Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đồ án chuyên ngành "Website bán hàng online" do sinh viên Vũ Đình Phong (MSSV: 1911065637) và Nguyễn Văn Dũng (MSSV: 1911060363) thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Vũ Thanh Hiền tại Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh (HUTECH) vào năm 2022. Đề tài được xây dựng trong bối cảnh công nghệ thông tin và thương mại điện tử đang phát triển mạnh mẽ, trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và làm thay đổi phương thức giao dịch truyền thống.

Về mặt thực tiễn, tác giả chỉ ra rằng nhu cầu mua sắm các mặt hàng thiết yếu (như thực phẩm, hàng hóa tiêu dùng) gặp nhiều trở ngại do tình hình giao thông phức tạp, điều kiện thời tiết bất lợi và quỹ thời gian hạn hẹp của người lao động bận rộn. Đồng thời, các doanh nghiệp và cửa hàng bán lẻ truyền thống đứng trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi số, đưa sản phẩm lên không gian mạng để tiếp cận tệp khách hàng rộng lớn hơn theo quy luật cung - cầu. Việc xây dựng một website thương mại điện tử giúp người tiêu dùng có thể ngồi tại chỗ lựa chọn hàng hóa và nhận hàng tận nơi, tiết kiệm thời gian, công sức và chi phí đi lại.

Mục tiêu tổng quát của đề tài là xây dựng hoàn chỉnh một website thương mại điện tử phục vụ hoạt động bán hàng trực tuyến, kết nối giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng. Các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được phân định theo 5 nội dung chính:

  1. Khảo sát hệ thống: Tìm hiểu quy trình nghiệp vụ thực tế và khảo sát các website bán hàng trực tuyến hiện hành (như Shopee, H&M, Uniqlo).
  2. Phân tích chức năng hệ thống: Xác định danh sách các chức năng cốt lõi và tiến hành phân tích chi tiết từng yêu cầu nghiệp vụ.
  3. Phân tích thiết kế với ngôn ngữ mô hình hóa UML: Xây dựng các biểu đồ Use Case, biểu đồ tuần tự (Sequence Diagram), biểu đồ lớp (Class Diagram) và biểu đồ hoạt động (Activity Diagram).
  4. Phân tích và thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ phục vụ lưu trữ thông tin sản phẩm, người dùng và hóa đơn.
  5. Phân tích và thiết kế chương trình phần mềm trên nền tảng công nghệ đã lựa chọn.

Đối tượng nghiên cứu của đồ án là quy trình quản lý và giao dịch thương mại điện tử B2C, bao gồm các chủ thể tham gia hệ thống: Khách vãng lai (Customer), Thành viên (Member) và Quản trị viên (Administrator). Phạm vi ứng dụng của dự án hướng đến phục vụ mọi đối tượng người dùng có nhu cầu mua sắm qua mạng Internet và áp dụng cho các cửa hàng bán lẻ có nhu cầu hiện đại hóa quy trình bán hàng, xử lý đơn hàng và hóa đơn thông qua môi trường máy tính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đề tài áp dụng các lý thuyết về kỹ thuật phần mềm, phân tích thiết kế hệ thống thông tin và mô hình giao dịch thương mại điện tử. Các khái niệm, công nghệ và công cụ được tác giả xác định cụ thể bao gồm:

  • Khung công nghệ và nền tảng phát triển: Đề tài sử dụng môi trường phát triển tích hợp Microsoft Visual Studio 2015, ngôn ngữ lập trình ASP.NET / ASP.NET Core, kết hợp cùng hệ quản trị cơ sở dữ liệu Microsoft SQL Server 2014. Môi trường vận hành ứng dụng được xác định trên nền tảng hosting hỗ trợ ASP.NET Core và MS SQL Server 2014.
  • Kỹ thuật bảo mật và quản lý phiên: Áp dụng thuật toán mã hóa MD5 để mã hóa mật khẩu cho các tài khoản người dùng và quản trị viên nhằm bảo mật thông tin truy cập. Sử dụng cơ chế biến phiên làm việc (Session) để duy trì trạng thái đăng nhập và lưu trữ tạm thời dữ liệu giỏ hàng (mã sản phẩm, số lượng) trong suốt phiên giao dịch của khách hàng.
  • Phương pháp phân tích và thiết kế hệ thống: Đồ án sử dụng phương pháp mô hình hóa hướng đối tượng thông qua hệ thống biểu đồ UML. Phương pháp này bao gồm việc phân rã tác nhân, xây dựng biểu đồ Use Case tổng quát và đặc tả chi tiết từng Use Case theo cấu trúc 3 phần: Đầu vào (Input), Tiến trình xử lý (Process) và Đầu ra (Output).
  • Phương pháp thu thập và phân tích yêu cầu: Nhóm tác giả thực hiện khảo sát quy trình bán hàng trực tiếp tại trung tâm bán lẻ hiện hành, phân tích các hạn chế của việc lập hóa đơn và ghi chép sổ sách thủ công; đồng thời khảo sát đối chiếu các tính năng giao diện, danh mục sản phẩm từ các website thương mại điện tử lớn trên thị trường.
  • Nguồn dữ liệu: Dữ liệu đầu vào bao gồm quy trình nhập hàng, quy trình xuất bán, danh mục hàng hóa (thực phẩm, rau củ, thịt, thời trang và phụ kiện), thông tin thuộc tính sản phẩm (giá cả, thông số, khuyến mãi, tồn kho), thông tin đăng ký của khách hàng và dữ liệu hóa đơn giao dịch.

