI Ở VN

Một trong những thách thức lớn nhất trong quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI là tình trạng chuyển giá và trốn thuế. Doanh nghiệp FDI có thể sử dụng các thủ thuật chuyển giá để giảm thiểu lợi nhuận chịu thuế tại Việt Nam, gây thất thu ngân sách nhà nước. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến nguồn thu của nhà nước mà còn tạo ra sự bất bình đẳng trong môi trường kinh doanh. Việc phát hiện và xử lý các hành vi gian lận thuế FDI đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và áp dụng các biện pháp nghiệp vụ chuyên sâu.

2.1. Thực Trạng Chuyển Giá Trong Doanh Nghiệp FDI Việt Nam

Thực tế cho thấy, tình trạng chuyển giá doanh nghiệp FDI diễn ra khá phổ biến và ngày càng tinh vi. Doanh nghiệp có thể sử dụng các hình thức như nâng khống giá trị nhập khẩu, hạ thấp giá trị xuất khẩu, hoặc chuyển lợi nhuận sang các quốc gia có thuế suất thấp hơn. Theo thống kê của bộ Tài chính vào năm 2016, việc thất thu thuế của ngân sách nhà nước được ước tính khoảng 64 nghìn tỷ đồng theo thống kê của bộ Tài chính vào năm 2016, tương đương với khoảng 5,8% tổng thu ngân sách. Tình trạng này gây khó khăn cho công tác thanh tra, kiểm tra và đòi hỏi các cơ quan quản lý thuế phải nâng cao năng lực chuyên môn và áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

2.2. Hậu Quả Của Trốn Thuế FDI Đến Ngân Sách Môi Trường Kinh Doanh

Trốn thuế doanh nghiệp FDI Việt Nam gây ra những hậu quả nghiêm trọng đến ngân sách nhà nước và môi trường kinh doanh. Ngân sách nhà nước bị thất thu, ảnh hưởng đến khả năng chi tiêu cho các hoạt động công cộng và phát triển kinh tế - xã hội. Môi trường kinh doanh trở nên không bình đẳng, gây thiệt hại cho các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật. Ngoài ra, còn làm giảm uy tín của Việt Nam trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài chân chính và ảnh hưởng đến quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

III. Giải Pháp Nâng Cao Tuân Thủ Thuế Cho Doanh Nghiệp FDI

Để nâng cao tuân thủ thuế đối với doanh nghiệp FDI, cần có một hệ thống giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này cần tập trung vào việc hoàn thiện chính sách thuế, tăng cường công tác thanh tra kiểm tra, nâng cao năng lực quản lý thuế, và đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục pháp luật thuế. Việc thực hiện hiệu quả các giải pháp này sẽ góp phần quan trọng vào việc đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước và tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng.

3.1. Hoàn Thiện Chính Sách Thuế Đối Với Doanh Nghiệp FDI

Chính sách thuế cần được xây dựng một cách minh bạch, rõ ràng và dễ hiểu, đồng thời phải phù hợp với thông lệ quốc tế. Cần rà soát và sửa đổi các quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn hoặc chưa phù hợp với thực tế. Chú trọng đến việc xây dựng các quy định về chuyển giá một cách chặt chẽ và hiệu quả. Cần có sự đồng bộ và nhất quán giữa các văn bản pháp luật liên quan đến thuế.

3.2. Tăng Cường Thanh Tra Kiểm Tra Thuế Doanh Nghiệp FDI

Công tác thanh tra, kiểm tra thuế cần được thực hiện một cách thường xuyên và có trọng điểm, tập trung vào các lĩnh vực có rủi ro cao về gian lận thuế FDI. Cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thanh tra, kiểm tra thuế, trang bị đầy đủ kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghiệp vụ. Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng khác như hải quan, công an để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật thuế.

IV. Ứng Dụng CNTT Đào Tạo Nâng Cao Tuân Thủ Thuế FDI 50 60

Việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong quản lý thuế và nâng cao trình độ cho đội ngũ cán bộ thuế là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI. CNTT giúp tự động hóa các quy trình, giảm thiểu sai sót, và tăng cường khả năng phân tích dữ liệu. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ thuế giúp nâng cao năng lực chuyên môn, cập nhật kiến thức mới, và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác quản lý thuế.

4.1. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Quản Lý Thuế FDI

Cần đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong tất cả các khâu của quy trình quản lý thuế, từ kê khai, nộp thuế, hoàn thuế, đến thanh tra, kiểm tra thuế. Xây dựng hệ thống dữ liệu thuế tập trung, kết nối với các cơ sở dữ liệu khác như hải quan, ngân hàng, đăng ký kinh doanh. Ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), học máy (Machine Learning) để phân tích rủi ro và phát hiện các hành vi trốn thuế FDI.

4.2. Đào Tạo Bồi Dưỡng Cán Bộ Quản Lý Thuế FDI

Cần có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ thuế một cách bài bản và thường xuyên, tập trung vào các lĩnh vực như: Chính sách thuế đối với doanh nghiệp FDI, quản lý rủi ro thuế, chuyển giá, và ứng dụng CNTT trong quản lý thuế. Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực đào tạo, trao đổi kinh nghiệm với các nước có nền quản lý thuế tiên tiến.

V. Tác Động Của Hiệp Định Tránh Đánh Thuế Hai Lần Với FDI

Các Hiệp định tránh đánh thuế hai lần đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút và thúc đẩy đầu tư nước ngoài. Chúng giúp giảm thiểu gánh nặng thuế cho các nhà đầu tư, tạo môi trường đầu tư hấp dẫn và ổn định. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng các hiệp định này có thể tạo ra kẽ hở cho các hành vi gian lận thuế FDI nếu không được quản lý chặt chẽ.

