Thực Hành Dân Chủ Của Nhân Dân Ở Nông Thôn Hà Tĩnh Hiện Nay

Luận án tiến sĩ nghiên cứu thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn hà tĩnh hiện nay, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn đề

• Tác giả: Hoàng Trung Dũng
• Người hướng dẫn: GS. Phùng Hữu Phö
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Thực Hành Dân Chủ Của Nhân Dân Ở Nông Thôn Hà Tĩnh: Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Câu hỏi và giả thiết nghiên cứu
• Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp mới của luận án
• Ý nghĩa của luận án
• Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.1.1. Nghiên cứu lý thuyết về dân chủ và thực hành dân chủ
• 1.1.2. Nghiên cứu thực hành dân chủ của nhân dân nông thôn Việt Nam, nhân dân nông thôn Hà Tĩnh
• 1.2. Khái quát kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.2.1. Kết quả nghiên cứu liên quan
• 1.2.2. Những vấn đề Luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC HÀNH DÂN CHỦ CỦA NHÂN DÂN Ở NÔNG THÔN VIỆT NAM
• 2.1. Lý luận về thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn
• 2.1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 2.1.2. Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn
• 2.1.3. Các yếu tố tác động đến thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn
• 2.2. Kinh nghiệm thực hành dân chủ ở một số địa phương trong nước
• 2.2.1. Kinh nghiệm thực hành dân chủ ở thành phố Hà Nội
• 2.2.2. Kinh nghiệm thực hành dân chủ ở Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2.3. Kinh nghiệm thực hành dân chủ ở thành phố Hải Phòng
• 2.2.4. Kinh nghiệm thực hành dân chủ ở tỉnh Thái Bình
• 2.2.5. Kinh nghiệm thực hành dân chủ ở tỉnh Nghệ An
• 2.2.6. Kinh nghiệm thực hành dân chủ ở tỉnh Quảng Bình
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC HÀNH DÂN CHỦ CỦA NHÂN DÂN Ở NÔNG THÔN HÀ TĨNH - THỰC TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 3.1. Những yếu tố tác động đến thực hành dân chủ ở nông thôn Hà Tĩnh
• 3.1.1. Yếu tố kinh tế
• 3.1.2. Yếu tố thể chế chính trị
• 3.1.3. Yếu tố năng lực, trình độ, phẩm chất và phong cách làm việc của đội ngũ cán bộ, công chức cấp cơ sở
• 3.1.4. Yếu tố tâm lý, văn hóa, xã hội
• 3.1.5. Yếu tố quốc tế
• 3.2. Thực trạng thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn Hà Tĩnh giai đoạn từ 2007- 2018
• 3.2.1. Vai trò của hệ thống chính trị trong thực hành dân chủ và kết quả thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn Hà Tĩnh
• 3.2.2. Kết quả, hạn chế trong thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn Hà Tĩnh qua khảo sát
• 3.3. Những vấn đề đặt ra với thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn Hà Tĩnh hiện nay
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP THỰC HÀNH DÂN CHỦ CỦA NHÂN DÂN Ở NÔNG THÔN TỈNH HÀ TĨNH TRONG TÌNH HÌNH MỚI
• 4.1. Dự báo tình hình trong thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn tỉnh Hà Tĩnh
• 4.1.1. Dự báo tình hình
• 4.1.2. Thuận lợi, khó khăn trong thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn Hà Tĩnh trong tình hình mới
• 4.2. Phương hướng thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn Hà Tĩnh
• 4.2.1. Thực hành dân chủ gắn với mục tiêu hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa; phát huy vai trò hệ thống chính trị tại địa phương
• 4.2.2. Thực hành dân chủ gắn với nâng cao vai trò, năng lực làm chủ của người dân
• 4.2.3. Thực hành dân chủ phải tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương
• 4.2.4. Thực hành dân chủ phù hợp với yêu cầu của quá trình hội nhập quốc tế, toàn cầu hoá
• 4.3. Giải pháp thực hành dân chủ của người dân ở nông thôn Hà Tĩnh trong tình hình mới
• 4.3.1. Nhóm giải pháp về nhận thức, tư tưởng
• 4.3.2. Nhóm giải pháp về cụ thể hóa các quy định của Đảng, cơ chế chính sách của Nhà nước về thúc đẩy thực hành dân chủ
• 4.3.3. Nhóm giải pháp về tổ chức thực hiện quyền dân chủ của người dân ở nông thôn
• 4.3.4. Nhóm giải pháp về kiểm tra, đánh giá, trao đổi kinh nghiệm
• 4.4. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Dân Chủ Nông Thôn Hà Tĩnh 55 Ký Tự

Nghiên cứu về dân chủ ở nông thôn nói chung và ở Hà Tĩnh nói riêng là một lĩnh vực rộng lớn, thu hút sự quan tâm của nhiều học giả và nhà nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu tập trung vào nhiều khía cạnh khác nhau, từ lý thuyết về thực hành dân chủ, đến thực tiễn triển khai các cơ chế dân chủ cơ sở tại các vùng nông thôn. Việc tổng quan các nghiên cứu này giúp xác định được những khoảng trống kiến thức, từ đó định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo. Cần phân biệt rõ các nghiên cứu về lý luận dân chủ nói chung với các nghiên cứu tập trung vào bối cảnh cụ thể của nông thôn Việt Nam và Hà Tĩnh. Các nghiên cứu cần xem xét cả yếu tố lịch sử, văn hóa, kinh tế - xã hội, và chính trị để có cái nhìn toàn diện về vấn đề. Bài viết này sẽ đi sâu vào các công trình nghiên cứu đã được công bố, phân tích điểm mạnh, điểm yếu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo. Mục tiêu là góp phần làm sáng tỏ bức tranh toàn cảnh về dân chủ nông thôn ở Hà Tĩnh.

1.1. Nghiên cứu Lý Thuyết Về Dân Chủ và Thực Hành Dân Chủ

Nhiều công trình lý luận đã nghiên cứu về dân chủ và thực hành dân chủ từ nhiều góc độ khác nhau. Tác phẩm 'Democracy in America' của Alexis de Tocqueville phân tích thực hành dân chủ ở Mỹ, nhấn mạnh vai trò của người dân trong việc lập pháp và thực thi pháp luật. John Dewey trong 'Democracy and Education' đề cao vai trò của giáo dục trong việc xây dựng một xã hội dân chủ, đảm bảo người dân có đủ nhận thức để tham gia vào các hoạt động chính trị. Friedrich Hayek trong 'The Road to Serfdom' cảnh báo về nguy cơ hạn chế dân chủ khi áp dụng các biện pháp cưỡng bức trong kinh tế - xã hội. Các nghiên cứu này cung cấp cơ sở lý luận quan trọng cho việc nghiên cứu thực hành dân chủ ở nông thôn Hà Tĩnh.

1.2. Nghiên Cứu Về Dân Chủ Nông Thôn Việt Nam và Hà Tĩnh

Bên cạnh các nghiên cứu lý thuyết, có nhiều công trình tập trung vào dân chủ nông thôn Việt Nam và Hà Tĩnh. Tuy nhiên, các nghiên cứu về Hà Tĩnh còn hạn chế. Các nghiên cứu cần xem xét các yếu tố đặc thù của nông thôn như trình độ dân trí, văn hóa làng xã, và vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội. Các nghiên cứu cũng cần đánh giá hiệu quả của các chính sách và pháp luật về dân chủ cơ sở và đề xuất các giải pháp để phát huy dân chủ ở nông thôn.

