Luận văn thạc sĩ về thu thập và bảo tồn giống đậu xanh tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quy trình thu thập, lưu giữ giống đậu xanh tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, đóng góp vào bảo tồn đa dạng sinh học nông nghiệp.

• Tác giả: Phạm Thanh Xuân
• Người hướng dẫn: Th. Lê Thị Kiều Oanh
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Thu thập và lưu giữ một số giống đậu xanh tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Yêu cầu của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa trong học tập
• 1.4.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Nguồn gốc và phân loại của cây đậu xanh
• 2.2.1. Nguồn gốc cây đậu xanh
• 2.2.2. Phân loại cây đậu xanh
• 2.3. Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh của cây đậu xanh
• 2.3.1. Điều kiện đất đai, địa hình
• 2.4. Quá trình cố định N
• 3. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên của tỉnh Thái Nguyên vụ Xuân năm 2014
• 4.2. Kết quả nghiên cứu một số giai đoạn sinh trưởng của các giống đậu xanh thí nghiệm
• 4.2.1. Thời gian từ gieo đến mọc của các giống đậu xanh thí nghiệm
• 4.2.2. Thời gian từ gieo đến ra hoa của các giống đậu xanh thí nghiệm
• 4.2.3. Đặc điểm ra hoa của các giống đậu xanh
• 4.2.4. Thời gian từ gieo đến khi quả chín của các giống đậu xanh thí nghiệm vụ Xuân năm 2014
• 4.3. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm hình thái của các giống đậu xanh thí nghiệm
• 4.3.1. Một số đặc điểm sinh trưởng chính của các giống đậu xanh
• 4.3.2. Sinh trưởng chiều cao cây của các giống đậu xanh
• 4.3.3. Một số đặc điểm thực vật học của các giống đậu xanh
• 4.4. Các chỉ tiêu sinh lý của các giống đậu xanh tham gia thí nghiệm
• 4.4.1. Chỉ số diện tích lá của một số giống đậu xanh
• 4.4.2. Khả năng tích lũy chất khô qua một số giai đoạn sinh trưởng của đậu xanh
• 4.4.3. Số lượng và khối lượng nốt sần của các giống đậu xanh thí nghiệm
• 4.5. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất các giống đậu xanh
• 4.6. Khả năng chống chịu của các giống đậu xanh tham gia thí nghiệm
• 4.6.1. Đánh giá khả năng chống chịu đối với điều kiện thời tiết của các giống đậu xanh tham gia thí nghiệm
• 4.6.2. Diễn biến tình hình sâu cuốn lá của các giống đậu xanh tham gia thí nghiệm
• 4.6.3. Diễn biến tình hình sâu đục quả của các giống đậu xanh tham gia thí nghiệm
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Đậu xanh (Vigna radiata Wilczek) là một trong ba cây đậu đỗ chính trong nhóm cây đậu ăn hạt. Đậu xanh đóng vai trò quan trọng trong nền nông nghiệp của nhiều nước, trong đó có Việt Nam. Đậu xanh không chỉ là thực phẩm giàu dinh dưỡng mà còn có tác dụng cải tạo đất. Tuy nhiên, năng suất đậu xanh ở nước ta còn thấp, chỉ đạt 4,5-6,8 tạ/ha do bộ giống nghèo nàn và các biện pháp kỹ thuật chưa được áp dụng hiệu quả. Đề tài “Thu thập giống đậu xanh” nhằm mục tiêu cải thiện năng suất và chất lượng giống đậu xanh tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Việc nghiên cứu và bảo tồn giống đậu xanh không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nông nghiệp địa phương.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của đề tài là thu thập và đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của các giống đậu xanh tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Đề tài cũng hướng đến việc lựa chọn giống đậu xanh có triển vọng, phục vụ cho sản xuất tại địa phương. Việc này không chỉ giúp sinh viên áp dụng kiến thức vào thực tiễn mà còn tạo ra nguồn giống chất lượng cho nông dân. Đánh giá khả năng sinh trưởng và năng suất của các giống đậu xanh sẽ cung cấp thông tin quý giá cho việc phát triển nông nghiệp bền vững tại Thái Nguyên.

1.2. Ý nghĩa của đề tài

Đề tài có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển giống đậu xanh. Việc nghiên cứu giúp sinh viên làm quen với quy trình nghiên cứu khoa học, đồng thời cung cấp thông tin cho nông dân về giống đậu xanh phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai của Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp, từ đó cải thiện đời sống của người dân địa phương.

II. Tổng quan tài liệu

Đậu xanh là cây trồng quen thuộc với người dân Việt Nam từ xa xưa. Tuy nhiên, năng suất đậu xanh ở nước ta còn thấp do nhiều nguyên nhân như giống cây chưa đa dạng và kỹ thuật canh tác chưa được áp dụng hiệu quả. Đậu xanh có khả năng cải tạo đất và cung cấp dinh dưỡng cao cho con người và gia súc. Việc nghiên cứu về nguồn gốc và phân loại của cây đậu xanh là cần thiết để hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh học và khả năng sinh trưởng của nó. Đặc biệt, việc tìm hiểu về các giống đậu xanh có khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện thời tiết khắc nghiệt sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

2.1. Nguồn gốc và phân loại của cây đậu xanh

Cây đậu xanh (Vigna radiata) có nguồn gốc từ trung Á và đã được trồng rộng rãi ở nhiều vùng trên thế giới. Đậu xanh thuộc họ đậu, có khả năng chịu hạn và không kén đất. Việc phân loại cây đậu xanh giúp xác định các giống có tiềm năng phát triển tốt trong điều kiện khí hậu và đất đai khác nhau. Nghiên cứu về nguồn gốc và phân loại sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn và phát triển giống đậu xanh tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.

2.2. Tình hình sản xuất đậu xanh

Tình hình sản xuất đậu xanh ở Việt Nam đang có chiều hướng gia tăng nhờ vào việc khai thác các ưu điểm của cây đậu xanh. Tuy nhiên, năng suất vẫn còn thấp do nhiều nguyên nhân như giống cây chưa đa dạng và kỹ thuật canh tác chưa được áp dụng hiệu quả. Việc nghiên cứu tình hình sản xuất đậu xanh tại tỉnh Thái Nguyên sẽ giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện sản xuất.

III. Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học để thu thập và phân tích dữ liệu về giống đậu xanh. Các phương pháp bao gồm khảo sát thực địa, thu thập mẫu giống, và phân tích các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển của giống đậu xanh. Việc áp dụng các phương pháp này sẽ giúp đánh giá chính xác khả năng sinh trưởng và năng suất của các giống đậu xanh tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quý giá cho việc phát triển giống đậu xanh phù hợp với điều kiện địa phương.

3.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các giống đậu xanh được trồng tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Việc lựa chọn giống phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu sẽ tập trung vào các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển và khả năng chống chịu của các giống đậu xanh.

3.2. Quy trình kỹ thuật áp dụng

Quy trình kỹ thuật áp dụng cho thí nghiệm bao gồm các bước từ chuẩn bị đất, gieo hạt, chăm sóc đến thu hoạch. Việc áp dụng quy trình kỹ thuật khoa học sẽ giúp đảm bảo chất lượng và năng suất của giống đậu xanh. Các chỉ tiêu nghiên cứu sẽ được theo dõi và đánh giá định kỳ để có được kết quả chính xác nhất.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây đậu xanh (Vigna radiata Wilczek) là một trong ba cây đậu đỗ ăn hạt chính trong sản xuất nông nghiệp Việt Nam, bên cạnh cây lạc và cây đậu tương. Hạt đậu xanh có giá trị dinh dưỡng cao với hàm lượng hydratcacbon trung bình đạt 40–47% trọng lượng khô. Khi bột đậu xanh được tinh chế, hàm lượng protein đạt tới 60%, lipit 1,8%, hydratcacbon 27,64%, cùng hàm lượng cao các khoáng chất như natri (Na), kali (K), magie (Mg). Ngoài giá trị thực phẩm và dược liệu thanh nhiệt giải độc, đậu xanh còn cung cấp phụ phẩm thân, lá, rễ làm thức ăn giàu đạm cho gia súc. Đồng thời, nhờ hệ vi khuẩn cộng sinh nốt sần ở rễ (Rhizobium Vigna), cây đậu xanh có khả năng cố định đạm từ khí trời, để lại cho đất từ 30–70 kg N/ha/vụ (tương đương 152 kg đạm urê) và 5–10 tấn phân xanh/ha/vụ, đóng vai trò quan trọng trong việc cải tạo độ phì nhiêu và chống xói mòn đất.

Tỉnh Thái Nguyên có đặc điểm địa hình trung du miền núi phía Bắc với các dãy núi dốc theo hướng Bắc – Nam, đất đai hình thành chủ yếu do quá trình phong hóa đá macma, đá biến chất và trầm tích. Địa bàn tỉnh có tiềm năng lớn để phát triển cây đậu xanh trên các chân đất một vụ, đất chiêm xuân bỏ hóa, đất bãi ven sông hoặc trồng xen trong vườn cây ăn quả giai đoạn kiến thiết cơ bản. Tuy nhiên, tình hình sản xuất đậu xanh tại địa phương và trên cả nước đang đối mặt với nhiều khó khăn:

• Năng suất bình quân đậu xanh của cả nước còn thấp, chỉ đạt khoảng 4,5–6,8 tạ/ha (tương đương 0,5–0,7 tấn/ha) do cơ cấu giống nghèo nàn, khả năng chống chịu sâu bệnh kém và mức độ đầu tư thâm canh chưa cao.
• Tại tỉnh Thái Nguyên, số liệu thống kê giai đoạn 2010–2013 cho thấy năng suất có xu hướng giảm liên tục: từ 7,85 tạ/ha (năm 2010) giảm xuống 6,65 tạ/ha (năm 2011) và chỉ còn 5,91 tạ/ha (năm 2013); sản lượng giảm từ 1.558 tấn xuống 1.214 tấn; diện tích canh tác dao động không ổn định quanh mức 2.000 ha. Nguyên nhân chính là đa số nông dân vẫn canh tác các giống địa phương cũ (đậu mốc, đậu mỡ) đã bị thoái hóa, chưa tiếp cận và mở rộng các giống mới có năng suất cao.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, tác giả Phạm Thanh Xuân thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài: “Thu thập và lưu giữ một số giống đậu xanh tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”.

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Thu thập và đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của các giống đậu xanh tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
2. Lựa chọn giống đậu xanh có triển vọng, phục vụ cho sản xuất tại địa phương.

Yêu cầu và nhiệm vụ của đề tài:

1. Đánh giá được khả năng sinh trưởng của các giống đậu xanh tham gia thí nghiệm.
2. Đánh giá năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các giống đậu xanh.
3. Đánh giá khả năng chống chịu của các giống đậu xanh đối với điều kiện ngoại cảnh và sâu bệnh hại.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Gồm 7 giống đậu xanh, bao gồm các giống nhập nội từ Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển rau màu Châu Á (AVRDC), giống chọn tạo từ Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Việt Nam, Trung tâm Cây lương thực – Cây thực phẩm và các giống thu thập tại địa phương (Hòa Bình, Bắc Kạn).
• Địa điểm nghiên cứu: Khu đất đồi dốc (thành phần cơ giới cát pha) thuộc khu thực nghiệm Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên.
• Thời gian nghiên cứu: Thí nghiệm tiến hành trong vụ Xuân Hè năm 2014; ngày gieo hạt là 30/3/2014.