5.1. Ưu Điểm Của Hiệp Định Tránh Đánh Thuế Hai Lần Với FDI

Các hiệp định này giúp giảm thiểu gánh nặng thuế cho các nhà đầu tư nước ngoài, từ đó khuyến khích họ đầu tư vào Việt Nam. Chúng cũng giúp tạo môi trường đầu tư ổn định và minh bạch, giúp các nhà đầu tư yên tâm hơn khi đầu tư vào Việt Nam. Các hiệp định này cũng góp phần thúc đẩy hợp tác kinh tế quốc tế.

5.2. Rủi Ro Giải Pháp Quản Lý Hiệp Định Tránh Đánh Thuế

Các hiệp định này có thể tạo ra kẽ hở cho các hành vi trốn thuế nếu không được quản lý chặt chẽ. Doanh nghiệp có thể lợi dụng các quy định của hiệp định để chuyển lợi nhuận sang các quốc gia có thuế suất thấp hơn. Để quản lý hiệu quả các hiệp định này, cần tăng cường hợp tác quốc tế, trao đổi thông tin với các nước đối tác, và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý thuế.

VI. Đánh Giá Tương Lai Tuân Thủ Thuế Doanh Nghiệp FDI Tại VN

Việc nâng cao tuân thủ thuế đối với doanh nghiệp FDI là một quá trình liên tục và đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng từ cả phía nhà nước và doanh nghiệp. Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách thuế, tăng cường công tác quản lý thuế, và đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục pháp luật thuế. Đồng thời, doanh nghiệp cũng cần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, chủ động rà soát và khắc phục các sai sót trong quá trình kê khai nộp thuế.

6.1. Kết Quả Đạt Được Hạn Chế Trong Tuân Thủ Thuế FDI

Trong những năm qua, công tác quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI đã đạt được những kết quả nhất định. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục, đặc biệt là tình trạng chuyển giá và trốn thuế. Cần tiếp tục nỗ lực để cải thiện tình hình này.

6.2. Triển Vọng Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Thuế FDI

Trong tương lai, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống thuế, tạo môi trường đầu tư hấp dẫn và minh bạch. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế để chống trốn thuế và chuyển giá, đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước một cách bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giữ vai trò là một động lực then chốt đối với sự tăng trưởng kinh tế, chuyển giao khoa học kỹ thuật, mở rộng thị trường xuất khẩu và thúc đẩy hội nhập quốc tế của Việt Nam. Tính đến thời điểm thực hiện nghiên cứu, cả nước có gần 30.000 doanh nghiệp FDI đang hoạt động, tập trung chủ yếu tại các trung tâm kinh tế và khu công nghiệp lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Bắc Ninh, Cần Thơ. Đóng góp của khu vực này vào nền kinh tế là rất đáng kể; đơn cử vào cuối năm 2021, các doanh nghiệp FDI đạt tổng lợi nhuận trên 7.217 triệu USD (tăng 6% so với năm 2020), giá trị xuất khẩu đạt 5.556 triệu USD và đóng góp vào ngân sách nhà nước trên 4.337 tỷ đồng.

Tuy nhiên, song hành với các chính sách ưu đãi tài chính và ưu đãi thuế nhằm thu hút vốn ngoại, công tác quản lý và giám sát nghĩa vụ thuế đối với khu vực FDI đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Thống kê của Bộ Tài chính năm 2016 ước tính mức thất thu ngân sách nhà nước liên quan đến các chính sách ưu đãi và hoạt động chuyển giá của khối FDI vào khoảng 64 nghìn tỷ đồng, tương đương 5,8% tổng thu ngân sách. Thực tiễn thanh tra, kiểm tra ghi nhận tình trạng nhiều doanh nghiệp FDI liên tục kê khai thua lỗ kéo dài qua nhiều năm nhưng vẫn mở rộng quy mô đầu tư và quy mô sản xuất kinh doanh. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu toàn diện thực trạng chấp hành pháp luật thuế của khối doanh nghiệp này dưới góc độ thực tế.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về doanh nghiệp FDI, các sắc thuế liên quan và hành vi tuân thủ/không tuân thủ thuế của người nộp thuế.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng chính sách thuế và mức độ tuân thủ thuế của các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam trong giai đoạn 2011 – 2021, tập trung vào thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế xuất nhập khẩu và vấn đề chuyển giá.
3. Khảo sát, thu thập ý kiến chuyên môn từ đội ngũ chuyên viên tư vấn thuế tại Công ty Cổ phần Tư vấn EY Việt Nam nhằm làm rõ các hành vi sai lệch thuế và nguyên nhân phát sinh.
4. Đề xuất các giải pháp và định hướng chiến lược giúp Chính phủ cùng các cơ quan quản lý thuế hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả giám sát nghĩa vụ thuế của khu vực FDI.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng tuân thủ thuế đối với doanh nghiệp FDI tại Việt Nam nhìn từ góc độ của doanh nghiệp tư vấn thuế.
• Phạm vi không gian: Tập trung vào các doanh nghiệp FDI hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, đồng thời có mở rộng so sánh với kinh nghiệm chính sách thuế của các quốc gia điển hình trong khối ASEAN (Singapore, Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Philippines).
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn nghiên cứu 10 năm từ năm 2011 đến năm 2021, có cập nhật các số liệu kinh tế quý 1 năm 2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và văn bản pháp lý được tác giả sử dụng bao gồm:

• Khái niệm và đặc điểm doanh nghiệp FDI: Tiếp cận theo định nghĩa quốc tế và pháp luật Việt Nam, xác định doanh nghiệp đầu tư trực tiếp là tổ chức có nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ từ 10% trở lên quyền biểu quyết (phân chia thành công ty con sở hữu trên 50%, công ty liên kết sở hữu từ 10% đến 50%, và chi nhánh). Phân loại theo bản chất đầu tư (phương tiện hoạt động, mua lại và sáp nhập - M&A), tính chất dòng vốn (vốn chứng khoán, vốn tái đầu tư, vốn vay nội bộ/giao dịch nợ) và động cơ nhà đầu tư (tìm kiếm tài nguyên, hiệu quả, thị trường).
• Hệ thống sắc thuế và nguyên tắc đánh thuế: Phân tích 4 nguyên tắc đánh thuế cơ bản (công bằng; cân bằng lợi ích nhà nước và người nộp thuế; rõ ràng, dễ hiểu, đạt hiệu quả; tránh đánh thuế trùng). Hệ thống các sắc thuế áp dụng đối với DN FDI bao gồm: Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), Thuế xuất nhập khẩu (XNK), Thuế giá trị gia tăng (GTGT), Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và Thuế môn bài.
• Lý thuyết về chuyển giá (Transfer Pricing): Bản chất của việc định giá chuyển nhượng nhằm dịch chuyển lợi nhuận sang các quốc gia có thuế suất thấp (thiên đường thuế). Bốn hình thức chuyển giá chính: chuyển giao tài sản hữu hình, chuyển giao tài sản vô hình, cung cấp dịch vụ nội bộ tập đoàn và chi trả lãi vay vốn sản xuất kinh doanh.
• Lý thuyết tuân thủ thuế: Khái niệm tuân thủ tự nguyện của James và Alley (2002); định nghĩa về kê khai, nộp thuế đúng hạn của McKerchar (2003); các mô hình nghiên cứu không tuân thủ thuế của Zainal Abidin (2010), Lisowsky (2010), Noor (2012, 2013), Yusof (2014), Vũ Hữu Đức (2009), GIZ (2010), Nguyễn Thị Lệ Thúy (2011), Nguyễn Thị Thanh Hoài (2011). Căn cứ pháp lý theo Khoản 3 Điều 103 Luật Quản lý thuế số 78/2006/QH11.
• Hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh: Quyết định số 732/2011/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược cải cách hệ thống thuế giai đoạn 2011 – 2020; Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp sửa đổi 2013; Luật Đầu tư 2014; Nghị định số 118/2015/NĐ-CP; Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2016; Thông tư số 219/2013/TT-BTC; Công văn số 4629/TCT-KK của Tổng cục Thuế.

Phương pháp nghiên cứu thực tế đã áp dụng:

• Phương pháp nghiên cứu định tính: Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu, phương pháp so sánh logic đối với các chính sách thuế quốc tế và văn bản pháp luật hiện hành.
• Phương pháp điều tra khảo sát định tính: Xây dựng phiếu khảo sát qua Google Forms với các câu hỏi mở, gửi tới 120 nhân sự gồm nhân viên, chuyên viên cấp cao và quản lý các phòng ban thuế tại Công ty Cổ phần Tư vấn EY Việt Nam (trong đó thực hiện khảo sát chuyên sâu 32 chuyên viên, quản lý thuộc bộ phận tư vấn thuế TNDN).
• Phương pháp thống kê mô tả định lượng: Thu thập, xử lý và trực quan hóa dữ liệu khảo sát nội bộ kết hợp dữ liệu thống kê thứ cấp thành các bảng biểu, biểu đồ cơ cấu và phân bổ tỷ lệ.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp công bố từ Tổng cục Thống kê (GSO), Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), Tổng cục Thuế, Báo cáo của Oxfam/VEPR/Prakasa, Cổng thông tin thống kê ASEAN (ASEAN Statistics Data Portal), cùng số liệu thực tế thu thập từ bộ phận Global Trade and Customs tại EY Vietnam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về tuân thủ thuế đối với doanh nghiệp FDI

Chương này tập trung tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước về hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp. Tác giả làm rõ các khái niệm pháp lý, đặc điểm vận hành phức tạp của các tập đoàn đa quốc gia và phân loại DN FDI theo nhiều tiêu chí.

Về mặt lý luận thuế, tác giả phân tích chi tiết bốn nguyên tắc đánh thuế và năm sắc thuế chủ yếu điều chỉnh hoạt động của DN FDI. Nội dung trọng tâm của chương đi sâu vào bản chất của hành vi chuyển giá, phân loại hành vi tuân thủ (tuân thủ tự nguyện, tuân thủ dưới sự quản lý) và không tuân thủ (có chủ ý hoặc không có chủ ý). Các nhóm nhân tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuế được chia tách rõ ràng:

• Nhóm nhân tố chủ quan: Ý thức nghĩa vụ thuế, trình độ hiểu biết chính sách, nhận thức tính công bằng, quy mô doanh nghiệp, ngành nghề và khả năng thanh toán.
• Nhóm nhân tố khách quan: Dịch vụ công và công tác quản lý của cơ quan thuế, năng lực và đạo đức của công chức thuế, hoạt động thanh kiểm tra, danh tiếng doanh nghiệp, sự ổn định kinh tế, tính phức tạp của thủ tục hành chính và các chế tài xử phạt.

