CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ ACETONE VÀ QUI TRÌNH CÔNG NGHỆ EBOOKBKMT. Giới thiệu sơ bộ : Acetone có công thức phân tử : CH3COCH3 .Khối lượng phân tử bằng 58.079 đvC Là một chất lỏng không màu, dễ lưu động và dễ cháy, với một cách êm dịu và có mùi thơm. Nó hòa tan vô hạn trong nước và một số hợp chất hữu cơ như : eter, metanol, etanol, diacetone alcohol… Ứng dụng : Acetone được ứng dụng nhiều làm dung môi cho công nghiệp, ví dụ cho vecni, sơn, sơn mài, cellulose acetate, nhựa, cao su … Nó hoà tan tốt tơ acetate, nitroxenluloz, nhựa phenol focmandehyt, chất béo, dung môi pha sơn, mực in ống đồng. Acetone là nguyên liệu để tổng hợp thủy tinh hữu cơ.
Từ Acetone có thể tổng hợp ceten, sumfonat (thuốc ngủ), các holofom. Được tìm thấy đầu tiên vào năm 1595 bởi Libavius, bằng chưng cất khan đường, và đến năm 1805 Trommsdorff tiến hành sản xuất Acetone bằng cách chưng cất Acetat của bồ tạt và sođa : là một phân đoạn lỏng nằm giữa phân đoạn rượu và eter. Một số thông số vật lý và nhiệt động của Acetone : Nhiệt độ nóng chảy : -94.9 0C ; Tỷ trọng : ; Nhiệt dung riêng Cp : 22 Kcal/mol (chuẩn ở 102 0C) Độ nhớt : 0.316 cp ( ở 250C) Nhiệt trị : 0.COM Cộng hợp axit HCN: OH CH3CO + HCN CH3-C-CN CH3 ( pH= 4-8 ) Phản ứng ngưng tụ : OH O CH3-CO-CH3 + HCH2C=O CH3-C-CH3-C-CH3 CH3 CH3 ( 4-oxy-4-mêtyll-2-pentanon) Acetone khó bị oxi hóa bởi thuốc thử Pheling, Tôluen, HNO3đđ, KMnO4 ,… Chỉ bị oxi hóa bởi hỗn hợp KMnO4 + H2SO4, Sunfôcrômic K2Cr2O7 + H2SO4… Bị gãy mạch cacbon. CH3-C-CH3 CH3-C-CH2-OH CH3-C-CH=O CH3COOH + HCOOH O O O Phản ứng khử hoá : CH3COCH3 + H2 CH3CHOH-CH3 Điều chế : Oxy hóa rượu bậc hai: CH3CHOH-CH3 CH3COCH3 + H2O Theo phương pháp Piria : nhiệt phân muối canxi của axit cacboxylic: (CH3COO)2Ca CH3COCH3 + CaCO3 Từ dẫn xuất cơ magiê : O O CH3-C-Cl + CH3-MgBr CH3-C-CH3 + Mg-Br Cl 2.
Sản xuất Acetone : Trong thời kỳ chiến tranh thế giới lần thứ nhất, do nhu cầu về nguồn Acetone rất lớn, tong khi có sự giới hạn trong việc thu dược Acetone từ sự chưng cất gỗ, nên để bổ sung nguồn Acetone Hoa Kỳ đã áp dụng phương pháp chưng cất khan Ca(CH 3COO)2 – thu được bằng cách lên men rượu có mặt xúc tác vi khuẩn để chuyển carbohydrate thành Acetone và Butyl Alcohol.Công nghệ này được ứng dụng chủ yếu trong suốt chiến tranh thế giới lần thứ nhất và những năm 20. Tuy nhiên, đến giữa những năm 20 và cho đến nay công nghệ trên được thay bằng công nghệ có hiệu quả hơn (chiếm khoảng ¾ phương pháp sản xuất Acetone của Hoa Kỳ) : Dehydro Isopropyl Alcol. Ngoài ra, còn một số qúa trình sản xuất Acetone khác : - Oxi hóa Cumene Hydro Peroxide thành Phenol và Acetone. - Oxi hóa trực tiếp Butan – Propan.