---

Cơ sở khoa học và phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Cơ sở khoa học và khung lý thuyết

• Phân loại thực vật học: Đậu xanh (Vigna radiata (L.) Wilczek) thuộc họ Đậu (Fabaceae), chi Vigna, phân chi/loài phụ Ceratotropis, có bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội 2n = 22. Loài phụ Ceratotropis mang đặc tính lá kèm, hoa vàng xếp trên trục co rút không đối xứng, cánh cờ và vòi nhụy cong hình mỏ chim kéo dài quá đầu nhụy, bao phấn 3 ngăn có cấu trúc mắt lưới.
• Nhu cầu sinh thái và dinh dưỡng: Cây thích hợp trên đất có pH từ 6,0–7,5; nếu pH < 5,0 khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu suy giảm nghiêm trọng. Để tạo 1 tấn hạt, cây lấy đi từ đất 42 kg N, 3–5 kg P₂O₅, 12–14 kg K₂O, 1,5 kg S, 1,5 kg Mg, 1,0–1,5 kg Ca cùng các nguyên tố vi lượng.
• Tác động của phân bón vi lượng: Khóa luận kế thừa dẫn liệu thực nghiệm từ Trạm nghiên cứu đất Thái Lan (1986) cho thấy khi thiếu hụt các nguyên tố vi lượng, năng suất hạt đậu xanh bị giảm sút rõ rệt: thiếu Zn giảm 15%, thiếu B giảm 15%, thiếu Mg giảm 14%, thiếu vôi giảm 8%, thiếu Ca giảm 5%, thiếu Mo giảm 5%, thiếu S giảm 3%, thiếu Cu giảm 1%.
• Hoạt động cố định nitơ sinh học: Vi khuẩn Rhizobium Vigna xâm nhập qua lông hút vào thời kỳ cây con (ST1–ST2), kích thích phân chia tế bào rễ tạo nốt sần. Nốt sần hữu hiệu có kích thước 4–5 mm, ruột màu đỏ hồng hoặc nâu; nốt sần kém hữu hiệu có ruột màu xanh hoặc đen. Hoạt động cố định N đạt đỉnh cao ở thời kỳ ra hoa rộ và tích lũy chất khô (ST1–ST6).

Phương pháp nghiên cứu đồng ruộng

• Quy chuẩn kỹ thuật áp dụng: Thí nghiệm gieo trồng và chăm sóc tuân thủ Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-62: 2011/BNNPTNT ban hành kèm theo Thông tư số 48/2011/TT-BNNPTNT ngày 05/7/2011 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
• Phương pháp bố trí thí nghiệm: Bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn toàn (RCBD) gồm 7 công thức giống và 3 lần nhắc lại. Diện tích mỗi ô thí nghiệm là 3,0 m × 2,5 m = 7,5 m² (không kể rãnh). Tổng diện tích 21 ô thực nghiệm là 157,5 m², có bố trí dải bảo vệ xung quanh.
• Quy cách lấy mẫu: Chọn 10 cây mẫu ngẫu nhiên liên tục trên 2 hàng giữa luống (trừ 5 cây đầu hàng) để theo dõi các chỉ tiêu nông học.

Chỉ tiêu và công thức tính toán

• Chỉ tiêu sinh trưởng và hình thái: Xác định ngày mọc (50% cây mọc 2 lá mầm), ngày ra hoa (50% cây có hoa đợt đầu), thời gian ra hoa (tập trung: <15 ngày; trung bình: 16–30 ngày; không tập trung: >30 ngày), thời gian sinh trưởng (ngày gieo đến thu hoạch cuối), chiều cao thân chính (từ vết đốt lá mầm đến đỉnh sinh trưởng), số cành cấp 1/cây.
• Chỉ số diện tích lá (CSDTL): Xác định tại thời kỳ hoa rộ và chắc xanh theo phương pháp cân nhanh khối lượng lá: $$\text{CSDTL } (\text{m}^2 \text{ lá/m}^2 \text{ đất}) = \frac{P_b \times \text{Mật độ cây/m}^2}{P_a \times 3 \times 100}$$ (Trong đó: $P_a$ là khối lượng mẫu 1 dm² lá; $P_b$ là tổng khối lượng lá của 3 cây mẫu cộng với khối lượng 1 dm² lá).
• Khả năng tích lũy vật chất khô (KNTLVCK): Nhổ 3 cây liên tiếp/ô, cân khối lượng tươi, sấy mẫu ở 70–80°C đến khối lượng không đổi để tính lượng vật chất khô trung bình (gam/cây).
• Khả năng hình thành nốt sần: Đào cẩn thận hệ rễ 3 cây/ô, ngâm rửa sạch đất cát, tách nốt sần hữu hiệu để đếm số lượng (nốt/cây) và cân khối lượng tươi (gam/cây).
• Năng suất lý thuyết (NSLT): $$\text{NSLT } (\text{tạ/ha}) = \frac{\text{Số cây/m}^2 \times \text{Số quả chắc/cây} \times \text{Số hạt/quả} \times P_{1000 \text{ hạt}}}{1000}$$
• Khảo sát tính chống chịu và sâu bệnh: Đánh giá sức sống cây con (thang điểm 1–3–5), độ tách quả đợt 1 (thang 1–5), độ đổ ngã (thang 1–5). Điều tra định kỳ 5 ngày/lần tỷ lệ hại của sâu đục quả (Etiella zinckenella) và sâu cuốn lá.
• Phương pháp xử lý số liệu: Tính toán thống kê mô tả và phân tích phương sai (ANOVA), kiểm định sai khác trung bình bằng chuẩn LSD ở mức xác suất $P \le 0,05$ trên phần mềm SAS.

---

Nội dung chính theo các phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Tác giả xác định tính cấp thiết của việc phát triển cây đậu xanh trong cơ cấu luân canh, xen canh tại vùng trung du miền núi Bắc Bộ. Nêu rõ giá trị kinh tế, hàm lượng dinh dưỡng, tác dụng cải tạo độ phì nhiêu đất, tiềm năng nông nghiệp của tỉnh Thái Nguyên cùng thực trạng năng suất cây đậu xanh địa phương đang sụt giảm. Thiết lập hệ thống 2 mục tiêu, 3 yêu cầu nghiên cứu và xác định ý nghĩa khoa học, học tập và thực tiễn của đề tài.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tổng hợp toàn diện các nghiên cứu về cây đậu xanh trong và ngoài nước:

1. Nguồn gốc và phân loại: Nguồn gốc Trung Á, lịch sử thuần hóa và phát tán sang Đông Nam Á, phân loại sinh học phân chi Ceratotropis.
2. Nhu cầu sinh thái và dinh dưỡng: Phân tích nhu cầu đa lượng (N, P, K), trung lượng và vi lượng; tổng kết số liệu thí nghiệm của Trạm nghiên cứu đất Thái Lan (1986) về mức giảm năng suất khi thiếu từng nguyên tố vi lượng.
3. Nghiên cứu trên thế giới: Quỹ gen hơn 20.000 mẫu tại AVRDC, Ấn Độ, Australia; các tiêu chí phân nhóm kiểu sinh trưởng (chín sớm <36 ngày, chín muộn $\ge$ 36 ngày; cây thấp $\le$ 65 cm, cây cao >65 cm; ít cành $\le$ 2, nhiều cành >2 cành), phân nhóm hạt theo màu sắc (mỡ, mốc, đen, nâu) và trọng lượng 1.000 hạt. Dẫn liệu sản xuất của AVRDC (2011) tại các quốc gia trọng điểm giai đoạn 2000–2011 (Ấn Độ diện tích lớn nhất với 2.164.000 ha; Thái Lan năng suất cao nhất đạt 774 kg/ha; Sri Lanka có tốc độ tăng trưởng sản lượng đạt 38,10%/năm; diện tích gieo trồng năm 2013 của Việt Nam là 50.000 ha theo FAOSTAT).
4. Nghiên cứu và sản xuất tại Việt Nam: Phân tích đặc điểm sinh thái nông nghiệp tại 4 vùng trồng: Vùng núi phía Bắc (năng suất 600–700 kg/ha); Vùng đồng bằng và Trung du Bắc Bộ (3 vụ gieo trồng chính, năng suất 800–1.000 kg/ha); Vùng duyên hải Trung Bộ và Tây Nguyên (2–3 vụ/năm); Vùng Đông Nam Bộ (chiếm 26% diện tích cả nước, năng suất bình quân 500 kg/ha). Tổng kết số liệu sản xuất tỉnh Thái Nguyên (2010–2012) từ Cục Thống kê tỉnh.

Phần 3: Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Giới thiệu chi tiết danh tính và xuất xứ 7 giống đậu xanh thí nghiệm:

• ĐX17: Trung tâm Cây lương thực – Cây thực phẩm Hà Nội.
• VN4, VN6, VN5: Nhập nội từ Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển rau màu Châu Á (AVRDC).
• ĐX12: Trung tâm Nghiên cứu Đậu đỗ – Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Việt Nam.
• ĐX Hòa Bình: Thu thập tại địa phương tỉnh Hòa Bình.
• ĐX Bắc Kạn: Thu thập tại địa phương tỉnh Bắc Kạn (sử dụng làm đối chứng).

Trình bày sơ đồ bố trí ô thí nghiệm RCBD (kích thước ô 7,5 m², 3 lần lặp lại, tổng 21 ô), kỹ thuật canh tác theo QCVN 01-62: 2011/BNNPTNT, chỉ tiêu thu thập mẫu và các thuật toán phân tích thống kê trên SAS.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

1. Điều kiện tự nhiên và khí tượng vụ Xuân Hè năm 2014 tại Thái Nguyên

Số liệu từ Trung tâm Khí tượng Thủy văn tỉnh Thái Nguyên cho thấy diễn biến thời tiết vụ Xuân 2014 phù hợp cho cây đậu xanh:

• Nhiệt độ trung bình tăng dần từ 19,4°C (tháng 3) lên 24,7°C (tháng 4), 28,4°C (tháng 5) và 28,9°C (tháng 6).
• Độ ẩm không khí cao ở tháng 3 (91%) giúp hạt nảy mầm thuận lợi, sau đó duy trì ở mức 79–89% trong các tháng 4–6.
• Lượng mưa tăng đều từ 85,9 mm (tháng 3) lên 139,3 mm (tháng 4), 152,2 mm (tháng 5) và đạt 164,6 mm (tháng 6).
• Số giờ nắng thấp ở tháng 4 (13 giờ), sau đó tăng lên 62 giờ (tháng 5) và 85 giờ (tháng 6), kích thích quá trình quang hợp và nở hoa.

2. Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển

• Thời gian từ gieo đến mọc dao động từ 4–5 ngày; các giống VN5, ĐX17, VN4, ĐX12 mọc sau 4 ngày; các giống VN6, ĐX Hòa Bình, ĐX Bắc Kạn mọc sau 5 ngày.
• Thời gian từ gieo đến ra hoa dao động từ 41–47 ngày: giống VN5 ra hoa sớm nhất (41 ngày), giống ĐX Bắc Kạn ra hoa muộn nhất (47 ngày).
• Thời gian ra hoa kéo dài từ 17–26 ngày: ngắn nhất là VN6 (17 ngày) và ĐX12 (18 ngày); dài nhất là ĐX Bắc Kạn (26 ngày). Toàn bộ 7 giống đều thuộc nhóm ra hoa trung bình (16–30 ngày).
• Tổng thời gian sinh trưởng biến động từ 71–85 ngày: ngắn nhất là VN6 (71 ngày), tiếp đến là VN5 (72 ngày), VN4 (75 ngày), ĐX12 và ĐX Hòa Bình (78 ngày), ĐX17 (84 ngày) và dài nhất là ĐX Bắc Kạn (85 ngày).

3. Đặc điểm hình thái và thực vật học

• Cả 7 giống đều có dạng thân đứng, gọn; kiểu sinh trưởng hữu hạn; màu sắc lá xanh đậm; hoa màu vàng nhạt.
• Về cành cấp 1: Biến động từ 1,47–1,63 cành/cây, sự sai khác không có ý nghĩa thống kê giữa các giống ở mức tin cậy 95%.
• Chiều cao cây dao động từ 37,71–55,13 cm: giống VN4 đạt chiều cao cao nhất (55,13 cm), cao hơn chắc chắn so với giống thấp nhất là VN6 (37,71 cm) ở mức $P \le 0,05$.
• Hình dạng lá cuối: 5 giống có dạng thuôn bầu (ĐX17, VN4, ĐX12, VN5, ĐX Bắc Kạn); 2 giống có dạng chóp nhọn (VN6, ĐX Hòa Bình).
• Màu sắc vỏ quả chín: 3 giống vỏ xám đen (ĐX17, ĐX12, ĐX Hòa Bình); 4 giống vỏ nâu đen (VN4, VN5, VN6, ĐX Bắc Kạn).
• Dạng hạt và vỏ hạt: 3 giống hạt hình bầu (VN4, ĐX12, VN5); 4 giống hạt hình trụ (ĐX17, VN6, ĐX Hòa Bình, ĐX Bắc Kạn). Ba giống có vỏ xanh mốc (VN5, ĐX Hòa Bình, ĐX Bắc Kạn); 4 giống có vỏ hạt xanh nhẵn (ĐX17, VN4, VN6, ĐX12).

