chương 1 của khóa luận. Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia Đó là phương pháp thu thập thông tin khoa học, nhận định, đánh giá một sản phẩm khoa học bằng cách sử dụng trí tuệ của một đội ngũ chuyên gia có trình độ cao về một lĩnh vực nhất định. Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia sẽ giúp cho người nghiên cứu có được những đánh giá cụ thể về công trình nghiên cứu của mình. Thực hiện phương pháp lấy ý kiến chuyên gia bằng cách xin ý kiến giảng viên hướng dẫn, các giảng viên giảng dạy môn Văn ở trường đại học Hùng Vương và một số giáo viên dạy giỏi môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học.
Phương pháp này được thực hiện trong quá trình nghiên cứu và ở giai đoạn cuối cùng khi đã hoàn thiện. Phương pháp thực nghiệm sư phạm Thực nghiệm sư phạm là phương pháp thu nhận thông tin về sự thay đổi số lượng và chất lượng trong nhận thức và hành vi của các đối tượng giáo dục do người nghiên cứu tác động đến. 5 Thiết kế thiết bị, đồ dùng dạy học nhằm kiểm nghiệm tính khả thi để hoàn thiện đề tài của mình. Phương pháp này được thực hiện ở chương 2 và chương 3 của khóa luận.
Phương pháp quan sát Sử dụng phương pháp quan sát (dự giờ, thăm lớp) nhằm tri giác trực tiếp đối tượng thực nghiệm một cách có hệ thống để thu được những thông tin đầy đủ về đối tượng thực nghiệm và đối chứng. - Phương pháp quan sát cho phép ta thu thập được tài liệu một cách cụ thể, khách quan về điều kiện tự nhiên của con người do đó có nhiều ưu điểm.Tuy nhiên bên cạnh đó còn nhiều hạn chế như: mất thời gian, tốn công sức. Phương pháp trao đổi, trò chuyện Sử dụng phương pháp này nhằm hỗ trợ cho phương pháp điều tra. Qua trao đổi trò chuyện với học sinh, giáo viên và phụ huynh học simh để tìm hiểu thêm về những vấn đề liên quan tới điều tra tâm tư, tình cảm học sinh.
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Khái niệm thiết bị và đồ dùng dạy học 1. Khái niệm thiết bị dạy học Quá trình dạy học bao gồm hoạt động dạy và hoạt động học, trong đó diễn ra quá trình tái sản xuất những kinh nghiệm xã hội. Cũng như bất kì một quá trình sản xuất nào, quá trình dạy học cũng phải sử dụng những phương tiện lao động nhất định.
Phương tiện lao động sư phạm rất đa dạng, gồm những phương tiện vật chất, phương tiện thực hành, phương tiện trí tuệ. Ở đây chúng ta chỉ nghiên cứu phương tiện dạy học vật chất với ý nghĩa là công cụ lao động của người dạy học và được nói gọn là phương tiện dạy học (thiết bị dạy học), tuy nhiên khi đề cập đến các thiết bị dạy học và cách sử dụng chúng thì phần nào nói đến các thiết bị thực hành. Từ cách hiểu về các thiết bị dạy học như vậy, có thể đi tới khái niệm như sau: “Thiết bị dạy học là tập hợp những đối tượng vật chất được người dạy sử dụng với tư cách là những phương tiện tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức của người học thông qua đó mà thực hiện những nhiệm vụ dạy học.TSKH Trần Doãn Quế cũng đưa ra khái niệm khá cụ thể về thiết bị dạy học như sau: “Thiết bị dạy học còn gọi là phương tiện dạy học, đồ dùng dạy học, tất cả những phương tiện vật chất cần thiết giúp giáo viên và học sinh tổ chức và tiến hành hợp lí có hiệu quả quá trình giáo dục, giáo dưỡng ở các cấp học, các môn học, các lĩnh vực để thực hiện được yêu cầu của chương trình giảng dạy. Ngoài ra thiết bị dạy học còn là nguồn tri thức, là phương tiện chứa đựng và truyền tải thông tin, là phương tiện làm tăng giá trị lượng tin tức giúp cho quá trình trao đổi thông tin nhanh, nhiều và hiệu quả hơn.” Trên đây đều là những khái niệm tương đối đầy đủ về thiết bị dạy học, tuy nhiên ta có thể hiểu hiết bị dạy học một cách đơn giản như sau: “Thiết bị dạy học là một vật thể hoặc tập hợp những đối tượng vật chất mà người giáo viên sử dụng với tư cách là công cụ lao động, là phương tiện điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh, đối với học sinh thì đây là nguồn tri thức, là các 7 phương tiện giúp cho việc lĩnh hội các khái niệm, định luật, thuyết khoa học, hình thành ở học sinh những kỹ năng, kỹ xảo, đảm bảo việc giáo dục, phục vụ các mục đích dạy học và giáo dục.” Về mặt bản chất, thiết bị dạy hcọ là công cụ lao động dành cho loại hình lao động đặc thù của xã hội, đó là lao động dạy học, là yếu tố quan trọng có vai trò quyết định năng suất, chất lượng lao động của giáo viên và học sinh.
