Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đồ án tốt nghiệp cử nhân ngành Thiết kế thời trang của tác giả Võ Mai Lam (Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2024) xuất phát từ mong muốn kết nối giữa ký ức lịch sử và hơi thở đương đại thông qua ngôn ngữ tạo hình trang phục. Bối cảnh nghiên cứu bắt nguồn từ việc tiếp cận bài thơ "Việt Bắc" của nhà thơ Tố Hữu – tác phẩm văn học ra đời vào tháng 10 năm 1954 nhân sự kiện chiến thắng Điện Biên Phủ và sự chuyển dịch lịch sử khi Trung ương Đảng, Chính phủ cùng cán bộ kháng chiến rời căn cứ địa miền núi (thuộc 6 tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên) trở về tiếp quản Thủ đô Hà Nội.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định ở hai cấp độ:

  1. Mục tiêu học tập: Tổng hợp toàn diện kiến thức và kỹ năng qua 4 năm đào tạo đại học, bao gồm phương pháp tạo phom rập phẳng (2D) và rập nổi (3D - draping), kỹ thuật xử lý bề mặt chất liệu, phân tích xu hướng thời trang quốc tế và định hình tư duy thẩm mỹ cá nhân nhằm hiện thực hóa bộ sưu tập tốt nghiệp.
  2. Mục tiêu ứng dụng xã hội: Cân bằng giữa yếu tố sáng tạo nghệ thuật và tính ứng dụng thực tế của trang phục sự kiện, tạo tiền đề để tiếp tục mở rộng khai thác chất liệu văn hóa trên nhiều dòng sản phẩm may mặc khác nhau trong tương lai.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đồ án:

  • Đối tượng nghiên cứu: Đoạn thơ bức tranh tứ bình (bốn mùa Đông - Xuân - Hè - Thu) trong bài thơ "Việt Bắc"; trang phục truyền thống của dân tộc Tày; trang phục của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân giai đoạn 1944–1950; phong cách thời trang Modern Chic và nhóm khách hàng mục tiêu.
  • Phạm vi không gian và đối tượng thụ hưởng: Thị trường thời trang khu vực miền Nam, tập trung vào đối tượng nam và nữ trong độ tuổi từ 25 đến 35 tuổi, có lối sống độc lập, làm việc trong các lĩnh vực truyền thông, giải trí hoặc quản lý.
  • Phạm vi thể loại: Dòng trang phục ứng dụng phục vụ các sự kiện quy mô nhỏ như họp báo ra mắt phim, ra mắt sản phẩm, lễ ký kết, dẫn chương trình hoặc các buổi tiệc thân mật cần sự chỉn chu.
  • Phạm vi thời gian: Định hướng áp dụng cho mùa mốt Xuân Hè giai đoạn 2024 – 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án xây dựng nền tảng lý luận dựa trên việc kết hợp nghiên cứu văn hóa - lịch sử, nghệ thuật tạo hình trang phục và phân tích xu hướng thị trường:

  • Khung lý thuyết và phong cách thiết kế: Sử dụng phong cách Modern Chic (một nhánh phát triển từ trào lưu Futuristic nhưng được tiết chế nhằm nâng cao tính ứng dụng). Phong cách này chú trọng cấu trúc trang phục mới lạ, các đường cắt xẻ (cut-out), bố cục bất đối xứng, phối hợp các chất liệu có bề mặt trơn nhẵn hoặc hiện đại trên nền gam màu trung tính kết hợp màu tương phản.
  • Cơ sở lịch sử và nhân học trang phục: Khảo cứu tư liệu từ cuốn "Trang phục Việt Nam" (tác giả Đoàn Thị Tình, Nhà xuất bản Mỹ thuật, 2006) về đặc điểm quân phục giai đoạn 1944–1945 và tác phẩm "Trang phục truyền thống của các dân tộc Việt Nam" (tác giả Đăng Trường và Hoài Thu) về cấu trúc áo năm thân, áo cánh bốn thân, nón nan giang dệt mắt cáo, khăn chùm và gam màu nhuộm chàm (xanh indigo) của người Tày.
  • Xu hướng thời trang ứng dụng: Đồ án tích hợp 5 xu hướng mùa Xuân Hè 2024 – 2025 gồm: Girl core (chi tiết nơ, cấu trúc corset ôm định hình, chất liệu xuyên thấu), Short short (quần cộc trên gối dành cho cả nam và nữ), Softboy luxe (phom dáng mềm mại, thanh lịch nhưng giữ nét nam tính tối giản), Color - Navy Blue (màu xanh nước biển mã hiệu Pantone 2767C), và Transparency (sử dụng vải xuyên thấu tạo lớp layer mờ ảo cho trang phục nam và nữ).
  • Thương hiệu và bộ sưu tập tham chiếu: Đồ án chịu ảnh hưởng từ tư duy thiết kế của nhà thiết kế Simon Porte Jacquemus thông qua bộ sưu tập mùa Thu 2022 "Le Papier" tại công viên Camargue, học hỏi cách cân bằng giữa chủ nghĩa tối giản gợi cảm với cấu trúc phom dáng mang tính thương mại cao.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