- Lên men Carbo hydrate bởi vi khuẩn đặc biệt. - Công ty Shell sử dụng nó như một sản phẩm phụ.COM Tổng hợp Acetone bằng cách Dehydro Isopropyl Alcol có xúc tác: CH3CHOHCH3 + 15.9 Kcal (ở 3270C ) CH3COCH3 + H2 Xúc tác sử dụng ở đây : đồng và hợp kim của nó, oxit kim loại và muối. Ở nhiệt độ khoảng 325 0C , hiệu suất khoảng 97%. Dòng khí nóng sau phản ứng gồm có : Acetone, lượng Isopropyl Alcol chưa phản ứng, H2 và một phần nhỏ sản phẩm phụ ( như Propylene, diisopropyl eter …).
Hỗn hợp này được làm lạnh và khí không ngưng được lọc bởi nước. Dung dịch lỏng được đem đi chưng cất phân đoạn, thu được Acetone ở đỉnh và hỗn hợp của nước, Isopropyl Alcol ( ít ) ở đáy. Công nghệ chưng cất hỗn hợp Acetone –Nước : Ta có Acetone là một chất lỏng tan vô hạn trong nước và nhiệt độ sôi của Acetone ( 56.9 0C ở 760 mmHg) và Nước ( 100 0C ở 760 mmHg) : là khá cách xa nhau nên phương pháp hiệu quả nhất để thu được Acetone tinh khiết là chưng cất phân đoạn dựa vào độ bay hơi khác nhau của các cấu tử trong hỗn hợp. Trong trường hợp này ta không thể sử dụng phương pháp cô đặc vì các cấu tử đều có khả năng bay hơi, và không sử dụng phương pháp trích ly cũng như hấp thụ do phải đưa vào một pha mới để tách chúng, có thể làm cho quá trình phức tạp hơn, hay quá trìng tách không được hoàn toàn.
Chọn loại tháp chưng cất và phương pháp chưng cất : Chưng cất là quá trình phân tách các hỗn hợp lỏng thành các cấu tử riêng biệt dựa vào sự khác nhau về độ bay hơi của chúng ( hay nhiệt độ sôi ), bằng cách lặp đi lặp lại nhiều lần quá trình bay hơi – ngưng tụ, trong đó vật chất đi từ pha lỏng vào pha hơi hoặc ngược lại. Đối với chưng cất ta có hai phương pháp thực hiện : - Chưng cất đơn giản (dùng thiết bị hoạt động theo chu kỳ): Phương pháp này sử dụng trong các trường hợp sau : + Khi nhiệt độ sôi của các cấu tử khác xa nhau. + Khi không đòi hỏi sản phẩm có độ tinh khiết cao. + Tách hỗn hợp lỏng ra khỏi tạp chất không bay hơi.
+ Tách sơ bộ hỗn hợp nhiều cấu tử. - Chưng cất liên tục hỗn hợp hai cấu tử (dùng thiết bị hoạt động liên tục): là quá trình được thực hiện liên tục, nghịch dòng, nhiều đoạn. Ngoài ra còn có thiết bị hoạt động bán liên tục. Trong trường hợp này, do sản phẩm là Acetone – với yêu cầu có độ tinh khiết cao khi sử dụng , cộng với hỗn hợp Acetone – Nước là hỗn hợp không có điểm đẳng phí nên chọn phương pháp chưng cất liên tục là hiệu quả nhất.
Chọn loại tháp chưng cất : Có rất nhiều loại tháp được sử dụng, nhưng đều có chung một yêu cầu cơ bản là diện tích bề mặt tiếp xúc pha phải lớn, điều này phụ thuộc vào độ phân tán của một lưu chất này vào lưu chất kia. Ta khảo sát hai loại tháp chưng cất thường dùng là tháp mâm và tháp chêm: - Tháp mâm gồm thân tháp hình trụ, thẳng đứng, phía trong có gắn các mâm có cấu tạo khác nhau, trên đó pha lỏng và pha hơi được cho tiếp xúc với nhau.COM Gồm có : mâm chóp, mâm xuyên lỗ , mâm van. Thường sử dụng mâm chóp. - Tháp chêm là một tháp hình trụ, gồm nhiều đoạn nối với nhau bằng mặt bích hay hàn.
Vật chêm được đổ đầy trong tháp theo một hay hai phương pháp : xếp ngẫu nhiên hay xếp thứ tự. Chọn loại mâm chóp để thực hiện quá trình chưng cất vì những ưu điểm sau: - Dễ dàng làm vệ sinh thông qua các cửa sữa chữa. - Với cùng một chức năng, tổng khối lượng tháp mâm thường nhỏ hơn so với tháp chêm. - Hiệu suất mâm không đổi đối với một khoảng vận tốc dòng lỏng hoặc khí.