Nghiên cứu cũng tổng hợp kinh nghiệm quốc tế trong khối ASEAN: thuế suất TNDN phổ thông trung bình toàn khối giảm từ 25% (năm 2010) xuống 22% (năm 2020); tỷ lệ thuế thực nộp trung bình (EATR) của ASEAN là 12,28% do chính sách ưu đãi cạnh tranh (tax holiday kéo dài từ 8 đến 20 năm tại Philippines, Indonesia, Malaysia). Về đất đai, Malaysia áp dụng thời hạn cho thuê lên tới 99 năm không gia hạn, Thái Lan 99 năm và Indonesia 95 năm (bao gồm gia hạn).

Chương 2: Thực trạng tuân thủ thuế đối với doanh nghiệp FDI tại Việt Nam

Chương 2 trình bày bức tranh toàn diện về hoạt động và việc chấp hành nghĩa vụ thuế của các DN FDI tại Việt Nam giai đoạn 2011 – 2021:

• Khái quát quy mô FDI: Tính đến tháng 3/2022, tổng vốn đăng ký mới, bổ sung và góp vốn mua cổ phần đạt trên 8,9 tỷ USD; vốn thực hiện đạt 4,42 tỷ USD (tăng 7,8% so với quý 1/2021). Cơ cấu địa phương ghi nhận Bình Dương dẫn đầu với 2,32 tỷ USD, tiếp đến là Bắc Ninh (1,42 tỷ USD) và Thái Nguyên (934 triệu USD), chiếm 52,5% tổng vốn. Hình thức đầu tư 100% vốn nước ngoài chiếm 73,1% tổng vốn đăng ký lũy kế. Đối tác đầu tư lớn nhất đến từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore và Trung Quốc. Lĩnh vực công nghiệp chế biến - chế tạo và bất động sản thu hút khoảng 75% vốn đầu tư (năm 2020), trong khi nông nghiệp chỉ chiếm 1,1% (năm 2019).
• Thực trạng chính sách ưu đãi thuế: Mức thuế suất TNDN phổ thông giảm từ 25% (2014) xuống 22%, và xuống 20% từ năm 2016. DN FDI được hưởng ưu đãi thuế suất 10% trong 15 năm, 17% trong 10 năm, miễn thuế tối đa 4 năm và giảm 50% tối đa 9 năm đối với địa bàn, lĩnh vực khuyến khích đầu tư. Khu vực FDI chiếm tới 76% tổng số thuế TNDN được miễn, giảm của cả nước; tỷ lệ thuế TNDN được miễn giảm trên tổng số thuế TNDN phải nộp của riêng khối FDI lên tới 48% (vượt trội so với mức 4,6% của DNNN và 14% của doanh nghiệp tư nhân).
• Thực trạng chấp hành và sai phạm thuế:
  • Chuyển giá và thuế TNDN: Năm 2018, cơ quan thuế thanh tra gần 3.000 DN có rủi ro cao, giảm lỗ hơn 5.830 tỷ đồng, truy thu, truy hoàn và phạt gần 1.701 tỷ đồng (tăng 80% và 110% so với năm 2017). Trong 9 tháng đầu năm 2019, thanh tra hơn 2.000 DN báo lỗ/nghi ngờ chuyển giá, truy thu và phạt 480 tỷ đồng, giảm lỗ gần 1.700 tỷ đồng. Tỷ lệ DN FDI kê khai thua lỗ thường xuyên chiếm 60% tại TP.HCM và trên 50% tại Bình Dương (giai đoạn 2011 – 2018). Kết quả khảo sát 32 chuyên viên thuế TNDN tại EY cho thấy 31% DN khai sai chi phí đầu vào để trốn thuế. Danh sách V1000 năm 2021 ghi nhận DN FDI chiếm 45% số lượng nhưng chỉ đóng góp 37% tổng số thuế nộp của bảng.
  • Thuế Xuất nhập khẩu: Việt Nam tham gia 15 hiệp định FTA với khoảng 15 loại C/O tương ứng. Khảo sát thực tế chỉ ra tỷ lệ khai sai C/O chiếm khoảng 40% tổng số C/O hàng năm. Khảo sát chuyên gia EY về bảng mã số hàng hóa (HS Code) ghi nhận 53% đồng ý và 20% hoàn toàn đồng ý cần bổ sung tiêu chí phân loại. Dẫn chứng vụ việc thực tế: LG bị Chi cục Hải quan Hải Phòng ấn định thuế 6,8 tỷ đồng do khai sai mã HS; Cục Kiểm tra sau thông quan ra Quyết định số 612 xử phạt LG Vietnam 1,3 tỷ đồng do không khai báo mối quan hệ đặc biệt trong giá tính thuế.
• Đánh giá kết quả và hạn chế: Khu vực FDI đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, kim ngạch xuất nhập khẩu (năm 2017 chiếm 72,6% tổng xuất khẩu cả nước; năm 2020 đạt trên 250 tỷ USD), đóng góp ngân sách (năm 2019 nộp 132 tỷ đồng, chiếm 14,5% tổng thu NSNN) và giải quyết việc làm (lao động làm việc tại khối FDI tăng từ 358.500 người năm 2010 lên 4.207.400 người năm 2017, tương đương 7,8% tổng lao động toàn xã hội). Tuy nhiên, tình trạng chuyển giá, khai man chi phí, bất bình đẳng môi trường kinh doanh với DN nội địa vẫn diễn biến phức tạp.