  • Phương pháp thu thập và phân tích tài liệu: Khai thác văn bản thơ ca, phân tích thi pháp đoạn thơ tứ bình, tra cứu dữ liệu thời trang từ các tạp chí chuyên ngành như Vogue, Harper's Bazaar.
  • Phương pháp khảo sát thị trường: Khảo sát thực địa tại các trung tâm thương mại và các chợ vải đầu mối ở Thành phố Hồ Chí Minh để đánh giá nhu cầu khách hàng, tìm nguồn nguyên phụ liệu (vải denim, organza, taffeta, tơ sương, keo ngựa dựng corset, phụ liệu kim loại).
  • Phương pháp tạo mẫu thực nghiệm: Kết hợp dựng rập 2D trên giấy và kỹ thuật tạo phom trực tiếp (draping 3D) trên mannequin; thực nghiệm các kỹ thuật xử lý bề mặt như in chuyển nhiệt kỹ thuật số, đổ hợp chất silicone thủ công tạo hạt nổi, dập ly nhiệt, chần dây thừng cúp ngực, in 3D chi tiết phụ liệu và kỹ thuật ghép mảnh (quilting/patchwork).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Dẫn nhập

Chương này trình bày lý do lựa chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu trước mắt và lâu dài, giới hạn phạm vi đề tài, quy trình nghiên cứu cùng hệ thống các thuật ngữ chuyên ngành thời trang. Tác giả chỉ ra tính mới của đề tài là việc chuyển hóa những hình tượng văn học trong bức tranh tứ bình bài thơ "Việt Bắc" thành bộ sưu tập thời trang mang phong cách Modern Chic. Chương dẫn nhập cũng làm rõ các khái niệm kỹ thuật như Form, Modern chic, Cut out, Ráp mảnh, Suit, Corset, Blazer, Softboy style, Unisex và Futuristic style.

Chương 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương 2 tập trung phân tích nguồn cảm hứng, thể loại trang phục và cơ sở thực tiễn:

  1. Hình tượng bức tranh tứ bình và trang phục lịch sử: Phân tích 4 cặp câu thơ đặc trưng cho 4 mùa:
    • Mùa đông: "Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi / Đèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng" (sự tương phản giữa sắc đỏ của hoa chuối và xanh của núi rừng; hình ảnh con người chủ động trên đèo cao).
    • Mùa xuân: "Ngày xuân mơ nở trắng rừng / Nhớ người đan nón chuốt từng sợi giang" (màu trắng bạt ngàn của hoa mơ kết hợp nghề đan nón giang của người Tày).
    • Mùa hè: "Ve kêu rừng phách đổ vàng / Nhớ cô em gái hái măng một mình" (âm thanh tiếng ve và cảnh sắc rừng phách chuyển sắc vàng).
    • Mùa thu: "Rừng thu trăng rọi hòa bình / Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung" (ánh trăng thanh bình soi rọi núi rừng hòa cùng tiếng hát giao duyên).
  2. Nghiên cứu trang phục kháng chiến và trang phục Tày: Ghi nhận đặc trưng quân phục Đội Tuyên truyền Giải phóng quân (sơ mi cộc tay, quần soóc, thắt lưng da to bản, mũ cát trắng cho nam; áo sơ mi có túi ngực, quần vải túm gấu, giày ba ta, mũ rộng vành màu chàm cho nữ) và trang phục dân tộc Tày (sắc chàm tự nhiên, áo năm thân cài cúc bên vai phải, nón nan lá cọ dệt sợi giang, đàn tính).
  3. Phân tích khách hàng và thị trường: Xác định nhóm khách hàng nam - nữ từ 25 đến 35 tuổi, có thu nhập từ 1.000 đến 2.000 USD/tháng, vóc dáng cân đối, ưa chuộng gu thẩm mỹ tinh tế, sử dụng trang phục trong các sự kiện mang tính truyền thông.
  4. Tổng kết concept: Định danh bộ sưu tập là "Mình – Ta", định hướng phom dáng hình học cơ bản (kiểu bóng H, T, A), bảng màu gồm xanh lam (chàm), lục, đỏ, đen, trắng.