4. Các chỉ tiêu sinh lý và khả năng hình thành nốt sần

TT	Tên giống	CSDTL hoa rộ (m² lá/m² đất)	CSDTL chắc xanh (m² lá/m² đất)	KNTLVCK hoa rộ (g/cây)	KNTLVCK chắc xanh (g/cây)	Nốt sần hữu hiệu hoa rộ (nốt/cây)	Nốt sần hữu hiệu chắc xanh (nốt/cây)
1	ĐX17	1,13ᵇ	1,52	20,06	25,61	22,67	16,75ᵃᵇ
2	VN4	2,48ᵃ	2,69	23,18	21,96	18,67	10,00ᵈ
3	VN6	1,43ᵇ	1,60	18,23	25,93	20,33	13,76ᵇᶜ
4	ĐX12	1,22ᵇ	1,52	18,57	23,40	20,67	11,99ᶜᵈ
5	VN5	1,48ᵇ	1,71	17,92	24,66	20,00	19,44ᵃ
6	ĐX Hòa Bình	1,16ᵇ	1,20	19,74	25,05	22,67	15,33ᵇ
7	ĐX Bắc Kạn (Đ/c)	1,05	-	13,52	23,07	19,00	15,66ᵇ

• Chỉ số diện tích lá: Ở thời kỳ hoa rộ, giống VN4 đạt CSDTL cao nhất (2,48 m²/m² đất), sai khác có ý nghĩa thống kê ($P < 0,05$) so với các giống còn lại (dao động 1,05–1,48 m²/m²). Đến thời kỳ chắc xanh, CSDTL các giống tăng lên đạt 1,20–2,69 m²/m² đất (sự sai khác giữa các giống không có ý nghĩa thống kê ở $P > 0,05$).
• Khả năng tích lũy vật chất khô: Tăng mạnh từ giai đoạn hoa rộ (13,52–23,18 g/cây) đến giai đoạn chắc xanh (21,96–25,93 g/cây). Ở cả hai giai đoạn, sai khác giữa các giống không có ý nghĩa thống kê ở mức xác suất 95% ($P > 0,05$).
• Khả năng hình thành nốt sần: Ở thời kỳ hoa rộ, số nốt sần hữu hiệu dao động từ 18,67–22,67 nốt/cây, khối lượng nốt sần đạt 0,06–0,09 g/cây ($P > 0,05$). Sang thời kỳ chắc xanh, số lượng nốt sần giảm xuống, dao động từ 10,00–19,44 nốt/cây và xuất hiện sự sai khác có ý nghĩa thống kê ($P < 0,05$): giống VN5 đạt cao nhất (19,44 nốt/cây), trong khi giống VN4 thấp nhất (10,00 nốt/cây). Khối lượng nốt sần giai đoạn chắc xanh dao động từ 0,05–0,06 g/cây ($P > 0,05$).

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Xác lập đầy đủ hệ thống dữ liệu thực nghiệm về các giai đoạn sinh trưởng của 7 giống đậu xanh trong điều kiện vụ Xuân Hè tại Thái Nguyên: thời gian từ gieo đến mọc là 4–5 ngày; thời gian ra hoa từ 41–47 ngày; thời gian nở hoa từ 17–26 ngày (nhóm nở hoa trung bình); thời gian sinh trưởng hoàn chỉnh chu kỳ từ 71–85 ngày.
• Đánh giá hình thái thực vật học khẳng định 100% giống tham gia thí nghiệm mang kiểu hình thân đứng và sinh trưởng hữu hạn, phù hợp cho định hướng thâm canh mật độ cao và ứng dụng cơ giới hóa chăm sóc. Giống VN4 có chiều cao cây lớn nhất (55,13 cm), còn VN6 có chiều cao thấp nhất (37,71 cm).
• Phân loại hình thái quả và hạt: Phân định rõ 2 nhóm vỏ quả chín (xám đen và nâu đen), 2 dạng hạt (hình bầu và hình trụ), cùng 2 kiểu vỏ hạt (xanh nhẵn và xanh mốc).
• Đánh giá định lượng các chỉ tiêu sinh lý: Ghi nhận ưu thế về bộ máy quang hợp của giống VN4 với chỉ số diện tích lá đạt cao nhất ở cả hai thời kỳ (2,48 m²/m² ở hoa rộ và 2,69 m²/m² ở chắc xanh). Khả năng tích lũy vật chất khô của các giống đạt đỉnh ở giai đoạn chắc xanh (21,96–25,93 g/cây). Về hoạt động cộng sinh cố định đạm, giống VN5 duy trì số lượng nốt sần hữu hiệu cao nhất tại giai đoạn chắc xanh (19,44 nốt/cây).

