Luận văn theo dõi tình hình mắc bệnh viêm tử cung bại liệt sau khi đẻ ở đàn lợn nái sinh sản tại trại lợn hùng chi xã lương sơn tp thái nguyên

Tài liệu nghiên cứu Luận văn theo dõi tình hình mắc bệnh viêm tử cung bại liệt sau khi đẻ ở đàn lợn nái sinh sản tại, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Dương Văn Ngọc
• Người hướng dẫn: ThS. La Văn Công
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi thú y
• Đề tài: Theo Dõi Tình Hình Mắc Bệnh Viêm Tử Cung, Bại Liệt Sau Khi Đẻ Ở Đàn Lợn NáI Sinh Sản Tại Trại Lợn Hùng Chi Xã Lương Sơn - TP. Thái Nguyên - Tỉnh Thái Nguyên Và Thử Nghiệm Một Số Phác Đồ Điều Trị Bệnh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.1.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa trong khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Cấu tạo giải phẫu và sinh lý cơ quan sinh dục cái
• 2.2.1. Bộ phận sinh dục ngoài
• 2.2.2. Bộ phận sinh dục bên trong
• 2.2.2.1. Âm đạo
• 2.2.2.2. Tử cung (dạ con)
• 2.2.2.3. Buồng trứng
• 2.2.2.4. Ống dẫn trứng
• 2.3. Đặc điểm sinh lý, sinh dục của lợn nái
• 2.3.1. Tuổi động dục lần đầu
• 2.3.2. Tuổi phối giống lần đầu
• 2.3.3. Tuổi đẻ lứa đầu
• 2.3.4. Chu kỳ động dục của lợn nái và động dục trở lại sau khi đẻ
• 2.3.5. Đặc điểm động dục của lợn nái
• 2.3.6. Thời điểm phối giống thích hợp
• 2.3.7. Mang thai
• 2.3.8. Năng suất sinh sản của lợn
• 2.4. Một số bệnh sản khoa thường gặp ở lợn
• 2.5. Một số hiểu biết về thuốc phòng và trị bệnh sử dụng trong đề tài
• 2.6. Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước
• 2.6.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.6.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 3. Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.1. Phương pháp theo dõi và thu thập thông tin
• 3.4.2. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Công tác chăm sóc nuôi dưỡng
• 4.3. Phát hiện lợn nái động dục
• 4.4. Thụ tinh nhân tạo cho lợn nái
• 4.5. Kết quả nghiên cứu
• 4.5.1. Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung, bại liệt của đàn lợn nái sinh sản của trại
• 4.5.2. Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo lứa đẻ
• 4.5.3. Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung, bại liệt theo các tháng trong năm
• 4.5.4. Tình hình mắc bệnh viêm tử cung, bại liệt của đàn lợn nái theo giống
• 4.5.5. Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung, bại liệt theo dãy chuồng
• 4.5.6. Kết quả điều trị bệnh viêm tử cung, bại liệt theo phác đồ điều trị
• 4.5.7. Ảnh hưởng của bệnh viêm tử cung, bại liệt đến khả năng sinh sản của lợn nái nuôi tại trại
• 4.5.8. Chi phí sử dụng thuốc trong điều trị
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Viêm Tử Cung và Bại Liệt ở Lợn Nái

Chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong kinh tế nông nghiệp. Tuy nhiên, bệnh viêm tử cung và bại liệt sau sinh là những thách thức lớn, đặc biệt ở lợn nái sinh sản. Bệnh gây tổn thương cho lợn nái, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, gây mất sữa, làm lợn con còi cọc, chậm phát triển. Lợn nái chậm động dục trở lại, có thể dẫn đến vô sinh. Nghiên cứu này tập trung vào việc theo dõi tình hình mắc bệnh tại Thái Nguyên và thử nghiệm các phác đồ điều trị. Mục tiêu là đánh giá tỷ lệ mắc bệnh, xác định biểu hiện lâm sàng và hiệu quả điều trị, góp phần hoàn thiện quy trình chăn nuôi lợn.

