Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong lĩnh vực thời trang, trang phục dạ hội và dự tiệc đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa tính thẩm mỹ, phom dáng chuẩn xác và kỹ thuật xử lý bề mặt chất liệu. Nhóm tác giả Nguyễn Thị Thanh Nga và Nguyễn Ngọc Anh Thư (ngành Công nghệ may, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh) đã thực hiện đồ án tốt nghiệp với đề tài "Thiết kế trang phục dự tiệc ứng dụng nghệ thuật gấp giấy Origami tạo hoa hồng theo quy tắc bất đối xứng dành cho nữ từ 22 – 35 tuổi" dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Thị Thanh Bạch.

Bối cảnh thực tiễn của nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu trang phục dự tiệc ngày càng cao của nữ giới trong độ tuổi trưởng thành, kết hợp với thực trạng khan hiếm tài liệu kỹ thuật chuyên sâu về việc ứng dụng nghệ thuật gấp giấy Origami để tạo hình hoa hồng nổi bất đối xứng trên chất liệu vải mềm. Nghệ thuật Origami truyền thống vốn sử dụng giấy phẳng, do đó việc chuyển đổi cấu trúc hình học sang vật liệu dệt may đòi hỏi các giải pháp kỹ thuật rập và quy trình may chuyên biệt nhằm đảm bảo độ đứng phom nhưng vẫn giữ được sự mềm mại của trang phục.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể gồm 5 nhiệm vụ:

  1. Tìm hiểu lịch sử nghệ thuật gấp giấy Origami và các ứng dụng thực tiễn.
  2. Tìm hiểu đặc điểm hình thái và tâm lý của phụ nữ trưởng thành trong độ tuổi từ 22 đến 35 tuổi.
  3. Nghiên cứu kỹ thuật xếp nếp Origami tạo hoa hồng nổi theo quy tắc bất đối xứng trên trang phục dự tiệc.
  4. Xây dựng quy trình thiết kế rập, may hoàn chỉnh 3 mẫu trang phục thực nghiệm từ bộ sưu tập.
  5. Xây dựng bộ tài liệu kỹ thuật hoàn chỉnh phục vụ chuẩn bị sản xuất công nghệ cho 3 mẫu sản phẩm được chọn, đồng thời thực hiện video truyền thông giới thiệu bộ sưu tập.

Phạm vi và đối tượng nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Kỹ thuật gấp nếp Origami tạo hình hoa hồng 3D theo bố cục bất đối xứng và đặc điểm hình thái, nhân trắc học của nữ giới Việt Nam từ 22 đến 35 tuổi.
  • Phạm vi nội dung: Thiết kế bộ sưu tập thời trang dự tiệc nữ gam màu trắng/kem chủ đạo, đi sâu vào thiết kế rập và chế thử 3 mẫu sản phẩm tiêu biểu.
  • Phạm vi không gian: Bộ môn Công nghệ may, Khoa Thời trang và Du lịch, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh (Xưởng may khu A, khu vực tự học khu A, tầng hầm tòa nhà trung tâm).
  • Phạm vi thời gian: Đồ án được triển khai thực hiện từ ngày 01/12/2023 đến ngày 30/06/2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và tài liệu nền tảng

Nghiên cứu tổng hợp các cơ sở lý luận đa ngành từ nghệ thuật tạo hình, lịch sử thời trang đến nhân trắc học:

  • Lý thuyết về Origami: Khái niệm Origami bắt nguồn từ tiếng Nhật gồm "Ori" (gấp) và "Kami" (giấy), biến đổi âm thành "Gami" theo hiện tượng Rendaku. Nghiên cứu hệ thống hóa lịch sử Origami từ thời Heian (794–1185), thời Edo (1603–1868) với tác phẩm "Sembazuru Orikata" (Akisato Rito) và cuốn sách nền tảng "Ranma Zushiki", cho đến hệ thống ký hiệu nếp gấp hiện đại của Akira Yoshizawa thế kỷ 20. Phân loại Origami gồm 8 nhánh: Truyền thống (Traditional), Ghép mảnh (Modular), Gấp ướt (Wet-folding), Cử động (Action), Trang sức (Jewelry), Thực phẩm (Food), Giấy nhớ (Sticky Note), và Hoa văn trang trí nổi (Origami tessellations).
  • Ứng dụng khoa học kỹ thuật và thời trang: Phân tích kỹ thuật gấp Miura (Miura-ori do Koryo Miura phát minh) dùng trong vệ tinh Space Flyer Unit (1995) và Kính viễn vọng không gian James Webb của NASA; ứng dụng cấu trúc gập trong y sinh (dụng cụ phẫu thuật vi phẫu, nghiên cứu cuộn gập protein liên quan bệnh Alzheimer, Parkinson), cấu trúc DNA Origami và robot tự gập. Trong thời trang, tác giả phân tích tư duy thiết kế nếp gấp của Issey Miyake (kỹ thuật 132 5 kế thừa từ kết cấu trang phục Sari Ấn Độ không đường may), Hussein Chalayan (đầm bao thư gấp gọn) và nhà thiết kế Uyên Nguyễn (ứng dụng hình học toán học vào kết cấu xếp lớp).
  • Xu hướng thời trang dạ hội 2024–2025: Trào lưu Balletcore, cấu trúc thân áo corset định hình, chi tiết hạ eo basque waist, chân váy xuyên thấu và họa tiết hoa hồng oversize từ các thương hiệu như Simone Rocha, Carolina Herrera, Moschino.
  • Nhân trắc học và tâm lý phụ nữ 22–35 tuổi: Nhận diện 5 dáng người cơ bản: dáng tam giác ngược (inverted triangle), dáng hình chữ nhật (rectangle), dáng quả táo (apple), dáng đồng hồ cát (hourglass) và dáng quả lê (pear - phổ biến nhất ở phụ nữ Việt Nam). Tâm lý lứa tuổi này hướng đến sự độc lập, mong muốn thể hiện cá tính qua các cấu trúc trang phục độc đáo nhưng vẫn chú trọng tính tiện dụng khi vận động.

Phương pháp nghiên cứu

Đồ án kết hợp ba nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

  • Phương pháp thu thập và tham khảo tài liệu: Khai thác dữ liệu chuyên ngành từ giáo trình, thư viện, cơ sở dữ liệu số và các nguồn tư liệu thời trang quốc tế.
  • Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phân tích quy tắc hình học của các mẫu gấp Origami hoa hồng, chuyển hóa sang ngôn ngữ nếp gấp vải và bố cục bất đối xứng trên bề mặt trang phục nữ.
  • Phương pháp thực nghiệm công nghệ: Xây dựng hệ thống rập phẳng (pattern making), dựng mẫu thử (fit mẫu), hiệu chỉnh phom dáng trên manocanh/người mẫu, may hoàn thiện 3 sản phẩm mẫu và lập hồ sơ công nghệ may chuẩn công nghiệp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 thiết lập khung nghiên cứu tổng thể của đồ án, khẳng định tính cấp thiết của việc khai thác nghệ thuật gấp giấy thủ công truyền thống vào trang phục hiện đại. Tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu khi các tài liệu hướng dẫn kỹ thuật tạo hình hoa hồng Origami bất đối xứng trên vải còn rất hạn chế. Chương này xác định rõ 5 mục tiêu nghiên cứu, đối tượng tiếp cận, giới hạn thực hiện tại các xưởng thực hành của Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh trong khoảng thời gian từ tháng 12/2023 đến tháng 06/2024, cùng hệ thống phương pháp nghiên cứu khoa học được áp dụng.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Nội dung chương 2 tập trung cung cấp bức tranh toàn cảnh về Origami và các ứng dụng liên ngành:

  • Hệ thống hóa lịch sử phát triển, cấu trúc nếp gấp và 8 trường phái Origami;
  • Phân tích 6 nhóm giá trị trị liệu và giáo dục của Origami (tâm lý trị liệu, vật lý trị liệu, giáo dục hình học, kỹ năng xã hội, chữa lành cảm xúc qua biểu tượng Sadako Sasaki, cải thiện chức năng nhận thức hai bán cầu não);
  • Tổng hợp các ứng dụng khoa học kỹ thuật hiện đại (không gian vũ trụ với nếp gấp Miura, cấu trúc DNA nano, y sinh học);
  • Nghiên cứu phong cách của các nhà thiết kế tiên phong ứng dụng kết cấu gấp nếp (Issey Miyake, Hussein Chalayan, Uyên Nguyễn);
  • Phân tích xu hướng thời trang dự tiệc 2024–2025 và đặc điểm nhân trắc 5 dáng cơ thể nữ giới lứa tuổi 22–35 nhằm định hình phom dáng thiết kế phù hợp.