Chương 3: Phương án thiết kế

Chương 3 triển khai từ ý tưởng sang hệ thống mẫu vẽ và thực nghiệm kỹ thuật:

  • Phát triển bộ sưu tập 20 mẫu thiết kế: Phân chia thành các nhóm mẫu tương ứng với từng mùa trong thơ (Mẫu 1–4 lấy ý tưởng mùa đông; Mẫu 5–8 lấy ý tưởng mùa xuân; Mẫu 9–12 lấy ý tưởng mùa hè; Mẫu 13–16 lấy ý tưởng mùa thu; Mẫu 17–20 kết hợp yếu tố bốn mùa).
  • Kết quả thử nghiệm tạo phom và xử lý chất liệu:
    • Thử nghiệm phom corset (Mẫu 1): Draping tạo cúp ngực hở chân ngực, chần dây thừng tạo gân nổi; điều chỉnh giảm 2 cm tại đường sống lưng thân sau để tránh bị chồm mép khi siết dây; mở rộng ống quần và điều chỉnh độ cong đũng thân sau.
    • Thử nghiệm in chuyển nhiệt: Chuyển hóa hình ảnh rừng phách mùa hè thành họa tiết chấm bi nhiều sắc độ; điều chỉnh thành phần sợi chứa nhiều polyester sau lần in thử nghiệm đầu tiên bị bạc màu; giảm kích thước đường kính chấm tròn ở lần in thứ 3.
    • Thử nghiệm silicone: Đổ dung dịch silicone trong suốt lên bề mặt vải; rút kinh nghiệm từ lần thử đầu bị bọt khí và quá dày bằng cách đổ lớp mỏng, khuấy nhanh và phối kết hợp thêm hạt cườm kích thước lớn để tăng hiệu ứng thị giác.
    • Thử nghiệm dập ly và nhựa dẻo: Dập ly nhiệt trên nền vải denim; phối hợp tạo hình thân cây bằng nhựa dẻo kết hợp xử lý chất tẩy trắng để tạo hiệu ứng bề mặt 2D và 3D đan xen.
  • Lựa chọn sản xuất: Tuyển chọn 5 mẫu thiết kế tiêu biểu từ bộ sưu tập 20 mẫu để tiến hành may hoàn chỉnh.
Nhóm thiết kế Cảm hứng hình tượng thơ Bảng màu chủ đạo Kỹ thuật xử lý & Phom dáng
Mùa Đông (Mẫu 1 – 4) Hoa chuối rừng đỏ tươi, ánh nắng đèo cao Đỏ lạnh, xanh lục, đen In 3D nhụy hoa chuối, cúc áo hình lá chuối, chần bông, thêu nét đơn sắc, thắt lưng Tày.
Mùa Xuân (Mùa 5 – 8) Rừng hoa mơ trắng xóa, nón nan dệt mắt cáo Trắng ngà, xanh chàm Dệt đan mắt cáo, xử lý bề mặt bồng bềnh mô phỏng cụm hoa mơ, chất liệu mềm rũ.
Mùa Hè (Mẫu 9 – 12) Rừng phách chuyển màu vàng, tiếng ve kêu Vàng đa sắc độ, cam In chuyển nhiệt họa tiết chấm bi, cut-out nhiều lớp bằng silk organza xuyên thấu, túi chéo.
Mùa Thu (Mẫu 13 – 16) Ánh trăng rọi rừng, đàn tính dân tộc Tày Xanh lam, trắng Đổ nhựa dẻo/silicone tạo hình cây trắng, chần gân nổi, đường cắt cong lấy cảm hứng đàn tính.
Bốn Mùa (Mẫu 17 – 20) Ký ức 15 năm gắn bó kháng chiến Đa sắc độ chuyển tiếp Tổng hòa kỹ thuật draping corset, dập ly denim, đính kết 3D, phối layer vải tơ và organza.