Thiết kế và triển khai

Hệ thống được thiết kế theo mô hình ứng dụng web động kết nối cơ sở dữ liệu quan hệ, với các đặc tả kỹ thuật và kiến trúc được xác định cụ thể trong tài liệu:

Thành phần hệ thống Công nghệ / Đặc tả lựa chọn Vai trò trong hệ thống
Môi trường phát triển (IDE) Microsoft Visual Studio 2015 Soạn thảo mã nguồn, biên dịch và gỡ lỗi chương trình
Ngôn ngữ & Framework ASP.NET / ASP.NET Core Xử lý logic nghiệp vụ, điều hướng giao diện và tương tác dữ liệu
Hệ quản trị cơ sở dữ liệu Microsoft SQL Server 2014 Lưu trữ dữ liệu quan hệ (Sản phẩm, Khách hàng, Đơn hàng, Hóa đơn)
Môi trường triển khai Hosting ASP.NET Core & MS SQL 2014 Vận hành hệ thống website trên môi trường mạng Internet
Cơ chế bảo mật Mã hóa băm MD5 (Message-Digest algorithm 5) Mã hóa mật khẩu người dùng (Member) và quản trị viên (Admin)
Quản lý trạng thái ASP.NET Session State Lưu giữ ID sản phẩm, số lượng trong giỏ hàng và phiên đăng nhập

Về mặt kiến trúc nghiệp vụ, hệ thống giải quyết 3 luồng hoạt động chính:

  • Quy trình nhập hàng: Tiếp nhận cảnh báo hết hàng từ kho hoặc kế hoạch từ bộ phận kinh doanh, lập đơn đặt hàng tới nhà cung cấp, tiếp nhận hàng hóa và thực hiện đánh mã sản phẩm để đưa vào cơ sở dữ liệu quản lý.
  • Quy trình bán lẻ và xử lý đơn hàng: Quản trị viên đăng tải thông tin sản phẩm (thông số, hình ảnh, giá bán, chương trình khuyến mãi, số lượng). Khách hàng lựa chọn hàng hóa vào giỏ hàng, điền thông tin người nhận (họ tên, địa chỉ, số điện thoại). Hệ thống hỗ trợ các hình thức thanh toán gồm chuyển khoản ngân hàng hoặc thanh toán qua đường bưu điện (COD/nhận hàng tại nhà). Hóa đơn được in 2 liên (1 liên giao cho khách, 1 liên phòng kế toán lưu trữ).
  • Quy trình thống kê: Bộ phận kế toán bán hàng trích xuất báo cáo doanh số và sản phẩm bán ra định kỳ theo ngày, theo tháng và theo năm từ cơ sở dữ liệu.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về đề tài

Chương 1 trình bày tính cấp thiết của việc ứng dụng công nghệ thông tin và thương mại điện tử trong nền kinh tế quốc dân. Tác giả nêu rõ lý do lựa chọn ngôn ngữ ASP.NET Core dựa trên khả năng hỗ trợ mạnh mẽ cho việc thiết kế và phát triển ứng dụng web thương mại điện tử.

Chương này xác định 5 nội dung thực hiện trọng tâm của đồ án: khảo sát các mô hình thực tế, phân tích bảng chức năng, mô hình hóa hệ thống bằng UML (Use Case, biểu đồ tuần tự, biểu đồ lớp, biểu đồ hoạt động), thiết kế cơ sở dữ liệu và thiết kế chương trình. Bên cạnh đó, tác giả khẳng định ý nghĩa thực tiễn của phần mềm trong việc rút ngắn thời gian giao dịch, giúp khách hàng mua sắm thuận tiện và hỗ trợ doanh nghiệp đưa sản phẩm tiếp cận thị trường nhanh chóng.