Đóng góp của đề tài

• Thu thập và lưu giữ thành công 7 mẫu giống đậu xanh có nguồn gốc đa dạng (nhập nội AVRDC, viện nghiên cứu quốc gia và giống bản địa miền núi) tại vườn thực nghiệm Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Cung cấp cơ sở dữ liệu nông sinh học và sinh lý thực nghiệm ban đầu của các giống đậu xanh trên đất đồi dốc Thái Nguyên, làm căn cứ khoa học cho công tác tuyển chọn giống có thời gian sinh trưởng ngắn (như VN6: 71 ngày, VN5: 72 ngày) phục vụ tăng vụ và xen canh cây màu tại địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế

• Thí nghiệm mới được bố trí theo dõi trong một vụ duy nhất (vụ Xuân Hè năm 2014) trên một loại chân đất cụ thể (đất đồi dốc cát pha tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên), do đó chưa phản ánh đầy đủ phản ứng của các giống qua các vụ canh tác khác nhau (Hè Thu, Thu Đông) hoặc trên các loại đất khác nhau trong tỉnh.
• Văn bản lưu trữ hiện thời của khóa luận kết thúc ở nội dung đánh giá chỉ tiêu nốt sần rễ, thiếu vắng các bảng số liệu chi tiết về năng suất thực thu, các yếu tố cấu thành năng suất và diễn biến tỷ lệ hại của sâu đục quả, sâu cuốn lá ở giai đoạn thu hoạch cuối vụ.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng khảo nghiệm tập đoàn giống trên các chân đất khác nhau của tỉnh Thái Nguyên (đất ruộng 1 vụ sau lúa, đất bãi bồi, đất trồng xen cây ăn quả).
• Tiếp tục theo dõi, đánh giá tính ổn định về năng suất, phẩm chất hạt và khả năng chống chịu sâu bệnh qua nhiều vụ gieo trồng liên tiếp.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Nông học, Trồng trọt, Khoa học cây trồng: Tham khảo phương pháp bố trí thí nghiệm so sánh giống đồng ruộng theo khối ngẫu nhiên hoàn toàn (RCBD), kỹ thuật xác định chỉ số diện tích lá bằng phương pháp cân nhanh, và phương pháp thu thập, đánh giá nốt sần vi khuẩn cộng sinh họ Đậu.
• Cán bộ khuyến nông và kỹ thuật nông nghiệp tại trung du miền núi phía Bắc: Tiếp cận các dữ liệu thực nghiệm về thời gian sinh trưởng, đặc điểm nông sinh học của các giống đậu xanh mới (VN4, VN5, VN6, ĐX12, ĐX17) so với giống địa phương (Bắc Kạn, Hòa Bình).
• Các nhà chọn tạo giống đậu đỗ: Sử dụng tư liệu mô tả hình thái thân, lá, hoa, quả, hạt và số liệu sinh lý để tuyển chọn vật liệu khởi đầu cho các chương trình lai tạo giống đậu xanh thâm canh hoặc chịu hạn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Bảy giống đậu xanh thí nghiệm có nguồn gốc từ những cơ quan, địa phương nào?

Bảy giống đậu xanh được thu thập từ 4 nguồn chính:

• Trung tâm Cây lương thực – Cây thực phẩm Hà Nội: Giống ĐX17.
• Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển rau màu Châu Á (AVRDC): Ba giống nhập nội gồm VN4, VN5 và VN6.
• Trung tâm Nghiên cứu Đậu đỗ (Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Việt Nam): Giống ĐX12.
• Giống thu thập tại địa phương: ĐX Hòa Bình (tỉnh Hòa Bình) và ĐX Bắc Kạn (tỉnh Bắc Kạn, dùng làm đối chứng).

2. Giống đậu xanh nào có thời gian sinh trưởng ngắn nhất và dài nhất trong vụ Xuân Hè 2014?

Thời gian sinh trưởng của 7 giống biến động từ 71 đến 85 ngày. Trong đó, giống VN6 có thời gian sinh trưởng ngắn nhất (71 ngày), tiếp theo là VN5 (72 ngày); giống ĐX Bắc Kạn có thời gian sinh trưởng dài nhất (85 ngày).

3. Về đặc điểm hình thái thân và kiểu sinh trưởng, các giống thí nghiệm có đặc tính gì chung?

Toàn bộ 7 giống tham gia thí nghiệm đều mang đặc tính thân đứng, tán gọn và có kiểu sinh trưởng hữu hạn. Chiều cao thân chính dao động từ 37,71 cm (VN6) đến 55,13 cm (VN4); số cành cấp 1 dao động từ 1,47 đến 1,63 cành/cây.

4. Giống đậu xanh nào đạt chỉ số diện tích lá (CSDTL) và số lượng nốt sần hữu hiệu cao nhất?

• Về chỉ số diện tích lá: Giống VN4 đạt CSDTL cao nhất ở cả 2 thời kỳ (2,48 m² lá/m² đất ở thời kỳ hoa rộ, sai khác có ý nghĩa thống kê ở mức $P < 0,05$; và 2,69 m² lá/m² đất ở thời kỳ chắc xanh).
• Về số lượng nốt sần: Ở thời kỳ chắc xanh, giống VN5 hình thành số lượng nốt sần hữu hiệu cao nhất, đạt 19,44 nốt/cây (sai khác có ý nghĩa ở mức $P < 0,05$ so với các giống khác).

5. Dẫn liệu thực nghiệm của Trạm nghiên cứu đất Thái Lan ghi nhận mức giảm năng suất đậu xanh thế nào khi thiếu vi lượng?

Khi thiếu hụt các nguyên tố vi lượng, năng suất hạt đậu xanh bị giảm sút theo các tỷ lệ:

• Thiếu Bo (B) và Kẽm (Zn): Giảm năng suất nhiều nhất, cùng mức giảm 15%.
• Thiếu Magie (Mg): Giảm 14%.
• Thiếu vôi: Giảm 8%.
• Thiếu Canxi (Ca) và Molipden (Mo): Giảm 5%.
• Thiếu Lưu huỳnh (S): Giảm 3%.
• Thiếu Đồng (Cu): Giảm 1%.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Thanh Xuân đã hoàn thành việc khảo nghiệm, so sánh 7 giống đậu xanh có nguồn gốc trong nước và nhập nội trên vùng đất đồi dốc tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên trong vụ Xuân Hè năm 2014. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống số liệu cụ thể về đặc điểm hình thái thân đứng hữu hạn, thời gian sinh trưởng (71–85 ngày), động thái phát triển diện tích lá quang hợp và khả năng hình thành nốt sần cố định đạm của từng giống. Đây là công trình thực nghiệm nông học có giá trị thông tin thực tế, phục vụ trực tiếp cho định hướng lưu giữ nguồn gen và lựa chọn giống đậu xanh thích hợp cho cơ cấu cây trồng tại tỉnh Thái Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đậu xanh (Vigna radiata Wilczek) là một trong ba cây đậu đỗ chính trong nhóm cây đậu ăn hạt. Đậu xanh cũng chính là cây trồng đóng vai trò quan trọng trong nền nông nghiệp của nhiều nước trong đó có Việt Nam [4][8]. Đậu xanh thuộc nhóm cây đậu đỗ, thực phẩm giàu hyđratcacbon với hàm lượng trung bình 40-47% so với trọng lượng khô của hạt.