Chương 3: Thiết kế trang phục dự tiệc ứng dụng nghệ thuật gấp giấy Origami tạo hoa hồng theo quy tắc bất đối xứng dành cho nữ từ độ tuổi 22 – 35

Chương 3 là phần trọng tâm mang tính thực nghiệm và công nghệ may của đồ án. Tác giả phát triển Bộ sưu tập (BST) có tên "Rhodes" (bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ có nghĩa là hoa hồng), lấy tông màu trắng và kem làm chủ đạo trên các chất liệu lụa, voan kết hợp đính kết cườm, pha lê và gọng định hình corset.

Từ bộ phác thảo, nhóm tác giả lựa chọn 3 mẫu tiêu biểu để triển khai thiết kế rập, may mẫu và lập bộ tài liệu kỹ thuật:

Tiêu chí Mẫu Rhodes 1 Mẫu Rhodes 2 Mẫu Rhodes 3
Kiểu dáng kết cấu Đầm cúp ngực không tay, tà dài choàng lệch vai đính ngực trái, thân sau decoup tra dây corset. Set rời gồm áo cúp ngực tay sơ mi dài và 2 phương án chân váy (váy xẻ khoét eo / váy chữ A nhiều mảnh). Đầm cúp ngực hai lớp, tùng phồng xòe ngang gối, tay phồng xếp nếp Origami.
Vị trí tạo hình Origami Thân trước xếp nếp hoa hồng bất đối xứng, cắt cách điệu tại eo. Thân trước áo xếp nếp hoa hồng, kết hợp dây cổ đính ngọc trai. Cấu trúc hoa hồng xếp nếp đặt tại vị trí tay áo phồng.
Hạ eo trước / sau (cm) 42 / 39 41 / 37 39 / 36
Rộng cửa tay (cm) Không có tay 22 12
Chéo ngực / Hạ ngực (cm) 18 / (Đỉnh - chân ngực: 7) 19 / (Đỉnh - chân ngực: 8) 17 / (Đỉnh - chân ngực: 6)

Quá trình dựng block thân áo cơ bản cho mẫu Rhodes 1 được trình bày chi tiết từng bước:

  • Thân trước: Hạ eo trước $AB = 42\text{ cm}$; Vào cổ $AA' = \frac{1}{6}\text{ Vòng cổ} + 0.5\text{ cm}$; Hạ cổ $AA'' = \frac{1}{6}\text{ Vòng cổ} + 1.5\text{ cm}$; Ngang vai $AD = \frac{1}{2}\text{ Rộng vai} = 17.5\text{ cm}$; Hạ xuôi vai $DD' = 4\text{ cm}$; Hạ nách $D'D'' = \frac{1}{2}\text{ Vòng nách} - 1\text{ cm} = 16.5\text{ cm}$; Ngang ngực $EE' = \frac{1}{4}\text{ Vòng ngực} + 1\text{ cm} = 21\text{ cm}$; Ngang eo $BB' = \frac{1}{4}\text{ Vòng eo} + 3\text{ cm (độ rộng pen dọc)} = 18.5\text{ cm}$; Chéo ngực $A'H'' = 18\text{ cm}$; Dang ngực $EH = 8\text{ cm}$; Pen ngang rộng $3\text{ cm}$.
  • Thân sau: Hạ eo sau $ab = 39\text{ cm}$; Hạ cổ $aa'' = 1.5\text{ cm}$; Hạ nách $d'd'' = 16.5\text{ cm}$; Thiết kế sống lưng lượn cong (vào $0.3\text{ cm}$ tại $\frac{1}{3} a''e$, vào $1\text{ cm}$ tại $e$, vào $2\text{ cm}$ tại $b$); Ngang ngực tính từ sống lưng $ee' = \frac{1}{4}\text{ Vòng ngực} - 1\text{ cm} = 19\text{ cm}$; Ngang eo $bb' = \frac{1}{4}\text{ Vòng eo} + 3\text{ cm} = 18.5\text{ cm}$; Pen dọc hạ đầu pen $4\text{ cm}$.

Phần chuẩn bị sản xuất công nghệ được xây dựng đồng bộ cho cả 3 mẫu với hệ thống 9 bảng tài liệu kỹ thuật công nghiệp mỗi mẫu:

  1. Bảng Hình vẽ – mô tả mẫu;
  2. Bảng Thông số kích thước thành phẩm;
  3. Bảng Hướng dẫn sử dụng nguyên phụ liệu;
  4. Bảng Thống kê số lượng chi tiết;
  5. Bảng Định mức nguyên phụ liệu;
  6. Bảng Quy cách đánh số – ép keo;
  7. Bảng Tiêu chuẩn kỹ thuật;
  8. Bảng Quy trình may sản phẩm (sử dụng thiết bị: MB1K - Máy bằng 1 kim, VS3C - Vắt sổ 3 chỉ, BU - Bàn ủi);
  9. Bảng Hướng dẫn kiểm tra mã hàng và Bảng Quy cách bao gói.