Chương 2: Khảo sát, xác định yêu cầu

Chương 2 tập trung khảo sát hiện trạng và thiết lập tài liệu đặc tả yêu cầu hệ thống. Tác giả mô tả chi tiết 3 quy trình nghiệp vụ thực tế gồm: quy trình nhập hàng và đánh mã sản phẩm, quy trình bán hàng trực tuyến kèm điều phối giao hàng, và quy trình thống kê doanh thu kế toán.

Từ quy trình nghiệp vụ, chương này xác định các nhóm yêu cầu hệ thống:

  • Yêu cầu chung: Giao diện thân thiện, dễ nhìn, thao tác nhanh chóng, chính xác, đảm bảo tính bảo mật, hỗ trợ sao lưu và phục hồi dữ liệu.
  • Yêu cầu chức năng quản trị: Quản lý đơn hàng, quản lý sản phẩm, quản lý giỏ hàng và thống kê bán hàng.
  • Yêu cầu chức năng người dùng: Trang chủ hiển thị thông tin giới thiệu, sản phẩm mới, hàng bán chạy, hàng khuyến mãi; chức năng xem chi tiết sản phẩm; công cụ tìm kiếm sản phẩm theo tên, giá, chủng loại; chức năng giỏ hàng và chức năng đặt hàng trực tuyến.
  • Ràng buộc nghiệp vụ đơn hàng: Đơn hàng bắt buộc phải có đầy đủ thông tin cá nhân (họ tên, địa chỉ, số điện thoại), mọi đơn hàng thiếu thông tin cần thiết đều bị hệ thống loại bỏ. Phương thức thanh toán được phân định gồm chuyển khoản hoặc qua đường bưu điện.
  • Yêu cầu kỹ thuật: Xác lập nền tảng Microsoft Visual Studio 2015, ASP.NET, SQL Server 2014 và hosting tương thích.

Chương 3: Phân tích thiết kế hệ thống

Chương 3 đi sâu vào phân tích sự chuyển dịch từ hệ thống hiện hành sang hệ thống đề nghị, đồng thời phân rã chi tiết kiến trúc chức năng và mô hình Use Case.

Tác giả so sánh hệ thống hiện hành (đặt hàng trực tiếp tại quầy hoặc gọi điện thoại, thanh toán tiền mặt tại chỗ, kế toán ghi chép thông tin khách hàng và số lượng thủ công vào sổ kinh doanh) với hệ thống đề nghị (website động, cập nhật thông tin định kỳ, lưu trữ giỏ hàng tự động, tra cứu trực tuyến và bảo mật cơ sở dữ liệu).

Chương này phân tích chi tiết quyền hạn của 3 tác nhân hệ thống:

Tác nhân Quyền hạn và chức năng chính Phạm vi tương tác
Khách vãng lai (Customer) Xem danh mục, xem chi tiết sản phẩm, tìm kiếm, đưa hàng vào giỏ hàng, đặt hàng trực tuyến, đăng ký tài khoản thành viên Giao diện người dùng công khai, không yêu cầu xác thực
Thành viên (Member) Toàn bộ chức năng của Customer + Đăng nhập, đăng xuất, đổi mật khẩu, xem và chỉnh sửa thông tin cá nhân, theo dõi trạng thái và lịch sử hóa đơn Giao diện người dùng có xác thực tài khoản qua Session
Quản trị viên (Administrator) Toàn quyền quản trị hệ thống: Quản lý sản phẩm (thêm, sửa, xóa), quản lý tài khoản người dùng/Member (xem danh sách, xóa Member), quản lý hóa đơn, thống kê bán hàng Phân hệ quản trị (Admin Panel), bảo vệ bằng mật khẩu riêng

Chi tiết đặc tả các Use Case cốt lõi được tác giả xây dựng rõ ràng:

  • Use Case Đăng ký thành viên: Tiếp nhận các trường bắt buộc gồm Họ và tên, Email, Điện thoại, Mật khẩu, Xác nhận mật khẩu. Hệ thống kiểm tra tính hợp lệ và ghi nhận vào cơ sở dữ liệu.
  • Use Case Tìm kiếm sản phẩm: Tiếp nhận tiêu chí tìm kiếm theo Hãng, Giá, Tên sản phẩm, Chủng loại; truy vấn cơ sở dữ liệu và hiển thị danh sách sản phẩm phù hợp.
  • Use Case Xem thông tin sản phẩm: Nhận mã định danh sản phẩm (ID), truy xuất cơ sở dữ liệu và hiển thị chi tiết thông tin mặt hàng.
  • Use Case Giỏ hàng: Sử dụng biến Session để lưu trữ ID và số lượng mặt hàng; truy xuất dữ liệu để tính toán đơn giá, thành tiền và tổng giá trị đơn hàng; hỗ trợ cập nhật số lượng hoặc xóa sản phẩm.
  • Use Case Đặt hàng: Cho phép cả khách vãng lai và thành viên gửi yêu cầu đặt hàng sau khi kiểm tra giỏ hàng và nhập thông tin giao nhận; hệ thống ghi nhận bản ghi khách hàng và hóa đơn vào cơ sở dữ liệu.
  • Use Case Đăng nhập / Đăng xuất: Xác thực Username/Password với cơ sở dữ liệu; khởi tạo Session khi đăng nhập đúng hoặc hủy Session khi người dùng chọn thoát để dừng phiên làm việc.
  • Use Case Đổi mật khẩu: Xác thực mật khẩu cũ và cập nhật mật khẩu mới vào cơ sở dữ liệu.
  • Use Case Quản lý Member và Sản phẩm (Admin): Hiển thị thông tin đối tượng cần thao tác để quản trị viên xác nhận trước khi thực hiện cập nhật hoặc xóa bản ghi khỏi cơ sở dữ liệu.

Kết quả và đóng góp

Đồ án đã hoàn thành việc khảo sát nghiệp vụ, phân tích yêu cầu và xây dựng mô hình thiết kế chi tiết cho một hệ thống website bán hàng trực tuyến. Các kết quả cụ thể bao gồm:

  • Xác định rõ ràng quy trình nghiệp vụ mua bán hàng hóa, giải quyết được bài toán tự động hóa quy trình quản lý đơn hàng so với phương thức ghi chép sổ sách thủ công của hệ thống hiện hành.
  • Xây dựng mô hình phân quyền chặt chẽ với 3 tác nhân (Customer, Member, Administrator), thiết lập ma trận chức năng và hoàn thành đặc tả chi tiết các Use Case chính theo cấu trúc Input - Process - Output.
  • Lựa chọn và định hình giải pháp công nghệ phù hợp với mô hình ứng dụng web doanh nghiệp vừa và nhỏ, bao gồm việc tích hợp ASP.NET Core, SQL Server 2014, mã hóa mật khẩu MD5 và quản lý trạng thái giỏ hàng qua Session.
  • Về mặt đóng góp tự nêu: Đề tài cung cấp giải pháp rút ngắn khoảng cách giữa người mua và người bán, tạo lập môi trường kinh doanh trực tuyến giúp doanh nghiệp quảng bá sản phẩm nhanh chóng, tối ưu hóa việc quản lý tồn kho và hóa đơn, đồng thời đem lại sự tiện lợi cho người tiêu dùng trong việc tìm kiếm và mua sắm hàng hóa từ xa.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên nội dung được trình bày trong văn bản, đồ án tồn tại một số hạn chế và hướng mở như sau:

  • Về phương thức thanh toán: Hệ thống mới chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ các hình thức thanh toán truyền thống như chuyển khoản ngân hàng và thanh toán qua bưu điện/tiền mặt khi nhận hàng; chưa tích hợp các cổng thanh toán điện tử trực tuyến tự động (như thẻ quốc tế, ví điện tử hay cổng trung gian thanh toán).
  • Về giải pháp bảo mật: Việc sử dụng phương thức mã hóa MD5 đơn thuần cho mật khẩu người dùng và quản trị viên là giải pháp cơ bản, chưa đề cập đến các kỹ thuật bảo mật nâng cao (như muối mật khẩu - salt, thuật toán băm thế hệ mới hay xác thực đa yếu tố).
  • Về tính nhất quán của dữ liệu nghiệp vụ: Trong nội dung khảo sát và phân tích, văn bản có sự đan xen giữa danh mục hàng thực phẩm (rau củ, thịt) và hàng thời trang, phụ kiện (do kế thừa việc khảo sát các trang web như Shopee, H&M, Uniqlo), chưa đồng nhất hoàn toàn một loại mặt hàng kinh doanh cụ thể.
  • Hướng phát triển tiếp theo: Tích hợp thêm các phân hệ thanh toán trực tuyến thời gian thực, hoàn thiện đầy đủ các biểu đồ tương tác động (Sequence Diagram, Activity Diagram chi tiết cho từng nghiệp vụ nhánh), và xây dựng các chức năng báo cáo phân tích kinh doanh chuyên sâu cho quản trị viên.