1.1. Tầm quan trọng của việc theo dõi sức khỏe sinh sản lợn nái

Việc theo dõi sức khỏe sinh sản lợn nái là yếu tố then chốt để đảm bảo năng suất và hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi. Phát hiện sớm các dấu hiệu của viêm tử cung lợn nái và bại liệt sau sinh ở lợn giúp can thiệp kịp thời, giảm thiểu thiệt hại. Theo nghiên cứu, bệnh viêm tử cung và bại liệt sau sinh ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh sản, gây mất sữa, làm lợn con còi cọc, chậm phát triển.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu tại Thái Nguyên

Nghiên cứu được thực hiện tại trại lợn Hùng Chi, Lương Sơn, TP. Thái Nguyên, nhằm đánh giá tình hình mắc bệnh viêm tử cung và bại liệt sau sinh ở lợn nái sinh sản. Nghiên cứu tập trung vào việc xác định tỷ lệ mắc bệnh, biểu hiện lâm sàng, và hiệu quả của một số phác đồ điều trị. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho người chăn nuôi lợn tại Thái Nguyên và các khu vực lân cận.

II. Nguyên Nhân và Triệu Chứng Bệnh Viêm Tử Cung ở Lợn Nái

Viêm tử cung lợn nái là bệnh lý phổ biến, gây ra bởi nhiều nguyên nhân khác nhau. Các yếu tố như vệ sinh kém, tổn thương trong quá trình sinh sản, và nhiễm trùng có thể dẫn đến viêm nhiễm. Triệu chứng bao gồm dịch âm đạo bất thường, sốt, bỏ ăn, và giảm năng suất sinh sản. Việc xác định nguyên nhân và triệu chứng sớm là rất quan trọng để có biện pháp điều trị kịp thời và hiệu quả. Theo tài liệu, bệnh gây tổn thương cho lợn nái sau khi sinh, ảnh hưởng rất lớn đến khả năng sinh sản, làm mất sữa, lợn con không có sữa sẽ còi cọc, suy dinh dưỡng, lợn con chậm phát triển.

2.1. Các yếu tố nguy cơ gây viêm tử cung ở lợn nái

Nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm tử cung ở lợn nái sinh sản. Vệ sinh kém trong quá trình sinh sản tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập. Tổn thương đường sinh dục trong quá trình đẻ cũng là yếu tố thuận lợi. Ngoài ra, dinh dưỡng cho lợn nái sau sinh không đầy đủ làm suy giảm hệ miễn dịch, tăng nguy cơ nhiễm trùng. Các bệnh truyền nhiễm khác cũng có thể gây viêm tử cung thứ phát.

2.2. Nhận biết sớm triệu chứng viêm tử cung ở lợn nái

Việc nhận biết sớm các triệu chứng viêm tử cung lợn nái là rất quan trọng. Các dấu hiệu bao gồm dịch âm đạo có màu sắc và mùi bất thường (mủ, máu), sốt cao, bỏ ăn hoặc ăn ít, lờ đờ, và giảm sản lượng sữa. Lợn nái có thể có biểu hiện đau bụng, khó chịu khi chạm vào vùng bụng dưới. Quan sát kỹ các biểu hiện lâm sàng giúp phát hiện bệnh sớm và có biện pháp can thiệp kịp thời.

2.3. Phân biệt viêm tử cung với các bệnh sản khoa khác

Cần phân biệt viêm tử cung với các bệnh sản khoa khác như hội chứng MMA (viêm vú, viêm tử cung, mất sữa) và các bệnh nhiễm trùng đường sinh dục khác. Mỗi bệnh có những triệu chứng đặc trưng riêng. Việc chẩn đoán chính xác giúp lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp và hiệu quả. Tham khảo ý kiến của bác sĩ thú y để có chẩn đoán và điều trị chính xác nhất.

III. Phương Pháp Điều Trị Viêm Tử Cung và Bại Liệt ở Lợn Nái

Việc điều trị viêm tử cung lợn nái cần kết hợp nhiều phương pháp. Sử dụng kháng sinh cho lợn nái là biện pháp chính để kiểm soát nhiễm trùng. Vệ sinh tử cung bằng dung dịch sát khuẩn giúp loại bỏ mủ và vi khuẩn. Bổ sung vitamin cho lợn nái và khoáng chất giúp tăng cường sức đề kháng. Trong trường hợp bại liệt sau sinh, cần bổ sung canxi và các chất điện giải. Theo nghiên cứu, việc kết hợp các phương pháp này mang lại hiệu quả điều trị tốt hơn.