II. Thực Trạng Dân Chủ Nông Thôn Hà Tĩnh Vấn Đề Nhức Nhối 59 Ký Tự

Thực tế thực hành dân chủ ở nông thôn Hà Tĩnh vẫn còn nhiều hạn chế và bất cập. Mặc dù đã có những tiến bộ nhất định trong việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở, song vẫn còn tình trạng hình thức, thiếu thực chất. Quyền làm chủ của người dân chưa được đảm bảo đầy đủ, đặc biệt là trong các vấn đề liên quan đến đất đai, quy hoạch, và xây dựng nông thôn mới. Tình trạng tham nhũng, lãng phí, và quan liêu vẫn còn diễn ra, gây bức xúc trong dư luận. Bên cạnh đó, trình độ dân trí của người dân còn thấp, ý thức dân chủ chưa cao, dẫn đến việc tham gia vào các hoạt động chính trị - xã hội còn hạn chế. Đội ngũ cán bộ, công chức ở cơ sở còn yếu về năng lực, thiếu về phẩm chất, chưa đáp ứng được yêu cầu của tình hình mới. Điều này đòi hỏi cần có những giải pháp đồng bộ và quyết liệt để khắc phục những hạn chế này.

2.1. Hạn Chế Trong Thực Hiện Quy Chế Dân Chủ ở Nông Thôn

Việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở ở nông thôn Hà Tĩnh vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là ở các xã có đông đồng bào theo đạo Thiên Chúa giáo. Cơ chế lựa chọn cán bộ xã và thôn làng còn nhiều bất cập, chưa phát huy được vai trò của người dân trong việc lựa chọn những người có năng lực và phẩm chất đạo đức tốt. Việc xử lý các xung đột khi hợp nhất các thôn, xã còn nhiều khó khăn, do liên quan đến tâm thức và nếp nghĩ của người dân. Cơ chế dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra chưa được thực hiện đầy đủ và hiệu quả trên từng vấn đề cụ thể của đời sống xã hội ở khu dân cư. Do đó, các giải pháp này cần được giải quyết một cách đồng bộ và hiệu quả.

2.2. Thiếu Hiệu Quả Trong Cơ Chế Dân Biết Dân Bàn Dân Làm

Cơ chế dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra chưa được thực hiện đầy đủ và hiệu quả trên từng vấn đề cụ thể của đời sống xã hội ở khu dân cư. Người dân chưa được cung cấp đầy đủ thông tin về các dự án, chính sách, và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Việc lấy ý kiến của người dân còn mang tính hình thức, chưa thực sự lắng nghe và tiếp thu ý kiến của người dân. Người dân chưa được tạo điều kiện để tham gia vào quá trình giám sát và đánh giá hiệu quả của các dự án và chính sách.

III. Yếu Tố Tác Động Thực Hành Dân Chủ Nông Thôn Hà Tĩnh 58 Ký Tự

Có nhiều yếu tố tác động đến thực hành dân chủ ở nông thôn Hà Tĩnh, bao gồm yếu tố kinh tế, thể chế chính trị, năng lực của đội ngũ cán bộ, và yếu tố văn hóa - xã hội. Sự phát triển kinh tế tạo điều kiện vật chất cho việc thực hiện các quyền dân chủ của người dân. Thể chế chính trị dân chủ, minh bạch, và trách nhiệm giải trình tạo môi trường thuận lợi cho việc phát huy dân chủ. Đội ngũ cán bộ có năng lực, phẩm chất, và phong cách làm việc tốt sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thực hành dân chủ. Yếu tố văn hóa - xã hội, bao gồm trình độ dân trí, ý thức dân chủ, và truyền thống văn hóa, cũng có ảnh hưởng lớn đến thực hành dân chủ.

3.1. Ảnh Hưởng Yếu Tố Kinh Tế Đến Dân Chủ Cơ Sở

Sự phát triển kinh tế tạo điều kiện vật chất cho việc thực hiện các quyền dân chủ của người dân. Khi đời sống kinh tế được nâng cao, người dân có nhiều thời gian và nguồn lực hơn để tham gia vào các hoạt động chính trị - xã hội, đồng thời có điều kiện tiếp cận thông tin và tri thức để nâng cao nhận thức dân chủ. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế cũng có thể tạo ra những bất bình đẳng xã hội, làm suy yếu dân chủ nếu không có các chính sách phân phối công bằng và hiệu quả.

3.2. Vai Trò Của Thể Chế Chính Trị Trong Phát Huy Dân Chủ

Thể chế chính trị dân chủ, minh bạch, và trách nhiệm giải trình tạo môi trường thuận lợi cho việc phát huy dân chủ. Các quy định pháp luật rõ ràng, minh bạch, và dễ tiếp cận giúp người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình. Cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả giúp ngăn ngừa tình trạng lạm quyền và tham nhũng. Cơ chế tham gia của người dân vào quá trình hoạch định chính sách giúp đảm bảo chính sách phù hợp với nguyện vọng của người dân.

3.3. Năng Lực và Phẩm Chất Cán Bộ Ảnh Hưởng Đến Dân Chủ

Đội ngũ cán bộ có năng lực, phẩm chất, và phong cách làm việc tốt sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thực hành dân chủ. Cán bộ cần có kiến thức chuyên môn vững vàng, am hiểu pháp luật, và có kỹ năng giao tiếp, lắng nghe, và giải quyết vấn đề. Cán bộ cần có phẩm chất đạo đức tốt, liêm khiết, trung thực, và tận tụy phục vụ nhân dân. Cán bộ cần có phong cách làm việc dân chủ, gần dân, tôn trọng dân, và lắng nghe ý kiến của dân.

IV. Giải Pháp Phát Huy Dân Chủ Nông Thôn Hà Tĩnh 52 Ký Tự

Để phát huy dân chủ ở nông thôn Hà Tĩnh, cần có những giải pháp đồng bộ và quyết liệt, tập trung vào nâng cao nhận thức dân chủ cho người dân, hoàn thiện thể chế dân chủ cơ sở, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, và tăng cường kiểm tra, giám sát. Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục về dân chủ và pháp luật cho người dân, giúp người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình. Cần hoàn thiện các quy định pháp luật về dân chủ cơ sở, đảm bảo tính minh bạch, công khai, và trách nhiệm giải trình. Cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thông qua đào tạo, bồi dưỡng, và luân chuyển cán bộ. Cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở để ngăn ngừa tình trạng hình thức và tham nhũng.

4.1. Nâng Cao Nhận Thức Dân Chủ Cho Người Dân

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục về dân chủ và pháp luật cho người dân, giúp người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình. Các hình thức tuyên truyền cần đa dạng và phù hợp với trình độ dân trí của người dân, bao gồm các buổi nói chuyện, hội thảo, phát tờ rơi, và sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng. Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào các vấn đề thiết thực liên quan đến đời sống của người dân, như quyền tham gia vào quá trình hoạch định chính sách, quyền giám sát hoạt động của chính quyền, và quyền khiếu nại, tố cáo.

4.2. Hoàn Thiện Thể Chế Dân Chủ Cơ Sở Tại Hà Tĩnh

Cần hoàn thiện các quy định pháp luật về dân chủ cơ sở, đảm bảo tính minh bạch, công khai, và trách nhiệm giải trình. Các quy định pháp luật cần rõ ràng, dễ hiểu, và dễ thực hiện. Cần tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình xây dựng và sửa đổi các quy định pháp luật. Cần có cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả để bảo vệ quyền lợi của người dân.

4.3. Nâng Cao Năng Lực Cho Đội Ngũ Cán Bộ

Cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thông qua đào tạo, bồi dưỡng, và luân chuyển cán bộ. Chương trình đào tạo, bồi dưỡng cần tập trung vào các kiến thức chuyên môn, pháp luật, và kỹ năng mềm cần thiết cho công tác dân chủ cơ sở. Cần có cơ chế đánh giá cán bộ khách quan, công bằng, và minh bạch. Cần luân chuyển cán bộ để tránh tình trạng trì trệ và tham nhũng.