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện thuế đối với FDI tại Việt Nam

Chương 3 định hướng chiến lược thu hút FDI của Việt Nam trong giai đoạn mới:

• Chuyển dịch định hướng thu hút FDI từ chiều rộng sang chiều sâu, ưu tiên các dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và có tính lan tỏa, liên kết với doanh nghiệp nội địa.
• Rà soát, hoàn thiện khung pháp lý về ưu đãi thuế, hạn chế các kẽ hở dẫn đến cạnh tranh ưu đãi quá mức hoặc tạo điều kiện cho hành vi chuyển giá.
• Nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ thuế và hải quan trong việc phân loại mã HS, kiểm tra xác minh C/O và kiểm soát các giao dịch liên kết xuyên biên giới.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính và số liệu thực nghiệm

Tác giả đã tổng hợp và phân tích các chỉ số định lượng then chốt phản ánh thực trạng tuân thủ thuế của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam:

Chỉ tiêu / Vấn đề nghiên cứu	Số liệu / Tỷ lệ ghi nhận trong văn bản
Vốn FDI quý 1/2022	Tổng vốn đăng ký đạt >8,9 tỷ USD; Vốn thực hiện đạt 4,42 tỷ USD (tăng 7,8% so với cùng kỳ 2021).
Cơ cấu vốn FDI theo địa phương	Bình Dương (2,32 tỷ USD), Bắc Ninh (1,42 tỷ USD), Thái Nguyên (934 triệu USD) - chiếm 52,5% tổng vốn.
Hình thức đầu tư	100% vốn nước ngoài chiếm 73,1% tổng vốn đăng ký lũy kế; Liên doanh chiếm khoảng 20%.
Cơ cấu ngành thu hút FDI (2020)	Công nghiệp chế biến - chế tạo và Bất động sản chiếm ~75%; Nông nghiệp chiếm 1,1% (2019).
Ưu đãi thuế TNDN	DN FDI chiếm 76% tổng thuế TNDN miễn/giảm cả nước; Tỷ lệ miễn giảm trên tổng TNDN của FDI là 48%.
Tỷ lệ DN FDI báo lỗ thường xuyên	TP.HCM ghi nhận 60% (trên 3.500 DN); Bình Dương ghi nhận trên 50% (giai đoạn 2011 - 2018).
Thanh tra chuyển giá năm 2018	Thanh tra gần 3.000 DN rủi ro cao; Giảm lỗ 5.830 tỷ đồng; Truy thu, truy hoàn và phạt 1.701 tỷ đồng.
Thanh tra chuyển giá 9 tháng đầu 2019	Thanh tra >2.000 DN; Giảm lỗ gần 1.700 tỷ đồng; Truy thu, phạt và truy hoàn 480 tỷ đồng.
Khảo sát sai phạm chi phí TNDN (EY)	31% chuyên viên xác nhận DN khai sai chi phí ghi nhận đầu vào để trốn thuế.
Sai phạm C/O và Mã HS (Hải quan)	Khai sai C/O chiếm ~40% tổng số khai; 73% chuyên viên EY đồng ý/hoàn toàn đồng ý cần sửa tiêu chí mã HS.
Đóng góp kinh tế - xã hội	Xuất khẩu FDI chiếm 72,6% cả nước (2017); Lao động FDI đạt 4,2 triệu người (7,8% lao động cả nước năm 2017).

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Hoàn thiện chính sách thuế và cơ chế ưu đãi: Điều chỉnh các mức ưu đãi thuế TNDN theo hướng gắn liền với hiệu quả kinh tế thực tế, giảm thiểu tình trạng lạm dụng "tax holiday"; xây dựng danh mục ưu đãi tập trung vào chuyển giao công nghệ thay vì ưu đãi đại trà.
• Tăng cường kiểm soát chuyển giá và giao dịch liên kết: Hoàn thiện hành lang pháp lý về giá chuyển nhượng, chuẩn hóa cơ chế chia sẻ thông tin giao dịch tài chính liên kết giữa các cơ quan quản lý nhà nước.
• Cải cách thủ tục hải quan và thuế XNK: Bổ sung các tiêu chí cụ thể và minh bạch trong bảng danh mục mã HS nhằm hạn chế việc cố tình áp sai mã thuế suất thấp; siết chặt quy trình thẩm định C/O và quy định bắt buộc khai báo "mối quan hệ đặc biệt" trong xác định trị giá hải quan.
• Nâng cao chất lượng thanh tra, kiểm tra: Tăng cường đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ định giá chuyển nhượng và kiểm toán quốc tế cho cán bộ thuế, ứng dụng công nghệ quản lý rủi ro hiện đại.