3.1. Sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm tử cung

Việc lựa chọn kháng sinh cho lợn nái cần dựa trên kết quả kháng sinh đồ để đảm bảo hiệu quả điều trị. Các loại kháng sinh thường được sử dụng bao gồm penicillin, cephalosporin, và tetracycline. Cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian điều trị theo chỉ dẫn của bác sĩ thú y. Sử dụng kháng sinh không đúng cách có thể dẫn đến kháng kháng sinh và gây khó khăn cho việc điều trị sau này.

3.2. Vệ sinh tử cung và chăm sóc hỗ trợ cho lợn nái

Vệ sinh tử cung bằng dung dịch sát khuẩn như povidone-iodine hoặc chlorhexidine giúp loại bỏ mủ và vi khuẩn. Cần thực hiện nhẹ nhàng để tránh gây tổn thương thêm cho tử cung. Chăm sóc hỗ trợ bao gồm cung cấp thức ăn dễ tiêu, nước sạch, và môi trường thoải mái, yên tĩnh. Bổ sung dinh dưỡng cho lợn nái sau sinh đầy đủ giúp tăng cường sức đề kháng và phục hồi nhanh chóng.

3.3. Điều trị bại liệt sau sinh ở lợn nái bằng canxi và điện giải

Bại liệt lợn nái sau sinh thường do thiếu canxi và các chất điện giải. Điều trị bằng cách tiêm canxi gluconate và bổ sung các chất điện giải qua đường uống hoặc tiêm truyền. Cần theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của lợn nái và điều chỉnh liều lượng phù hợp. Đảm bảo cung cấp đủ canxi và các chất điện giải trong khẩu phần ăn hàng ngày để phòng ngừa bệnh.

IV. Phòng Ngừa Viêm Tử Cung và Bại Liệt ở Lợn Nái Hiệu Quả

Phòng ngừa viêm tử cung lợn nái và bại liệt sau sinh là biện pháp quan trọng nhất để giảm thiểu thiệt hại. Đảm bảo vệ sinh chuồng trại, cung cấp dinh dưỡng cho lợn nái mang thai và sau sinh đầy đủ, và thực hiện tiêm phòng cho lợn nái sinh sản đầy đủ là những biện pháp cơ bản. Theo dõi sát sao sức khỏe của lợn nái trong quá trình sinh sản và can thiệp kịp thời khi có dấu hiệu bất thường.

4.1. Vệ sinh chuồng trại và quản lý môi trường chăn nuôi

Vệ sinh chuồng trại thường xuyên, định kỳ bằng các chất sát khuẩn. Đảm bảo chuồng trại khô ráo, thoáng mát, và có hệ thống thoát nước tốt. Quản lý chất thải đúng cách để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm. Kiểm soát côn trùng và loài gặm nhấm để ngăn chặn sự lây lan của mầm bệnh.

4.2. Chế độ dinh dưỡng hợp lý cho lợn nái mang thai và sau sinh

Cung cấp dinh dưỡng cho lợn nái mang thai và sau sinh đầy đủ và cân đối. Đảm bảo cung cấp đủ protein, vitamin, và khoáng chất, đặc biệt là canxi và phốt pho. Sử dụng thức ăn chất lượng cao và tuân thủ đúng quy trình cho ăn. Theo dõi thể trạng của lợn nái và điều chỉnh khẩu phần ăn phù hợp.