- Có thể lắp đặt ống xoắn giải nhiệt trên mâm khi cần thiết. - Tháp mâm thích hợp trong trường hợp có số mâm lý thuyết hoặc số đơn vị truyền khối lớn. - Tháp được thiết kế để có thể giữ được một lượng lỏng nhất định trên mâm. - Chi phí tháp mâm có đường kính lớn rẻ hơn so với tháp đệm.
- Dễ dàng đưa vào hoặc loại bỏ các dòng bên. - Tính ổn định cao. Sơ đồ qui trình công nghệ và thuyết minh qui trình công nghệ : a. Sơ đồ qui trình công nghệ (xem trang sau) EBOOKBKMT.COM Chú thích : 1.
Bồn chứa nguyên liệu. Bồn cao vị. Tháp chưng cất. Thiết bị ngưng tụ sản phẩm đỉnh.
Bộ phận chỉnh dòng. Thiết bị làm nguội sản phẩm đỉnh. Bồn chứa sản phẩm đỉnh. Đun sôi nhập liệu bằng sản phẩm đáy.
Thuyết minh qui trình công nghệ : Hỗn hợp Acetone- Nước có nồng độ Acetone 30% ( theo khối lượng) , nhiệt độ khoảng 27 0C tại bình chứa nguyên liệu (1) được bơm (2) bơm lên bồn cao vị (3). Từ đó được đưa đến thiết bị gia nhiệt (3) ( trao đổi nhiệt với sản phẩm đáy). Ở đây, hỗn hợp được đun sôi đến nhiệt độ sôi. Sau đó, hỗn hợp được đưa vào tháp chưng cất (7) ở đĩa nhập liệu.
Trên đĩa nhập liệu, chất lỏng được trộn với phần lỏng từ đoạn cất của tháp chảy xuống. Trong tháp hơi, đi từ dưới lên gặp chất lỏng từ trên xuống. Ở đây, có sự tiếp xúc và trao đổi giữa hai pha với nhau. Pha lỏng chuyển động trong phần chưng càng xuống dưới càng giảm nồng độ các cấu tử dễ bay hơi vì đã bị pha hơi tạo nên từ nồi đun (12) lôi cuốn cấu tử dễ bay hơi.
Nhiệt độ càng lên trên càng thấp, nên khi hơi đi qua các đĩa từ dưới lên thì cấu tử có nhiệt độ sôi cao là nước sẽ ngưng tụ lại, cuối cùng trên đỉnh tháp ta thu được hỗn hợp có cấu tử Acetone chiếm nhiều nhất ( có nồng độ 98% theo khối lượng ). Hơi này đi vào thiết bị ngưng tụ (8) và được ngưng tụ một phần ( chỉ ngưng tụ hồi lưu). Một phần chất lỏng ngưng đi qua thiết bị làm nguội sản phẩm đỉnh (10), được làm nguội đến 30 0 C , rồi được đưa qua bồn chứa sản phẩm đỉnh (11). Phần còn lại của chất lỏng ngưng được hồi lưu về tháp ở đĩa trên cùng với tỷ số hoàn lưu tối ưu.
Một phần cấu tử có nhioệt độ sôi thấp được bốc hơi, còn lại cấu tử có nhiệt độ sôi cao trong chất lỏng ngày càng tăng. Cuối cùng, ở đáy tháp ta thu được hỗn hợp lỏng gồm hầu hết là cấu tử khó bay hơi ( nước). Hỗn hợp lỏng ở đáy có nồng độ Acetone là 2% theo khối lượng, còn lại là nước. Dung dịch lỏng ở đáy đi ra khỏi tháp, một phần dược đun, bốc hơi ở nồi đun (12) cung cấp lại cho tháp để tiếp tục làm việc, phần còn lại được trao đổi nhiệt với nhập liệu ( sau khi qua bồn cao vị ).
Hệ thống làm việc liên tục cho ra sản phẩm đỉnh là Acetone, sản phẩm đáy sau khi trao đổi nhiệt với nhập liệu được thải bỏ.COM CHƯƠNG 2 EBOOKBKMT.COM CÂN BẰNG VẬT CHẤT CÂN BẰNG NĂNG LƯỢNG 1. Cân bằng vật chất Các số liệu ban đầu : Năng suất sản phẩm đỉnh thu được :1500 ( Kg/h ) Sản phẩm có nồng độ Acetone : 98% theo khối lượng. Nhập liệu có nồng độ Acetone : 30% theo khối lượng. Thiết bị hoạt động liên tục.