Chương 4: Kết luận – Đề nghị

Chương 4 tổng kết toàn bộ quá trình nghiên cứu, đánh giá mức độ hoàn thành so với mục tiêu ban đầu; nêu rõ những khó khăn thực tế khi xử lý nếp gấp Origami trên chất liệu vải mềm, phương pháp gá lắp gọng định hình và các đề xuất cải tiến kỹ thuật nhằm hỗ trợ sinh viên các khóa sau khi tiếp cận đề tài xử lý bề mặt trang phục phức tạp.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

  • Bộ sưu tập và sản phẩm mẫu: Hoàn thiện ý tưởng và phác thảo BST "Rhodes"; hoàn chỉnh 3 mẫu trang phục thực tế (Rhodes 1, Rhodes 2, Rhodes 3) đạt yêu cầu về thẩm mỹ, thông số kỹ thuật và độ vừa vặn nhân trắc.
  • Hệ thống rập mẫu: Xây dựng toàn bộ hệ thống rập phẳng thành phẩm và bán thành phẩm cho cả 3 mẫu sản phẩm, có tính toán chi tiết độ co dãn, lượng dư đường may và các nếp xếp Origami.
  • Hồ sơ công nghệ may hoàn chỉnh: Thiết lập hệ thống 27 bảng tài liệu kỹ thuật chuẩn công nghiệp (mỗi mẫu gồm 9 bảng tiêu chuẩn) bao quát từ khâu định mức nguyên phụ liệu, hướng dẫn cắt, ép keo định hình, quy trình công nghệ may (sử dụng thiết bị MB1K, VS3C, BU) đến hướng dẫn kiểm tra chất lượng và bao gói.
  • Tư liệu truyền thông: Xây dựng bộ video và hình ảnh hoàn chỉnh ghi lại quy trình may ráp và trình diễn bộ sưu tập.

Đóng góp của đề tài

  • Chuyển hóa thành công nguyên lý gấp giấy Origami hình học sang tạo hình hoa hồng 3D mềm mại, phá vỡ tính đối xứng truyền thống để tạo điểm nhấn thị giác trên đầm dự tiệc.
  • Cung cấp dữ liệu thực nghiệm về thông số thiết kế rập và quy trình may đối với các chi tiết nếp gấp phức tạp kết hợp kết cấu corset, phục vụ việc tham khảo và triển khai sản xuất trong chuyên ngành Công nghệ may.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Nghiên cứu chỉ tập trung vào nhóm khách hàng nữ trong độ tuổi từ 22 đến 35 tuổi với các thông số ni mẫu đơn lẻ; số lượng sản phẩm may thực nghiệm dừng lại ở 3 mẫu; chất liệu ứng dụng chủ yếu xoay quanh lụa và voan trắng/kem đơn sắc, chưa thử nghiệm trên các bề mặt vải có hoa văn dệt chìm hoặc độ dày lớn.
  • Hướng mở rộng: Mở rộng nghiên cứu kỹ thuật Origami trên các chất liệu có tính chất cơ lý khác biệt; nghiên cứu giải pháp tối ưu hóa công đoạn ủi ép định hình nếp gấp để giảm thời gian gia công trong điều kiện sản xuất công nghiệp hàng loạt.

Giá trị tham khảo

Đồ án là tài liệu chuyên khảo hữu ích đối với:

  • Sinh viên ngành Công nghệ may và Thiết kế thời trang: Tham khảo quy trình thiết kế rập chi tiết từ block cơ bản, phương pháp xử lý pen ngực/pen eo và cách tạo hình nếp gấp 3D trên trang phục dạ hội.
  • Kỹ thuật viên công nghệ may: Tham khảo mẫu hồ sơ tài liệu kỹ thuật (9 bảng tiêu chuẩn) được xây dựng đầy đủ theo quy chuẩn quản lý sản xuất công nghiệp thực tế.
  • Nhà thiết kế thời trang: Khai thác tư liệu về ứng dụng nghệ thuật Origami, cấu trúc hoa hồng bất đối xứng và xu hướng dạ hội kết hợp corset.