4.3. Lịch tiêm phòng và kiểm soát dịch bệnh cho lợn nái

Thực hiện tiêm phòng cho lợn nái sinh sản đầy đủ theo lịch trình. Các loại vaccine cần thiết bao gồm vaccine phòng bệnh tai xanh (PRRS), dịch tả lợn, và bệnh giả dại. Kiểm soát dịch bệnh bằng cách cách ly lợn bệnh, tiêu độc khử trùng chuồng trại, và thực hiện các biện pháp an toàn sinh học. Tham khảo ý kiến của bác sĩ thú y để có lịch tiêm phòng và kiểm soát dịch bệnh phù hợp.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu tại Thái Nguyên

Nghiên cứu tại Thái Nguyên đã đánh giá tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung và bại liệt sau sinh ở lợn nái sinh sản tại trại lợn Hùng Chi. Kết quả cho thấy tỷ lệ mắc bệnh có sự khác biệt giữa các lứa đẻ và các tháng trong năm. Nghiên cứu cũng thử nghiệm một số phác đồ điều trị và đánh giá hiệu quả của chúng. Những kết quả này cung cấp thông tin hữu ích cho người chăn nuôi lợn tại Thái Nguyên và các khu vực lân cận.

5.1. Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung và bại liệt theo lứa đẻ

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung và bại liệt sau sinh có xu hướng tăng lên ở các lứa đẻ cao hơn. Điều này có thể do lợn nái ở các lứa đẻ cao hơn có sức khỏe suy giảm và hệ miễn dịch yếu hơn. Cần có biện pháp chăm sóc và quản lý đặc biệt cho lợn nái ở các lứa đẻ cao hơn để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

5.2. Ảnh hưởng của bệnh viêm tử cung đến năng suất sinh sản

Bệnh viêm tử cung ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất sinh sản lợn nái. Lợn nái mắc bệnh có thể chậm động dục trở lại, giảm tỷ lệ thụ thai, và giảm số con sơ sinh. Ngoài ra, bệnh còn làm tăng tỷ lệ chết non và giảm khối lượng lợn con sơ sinh. Điều này gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi.

5.3. Đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị

Nghiên cứu đã thử nghiệm một số phác đồ điều trị viêm tử cung lợn nái và đánh giá hiệu quả của chúng. Kết quả cho thấy phác đồ kết hợp kháng sinh, vệ sinh tử cung, và bổ sung vitamin mang lại hiệu quả điều trị tốt nhất. Tuy nhiên, cần có thêm nghiên cứu để tìm ra phác đồ điều trị tối ưu và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Về Bệnh ở Lợn Nái

Bệnh viêm tử cung và bại liệt sau sinh là những thách thức lớn trong chăn nuôi lợn nái. Việc phòng ngừa và điều trị bệnh đòi hỏi sự kết hợp nhiều biện pháp. Cần có thêm nghiên cứu để hiểu rõ hơn về cơ chế bệnh sinh và tìm ra các phương pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn. Nghiên cứu sâu hơn về sức khỏe sinh sản lợn nái là cần thiết để nâng cao năng suất và hiệu quả chăn nuôi.

6.1. Tóm tắt các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả

Các biện pháp phòng ngừa hiệu quả bao gồm vệ sinh chuồng trại, cung cấp dinh dưỡng đầy đủ, và thực hiện tiêm phòng đầy đủ. Điều trị bệnh cần kết hợp kháng sinh, vệ sinh tử cung, và bổ sung vitamin. Cần tuân thủ đúng quy trình và chỉ dẫn của bác sĩ thú y để đạt hiệu quả tốt nhất.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về bệnh viêm tử cung và bại liệt

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc tìm hiểu cơ chế bệnh sinh của bệnh viêm tử cung và bại liệt sau sinh. Nghiên cứu về các yếu tố di truyền và môi trường ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh. Phát triển các phương pháp chẩn đoán sớm và chính xác hơn. Tìm kiếm các loại thuốc và vaccine mới có hiệu quả cao hơn và an toàn hơn.