Đặc biệt khi bột đậu xanh được tinh chế thì thành phần dinh dưỡng của nó được tăng lên đáng kể 60% protein, 1,8% lipit, 27,64% hyđratcacbon. Các khoáng chất (Na, K, Mg) cũng được tăng lên đáng kể so với ban đầu. Chính vì lẽ đó sản phẩm từ đậu xanh càng phong phú (bánh, kẹo, bột đậu xanh, miến đậu xanh…). Tùy theo công nghệ sản xuất và thị hiếu người tiêu dùng mà có các mặt hàng có sức hấp dẫn khác nhau [6].

Đậu xanh cũng là một cây làm thuốc có tác dụng giải nhiệt, giải bách độc, hạt đậu xanh chữa được bệnh đái tháo đường, dùng làm bột dinh dưỡng cho trẻ nhỏ, người già yếu, đau ốm. Do vậy đậu xanh có biệt danh là “Nam thuốc thần hiệu”[6]. Bên cạnh giá trị dinh dưỡng cho con người, đậu xanh còn là nguồn thức ăn phong phú phục vụ cho chăn nuôi gia súc. Thân, lá, rễ chứa hàm lượng dinh dưỡng khá cao.

Đây cũng là yếu tố giúp ngành chăn nuôi phát triển. Trồng đậu xanh không những cung cấp nguồn thực phẩm giàu đạm đáp ứng nhu cầu về dinh dưỡng của con người và vật nuôi, mà còn có tác dụng cải tạo, bồi dưỡng đất do rễ của cây đậu xanh có các nốt sần chứa một số loài sinh vật cố định đạm sống cộng sinh. Đất sau khi trồng đậu xanh xong sẽ tơi xốp, tốt lên nhờ có thêm một lượng đạm vi sinh vật cố định đạm trên nốt sần của bộ rễ đã lấy từ khí trời được tích lũy cung cấp cho cây và để lại trong đất. Tuy nốt sần của n 2 cây đậu xanh ít và bé hơn cây lạc và đậu tương nhưng hàng năm cây đậu xanh để lại cho đất một lượng đạm từ 30-70kgN/ha, tương đương với 152kg đạm Ure (Subrac, 1975).

Sau khi thu hoạch cây đậu xanh còn để lại cho đất 5-10 tấn phân xanh/ha/vụ. Vì vậy cây đậu xanh được coi là cây cải tạo đất [4]. Tình hình sản xuất, tiêu thụ và chế biến đậu xanh ở nước ta đang có chiều hướng gia tăng nhờ khai thác được một số ưu điểm quan trọng của đậu xanh. Đó là khả năng cung cấp dinh dưỡng cao, dễ tiêu hóa, khả năng cải tạo đất nhờ nấm cộng sinh của vi khuẩn nốt sần với hệ rễ.

Cây đậu xanh là cây trồng ngắn ngày dễ luân canh, xen canh. Tỉnh Thái Nguyên là một điển hình của Trung du miền núi phía Bắc. Thái Nguyên có nhiều dãy núi cao chạy dần theo hướng Bắc - Nam và thấp dần xuống phía Nam. Diện tích đất tự nhiên chủ yếu được hình thành do sự phong hóa trên đá macma, đá biến chất và trầm tích.

Do vậy tỉnh Thái Nguyên có nhiều tiềm năng mở rộng diện tích trồng cây đậu xanh trên những chân đất một vụ, đất chiêm xuân bỏ hóa, đất bãi, đất trồng cây lâu năm ở giai đoạn kiến thiết cơ bản như, cây ăn quả. Tuy nhiên năng suất đậu xanh của nước ta còn thấp chỉ đạt 4,5-6,8 tạ/ha do bộ giống đậu xanh còn nghèo nàn, đồng thời các biện pháp kỹ thuật chưa được người nông dân áp dụng và đầu tư. Xuất phát từ yêu cầu sản xuất nông nghiệp bền vững, hiểu được vai trò của lớp thực vật trong cải tạo và bồi dưỡng đất chống xói mòn, làm cho đất màu mỡ hơn, kiểm soát cỏ dại, tăng năng suất cây trồng, tăng thu nhập cho người dân. Vì vậy, chúng tôi thực hiện đề tài “Thu thập và lưu giữ một số giống đậu xanh tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”.

Mục tiêu nghiên cứu - Thu thập và đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của các giống đậu xanh tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. n 3 - Lựa chọn giống đậu xanh có triển vọng, phục vụ cho sản xuất tại địa phương. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá được khả năng sinh trưởng của các giống đậu xanh. - Đánh giá năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các giống đậu xanh.

- Đánh giá khả năng chống chịu của các giống đậu xanh. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập Giúp cho sinh viên áp dụng những kiến thức khoa học đã được tích lũy trong quá trình học tập vào thực tiễn sản xuất. Bên cạnh đó, giúp cho sinh viên làm quen với nghiên cứu khoa học.

Ý nghĩa trong thực tiễn Từ kết quả theo dõi, thực hiện đề tài giúp chọn được giống đậu xanh phù hợp với điều kiện khí hậu, thời tiết và đất đai của Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và các vùng lân cận. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Đậu xanh là cây trồng quen thuộc đối với nhân dân ta từ xa xưa. Nhiều tài liệu cho biết là người nông dân biết đến cây đậu xanh cùng thời với cây lúa nước.

Đậu xanh là một trong những cây trồng cổ truyền của nước ta. Tuy vậy, cho đến nay cây đậu xanh vẫn chỉ giữ vị trí rất khiêm tốn trong cơ cấu cây trồng nước ta. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Trong các nguyên nhân đó có những nguyên nhân do đặc điểm của cây đậu xanh như năng suất thấp, chín rải rác phải thu hái nhiều lần.