Chương 4: Vận dụng

Chương 4 ghi lại chi tiết quy trình chế tác thực tế 5 mẫu trang phục được chọn may từ bản vẽ phác thảo màu, xây dựng bảng vẽ kỹ thuật (thông số mặt trước, mặt sau), thiết kế rập, cắt vải, gia công xử lý bề mặt, may ráp hoàn thiện và thực hiện bộ ảnh lookbook (chụp mẫu thực tế). Cụ thể ở mẫu thiết kế số 1: Tác giả triển khai phom áo corset ôm sát kết hợp kỹ thuật in 3D tạo hình nhụy hoa chuối gắn vào cúp ngực, đai quần luồn dây dài buộc hai bên hông lấy cảm hứng từ cách buộc thắt lưng của phụ nữ Tày, phối các đường bèo lượn dọc thân quần để tạo sự mềm mại.


Kết quả và đóng góp

Kết quả đạt được

  1. Hệ thống thiết kế: Hoàn thiện bản phác thảo ý tưởng cho bộ sưu tập 20 mẫu trang phục sự kiện mang tên "Mình – Ta", thể hiện đồng bộ phong cách Modern Chic gắn liền với 4 mùa thiên nhiên Việt Bắc.
  2. Chế tác sản phẩm thật: Thực hiện thành công 5 mẫu trang phục hoàn thiện với đầy đủ tài liệu kỹ thuật, rập mẫu, xử lý chi tiết trang trí và hình ảnh chụp mẫu thực tế (lookbook, poster quảng bá bộ sưu tập).
  3. Thực nghiệm vật liệu: Ứng dụng thành công vật liệu silicone dẻo trong suốt thủ công lên vải thời trang, kiểm soát kỹ thuật in chuyển nhiệt đa tầng màu trên nền vải sợi tổng hợp và ứng dụng công nghệ in 3D để tạo hình phụ liệu trang trí (nhụy hoa chuối, cúc áo cách điệu lá chuối).

Đóng góp của đề tài

  • Đóng góp về phương diện thiết kế: Khai thác một đề tài mới chưa từng xuất hiện trong các đồ án trước đó tại khoa – bài thơ "Việt Bắc" của Tố Hữu. Đề tài đã chuyển tải thành công các thi liệu cổ điển và trang phục dân tộc thiểu số vùng cao (người Tày) sang phom dáng hiện đại, thanh lịch của phong cách Modern Chic.
  • Đóng góp về kỹ thuật công nghệ may: Kết hợp linh hoạt các kỹ thuật thủ công truyền thống (chần dây thừng, dập ly, đan mắt cáo) với các giải pháp kỹ thuật mới (in 3D, đổ silicone dẻo, in chuyển nhiệt), giải quyết bài toán dựng phom corset ôm sát kết hợp xử lý vải mỏng xuyên thấu.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế:
    • Vật liệu silicone sau khi thử nghiệm cho thấy độ bám dính cao vào da và không thoáng khí; tác giả đã phải khắc phục tạm thời bằng cách lót thêm vải lưới bên trong và hạn chế diện tích ứng dụng trên thân áo.
    • Có sự chênh lệch về tỷ lệ nhân thể học giữa bản vẽ phác thảo thời trang (chuẩn 9 đầu) và hình thể người mặc thực tế (chuẩn 7 đầu), đòi hỏi phải điều chỉnh lại tỷ lệ cúp ngực, hạ eo và độ dài ống quần khi lên rập thật.
    • Vải mộc sử dụng để thử phom ban đầu có độ co giãn và độ rũ khác biệt so với vải chính phẩm (denim, organza, taffeta), dẫn đến việc phải chỉnh sửa rập nhiều lần trong quá trình may sản phẩm thật.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Tiếp tục nghiên cứu cải tiến giải pháp thông thoáng khi ứng dụng các vật liệu tổng hợp mới (như nhựa dẻo, silicone) lên trang phục để tăng độ tiện dụng khi mặc.
    • Mở rộng nghiên cứu phát triển đề tài sang các dòng sản phẩm thời trang khác như trang phục dạo phố cao cấp (ready-to-wear) hoặc trang phục biểu diễn chuyên nghiệp.