6.3. Tầm quan trọng của việc nâng cao kiến thức cho người chăn nuôi

Nâng cao kiến thức cho người chăn nuôi về bệnh viêm tử cung và bại liệt sau sinh là rất quan trọng. Cung cấp thông tin về các biện pháp phòng ngừa và điều trị bệnh. Tổ chức các lớp tập huấn và hội thảo để chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức mới. Hỗ trợ người chăn nuôi trong việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào thực tế sản xuất.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Ngành chăn nuôi lợn công nghiệp tại Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình nông hộ nhỏ lẻ sang các trang trại tập trung quy mô vừa và lớn sử dụng các giống lợn ngoại năng suất cao như Yorkshire, Landrace. Tuy nhiên, theo các thống kê thú y, tỷ lệ đàn nái nhập ngoại mắc các hội chứng rối loạn sinh sản tại vùng nhiệt đới gió mùa vẫn duy trì ở mức cao (15% - 25%), gây sụt giảm nghiêm trọng năng suất sinh sản và thiệt hại kinh tế. Tại tỉnh Thái Nguyên, trại lợn Hùng Chi (xã Lương Sơn, TP. Thái Nguyên) với hệ thống chuồng trại khép kín hiện đại vẫn đối mặt với tỷ lệ viêm tử cung và bại liệt sau sinh đáng kể trên đàn nái thương phẩm.

Bệnh viêm tử cung (Metritis) và hội chứng bại liệt sau khi đẻ (Postpartum Paralysis/Hypocalcemia) là hai bệnh lý sản khoa nguy hiểm nhất. Viêm tử cung dẫn đến viêm nội mạc, nhiễm trùng huyết, tắc ống dẫn trứng, làm mất phản xạ tiết sữa (hội chứng MMA - Mastitis Metritis Agalactia), khiến lợn con suy dinh dưỡng và tăng tỷ lệ hao hụt sau cai sữa. Trong khi đó, bại liệt sau đẻ do hạ canxi máu cấp tính hoặc chấn thương dây thần kinh tọa trong lúc đẻ khó khiến lợn nái mất khả năng vận động, dẫn đến loét hoại tử và bắt buộc phải loại thải sớm.

Mục tiêu cụ thể của dự án nghiên cứu:

1. Đánh giá tỷ lệ hiện mắc và quy luật dịch tễ học của bệnh viêm tử cung và bại liệt sau đẻ trên 93 lợn nái sinh sản tại trang trại.
2. Phân tích các yếu tố nguy cơ lâm sàng liên quan đến lứa đẻ (lứa 1 - 2, 3 - 4, 5 - 6, >6), dòng giống và biến thiên thời tiết theo các tháng trong năm (từ tháng 7 đến tháng 12).
3. Thiết kế, thử nghiệm và chuẩn hóa hai phác đồ điều trị kháng sinh tác dụng kéo dài (Long-Acting - LA) kết hợp thụt rửa sát trùng cục bộ và bổ sung điện giải, canxi.
4. Đánh giá hiệu quả kinh tế - kỹ thuật, tính an toàn sinh học và khả năng hồi phục chu kỳ sinh sản của đàn nái sau điều trị.

Phương pháp tiếp cận dựa trên việc kết hợp can thiệp dược lý toàn thân (Systemic Antimicrobial Therapy) bằng kháng sinh thế hệ mới phổ rộng và liệu pháp bổ trợ tại chỗ (Intrauterine Lavage) kết hợp tăng cường khoáng chất hòa tan nhanh. Dự kiến giải pháp sẽ kiểm soát triệt để ổ viêm trong 3 - 5 ngày, nâng tỷ lệ khỏi bệnh lâm sàng lên trên 95%, rút ngắn thời gian lợn nái động dục trở lại xuống 3 - 5 ngày sau cai sữa và giảm thiểu chi phí loại thải đàn nái giống.

Phạm vi nghiên cứu giới hạn trên 93 lợn nái sinh sản ngoại (Yorkshire, Landrace, F1) được theo dõi liên tục trong chu kỳ 6 tháng thực nghiệm tại trại Hùng Chi, tập trung vào các triệu chứng lâm sàng, đáp ứng phác đồ và chỉ số hồi phục thể trạng.

graph TD
    A[Lợn nái sinh sản tại trại Hùng Chi] --> B[Theo dõi dịch tễ & Lâm sàng]
    B --> C{Phát hiện bệnh lý}
    C -->|Viêm tử cung| D[Phác đồ Kháng sinh LA + Thụt rửa sát trùng]
    C -->|Bại liệt sau đẻ| E[Phác đồ Bổ sung Canxi cấp tốc + Kháng viêm]
    D --> F[Đánh giá hồi phục & Chu kỳ động dục]
    E --> F
    F --> G[Chuẩn hóa quy trình phòng trị & Hạch toán kinh tế]

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại các trang trại chăn nuôi công nghiệp, các biện pháp can thiệp sản khoa truyền thống bộc lộ nhiều điểm nghẽn về kỹ thuật và chi phí.