V. Kinh Nghiệm Thực Tiễn Về Dân Chủ Ở Các Tỉnh 53 Ký Tự

Nghiên cứu kinh nghiệm thực hành dân chủ ở một số địa phương khác trong nước như Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Thái Bình, Nghệ An, Quảng Bình… là rất quan trọng. Các địa phương này đã có những mô hình và cách làm sáng tạo trong việc phát huy dân chủ ở cơ sở. Việc học hỏi kinh nghiệm từ các địa phương này sẽ giúp Hà Tĩnh có thêm những giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả thực hành dân chủ ở nông thôn. Kinh nghiệm từ Hà Nội và TP.HCM trong việc thực hiện cơ chế “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” có thể được áp dụng ở Hà Tĩnh, tuy nhiên, cần điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương. Cần nghiên cứu kỹ các mô hình thành công và rút ra bài học kinh nghiệm để áp dụng một cách hiệu quả.

5.1. Bài Học Từ Hà Nội và TP.HCM Về Thực Hành Dân Chủ

Hà Nội và TP.HCM đã có những thành công nhất định trong việc thực hiện cơ chế “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”. Các địa phương này đã xây dựng được hệ thống thông tin minh bạch, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận thông tin một cách dễ dàng. Các địa phương này cũng đã tổ chức nhiều cuộc đối thoại giữa chính quyền và người dân để lắng nghe ý kiến của người dân. Cần nghiên cứu kỹ các mô hình thành công của Hà Nội và TP.HCM và rút ra bài học kinh nghiệm để áp dụng vào điều kiện cụ thể của Hà Tĩnh.

5.2. Kinh Nghiệm Từ Các Tỉnh Khác và Áp Dụng Tại Hà Tĩnh

Các tỉnh như Hải Phòng, Thái Bình, Nghệ An, Quảng Bình cũng có những kinh nghiệm quý báu trong việc thực hành dân chủ. Các địa phương này đã phát huy được vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong việc vận động người dân tham gia vào các hoạt động chính trị - xã hội. Các địa phương này cũng đã xây dựng được đội ngũ cán bộ tâm huyết, trách nhiệm, và gần dân. Cần nghiên cứu kỹ các kinh nghiệm của các tỉnh này và rút ra bài học kinh nghiệm để áp dụng vào điều kiện cụ thể của Hà Tĩnh.

VI. Tương Lai Của Dân Chủ Nông Thôn Hà Tĩnh 47 Ký Tự

Tương lai của dân chủ ở nông thôn Hà Tĩnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự phát triển kinh tế - xã hội, sự hoàn thiện của thể chế chính trị, và sự nâng cao nhận thức dân chủ của người dân. Với sự nỗ lực của các cấp ủy đảng, chính quyền, và sự tham gia tích cực của người dân, dân chủ ở nông thôn Hà Tĩnh sẽ ngày càng được phát huy, góp phần xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng, và văn minh. Cần tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu quả quản lý của Nhà nước, và phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Cần tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia vào quá trình xây dựng và phát triển đất nước.

6.1. Đổi Mới Phương Thức Lãnh Đạo Để Phát Huy Dân Chủ

Cần tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng. Đảng cần tập trung vào việc xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách đúng đắn, phù hợp với thực tiễn. Đảng cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách. Đảng cần phát huy vai trò tiên phong gương mẫu của cán bộ, đảng viên.

6.2. Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Của Nhà Nước Về Dân Chủ

Cần nâng cao hiệu quả quản lý của Nhà nước, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Nhà nước cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, đảm bảo tính minh bạch, công khai, và trách nhiệm giải trình. Nhà nước cần tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra, và xử lý vi phạm pháp luật. Nhà nước cần tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia vào quá trình quản lý nhà nước.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Chính trị học (mã số: 62 31 02 01) với đề tài "Thực hành dân chủ của Nhân dân ở nông thôn Hà Tĩnh hiện nay" do nghiên cứu sinh Hoàng Trung Dũng thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Phùng Hữu Phú, bảo vệ năm 2019.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ rõ dân chủ xã hội chủ nghĩa được Đảng Cộng sản Việt Nam xác định là bản chất của chế độ, vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển. Trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế, thực hành dân chủ ở nông thôn Việt Nam nói chung và nông thôn Hà Tĩnh nói riêng đang có những biến đổi đan xen giữa thích nghi - kế thừa và biến đổi đột ngột, gấp gáp, tiềm ẩn nguy cơ đứt gãy truyền thống. Nông thôn Hà Tĩnh đối mặt với 6 thách thức thực tiễn cơ bản:

1. Áp lực của quá trình công nghiệp hóa: Sự hình thành Khu kinh tế Vũng Áng thúc đẩy kinh tế - xã hội nhưng phát sinh tác động môi trường, vấn đề giải tỏa đền bù đất đai và xung đột giữa người dân nhập cư với cư dân tại chỗ.
2. Xuất phát điểm kinh tế của tỉnh thấp, quá trình phát triển chưa thực sự bền vững sau hơn 30 năm đổi mới.
3. Bộ máy quản trị cấp xã và thôn/làng chậm đổi mới, chưa kịp thích ứng với sự phát triển và cơ chế lựa chọn cán bộ.
4. Cơ sở xã hội nông thôn biến động mạnh do di cư nông thôn - đô thị; nhiều thôn làng chỉ còn người già và phụ nữ; sự xuất hiện của thế hệ cán bộ trẻ thay thế lớp người cao tuổi, đồng thời có sự tham gia của cán bộ hưu trí, sĩ quan quân đội nghỉ hưu mang tư tưởng bảo thủ, "cha chú".
5. Chủ trương xây dựng nông thôn mới làm nảy sinh mâu thuẫn giữa chuyển biến kết cấu hạ tầng kỹ thuật với xây dựng đời sống văn hóa mới, giữa phát triển sản xuất với dân chủ hóa trong cung cách điều hành, quản trị.
6. Năng lực, trình độ của một bộ phận cán bộ cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Bên cạnh đó, việc thực hành dân chủ cơ sở tại Hà Tĩnh bộc lộ nhiều điểm yếu tại các xã có đông đồng bào theo đạo Thiên chúa giáo, bất cập trong cơ chế lựa chọn cán bộ cơ sở giữa truyền thống "trọng lão" với bồi dưỡng cán bộ trẻ, xung đột khi hợp nhất các thôn, xã gắn với nếp nghĩ của cư dân, và áp lực giảm biên chế bộ máy. Về mặt học thuật, các công trình trong nước chủ yếu bàn về chế độ dân chủ hoặc dân chủ cơ sở nói chung, thiếu vắng công trình nghiên cứu hệ thống, chuyên sâu về thực hành dân chủ ở nông thôn cấp tỉnh dưới góc độ chính trị học thể chế và chính trị học hành vi kết hợp liên ngành.

Mục đích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn, tiến hành đánh giá thực trạng, rút ra bài học kinh nghiệm, từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn Hà Tĩnh trong tình hình mới.

Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm 4 nội dung:

1. Tổng quan tình hình nghiên cứu, làm rõ những vấn đề liên quan đến đề tài, xác định khoảng trống khoa học luận án cần giải quyết.
2. Trình bày cơ sở khoa học về thực hành dân chủ của nhân dân trên địa bàn nông thôn và tổng kết kinh nghiệm thực hành dân chủ của một số địa phương trong nước.
3. Phân tích, đánh giá thực trạng và xác định những vấn đề đặt ra trong thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn Hà Tĩnh.
4. Phân tích, dự báo tình hình, chỉ ra thuận lợi, khó khăn và đề xuất phương hướng, giải pháp thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn Hà Tĩnh trong tình hình mới.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Nội dung, hình thức thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn là gì?
2. Những yếu tố nào tác động đến thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn Việt Nam?
3. Thực trạng thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn Hà Tĩnh hiện nay diễn ra như thế nào?

Giả thiết nghiên cứu:

1. Thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn thể hiện qua 5 hình thức: thực hành "dân biết"; thực hành "dân bàn, quyết định trực tiếp"; thực hành "dân bàn, biểu quyết để cấp có thẩm quyền quyết định"; thực hành "dân tham gia ý kiến trước khi cơ quan có thẩm quyền quyết định"; thực hành "dân giám sát".
2. Các yếu tố kinh tế; thể chế chính trị; năng lực, trình độ, phẩm chất của đội ngũ cán bộ, công chức cấp cơ sở; tâm lý, văn hóa, xã hội và yếu tố quốc tế tác động trực tiếp đến thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn Việt Nam và Hà Tĩnh.
3. Quá trình thực hành dân chủ ở nông thôn Hà Tĩnh đạt được nhiều kết quả quan trọng nhưng còn bộc lộ hạn chế về nội dung, hình thức, năng lực làm chủ của người dân và phong cách làm việc của cán bộ cơ sở, đòi hỏi phải xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ.

Đối tượng nghiên cứu: Thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn Hà Tĩnh.

Phạm vi nghiên cứu:

• Nội dung: Nội dung và phương thức thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn qua cơ chế "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra".
• Không gian: Địa bàn nông thôn tỉnh Hà Tĩnh, bao quát cả 3 vùng sinh thái: miền núi, trung du và đồng bằng - ven biển.
• Thời gian: Giai đoạn từ năm 2007 (thời điểm ban hành Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn) đến hết năm 2018 (thời điểm tác giả hoàn thành khảo sát), tầm nhìn đến năm 2030.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã phân tích, phân loại hệ thống tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước thành các nhóm chuyên đề chính:

Nhóm nghiên cứu lý thuyết quốc tế về dân chủ và thực hành dân chủ:

• Alexis de Tocqueville trong tác phẩm "Democracy in America" (1835) phân tích thực hành dân chủ ở Mỹ gắn với việc người dân tham gia trực tiếp lập pháp, bồi thẩm đoàn và cơ chế giám sát quyền lực.
• John Dewey trong "Democracy and Education" (1916) nhấn mạnh giáo dục là điều kiện thiết yếu để nâng cao nhận thức, năng lực thực hành dân chủ cho nhân dân.
• Friedrich Hayek trong "The Road to Serfdom" (1944) khẳng định dân chủ cần các thiết chế pháp quyền để bảo vệ quyền tự do cá nhân và ngăn chặn sự lạm quyền.
• Robert Dahl trong "On Democracy" (1998) và "A Preface to Democratic Theory" xác định 5 tiêu chí của nền dân chủ gắn với quyền công dân và sự tham gia bầu cử hiệu quả.
• Samuel Huntington trong "Đợt sóng dân chủ hóa thứ ba" phân tích 5 yếu tố thúc đẩy dân chủ hóa toàn cầu và nhấn mạnh sự cần thiết của ổn định chính trị ở các nước đang phát triển.
• Davletshina trong "Chế độ dân chủ: Nhà nước và xã hội" nhấn mạnh thực hành dân chủ đòi hỏi quá trình học tập và rèn luyện.
• Thomas Meyer và Nicole Breyer trong "Tương lai của nền dân chủ xã hội" (2007) khẳng định giá trị của quá trình ra quyết định dân chủ, mở rộng thể chế công bằng và văn hóa chính trị thỏa hiệp lợi ích.
• David Held trong "Models of Democracy" (2013) hệ thống hóa 4 mô hình dân chủ lịch sử (cổ điển Athens, cộng hòa, tự do, trực tiếp) và gợi mở mô hình dân chủ với nguyên tắc tự trị.
• Joshua Muravchik trong "Democracy - It is the right of all countries" nêu 3 tiêu chí cốt lõi của dân chủ: bầu cử tự do, tự do ngôn luận/hội họp và nhà nước pháp quyền.
• Joseph Schumpeter trong "Capitalism, Socialism, and Democracy", Schmitter & Karl trong "What Democracy is and is not", và Douglas W. Rae trong "The Political Consequences of Electoral Laws" tiếp cận dân chủ qua bầu cử cạnh tranh và trách nhiệm giải trình của chính quyền.

Nhóm nghiên cứu lý luận và thực tiễn dân chủ tại Việt Nam:

• Các nghiên cứu lý luận nền tảng và tư tưởng Hồ Chí Minh: Trần Văn Giàu trong "Bàn về nền dân chủ Việt Nam", Thái Ninh và Hoàng Chí Bảo trong "Dân chủ tư sản và dân chủ xã hội chủ nghĩa", Nguyễn Khắc Mai trong "Dân chủ di sản văn hóa Hồ Chí Minh" (khái quát 6 phạm trù dân chủ), Vũ Hoàng Công trong "Xây dựng và phát triển nền dân chủ xã hội chủ nghĩa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa", Nguyễn Phú Trọng trong "Phát huy dân chủ, tiếp tục xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân", Nguyễn Sỹ Dũng trong "Nghịch lý của thời gian", Lê Minh Quân trong "Về quá trình dân chủ hóa Xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay", Đào Trí Úc, Trịnh Đức Thảo, Vũ Công Giao, Trương Hồ Hải (đồng chủ biên) trong "Một số vấn đề lý luận, thực tiễn về dân chủ trực tiếp, dân chủ cơ sở trên thế giới và ở Việt Nam", Nguyễn Văn Huyên trong công trình bảo vệ nền tảng tư tưởng Đảng, Đỗ Trung Hiếu trong "Nhà nước xã hội chủ nghĩa với việc xây dựng nền dân chủ ở Việt Nam hiện nay" (nêu 6 cách hiểu về dân chủ), Bùi Việt Hương trong nghiên cứu về xã hội công dân (rút ra 7 bài học kinh nghiệm), Đàm Anh Tuấn trong nghiên cứu dân chủ phục vụ công nghiệp hóa, Lê Thị Thu Mai về kinh nghiệm dân chủ hóa ở Nhật Bản và Hàn Quốc, Đỗ Thị Kim Hoa, Mai Thị Quý, Nguyễn Thị Chinh, Phạm Văn Đức, Nguyễn Đình Hòa, Ngô Thị Phượng trên các tạp chí chuyên ngành.
• Các nghiên cứu về thực hành dân chủ ở cơ sở nông thôn: Lê Thi (nghiên cứu thực hiện Pháp lệnh 34/2007/PL-UBTVQH11), Trần Đình Huỳnh, Hoàng Chí Bảo (nghiên cứu tâm lý làng xã và văn hóa pháp luật vùng đồng bằng Bắc Bộ), Nguyễn Trọng Chuẩn, Dương Phú Hiệp và Trần Văn Đông, Nguyễn Viết Thông, Dương Xuân Ngọc trong "Quy chế thực hiện dân chủ ở cấp xã, một số vấn đề lý luận và thực tiễn", Trần Ngọc Khuê và Lê Kim Việt về yếu tố tâm lý xã hội trong thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở, Hồ Bá Thâm về phát huy nội lực tại TP. Hồ Chí Minh, Phan Tân trong khảo sát 238 hồ sơ và 308 người dân về xung đột xã hội nông thôn, Đồng Văn Quân, Trương Thành Trung, Phạm Văn Đức (chủ biên công trình đầu tiên sử dụng tường minh khái niệm "thực hành dân chủ"), Đinh Thế Huynh, Phùng Hữu Phú và cộng sự trong "30 năm đổi mới và phát triển ở Việt Nam", Hồ Tấn Sáng, Nguyễn Thị Tâm (phân tích tính cộng đồng và tự trị ở nông thôn), Trần Thị Thu Huyền (xây dựng 3 tiêu chí phát triển năng lực làm chủ), Nguyễn Tiến Thành, Dương Xuân Ngọc và Lưu Văn An, Trần Duy, Vũ Công Giao, Nguyễn Văn Hậu, Lê Hữu Nghĩa, Nguyễn Đình Minh.
• Các công trình nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh: Biện Nhung trong bài viết chỉ ra trên 85% hạng mục công trình nông thôn mới tại Hà Tĩnh do nhân dân bàn bạc và thực hiện; Nguyễn Thị Lam về vai trò của Mặt trận Tổ quốc tỉnh Hà Tĩnh; các bộ Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh (Tập I: 1930-1954, Tập II: 1954-1975, Tập III: 1975-2010) và công trình Truyền thống 75 năm công tác Dân vận của Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh (1930-2000).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Thứ nhất, luận án xây dựng khung lý thuyết chuyên ngành Chính trị học về thực hành dân chủ ở nông thôn, làm rõ nội hàm các khái niệm công cụ, mối quan hệ giữa thực hành dân chủ với bảo đảm quyền làm chủ của cư dân nông thôn và tổng kết kinh nghiệm thực tiễn từ các tỉnh, thành phố. Thứ hai, luận án cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện về thực hành dân chủ của nhân dân tại nông thôn tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2007-2018 trên cả 3 vùng địa bàn, đánh giá sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh và hiệu quả của hệ thống chính trị cơ sở. Thứ ba, luận án dự báo xu hướng vận động, phân tích cơ hội, thách thức và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ thúc đẩy thực hành dân chủ nông thôn Hà Tĩnh đến năm 2030.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa và phương pháp luận chính trị học. Luận án làm rõ các khái niệm công cụ:

• Dân chủ: Khởi nguồn từ thuật ngữ Hy Lạp "demokratos" (Demos: nhân dân; Kratos: quyền lực, cai trị). Dưới góc độ chính trị học mác-xít và tiếp thu các quan điểm học thuật, tác giả định nghĩa: Dân chủ là tất cả mọi quyền lực đều thuộc về nhân dân, nhân dân thực hiện các quyền tương xứng với địa vị chủ thể trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội.
• Thực hành dân chủ: Là quá trình cán bộ và nhân dân cùng triển khai thực hiện hệ thống thể chế về dân chủ nhằm thực hiện quyền "là chủ" và "làm chủ" của nhân dân trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội; nhân dân không chỉ tham gia, bàn bạc, trao đổi mà còn phê bình, quyết định và trực tiếp thực hiện các công việc chung trên cơ sở bảo đảm của hệ thống chính trị.
• Thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn: Nông thôn được xác định là một cấp quản lý nhà nước cơ sở (xã, thị trấn) trong hệ thống 4 cấp hành chính. Thực hành dân chủ ở nông thôn là quá trình nhân dân cùng các chủ thể khác thực hiện thể chế dân chủ cơ sở, cụ thể hóa các quyền biết, bàn, làm, kiểm tra trực tiếp và đầy đủ tại địa bàn cư trú và lao động.

Về phương pháp nghiên cứu, luận án kết hợp phương pháp logic với phương pháp lịch sử, phương pháp nghiên cứu liên ngành, thống kê, điều tra xã hội học và phỏng vấn:

• Phương pháp lịch sử, phân tích, so sánh, đối chiếu: Sử dụng trong Chương 1 để khảo cứu các tài liệu chính trị học, văn kiện của Đảng, các công trình khoa học trong và ngoài nước.
• Phương pháp logic, khái quát hóa, hệ thống - cấu trúc: Sử dụng trong Chương 2 để xác lập cấu trúc lý luận, quan điểm của Đảng và hệ thống hóa kinh nghiệm thực tiễn từ các địa phương (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Thái Bình, Nghệ An, Quảng Bình).
• Phương pháp điều tra xã hội học, thống kê, phân tích dữ liệu: Sử dụng trong Chương 3 để thu thập dữ liệu qua phiếu điều tra ý kiến cán bộ, đảng viên và nhân dân tại 3 vùng sinh thái (miền núi, trung du, đồng bằng - ven biển) của tỉnh Hà Tĩnh.
• Phương pháp phân tích dự báo, nghiên cứu chính sách, phân tích hành vi: Sử dụng trong Chương 4 để nhận diện xu hướng biến đổi và xây dựng hệ thống phương hướng, giải pháp.

Nguồn dữ liệu của luận án bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, văn kiện Đại hội Đảng, các báo cáo tổng kết của Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ tỉnh Hà Tĩnh và bộ số liệu khảo sát thực địa giai đoạn 2007-2018.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu lý thuyết quốc tế và trong nước về dân chủ, dân chủ hóa và thực hành dân chủ cơ sở. Tác giả khái quát 4 kết luận rút ra từ tổng quan tài liệu:

1. Các nghiên cứu khẳng định bản chất quyền lực thuộc về nhân dân, tính phổ quát và tính giai cấp của nền dân chủ.
2. Các công trình làm rõ những khía cạnh lý luận về nền dân chủ xã hội chủ nghĩa và nhận thức đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các kỳ Đại hội.
3. Các ấn phẩm phân tích vai trò lãnh đạo của Đảng và hệ thống chính trị trong việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở.
4. Một số công trình bước đầu nghiên cứu thực hành dân chủ tại nông thôn, chỉ ra tác động của tâm lý tiểu nông, tư tưởng dòng họ và văn hóa làng xã. Từ đó, chương 1 xác định rõ 3 khoảng trống khoa học mà đề tài tiến hành giải quyết.

Chương 2: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn Việt Nam

Chương 2 hoàn thiện khung khái niệm và phân tích quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về mục đích, chủ thể của thực hành dân chủ nông thôn:

• Mục đích: Đảm bảo quyền làm chủ thực chất của nhân dân, củng cố khối đại đoàn kết, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới và thu hẹp khoảng cách nông thôn - thành thị.
• Chủ thể: Bao gồm Đảng lãnh đạo, Nhà nước thể chế hóa pháp luật, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể vận động quần chúng, trong đó nhân dân giữ vai trò chủ thể trực tiếp.
• Các yếu tố tác động đến thực hành dân chủ ở nông thôn gồm 5 nhóm: Yếu tố kinh tế; Yếu tố thể chế chính trị; Yếu tố năng lực, trình độ, phẩm chất và phong cách làm việc của cán bộ công chức cơ sở; Yếu tố tâm lý, văn hóa, xã hội; Yếu tố quốc tế.
• Khảo cứu kinh nghiệm thực hành dân chủ tại 6 địa phương: Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Thái Bình, Nghệ An và Quảng Bình, qua đó rút ra các bài học về chỉ đạo thực hiện và phát huy vai trò cộng đồng.

Chương 3: Thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn Hà Tĩnh - Thực trạng và vấn đề đặt ra

Chương 3 phân tích thực trạng thực hành dân chủ tại Hà Tĩnh từ năm 2007 đến 2018 trên cơ sở 5 nhóm yếu tố tác động đặc thù (sự phát triển của Khu kinh tế Vũng Áng, xuất phát điểm thấp của địa phương, biến động lao động và di cư, đặc thù vùng giáo dân Thiên chúa giáo và năng lực cán bộ cơ sở).