Giá trị tham khảo

Đồ án là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Thiết kế thời trang, Công nghệ dệt may và các nhà thiết kế quan tâm đến xu hướng khai thác văn hóa dân tộc trong trang phục đương đại:

  • Quy trình chuyển hóa ý tưởng: Tài liệu cung cấp phương pháp chi tiết về cách chuyển hóa hình tượng văn học (thơ tứ bình) và trang phục dân tộc thiểu số thành hệ thống màu sắc, đường nét và phom dáng Modern Chic.
  • Kỹ thuật tạo phom và xử lý vật liệu: Phần ghi chép thử nghiệm thực tế (Chương 3) về kỹ thuật chần gân cúp ngực corset, công thức in chuyển nhiệt chấm bi, phương pháp đổ silicone thủ công và ứng dụng in 3D cung cấp nhiều kinh nghiệm thực tiễn có giá trị ứng dụng cao trong xưởng may mẫu.

Câu hỏi thường gặp

1. Bộ sưu tập "Mình – Ta" lấy cảm hứng chính từ những nội dung nào trong bài thơ "Việt Bắc"?
Bộ sưu tập tập trung khai thác đoạn thơ bức tranh tứ bình miêu tả thiên nhiên bốn mùa (hoa chuối đỏ tươi mùa đông, hoa mơ trắng rừng mùa xuân, rừng phách đổ vàng mùa hè, ánh trăng hòa bình mùa thu) cùng hình ảnh con người kháng chiến ("mình" - cán bộ/bộ đội giải phóng quân) và nhân dân vùng cao ("ta" - đồng bào dân tộc Tày).

2. Khách hàng mục tiêu của bộ sưu tập có những đặc điểm nhân khẩu học và mức thu nhập ra sao?
Khách hàng mục tiêu là nam và nữ trong độ tuổi từ 25 đến 35 tuổi, sinh sống tại các khu đô thị thuộc khu vực miền Nam, có vóc dáng cân đối, làm việc trong các ngành nghề liên quan đến truyền thông, nghệ thuật hoặc quản lý (MC, ca sĩ, diễn viên, CEO) với mức thu nhập hàng tháng dao động từ 1.000 đến 2.000 USD.

3. Tác giả đã xử lý nhược điểm bám dính và không thoáng khí của chất liệu silicone như thế nào?
Khi nhận thấy bề mặt silicone bám dính vào da gây khó chịu và bí bách, tác giả đã bổ sung thêm một lớp vải lót dạng lưới ở mặt trong tiếp xúc trực tiếp với da, đồng thời kiểm soát việc đổ lớp silicone mỏng hơn và tiết chế diện tích sử dụng trên toàn bộ trang phục.

4. Những xu hướng thời trang quốc tế nào được tích hợp vào bộ sưu tập cho mùa Xuân Hè 2024 – 2025?
Đồ án tích hợp 5 xu hướng chính gồm: xu hướng tôn vinh tính nữ mềm mại nhưng quyến rũ (Girl core), quần cộc năng động (Short short), thời trang nam mềm mại thanh lịch (Softboy luxe), tông màu xanh nước biển cổ điển (Navy Blue - Pantone 2767C), và phong cách vải xuyên thấu (Transparency).

5. Thương hiệu quốc tế nào có ảnh hưởng trực tiếp đến ngôn ngữ tạo hình của đồ án?
Đồ án chịu ảnh hưởng từ thương hiệu thời trang Jacquemus của nhà thiết kế Simon Porte Jacquemus, đặc biệt là bộ sưu tập mùa Thu 2022 "Le Papier", thể hiện qua cách xử lý cấu trúc phom dáng tối giản, gợi cảm và cân bằng giữa tính nghệ thuật với khả năng ứng dụng thương mại.


Kết luận

Đồ án tốt nghiệp của tác giả Võ Mai Lam đã thực hiện thành công việc chuyển tải thi phẩm "Việt Bắc" và bản sắc văn hóa trang phục Tày vào bộ sưu tập thời trang sự kiện "Mình – Ta" mang phong cách Modern Chic. Thông qua quy trình nghiên cứu bài bản, tác giả đã hoàn thiện 20 mẫu phác thảo, tiến hành các thực nghiệm vật liệu mới và chế tác thành công 5 mẫu trang phục hoàn chỉnh đạt tiêu chuẩn thẩm mỹ và kỹ thuật. Đồ án là minh chứng cho hướng tiếp cận kết hợp hài hòa giữa chất liệu văn học - lịch sử dân tộc với công nghệ tạo mẫu và xu hướng thời trang hiện đại.