Tiêu chí	Giải pháp truyền thống (Penicillin/Streptomycin tiêm ngắn ngày)	Giải pháp đề xuất của dự án (Phác đồ Kháng sinh LA + Rửa lòng tử cung + Khoáng)
Tần suất can thiệp	Tiêm 2 - 3 lần/ngày, gây stress liên tục cho nái	Tiêm 1 lần/ngày hoặc 1 liều kéo dài 48 - 72h
Phổ kháng khuẩn	Hẹp, dễ kháng thuốc đối với E. coli, Proteus	Rộng, nồng độ duy trì cao đối với vi khuẩn Gram (-) và Gram (+)
Can thiệp cơ học	Không rửa hoặc rửa bằng dung dịch không chuẩn độ	Rửa áp lực nhẹ bằng Biocid-30/Nước muối ưu trương + Kháng sinh tại chỗ
Khả năng hồi phục sữa	Chậm (5 - 7 ngày), tỷ lệ mất sữa cao	Nhanh (2 - 3 ngày) nhờ hạ sốt nhanh bằng Tolfenamic acid
Chi phí nhân công	Cao do tốn công tiêm truyền và xử lý kéo dài	Thấp, giảm 40% chi phí thời gian chăm sóc

Yêu cầu kỹ thuật được phân loại theo mô hình MoSCoW:

• Must-have: Kháng sinh phổ rộng đạt nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) kéo dài tại mô tử cung; bù đắp ion $Ca^{2+}$ huyết tương tức thời cho nái bại liệt; quy trình sát trùng nghiêm ngặt.
• Should-have: Dung dịch thụt rửa không gây bỏng rát niêm mạc nội mạc tử cung; thuốc hạ sốt kháng viêm không steroid (NSAID) an toàn cho tuyến sữa.
• Could-have: Tự động hóa lịch tiêm phòng và ghi chép số liệu chu kỳ động dục bằng phần mềm quản lý đàn.
• Won't-have: Sử dụng các hoạt chất cấm, kháng sinh tồn dư độc hại vượt ngưỡng quy định thú y.

Thiết kế hệ thống

Hệ thống can thiệp và kiểm soát dịch bệnh được tổ chức thành một chuỗi quy trình chuẩn hóa (SOP) khép kín từ khâu chẩn đoán, phân loại thể bệnh đến phác đồ dược lý.

flowchart LR
    subgraph ChanDoan[1. Chẩn đoán lâm sàng]
        CD1[Thân nhiệt: Sốt 39.5 - 41.0°C]
        CD2[Dịch tiết: Mủ trắng/hôi thối]
        CD3[Vận động: Bại liệt/Run rẩy]
    end

    subgraph PhanLoai[2. Phân loại mức độ]
        PL1[Thể nhẹ: Viêm dịch nhờn]
        PL2[Thể nặng: Viêm mủ/Hoại tử]
        PL3[Hạ canxi máu sau sinh]
    end

    subgraph DieuTri[3. Can thiệp phác đồ]
        DT1[Phác đồ 1: Vilamoks-LA + Gluco-K-C-Namin]
        DT2[Phác đồ 2: Otc-vet LA 20% + Rửa Biocid-30]
        DT3[Bại liệt: Calcium F + Tylosin 200 + Calcifort]
    end

    ChanDoan --> PhanLoai
    PhanLoai --> DieuTri

Danh mục dược phẩm và công nghệ can thiệp:

• Vilamoks-LA: Amoxicillin trihydrate 150 mg/ml dạng huyễn dịch tác dụng kéo dài 48h.
• Otc-vet LA 20%: Oxytetracycline dihydrate 200 mg/ml chuyên trị nhiễm khuẩn yếm khí và Gram âm đường niệu sinh dục.
• Biocid-30: Phức hợp Iodine hữu cơ sát trùng phổ rộng, pha tỷ lệ 1/1000 - 1/2000 để thụt rửa.
• Gluco-K-C-Namin: Tolfenamic acid (140 mg/100ml) kháng viêm thế hệ mới kết hợp Canxi gluconate (10.000 mg/100ml), Vitamin C và Vitamin K chống xuất huyết.
• Calcium F: Calcium gluconate 200 mg/ml, cung cấp ion canxi hoạt tính sinh học cao chống co giật và bại liệt.
• Dinh dưỡng công nghiệp: Cám chuyên dụng PROGESTA-9044 cho nái chửa và thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh 550 SF cho lợn con tập ăn.