Tác giả đánh giá vai trò của hệ thống chính trị tỉnh Hà Tĩnh trong việc quán triệt và triển khai Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11, đồng thời công bố kết quả điều tra xã hội học qua hệ thống bảng thống kê số liệu phản ánh mức độ thực hiện 5 hình thức dân chủ:

Danh mục bảng số liệu khảo sát trong Chương 3	Nội dung chỉ báo thực nghiệm được phản ánh
Bảng 3.1: Dân số tỉnh Hà Tĩnh	Quy mô, cơ cấu dân số nông thôn Hà Tĩnh theo địa bàn khảo sát
Bảng thống kê lao động từ 15 tuổi trở lên	Phân bố lao động hàng năm theo nhóm nghề nghiệp và vị thế việc làm
Bảng chất lượng các kênh thông tin	Đánh giá mức độ hiệu quả của các hình thức cung cấp thông tin dân chủ
Bảng nội dung nhân dân tham gia ý kiến	Tỷ lệ người dân góp ý trước khi cơ quan thẩm quyền ra quyết định
Bảng cơ sở vật chất tại địa phương	Thực trạng thiết chế văn hóa, nhà văn hóa thôn, hạ tầng kỹ thuật
Bảng hiểu biết chính sách, pháp luật	Mức độ nhận thức quyền và nghĩa vụ công dân của người dân nông thôn
Bảng tình hình tuyên truyền, phổ biến	Tần suất và chất lượng các đợt phổ biến nội dung Quy chế dân chủ
Bảng các kênh thông tin thực hành dân chủ	Mức độ tiếp cận thông tin qua loa truyền thanh, hội họp thôn, văn bản
Bảng tỷ lệ tham gia bàn và quyết định trực tiếp	Mức độ người dân trực tiếp quyết định chủ trương xây dựng hạ tầng, phúc lợi
Bảng mức độ nhân dân giám sát chính quyền	Đánh giá hoạt động giám sát của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư cộng đồng

Qua khảo sát, thực hành dân chủ tại Hà Tĩnh đạt được những chuyển biến rõ nét trong phong trào xây dựng nông thôn mới (với tỷ lệ trên 85% hạng mục công trình do nhân dân trực tiếp bàn bạc, thống nhất mức đóng góp và thực hiện). Tuy nhiên, chương 3 chỉ rõ những hạn chế: nhận thức dân chủ chưa đồng đều; tính thụ động và tâm lý nể nang, ngại va chạm của người dân; một bộ phận cán bộ cơ sở còn biểu hiện độc đoán, quan liêu hoặc dân chủ hình thức; công tác giám sát ở một số địa bàn giáo dân và vùng giải tỏa đền bù còn phức tạp.

Chương 4: Phương hướng, giải pháp thực hành dân chủ của nhân dân ở nông thôn tỉnh Hà Tĩnh trong tình hình mới

Chương 4 đưa ra các dự báo bối cảnh, phân tích thời cơ và thách thức đối với nông thôn Hà Tĩnh đến năm 2030. Tác giả xác lập 4 phương hướng cơ bản:

1. Thực hành dân chủ gắn với mục tiêu hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa và phát huy vai trò hệ thống chính trị địa phương.
2. Thực hành dân chủ gắn với nâng cao vai trò, năng lực làm chủ của người dân.
3. Thực hành dân chủ phải tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.
4. Thực hành dân chủ phù hợp với yêu cầu của quá trình hội nhập quốc tế, toàn cầu hóa.

Đồng thời, luận án đề xuất 4 nhóm giải pháp chủ yếu:

• Nhóm giải pháp về nhận thức, tư tưởng: Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức pháp luật và văn hóa dân chủ cho cán bộ, nhân dân nông thôn.
• Nhóm giải pháp về cụ thể hóa các quy định của Đảng, cơ chế chính sách của Nhà nước: Hoàn thiện quy chế, quy trình công khai minh bạch tài chính, đất đai, quy hoạch và đền bù giải phóng mặt bằng.
• Nhóm giải pháp về tổ chức thực hiện quyền dân chủ của người dân ở nông thôn: Nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ, thôn xóm, phát huy vai trò của Liên đoàn cán bộ thôn, tổ hợp tác, hợp tác xã và các đoàn thể chính trị - xã hội trong quy trình "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra".
• Nhóm giải pháp về kiểm tra, đánh giá, trao đổi kinh nghiệm: Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát của cấp ủy, HĐND, Mặt trận Tổ quốc; xây dựng tiêu chí đánh giá hành vi dân chủ của cán bộ cơ sở và nhân rộng các điển hình tốt.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận:

• Luận án hệ thống hóa và làm rõ cơ sở khoa học, chính trị, pháp lý về thực hành dân chủ của nhân dân trên địa bàn nông thôn; xác định nội hàm khái niệm thực hành dân chủ nông thôn dưới lăng kính chính trị học thể chế và chính trị học hành vi.
• Luận án phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa thể chế hóa đường lối của Đảng với việc bảo đảm 5 hình thức thực hành dân chủ trực tiếp và gián tiếp của cư dân nông thôn.

Về mặt thực tiễn:

• Phân tích bức tranh thực nghiệm toàn diện về thực hành dân chủ tại nông thôn tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn 2007-2018; nhận diện các yếu tố tác động đặc thù như biến động cơ cấu lao động, áp lực từ khu công nghiệp lớn, đặc điểm vùng đồng bào Công giáo và quá trình dồn điền đổi thửa, sáp nhập thôn xóm.
• Chỉ ra các nút thắt thực tế trong việc thực thi Quy chế dân chủ cơ sở, đánh giá thực trạng hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư cộng đồng.
• Đề xuất hệ thống phương hướng và 4 nhóm giải pháp đồng bộ có tính ứng dụng cho Tỉnh ủy, HĐND, UBND và hệ thống chính trị cơ sở tỉnh Hà Tĩnh nhằm nâng cao hiệu quả quản trị nông thôn giai đoạn đến năm 2030.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế:

• Luận án tập trung khảo sát phạm vi thời gian từ năm 2007 đến hết năm 2018 dựa trên khung pháp lý của Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11, chưa bao quát những điều chỉnh chính sách và thực tiễn phát sinh sau năm 2018.
• Khảo sát thực địa tập trung tại địa bàn nông thôn tỉnh Hà Tĩnh, do đó các phân tích về xung đột đất đai và yếu tố tôn giáo mang tính chất đặc thù địa phương, chưa đại diện cho toàn bộ các vùng nông thôn trên cả nước.

Về hướng nghiên cứu tiếp:

• Tiếp tục theo dõi, đánh giá thực hành dân chủ cơ sở trong điều kiện thể chế pháp luật mới về thực hiện dân chủ ở cơ sở được ban hành thay thế các quy định cũ.
• Nghiên cứu sâu hơn về tác động của quá trình chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong cung cấp dịch vụ công và công khai thông tin cho người dân nông thôn.
• Khảo sát mở rộng tác động của việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã, thôn/làng đến nếp sống văn hóa, tâm lý cộng đồng và thực hành dân chủ đại diện.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên chuyên ngành Chính trị học, Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước, Quản lý công: Tham khảo về khung lý thuyết thực hành dân chủ, phương pháp thiết kế phiếu điều tra xã hội học và kỹ thuật phân tích chính trị học hành vi tại địa bàn nông thôn.
• Cấp ủy Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tỉnh Hà Tĩnh: Cung cấp luận cứ thực tiễn phục vụ công tác ban hành nghị quyết, xây dựng quy chế làm việc, đổi mới công tác cán bộ cơ sở và nâng cao hiệu quả xây dựng nông thôn mới.
• Các cơ quan hoạch định chính sách Trung ương: Cung cấp dữ liệu thực tế từ một địa phương miền Trung có tính chất phức hợp (vừa có khu công nghiệp lớn, vừa có vùng tôn giáo, vừa xây dựng nông thôn mới) để hoàn thiện thể chế dân chủ ở cơ sở.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khung thời gian nghiên cứu 2007–2018 của luận án được xác định dựa trên căn cứ nào? Khung thời gian được xác định bắt đầu từ năm 2007, khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn, và kết thúc vào năm 2018, thời điểm tác giả hoàn thành khảo sát thực tế để đánh giá 11 năm thực hiện văn bản này trên địa bàn Hà Tĩnh.