Giá trị tham khảo

Tài liệu đồ án có giá trị tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng sau:

  • Sinh viên ngành Công nghệ thông tin, Kỹ thuật phần mềm và Hệ thống thông tin quản lý: Có thể sử dụng đồ án làm tài liệu tham khảo mẫu về phương pháp tiếp cận một đề tài đồ án chuyên ngành hoặc khóa luận tốt nghiệp xây dựng website thương mại điện tử cơ bản.
  • Người học cần tham khảo quy trình phân tích thiết kế hệ thống: Cung cấp mẫu đặc tả yêu cầu nghiệp vụ và cấu trúc viết đặc tả Use Case chi tiết (Input, Process, Output) rõ ràng cho từng nhóm đối tượng người dùng.
  • Lập trình viên mới bắt đầu với hệ sinh thái Microsoft: Tham khảo cấu trúc thiết lập môi trường phát triển web kết hợp giữa Visual Studio, ASP.NET / ASP.NET Core và hệ quản trị cơ sở dữ liệu Microsoft SQL Server.

Câu hỏi thường gặp

1. Đồ án sử dụng công nghệ và hệ quản trị cơ sở dữ liệu nào để xây dựng website?
Theo đặc tả kỹ thuật của đồ án, hệ thống được phát triển trên công cụ Microsoft Visual Studio 2015, sử dụng ngôn ngữ/nền tảng ASP.NET / ASP.NET Core và hệ quản trị cơ sở dữ liệu Microsoft SQL Server 2014. Môi trường triển khai ứng dụng là hosting hỗ trợ ASP.NET Core và MS SQL Server 2014.

2. Khách vãng lai (Customer) chưa đăng ký tài khoản có thể mua hàng trên hệ thống không?
Có. Trong đặc tả chức năng Use Case Đặt hàng (Chương 3), hệ thống cho phép tất cả các khách hàng có thể thực hiện đặt hàng trực tuyến mà không bắt buộc phải là thành viên, miễn là người mua cung cấp đầy đủ các thông tin giao nhận cần thiết (họ tên, địa chỉ, số điện thoại).

3. Cơ chế quản lý giỏ hàng của người dùng được xử lý như thế nào?
Hệ thống sử dụng biến Session để lưu trữ thông tin về mã sản phẩm (ID) và số lượng của từng mặt hàng mà khách hàng đã chọn. Dựa trên ID lấy từ Session, hệ thống truy vấn cơ sở dữ liệu để hiển thị chi tiết tên sản phẩm, hình ảnh, đơn giá, tính toán thành tiền và tổng tiền của toàn bộ giỏ hàng.

4. Mật khẩu của tài khoản người dùng và quản trị viên được bảo mật bằng phương thức nào?
Theo mục Lựa chọn giải pháp và Yêu cầu bảo mật tại Chương 3, hệ thống sử dụng phương thức mã hóa MD5 để mã hóa mật khẩu cho cả tài khoản người dùng (User/Member) và tài khoản quản trị (Admin).

5. Điểm khác biệt cơ bản giữa hệ thống bán hàng hiện hành và hệ thống đề nghị trong đồ án là gì?
Hệ thống hiện hành dựa hoàn toàn vào việc khách đến mua trực tiếp tại trung tâm hoặc gọi điện thoại, nhân viên kế toán phải ghi chép thông tin khách hàng, số lượng và tổng tiền vào sổ kinh doanh thủ công. Hệ thống đề nghị là một website động, cho phép khách hàng tự tra cứu, chọn hàng vào giỏ và đặt hàng qua mạng, dữ liệu đơn hàng và thông tin khách hàng được lưu trữ và quản lý tự động trên cơ sở dữ liệu SQL Server.

Kết luận

Đồ án chuyên ngành "Website bán hàng online" của sinh viên Vũ Đình Phong và Nguyễn Văn Dũng đã trình bày tổng quan quy trình phân tích và thiết kế một hệ thống thương mại điện tử B2C trên nền tảng ASP.NET và Microsoft SQL Server 2014. Công trình đã khảo sát đầy đủ quy trình nghiệp vụ thực tế, xây dựng hệ thống yêu cầu chức năng rõ ràng cho 3 nhóm tác nhân (Khách vãng lai, Thành viên, Quản trị viên) và mô hình hóa chi tiết các Use Case giao dịch cốt lõi. Đây là tài liệu học thuật có cấu trúc mạch lạc, phản ánh trung thực các bước triển khai kỹ thuật phần mềm cơ bản và cung cấp giá trị tham khảo thiết thực cho sinh viên ngành công nghệ thông tin khi thực hiện các đề tài xây dựng ứng dụng web thương mại điện tử.