Câu hỏi thường gặp

1. Tên gọi bộ sưu tập "Rhodes" có ý nghĩa gì và ý tưởng thiết kế bắt nguồn từ đâu?
"Rhodes" là từ bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ, có nghĩa là hoa hồng. Ý tưởng thiết kế bắt nguồn từ vẻ đẹp thanh tao, thuần khiết của những đóa hoa hồng trắng kết hợp với sự tinh tế của nghệ thuật gấp giấy Origami, tạo nên các lớp cánh hoa nổi bất đối xứng làm điểm nhấn trên trang phục dự tiệc.

2. Ba mẫu trang phục được may hoàn chỉnh (Rhodes 1, Rhodes 2, Rhodes 3) có đặc điểm cấu tạo khác nhau như thế nào?
Mẫu Rhodes 1 là đầm cúp ngực liền thân không tay, thân trước xếp hoa hồng Origami có tà dài đính ngực trái, thân sau may nẹp luồn dây corset. Mẫu Rhodes 2 là set rời gồm áo cúp ngực tay sơ mi dài xếp Origami hoa hồng kết hợp dây cổ ngọc trai và 2 kiểu chân váy (váy xẻ tà khoét eo hoặc váy chữ A nhiều mảnh). Mẫu Rhodes 3 là đầm hai lớp cúp ngực có tùng xòe ngang gối và cấu trúc hoa hồng Origami được bố trí tại phần tay phồng.

3. Nhóm tác giả đã sử dụng những thông số cơ bản nào để dựng khung block thân trước mẫu Rhodes 1?
Nhóm tác giả sử dụng các thông số: Hạ eo trước $42\text{ cm}$, Ngang vai $17.5\text{ cm}$, Hạ xuôi vai $4\text{ cm}$, Hạ nách $16.5\text{ cm}$, Ngang ngực $21\text{ cm}$ ($\frac{1}{4}\text{ Vòng ngực} + 1\text{ cm}$), Ngang eo $18.5\text{ cm}$ ($\frac{1}{4}\text{ Vòng eo} + 3\text{ cm}$ pen dọc), Chéo ngực $18\text{ cm}$, Nửa dang ngực $8\text{ cm}$, và pen ngang rộng $3\text{ cm}$.

4. Hồ sơ chuẩn bị sản xuất công nghệ cho mỗi mẫu trang phục bao gồm những bảng biểu kỹ thuật nào?
Mỗi mẫu được xây dựng hệ thống 9 bảng tài liệu kỹ thuật gồm: Bảng Hình vẽ – mô tả mẫu, Bảng Thông số kích thước thành phẩm, Bảng Hướng dẫn sử dụng nguyên phụ liệu, Bảng Thống kê số lượng chi tiết, Bảng Định mức nguyên phụ liệu, Bảng Quy cách đánh số – ép keo, Bảng Tiêu chuẩn kỹ thuật, Bảng Quy trình may sản phẩm, Bảng Hướng dẫn kiểm tra mã hàng và Quy cách bao gói.

5. Đồ án đã phân tích triết lý ứng dụng Origami của nhà thiết kế Issey Miyake như thế nào?
Nhà thiết kế Issey Miyake được phân tích qua triết lý series "tái sinh và tái tạo", kế thừa đặc trưng trang phục Sari Ấn Độ (một mảnh vải không đường may, không tạo vải thừa) kết hợp với kỹ thuật "132 5": từ một mảnh vải phẳng (1) biến thành cấu trúc 3D (3), có thể xếp lại thành mặt phẳng 2 chiều (2) và tạo ra 5 phương diện không gian khi mặc lên cơ thể người (5).

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Thị Thanh Nga và Nguyễn Ngọc Anh Thư đã nghiên cứu và ứng dụng thành công nghệ thuật gấp giấy Origami vào việc tạo hình hoa hồng bất đối xứng trên trang phục dự tiệc nữ lứa tuổi 22–35. Nghiên cứu hoàn thành trọn vẹn từ khâu nghiên cứu lý thuyết, phát triển phom dáng, thiết kế rập phẳng đến may hoàn thiện 3 sản phẩm mẫu thuộc BST "Rhodes". Hệ thống 27 bảng tài liệu kỹ thuật may công nghiệp được xây dựng chuẩn xác, tạo nguồn tư liệu tham khảo có giá trị ứng dụng cao cho ngành Công nghệ may và Thiết kế thời trang.