2. Luận án tiến hành khảo sát thực nghiệm tại những vùng không gian địa lý nào của tỉnh Hà Tĩnh? Tác giả tiến hành khảo sát xã hội học trên địa bàn nông thôn thuộc cả 3 vùng địa hình sinh thái đặc thù của tỉnh Hà Tĩnh, bao gồm: vùng miền núi, vùng trung du và vùng đồng bằng - ven biển.

3. Theo luận án, thực hành dân chủ của người dân ở nông thôn thể hiện qua những hình thức cụ thể nào? Luận án xác định 5 hình thức: (1) Thực hành "dân biết", (2) Thực hành "dân bàn, quyết định trực tiếp", (3) Thực hành "dân bàn, biểu quyết để cấp có thẩm quyền quyết định", (4) Thực hành "dân tham gia ý kiến trước khi cơ quan có thẩm quyền quyết định", và (5) Thực hành "dân giám sát".

4. Những nhóm yếu tố nào được xác định tác động trực tiếp đến thực hành dân chủ ở nông thôn Hà Tĩnh? Luận án chỉ ra 5 nhóm yếu tố tác động: Yếu tố kinh tế (Khu kinh tế Vũng Áng, xuất phát điểm thấp); Yếu tố thể chế chính trị; Yếu tố năng lực, phẩm chất, phong cách làm việc của cán bộ cơ sở; Yếu tố tâm lý, văn hóa, xã hội (làng xã, dòng họ, giáo dân); và Yếu tố quốc tế.

5. Luận án đề xuất bao nhiêu nhóm giải pháp để thúc đẩy thực hành dân chủ tại Hà Tĩnh? Luận án đề xuất 4 nhóm giải pháp: (1) Giải pháp về nhận thức, tư tưởng; (2) Giải pháp về cụ thể hóa các quy định của Đảng, cơ chế chính sách của Nhà nước; (3) Giải pháp về tổ chức thực hiện quyền dân chủ của người dân ở nông thôn; (4) Giải pháp về kiểm tra, đánh giá, trao đổi kinh nghiệm.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Thực hành dân chủ của Nhân dân ở nông thôn Hà Tĩnh hiện nay" của tác giả Hoàng Trung Dũng là công trình khoa học chuyên ngành Chính trị học, giải quyết có hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn về dân chủ cơ sở tại một địa bàn cấp tỉnh cụ thể. Bằng việc kết hợp phương pháp luận chính trị học với điều tra xã hội học thực nghiệm giai đoạn 2007-2018, luận án đã phân tích sâu sắc các yếu tố tác động, đánh giá khách quan thành tựu và hạn chế trong việc bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân nông thôn. Các phương hướng và 4 nhóm giải pháp được đề xuất trong luận án có giá trị khoa học và cơ sở thực tiễn phục vụ việc hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực quản trị cơ sở và thúc đẩy xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận án gồm 4 Chƣơng. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Chƣơng 2. Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thực hành dân chủ của Nhân dân ở nông thôn Việt Nam Chƣơng 3. Thực hành dân chủ của Nhân dân ở nông thôn Hà Tĩnh- Thực trạng và vấn đề đặt ra.

Phƣơng hƣớng và giải pháp thực hành dân chủ của Nhân dân ở nông thôn tỉnh Hà Tĩnh trong tình hình mới 12 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 1. Nghiên cứu lý thuyết về dân chủ và thực hành dân chủ Dân chủ và thực hành dân chủ là nội dung đƣợc nhiều học giả trên thế giới quan tâm, nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau. Trong đó, phải kể tới những công trình chuyên sâu: Tác phẩm “Democracy in America” (Nền dân trị Mỹ) [124] xuất bản năm 1835, phác họa về dân chủ và thực hành dân chủ ở Mỹ.

Tác giả cho biết: Ở nƣớc Mỹ, nhân dân cắt cử ra ngƣời làm luật và ngƣời thực thi luật lệ. Chính nhân dân họp bồi thẩm đoàn trừng phạt những ngƣời vi phạm pháp luật. Không chỉ có các thiết chế theo nguyên tắc dân chủ, mà trong tất cả những gì các thiết chế phát triển. Nhân dân điều hành chính quyền cho dù hình thức chính quyền theo chế độ đại diện.

Việc thực hiện dân chủ ở Mỹ công khai, nhân dân đƣợc tham gia trực tiếp vào các công việc quan trọng của đất nƣớc, trƣớc hết là quyền lập pháp. Dân chủ ở Mỹ là quá trình thực hiện sự cai trị của đa số, bên cạnh hoạt động của các đảng phái, nhằm thu hút phe đa số vào quỹ đạo của mình. John Dewey trong “Democracy and Education - An Introduction to the Philosophy of Education” (Dân chủ và giáo dục - Một dẫn nhập vào triết lý giáo dục), xuất bản lần đầu năm 1916 [19] cho thấy sự cần thiết của việc xây dựng một xã hội dân chủ và việc đƣa các giá trị dân chủ vào trong giáo dục. Tác giả khẳng định, đặc trƣng của một xã hội dân chủ phải đảm bảo yếu tố “mối quan hệ tƣơng giao và sự giao tiếp” [19, tr.113], tức là những mối quan tâm chung sẽ đƣợc chia sẻ nhiều hơn và các nhóm xã hội sẽ đƣợc giao tiếp đa dạng hơn.

Do đó, để thực hiện phổ thông đầu phiếu, ngƣời bầu ra và 13 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tuân lệnh chính quyền phải đƣợc giáo dục. Điều đó cho thấy, trong xã hội dân chủ, giáo dục giữ vai trò quan trọng, giúp nhân dân có nhận thức, trình độ để thực hành dân chủ. Friedrich Hayek: “The Road to Serfdom” (Đƣờng về nô lệ), xuất bản năm 1944 [149]. Công trình thừa nhận dự định của các nhà XHCN là thuần khiết, mục đích của họ là cao thƣợng với chủ trƣơng bình đẳng và dân chủ, nhƣng sai lầm ở cách làm mang tính “cƣỡng bức” đối với phần lớn nền kinh tế xã hội.

Chính sai lầm đó đã làm hạn chế dân chủ. Hayek cũng không “duy dân chủ”. Ông quan niệm, dân chủ phải đƣợc xây dựng dựa trên nền tảng nguyên tắc hạn định về các hoạt động của đa số và của chính phủ dựa trên cơ sở luật pháp, các cá nhân sẽ không phải lo sợ về sự lạm quyền. Từ đó, dân chủ tự nó không phải là mục tiêu, mà là một biện pháp để đảm bảo mục tiêu chính trị cao nhất, đó là sự tự do.