Thiết bị dạy học còn phản ánh trình độ dạy học và chất lượng đào tạo của nhà trường trong các thời đại. Các thời đại giáo dục, các trình độ dạy học không phải chỉ được phân biệt ở nội dung dạy học mà còn ở chỗ dạy – học bằng cái gì, bằng phương pháp và bằng những thiết bị dạy học nào? 1. Khái niệm đồ dùng dạy học Khi nói đến việc sử dụng đồ dùng thiết bị dạy học, người giáo viên nghĩ ngay đến các vật dụng trực quan cụ thể, các vật tư, hoá chất, mẫu vật, mô hình, tranh ảnh. Các tài liệu, ấn phẩm, sách giáo khoa, vở bài tập, phiếu bài học … Trong những năm qua, các trường Tiểu học đã được cung cấp khá nhiều trang thiết bị và đồ dùng dạy học, có những thùng đồng bộ để dạy cho cả cấp học và những bộ va-li để dạy theo lớp nhưng thống kê theo danh mục thì số lượng vẫn chưa đáp ứng được đầy đủ Đồ dùng dạy học là một tập hợp những đối tượng vật chất được giáo viên sử dụng với tư cách là những phương tiện điều khiển hoạt động nhận thức cho học sinh, đối với học sinh đó là nguồn tri thức phong phú sinh động, là các phương tiện giúp cho các em lĩnh hội tri thức và rèn luyện các kĩ năng, kĩ xảo.
Vì vậy muốn đào tạo được một học sinh có đầy đủ kiến thức thì phải sử dụng đầy đủ, rõ ràng, chính xác các mẫu vật cũng như đồ dùng dạy học, ở đây việc săn, tìm những đồ dùng dạy học diễn ra bằng một quá trình liên tục và lâu dài, người giáo viên không đủ thời gian để có được đồ dùng đó, việc thực hiện đồ dùng dạy học ở giờ lên lớp còn nhiều hạn chế 1. Chức năng của thiết bị, đồ dùng dạy học Sử dụng thiết bị dạy học trong quá trình dạy- học là con đường kết hợp chặt chẽ giữa cái cụ thể và cái trừu tượng, bằng hành động vật chất, bằng 8 ngôn ngữ bên ngoài để chuyển hóa thành ngôn ngữ bên trong (tư duy) phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh Tiểu học. Thiết bị dạy học có nhiều đặc diểm chức năng khác nhau được phát huy tác dụng trong tất cả các môn học, đặc biệt là môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học. Chức năng minh họa Nội dung sách Tiếng Việt phản ánh cuộc sống của nhiều vùng miền khác nhau trên đất nước ta và nhiều nơi trên thế giới.
Sách còn phản ánh cuộc sống hiện nay hoặc cuộc sống của các thời đại đã xa xưa. Khi học nội dung này học sinh gặp phải những khái niệm có liên quan đến những sự vật, sự việc xa lạ với cuộc sống thường gặp hàng ngày. Không có những hiểu biết nhất định về những sự vật này có thể gây trở ngại cho việc hiểu thấu đáo nội dung thơ văn… Giáo viên thường dùng lời để giảng giaỉ về các đối tượng đó. Trong giờ Tiếng Việt, ngôn ngữ đóng vai trò chủ đạo trong việc cung cấp cho học sinh những tri thức cơ bản về Tiếng Việt, trên cơ sở đó giúp học sinh rèn luyện kĩ năng nghe- nói- đọc- viết…để các em nắm vững và sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ trong giao tiếp, trong học tập và rèn luyện tư duy.
Song nê sử dụng thiết bị dạy học bổ trợ, minh họa thêm cho lời giảng bình, học sinh có thể hình dung được một cách rõ ràng hơn về vấn đề này, từ đó hiểu được đầy đủ hơn nội dung thơ văn… Với thiết bị dạy học minh hoạ cho lời giảng bình học sinh có thể cảm thụ được, có thể hình dung được đầy đủ rõ ràng hơn. Ở đây thiết bị dạy học không những có tác dụng minh họa làm sáng rõ thêm những nội dung giáo viên trình bày bằng lời (ngôn ngữ) mà còn hỗ trợ, bổ sung thêm những thông tin hình ảnh mà giáo viên không thể trình bày trọn vẹn, rõ ràng bằng ngôn ngữ của mình. Mặt khác, sử dụng thiết bị dạy học minh họa còn có tác dụng hợp lí hóa lao động của giáo viên và học sinh; “Tăng được giờ sống, chống được giờ chết”, có thêm thời gian để giảng giải, rèn luyện các kĩ năng khác tốt hơn. Chức năng thông tin 9 Khi dạy Tiếng Việt, ngôn ngữ đóng vai trò chủ yếu trong việc cung cấp nội dung thông tin để học sinh luyện tập thực hành.
Song nhiều trường hợp thiết bị dạy học không chỉ đóng vai trò minh họa thêm cho lời giảng của giáo viên mà còn là nội dung bài học, là nguồn thông tin trực quan hình tượng không thể thiếu được trong quá trình lên lớp. Ở đây, thiết bị dạy học đóng vai trò chính trong việc cung cấp nội dung thông tin để học sinh luyện tập, thực hành. Ngôn ngữ của giáo viên lúc này không nhằm cung cấp nội dung kiến thức mà chủ yếu là gợi mở, dẫn dắt để học sinh quan sát, phân tích…tranh, ảnh, đồ vật…, thực hành các phân môn trong môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học. Chức năng định hướng Khi đọc một câu văn, câu thơ, một tác phẩm văn học, nhất thiết người đọc phải làm sao hình dung được đầy đủ về đối tượng, nhân vật…trong đó.
Muốn vậy người học phải dùng tưởng tượng để “nhìn thấy” rõ ràng toàn bộ thế giới bên trong của tác phẩm với những con người đi đứng, suy nghĩ, hành động…Hình ảnh trong tưởng tượng của người học càng sáng rõ bao nhiêu thì sức cảm thụ văn học càng sâu sắc bấy nhiêu. Khi quan sát tranh minh họa, những kí ức thị giác được in rất sâu đậm và bền chặt trong kí ức của chúng ta. Kí ức thị giác lại dễ được gợi ra hơn các kí ức về mùi vị, âm thanh. Do vậy hình ảnh minh họa để lại một ấn tượng rất sâu đậm trong tâm trí của chúng ta.