Đóng góp của đề tài

Khóa luận đã bổ sung góc nhìn thực tiễn sâu sắc từ môi trường tư vấn thuế chuyên nghiệp (bộ phận Global Trade and Customs tại EY Vietnam). Việc kết hợp giữa phân tích số liệu vĩ mô của cơ quan quản lý và dữ liệu điều tra sơ cấp từ các chuyên viên trực tiếp xử lý hồ sơ thuế đã làm sáng tỏ các phương thức lách luật, sai phạm thực tế về C/O, mã HS và hạch toán chi phí mà các nghiên cứu thuần túy lý thuyết trước đây chưa chỉ ra cụ thể.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Khảo sát sơ cấp được thực hiện trong phạm vi mẫu gồm 120 chuyên viên và quản lý tại Công ty Cổ phần Tư vấn EY Việt Nam (mẫu chuyên sâu về TNDN gồm 32 người), do đó tính đại diện có thể chịu ảnh hưởng bởi đặc thù nhóm khách hàng của một đơn vị tư vấn cụ thể. Bên cạnh đó, số liệu thanh tra về chuyển giá có tính bảo mật cao nên việc tiếp cận toàn bộ dữ liệu kiểm toán chi tiết của tất cả các tập đoàn FDI còn hạn chế.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng phạm vi khảo sát sang nhiều tổ chức tư vấn kiểm toán quốc tế khác (Big 4 và các công ty tư vấn độc lập), kết hợp phân tích chuỗi số liệu định lượng về tuân thủ thuế của DN FDI sau giai đoạn đại dịch COVID-19 và khi Việt Nam áp dụng các cam kết thuế tối thiểu toàn cầu.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính công, Thuế, Quản trị kinh doanh, Luật kinh tế và Thương mại quốc tế; các nhà nghiên cứu chính sách kinh tế; cán bộ thanh tra thuế, công chức hải quan; và các chuyên viên tư vấn tài chính doanh nghiệp.
• Nội dung đáng tham khảo nhất:
  • Phần phân tích chi tiết về các hình thức chuyển giá, kỹ thuật hạch toán sai chi phí đầu vào và dữ liệu thanh tra xử lý chuyển giá giai đoạn 2018 – 2019.
  • Phân tích thực tế về các sai phạm trong thủ tục xuất nhập khẩu (khai sai C/O chiếm 40%, tranh chấp phân loại mã HS, không khai báo mối quan hệ đặc biệt) kèm các trường hợp xử phạt thực tế tại doanh nghiệp (LG Vietnam).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ doanh nghiệp FDI kê khai thua lỗ thường xuyên tại các trung tâm công nghiệp lớn được ghi nhận như thế nào trong khóa luận?

Theo số liệu thống kê của Bộ Tài chính được trích dẫn trong văn bản, có hơn 50% số doanh nghiệp FDI trên cả nước kê khai lỗ. Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận 60% doanh nghiệp FDI kê khai lỗ thường xuyên trên tổng số 3.500 doanh nghiệp; tỉnh Bình Dương ghi nhận tỷ lệ trên 50% doanh nghiệp báo lỗ liên tục trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2018 dù các doanh nghiệp này vẫn tiếp tục mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh.

2. Theo khảo sát chuyên gia thuế tại EY Vietnam, sai phạm phổ biến nhất liên quan đến thuế TNDN của doanh nghiệp FDI là gì?

Kết quả khảo sát 32 nhân viên, chuyên viên cấp cao và quản lý tại bộ phận tư vấn thuế TNDN của EY Vietnam chỉ ra rằng có tới 31% doanh nghiệp FDI thực hiện hành vi khai sai chi phí ghi nhận đầu vào nhằm mục đích giảm nghĩa vụ thuế. Thủ thuật này thường biểu hiện ở việc kê khai giá nguyên vật liệu nhập khẩu đầu vào ở mức cao trong khi định giá bán xuất khẩu ở mức thấp để tạo lỗ giả trên sổ sách kế toán.

3. Tỷ lệ khai sai Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) trong hoạt động xuất nhập khẩu của DN FDI là bao nhiêu?

Theo kết quả nghiên cứu và làm việc thực tiễn của tác giả với các trưởng phòng xuất nhập khẩu tại các công ty FDI, số lượng Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) bị khai sai các tiêu chí chiếm khoảng 40% trong tổng số các C/O được kê khai khi xuất nhập khẩu hàng hóa hàng năm.

4. Kết quả thanh tra thuế đối với các doanh nghiệp FDI có rủi ro chuyển giá năm 2018 đạt những con số cụ thể nào?

Trong năm 2018, cơ quan thuế đã tiến hành thanh tra, kiểm tra tại gần 3.000 công ty, tập đoàn FDI thuộc diện rủi ro cao (tăng 80% so với năm 2017). Kết quả xử lý đã thực hiện giảm lỗ hơn 5.830 tỷ đồng, thực hiện truy thu, truy hoàn và xử phạt vi phạm hành chính gần 1.701 tỷ đồng (tăng tương ứng gần 80% và 110% so với năm 2017).

5. Khóa luận dẫn chứng trường hợp xử phạt cụ thể nào đối với sai phạm thuế xuất nhập khẩu của doanh nghiệp FDI?

Khóa luận nêu rõ trường hợp của Công ty LG: bị Chi cục Hải quan Hải Phòng ấn định số tiền thuế 6,8 tỷ đồng do hành vi khai sai mã số hàng hóa (HS Code); đồng thời ngày 5/12, Cục Kiểm tra sau thông quan (Tổng cục Hải quan) đã ban hành Quyết định số 612 xử phạt vi phạm hành chính công ty này số tiền 1,3 tỷ đồng do hành vi không khai báo mối quan hệ đặc biệt trong xác định giá tính thuế xuất nhập khẩu.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Hương Ly tại Học viện Ngân hàng đã phản ánh một cách có hệ thống thực trạng tuân thủ pháp luật thuế của các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam giai đoạn 2011 – 2021. Đề tài kết hợp chặt chẽ giữa cơ sở lý luận, dữ liệu thống kê quản lý nhà nước và kinh nghiệm khảo sát thực tế từ Công ty Cổ phần Tư vấn EY Việt Nam để làm rõ các tồn tại nổi cộm như chuyển giá, báo lỗ giả tạo, sai lệch C/O và mã HS. Các phân tích và phát hiện trong công trình cung cấp cơ sở thực tiễn có giá trị giúp các nhà hoạch định chính sách hoàn thiện khung khổ quản lý thuế và nâng cao hiệu quả thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TUÂN THỦ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI 1. Tổng quan nghiên cứu Trong những năm vừa qua, trên thế giới đã ghi nhận nhiều công trình khoa học nghiên cứu về việc tuân thủ thuế. Các tác giả đã phần nào khắc họa những nội dung quan trọng liên quan đến vấn đề tuân thủ thuế, trong đó có nhiều xu hướng tiếp cận khác nhau, ví dụ như: Các nghiên cứu của Zainal Abidin và cộng sự (2010); Lisowsky (2010); Noor và cộng sự (2012); Noor và cộng sự (2013); Yusof và cộng sự (2014) đã đưa ra mô hình nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến không tuân thủ thuế của doanh nghiệp trên cơ sở dữ liệu thứ cấp; Trong đó các tác giả đã sử dụng các chỉ tiêu trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh để đo lường nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp. Kế thừa từ các kết quả nghiên cứu khoa học trước đây có liên quan, Vũ Hữu Đức và cộng sự (2009) đã sử dụng phương pháp phân tích mô phỏng dựa trên mối quan hệ giữa các chỉ BCTC và số liệu kê khai thuế đã chứng minh được một số yếu tố có tác động đến việc gây ra các sai lệch thuế trong quá trình kê khai thuế của các doanh nghiệp tại Việt Nam.