Muốn thực hành dân chủ, cần có những thiết chế mang tính pháp quyền, bảo vệ quyền làm chủ của nhân dân, tạo điều kiện để nhân dân thực hành dân chủ [149]. Dahl: “On Democracy” (Bàn về dân chủ). Công trình xuất bản lần đầu năm 1998 [145], trong đó, tác giả luận giải về những thành công và thất bại của nền dân chủ trong thế giới đƣơng đại; tiếp nối quan điểm đƣợc xác lập từ công trình “A Preface to Democracy Theory” (Một giới thiệu cho lý thuyết về dân chủ) [146]. Trong Bàn về dân chủ, R.

Dahl xác định 5 tiêu chí của dân chủ là: 1) Tham gia hiệu quả của tất cả các thành viên; 2) Bình đẳng trong quá trình bỏ phiếu; 3) Hiểu biết khai sáng; 4) Kiểm soát chƣơng trình nghị sự; 5) Mọi ngƣời đều có quyền công dân. Tác giả cũng đã luận giải về 10 giá trị mà chế độ dân chủ mang lại so với các chế độ độc tài… Nhìn chung, quan điểm của R. Dahl tiếp cận dân chủ và thực hành dân chủ tập trung vào phƣơng diện bầu cử. Cách tiếp cận này tuy có những đóng góp nhất định, song thể hiện sự phiến diện và dụng ý cổ súy cho mô hình chế độ dân chủ phƣơng Tây.nay TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Hungtington: “Đợt sóng dân chủ hóa thứ ba” [143]. Công trình khẳng định, dân chủ hóa đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu, tác động đến tất cả các quốc gia; quá trình đó diễn ra theo các đợt sóng, đợt sóng sau vừa phủ định, vừa tiếp nối những thành quả dân chủ hóa của đợt sóng trƣớc. Đến đợt sóng dân chủ hóa thứ ba diễn ra từ thập niên 1970 đến thập niên 1990, đã có hơn 30 quốc gia chuyển sang chế độ dân chủ. Công trình chỉ ra 5 yếu tố ảnh hƣởng đến làn sóng dân chủ hóa thứ ba.

Đó là: vấn đề chính danh của các chế độ chuyên chế; tình hình phát triển kinh tế xã hội và dân trí; quan điểm của các định chế tôn giáo; chính sách nhân quyền toàn cầu; phản ứng dây chuyền gia tăng do các tiến bộ kỹ thuật trong ngành truyền thông. Năm yếu tố này đã tác động đến quá trình dân chủ hóa của các quốc gia trên thế giới. Điều đáng chú ý ở đây là, S. Huntington không cổ súy một chiều cho mô hình dân chủ tuyển cử đa nguyên kiểu phƣơng Tây.

Với cách nhìn khách quan, ông đã chỉ ra hạn chế của mô hình và thừa nhận, đối với nhiều quốc gia đang phát triển, sự ổn định của chính trị với một đảng cầm quyền có đủ phẩm chất và năng lực là điều kiện cần thiết dẫn đến thành công. Không ít quốc gia nóng vội chuyển đổi theo mô hình dân chủ phƣơng Tây đã thất bại, trong khi đó, nhiều quốc gia kiên trì ổn định chính trị nhƣ Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore… đã thu đƣợc những kết quả đáng ghi nhận. Davletshina: “Chế độ dân chủ: Nhà nước và xã hội”[140]. Tác giả khẳng định, khát vọng tự do có thể là bẩm sinh của con ngƣời trong xã hội, nhƣng thực hành dân chủ thì phải học mới biết.

Thomas Meyer và Nicole Breyer trong công trình “Tương lai của nền dân chủ xã hội”, xuất bản năm 2007 [86], nghiên cứu vấn đề dân chủ và thực hành dân chủ toàn diện, từ hệ giá trị nền tảng, đến hành vi chính trị, cơ sở kinh tế, chính sách, văn hóa chính trị, các mô hình nhà nƣớc. Ông đã phê phán hạn chế của nền dân chủ tự do, dân chủ tân tự do, khẳng định tính hợp lý của các giá trị dân chủ xã hội với 4 nội dung: 1) Quá trình ra quyết định dân 15 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chủ; 2) Duy trì và mở rộng yếu tố dân chủ, tổng kết quá trình đó; 3) Việc xây dựng toàn bộ thể chế xã hội phải biết hƣớng vào các chuẩn tắc công bằng mà xã hội thừa nhận; 4) Có một văn hóa chính trị có khả năng thỏa hiệp lợi ích xã hội và biết hƣớng tới mục tiêu công bằng. Công trình đã gợi mở nhiều vấn đề cho việc thể chế hóa hóa thực hành dân chủ ở Việt Nam. David Held: “Models of Democracy” (Các mô hình quản lý nhà nƣớc hiện đại), xuất bản năm 2013 [47].

Công trình nêu bốn mô hình dân chủ trong lịch sử, bao gồm: mô hình dân chủ cổ điển Athens, mô hình dân chủ cộng hòa, mô hình dân chủ tự do, mô hình dân chủ trực tiếp. Từ việc nghiên cứu lịch sử dân chủ, tác giả đã gợi mở về mô hình dân chủ quốc tế với nguyên tắc tự trị. Trong đó, mọi công dân sẽ đƣợc hƣởng quyền bình đẳng thực sự về chính trị chứ không dừng ở mặt đạo đức. Thông qua thực hành dân chủ, mọi công dân đều đƣợc tham gia giải quyết các vấn đề của xã hội.

Trong tiểu luận “Democracy - It is the right of all countries” (Dân chủ - đó là quyền của tất cả các quốc gia) [88], từ giá trị bản Tuyên ngôn độc lập của nƣớc Mỹ, tác giả Joshua Muravchik đã lý giải sự tất yếu của thực hiện nền dân chủ. Dân chủ trở thành ƣớc mơ của mọi ngƣời dân trên thế giới nói chung. Để tránh nhận thức lệch lạc, theo ông, nội hàm của khái niệm dân chủ bao gồm: (1) Các viên chức chính quyền chính yếu phải đƣợc tuyển chọn trong những cuộc bầu cử công bằng và tự do; (2) Tự do diễn đạt phải đƣợc cho phép, đó là tự do ngôn luận, báo chí, hội họp và các tự do giống nhƣ vậy; (3) Pháp trị phải chiếm đƣợc ƣu thế. Nếu một nền dân chủ đảm bảo đƣợc ba yêu cầu trên, đó là một quốc gia dân chủ thực sự.

Qua khảo cứu các công trình, nhận thấy, còn nhiều quan niệm khác nhau về dân chủ và thực hành dân chủ. Tuy nhiên, điểm thống nhất của các tác giả, đều đề cao quyền dân chủ của nhân dân trong quản lý xã hội; nhấn mạnh các nội dung: phải đảm bảo tự do và bình đẳng, phải xây dựng hệ thống pháp luật trong thực hành dân chủ, phải chú trọng vấn đề giáo dục dân chủ cho nhân dân… 16 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cùng với quá trình đổi mới nhận thức về dân chủ và thực hành dân chủ ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, nhiều công trình nghiên cứu ở trong nƣớc về dân chủ và thực hành dân chủ đã đƣợc xuất bản. Dƣới hình thức sách chuyên khảo, tham khảo, có một số công trình sau: Trong công trình “Bàn về nền dân chủ Việt Nam” [41], tác giả Trần Văn Giàu đã lý giải về quá trình hình thành và phát triển nền dân chủ Việt Nam. Theo tác giả, nền dân chủ Việt Nam “là kết quả phải có của một phong trào dân chủ dài hơn 20 năm dƣới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dƣơng” [41, tr.

Nền dân chủ Việt Nam đƣợc hình thành từ sau cách mạng tháng Tám năm 1945, phát triển cùng với những biến đổi của tình hình trong nƣớc và thế giới.