Có những nguyên nhân xuất phát từ chế độ canh tác, từ cách thức tiến hành làm nông nghiệp của nhân dân ta. Có những nguyên nhân xuất phát từ nhận thức chưa đầy đủ và đúng đắn của người dân đối với vai trò và tác dụng to lớn của cây đậu xanh [6]. Đậu xanh là cây trồng ngắn ngày, không đầy 3 tháng là cho thu hoạch. Đậu xanh là cây cải tạo đất trong khi bản thân nó lại không kén đất.

Có thể trồng đậu xanh trên nhiều loại đất khác nhau. Trong cơ cấu cây trồng nước ta, trong các chế độ luân canh, xen canh, gối vụ ở tất cả các tỉnh trên địa bàn cả nước, đậu xanh là cây trồng rất quý. Sự tham gia của cây đậu xanh vào các hệ thống và các chế độ canh tác mang lại nhiều ý nghĩa về kinh tế, về cải tạo đất, giữ đất giữ độ phì nhiêu cho đất [6]. Tuy nhiên, hiện nay năng suất đậu xanh ở nước ta còn thấp, khoảng 0,5- 0,7 tấn/ha do các nguyên nhân sau: - Nhiều giống hiện trồng mặc dù cho năng suất khá nhưng tính ổn định chưa cao.

- Khả năng kháng sâu bệnh của các giống đang trồng rất thấp. Chưa có những dự báo về thời vụ gieo trồng thích hợp cho từng vùng và chưa xây dựng quy trình kỹ thuật sản xuất cho từng vùng sinh thái n 5 Vì vậy, vấn đề cần đặt ra là cần tìm hiểu mối quan hệ giữa đặc điểm sinh lý, hóa sinh và sinh học phân tử liên quan đến tính trạng chống chịu của cây đậu xanh. Trên cơ sở đó có định hướng cho công tác chọn tạo giống cải tạo giống phù hợp nhằm tạo được các giống đậu xanh có khả năng chống chịu tốt và cho năng suất ổn định [6]. Các tính trạng như chống chịu sâu bệnh, chịu hạn, thích nghi với các vùng thời tiết và khí hậu khác nhau để có được sản phẩm có chất lượng tốt, sản lượng cao ở cây đậu xanh cần phải qua nghiên cứu và so sánh giữa các giống, để tìm được những giống thích hợp với từng vùng khí hậu và môi trường đất canh tác riêng biệt của các vùng.

Nguồn gốc và phân loại của cây đậu xanh 2.Nguồn gốc cây đậu xanh Cây đậu xanh (Vigna radiata (L) Wilczek) thuộc cây họ đậu có nguồn gốc từ trung Á, nơi đa dạng cho các loài đậu xanh và đậu đen (Vavilop và ctv, 1926) [31]. Đậu xanh đã được trồng khá rộng rãi ở khắp các vùng tiểu lục địa Ấn Độ và các vùng phụ cận suốt hàng nghìn năm, sau đó mới lan truyền sang các vùng khác của Châu Á và Bắc Phi (Burkill và ctv, 1935) [15]. Những năm gần đây nhờ giao lưu kinh tế và khoa học kỹ thuật giữa các nước trong khu vực cũng như trên thế giới, đậu xanh đã vươn tới các vùng nhiệt đới của Châu Phi, tây Ấn Độ, bắc Mỹ và hàng nghìn hòn đảo của Châu Úc (Lawn và ctv, 1988) [19]. Bằng chứng sớm nhất về đậu xanh đã được ghi lại bởi Monsieur Dela Loubere, một công sứ đặc mệnh của vua nước Pháp khi được phái sang thăm vương quốc Thái Lan vào năm 1867 – 1868.

Trong thời gian ở thăm Thái Lan, ông đã tận mắt trông thấy những cây đậu (pess) mà nước ông chưa hề xuất hiện. Ở đây từ “pess” được hiểu như cây đậu xanh mà chính đậu xanh và vừng ở Thái Lan dùng để biểu tượng cho sự thành đạt và thịnh vượng trong n 6 các nghi lễ trọng đại của vương quốc Thái suốt hàng nghìn năm qua (Peerasak Srinives, 1990) [25]. Có lẽ điều này đã khiến Srinives và Yang (1988) [27] đưa ra giả thuyết rằng: Đậu xanh rất có thể được trồng ở Thái Lan giữa những năm của thế kỷ thứ nhất và thứ ba trước công nguyên. Sự kiện này cũng trùng hợp với các tài liệu kinh sử đạo Phật hay đạo Hindu của Ấn Độ giáo.

Tuy vậy bằng chứng mới nhất về khảo cổ tại khu vực Tham pee và Ghost cave thuộc tỉnh Maehong Son ( Thái Lan) đã cho thấy cây đậu xanh được trồng ở đây từ 800 – 1000 năm nay (Lekwanich, 1984) [21]. Như vậy đậu xanh đã có lịch sử trồng trọt khá lâu đời ở các nước Châu Á nhưng mãi đến năm 1970 lịch sử nghiên cứu về loài cây này mới được bắt đầu (Lawn J. Năm 1972 khi cây đậu xanh được xác định là cây trồng chính của Trung tâm nghiên cứu rau đậu Châu Á (AVRDC) thì đồng thời nhiều chương trình nghiên cứu cấp nhà nước về cây này đã được thành lập ở các quốc gia khác nhau như: Ấn Độ, Philippin, Thái Lan, Mỹ và Australia (AVRDC, 1974 – 83) [13]. Ngày nay cây đậu xanh chính là cây đậu đỗ quan trọng số một của Thái Lan và Philipin, thứ 2 của Srilanka, thứ 3 của Ấn Độ, Myanma, Bangladesh và Indonesia (Morton và ctv, 1982) [23].

Đậu xanh cũng là cây trồng phụ của Australia, Trung Quốc, Iran, Kenya, Triều Tiên, Malaysia, Peru, Đài Loan và Mỹ ( Lawn R.