Tuy nhiên nghiên cứu này vẫn chưa đưa ra mô hình thực nghiệm. GIZ Sector Programme Public Finance (2010), Nguyễn Thị Lệ Thúy (2011), Nguyễn Thị Thanh Hoài và cộng sự (2011) đã tổng hợp và đi sâu phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế của người nộp thuế, đặc biệt các tác giả đã mở rộng nhận thức về những yếu tố khác ngoài kinh tế tác động đến ý thức tuân thủ thuế của người nộp thuế như yếu tố tâm lý, xã hội. Qua những nghiên cứu kể trên, ta có thể thấy có rất nhiều các nghiên cứu tìm hiểu về các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ tuân thủ thuế, không tuân thủ thuế, tuy nhiên ở cả Việt Nam và thế giới đều chưa có những nghiên cứu cụ thể liên quan đến thực trạng 4 tuân thủ thuế của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Điều đó đã tạo ra khoảng trống trong nghiên cứu khoa học.

Khái quát về doanh nghiệp FDI 1. Khái niệm Doanh nghiệp FDI (Foreign Direct Investment) là doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài, là một hình thức đầu tư dài hạn của các cá nhân hoặc tổ chức nước này vào nước khác bằng cách thiết lập các nhà máy thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh với mục đích nhằm đạt được các lợi ích lâu dài từ các hoạt động kinh doanh này Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là doanh nghiệp do nhà đầu tư của một quốc gia đầu tư toàn bộ hoặc một phần vốn thành lập trên lãnh thổ của một quốc gia khác để tiến hành hoạt động kinh doanh thu lợi nhuận. "Nhiều nước trên thế giới không phân biệt vốn đầu tư trong nước với vốn đầu tư nước ngoài và bởi vậy, không có khái niệm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; họ gọi các doanh nghiệp được thành lập trên cơ sở góp vốn của các nhà đầu tư nước ngoài theo hình thức tổ chức pháp lí của chúng, ví dụ: công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần.” FDI là hình thức mang tính khả thi và hiệu quả kinh tế rất lớn. Vì vậy, mục đích hàng đầu của FDI chính là mang lại lợi nhuận cho nhà đầu tư.

Thu nhập mà chủ đầu tư thu được mang tính chất là thu nhập kinh doanh chứ không phải lợi tức. Loại hình thu nhập này phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả kinh doanh. Muốn thu hút đầu tư, thúc đẩy kinh tế phát triển, các nước được đầu tư cần phải có hành lang pháp lý rõ ràng. Tỷ lệ đóng góp của các bên trong vốn điều lệ hoặc vốn pháp định là cơ sở quy định quyền và nghĩa vụ của mỗi bên.

Đồng thời, lợi nhuận và rủi ro của các nhà đầu tư cũng tương ứng với tỷ lệ này. Chủ đầu tư có quyền tự quyết định đầu tư, quyết định sản xuất kinh doanh và tự chịu trách nhiệm về lỗ lãi. Bên cạnh đó, họ còn được tự do lựa chọn lĩnh vực đầu tư, hình 5 thức đầu tư… Vì thế có thể đưa ra những quyết định phù hợp nhất mang lại lợi nhuận cao. Để được tham gia kiểm soát hoặc kiểm soát doanh nghiệp nhận đầu tư, nhà đầu tư phải góp đủ số vốn tối thiểu, tùy theo quy định của mỗi quốc gia.

Thông thường, FDI được thực hiện thông qua việc xây dựng mới hay mua lại một phần hoặc toàn bộ doanh nghiệp đang hoạt động, bằng việc mua cổ phiếu để thông tin xác nhận. Đặc điểm của các doanh nghiệp FDI Doanh nghiệp đầu tư trực tiếp là doanh nghiệp hợp nhất hoặc chưa hợp nhất, trong đó nhà đầu tư nước ngoài sở hữu từ 10% trở lên số cổ phần phổ thông hoặc quyền biểu quyết của doanh nghiệp được hợp nhất hoặc tương đương của doanh nghiệp chưa được hợp nhất. Doanh nghiệp đầu tư trực tiếp có thể là công ty con, công ty liên kết hoặc chi nhánh. Công ty con là doanh nghiệp hợp nhất trong đó nhà đầu tư nước ngoài kiểm soát trực tiếp hoặc gián tiếp (thông qua một công ty con khác) hơn 50% quyền biểu quyết của cổ đông.

Công ty liên kết là doanh nghiệp mà nhà đầu tư trực tiếp và các công ty con của nó kiểm soát giữa 10% và 50% số cổ phần có quyền biểu quyết. Chi nhánh là một doanh nghiệp không hợp nhất thuộc sở hữu toàn bộ hoặc do doanh nghiệp hợp nhất. Phân loại các doanh nghiệp FDI - Dựa theo bản chất đầu tư Đầu tư phương tiện hoạt động: Bản chất đầu tư hình thức này là công ty mẹ đầu tư mua sắm và thiết lập các phương tiện kinh doanh mới ở nước thực hiện đầu tư; Hình thức đầu tư này làm tăng về khối lượng đầu tư vào. Mua lại và sáp nhập: Đây là hình thức hai hay nhiều các doanh nghiệp, công ty có vốn FDI đang hoạt động thực hiện thủ tục sáp nhập vào nhau hoặc một doanh nghiệp mua 6 lại một doanh nghiệp có vốn FDI ở nước nhận đầu tư; Hình thức này không nhất thiết dẫn đến tăng về khối lượng đầu tư vào.

- Dựa theo tính chất dòng vốn Vốn chứng khoán: Nhà đầu tư nước ngoài có thể mua các cổ phần hoặc mua trái phiếu của doanh nghiệp do một công ty trong nước phát hành ở một mức cụ thể đủ lớn để có quyền tham gia vào các quyết định quản lý vào công ty. Vốn tái đầu tư: Doanh nghiệp có vốn FDI có thể dùng lợi nhuận khi chưa phân phối thu được từ hoạt động kinh doanh trong quá khứ dùng để thực hiện đầu tư thêm mở rộng quy mô, ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp. Vốn vay nội bộ hay giao dịch nợ, bù trừ công nợ nội bộ: Vốn vay nội bộ hay từ các khoản giao dịch nợ, bù trừ công nợ trong nội bộ doanh nghiệp được hiểu là giữa các chi nhánh hay trong công ty con cùng của một công ty đa quốc gia có thể thực hiện cho nhau vay để hoạt động đầu tư hay mua các loại cổ phiếu hay trái phiếu doanh nghiệp của nhau. Sau đó bù trừ công nợ để chuyển thành phần vốn góp mở rộng quy mô, ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp.

- Dựa theo động cơ của các nhà đầu tư Vốn tìm kiếm tài nguyên: Đây là các dòng vốn nhằm mục đích khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên rẻ và dồi dào ở các nước tiếp nhận, khai thác nguồn nhân lực lao động có thể kém về kỹ năng nhưng giá thấp hoặc khai thác nguồn lao động có kỹ năng dồi dào. Nguồn vốn loại này còn nhằm để khai thác các tài sản sẵn có thương hiệu ở nước tiếp nhận (như các điểm du lịch nổi tiếng). Đây cũng là một cách khai thác các tài sản trí tuệ của nước tiếp nhận. Ngoài ra, hình thức vốn này còn nhằm tranh giành giữa các nguồn tài nguyên chiến lược để khỏi lọt vào tay đối thủ mình đang cạnh tranh.

Vốn tìm kiếm hiệu quả: Đây là nguồn vốn nhằm tận dụng việc giá thành đầu vào kinh doanh mức thấp ở nước tiếp nhận như về giá về nguyên liệu rẻ, giá nhân công rẻ, giá 7 các yếu tố để thực hiện hoạt động sản xuất: điện nước, chi phí thông tin liên lạc, giao thông vận tải, mặt bằng rẻ, thuế suất ưu đãi hỗ trợ… Vốn tìm kiếm thị trường: Đây là một hình thức đầu tư nhằm để mở rộng thị trường hoặc giữ thị trường khỏi bị các đối thủ cạnh tranh giành mất. Ngoài ra, nó còn nhằm tận dụng các hiệp định hợp tác kinh tế giữa nước tiếp nhận với các nước và các khu vực khác, lấy nước tiếp nhận làm bàn đạp để thâm nhập vào các thị trường khu vực và toàn cầu. Các loại thuế liên quan đến doanh nghiệp FDI Do tính chất và ngành nghề kinh doanh của từng doanh nghiệp có nhiều sự khác nhau, nên các loại thuế áp dụng áp dụng vào cụ thể một doanh nghiệp cũng có nhiều sự khác biệt. Tuy nhiên, dưới đây là các loại thuế mà hầu như xuất hiện ở tất cả các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Các loại thuế đều có chung 4 nguyên tắc đánh thuế như sau: Thứ nhất, đánh thuế phải đảm bảo công bằng. nguyên tắc này được hiểu là mọi đối tượng có năng lực chịu thuế đều phải nộp thuế và mọi người có điều kiện liên quan đến thuế như nhau phải được đối xử về thuế như nhau. Thứ hai, đánh thuế phải đảm bảo cân bằng lợi ích giữa nhà nước và người nộp thuế. Việc đánh thuế vừa phải đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước vừa phải đảm bảo người nộp thuế không phải nôp số thuế quá lớn.

Thứ ba, đánh thuế phải đảm bảo dễ hiểu, đạt hiệu quả. Nội dung của nguyên tắc này là các loại thuế phải đảm bảo rõ ràng, dễ hiểu cho mọi đối tượng và có tính ổn định đồng thời hệ thống thuế phải được tổ chức sao cho chi phí quản lí thuế không cao hơn mức mà mục tiêu đề ra cho phép. Thứ tư, đánh thuế phải đảm bảo không xảy ra tình trạng một đối tượng tính thuế phải chịu một loại thuế nhiều lần. Khi ban hành một loại thuế cần tránh tình trạng thuế chồng lên thuế.