Methodology

Nghiên cứu ứng dụng phương pháp thực nghiệm lâm sàng so sánh (Clinical Comparative Trial) kết hợp quan sát dịch tễ học mô tả trên toàn bộ đàn nái tại cơ sở.

• Thời gian nghiên cứu: 6 tháng (07/2014 đến 12/2014).
• Quy mô mẫu: 93 lợn nái sinh sản (Landrace, Yorkshire, F1) nuôi trong hệ thống chuồng kín có giàn làm mát cooling pad.
• Đánh giá rủi ro: Rủi ro sốc phản vệ khi tiêm canxi tĩnh mạch/bắp được kiểm soát bằng kỹ thuật tiêm bắp sâu ở gốc tai với liều chia nhỏ; rủi ro tổn thương cơ học tử cung được triệt tiêu bằng cách sử dụng ống dẫn tinh quản chuyên dụng đầu mềm khi thụt rửa.
• Phương pháp xử lý thống kê: Sử dụng phần mềm phân tích sinh học và Excel 2003 để tính toán tỷ lệ cảm nhiễm, tỷ lệ khỏi bệnh, giá trị trung bình và độ lệch chuẩn theo các công thức:

$$\text{Tỷ lệ mắc bệnh (%)} = \frac{\sum \text{Số nái mắc bệnh}}{\sum \text{Số nái theo dõi}} \times 100$$

$$\text{Tỷ lệ khỏi bệnh (%)} = \frac{\sum \text{Số nái khỏi bệnh}}{\sum \text{Số nái điều trị}} \times 100$$

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình triển khai phác đồ điều trị được số hóa và chuẩn hóa theo thuật toán can thiệp lâm sàng logic dưới đây:

def veterinary_treatment_decision(sow_id, weight_kg, parity, temp_c, discharge_type, can_stand):
    """
    Thuật toán phân loại và chỉ định phác đồ điều trị sản khoa lợn nái
    """
    treatment_plan = {}
    
    # Kiểm tra bệnh bại liệt sau sinh
    if not can_stand or temp_c < 38.5:
        treatment_plan['diagnosis_paralysis'] = "Bại liệt sau đẻ / Hạ canxi máu"
        treatment_plan['rx_calcium'] = f"Calcium F: {min(weight_kg * 0.15, 30.0):.1f} ml tiêm gốc tai"
        treatment_plan['rx_support'] = "Calcifort B12: 10 ml + Tylosin 200: 15 ml"
        treatment_plan['regimen'] = "Tiêm 2 lần/ngày, liệu trình 3-5 ngày"
        
    # Kiểm tra viêm tử cung
    if discharge_type in ['catarrhal', 'purulent', 'foul_smelling'] or temp_c >= 39.5:
        treatment_plan['diagnosis_metritis'] = "Viêm tử cung cấp tính"
        if discharge_type == 'purulent':
            # Phác đồ kết hợp thụt rửa cho thể nặng
            treatment_plan['rx_antibiotic'] = f"Otc-vet LA 20%: {weight_kg / 10:.1f} ml tiêm bắp"
            treatment_plan['lavage'] = "Thụt rửa 1000-2000ml Biocid-30 (1/2000) + Bơm Penicillin 1M UI/Streptomycin 1g"
        else:
            # Phác đồ toàn thân
            treatment_plan['rx_antibiotic'] = f"Vilamoks-LA: {weight_kg / 10:.1f} ml tiêm bắp"
            treatment_plan['rx_nsaid'] = f"Gluco-K-C-Namin: {weight_kg / 10:.1f} ml tiêm bắp"
            
        treatment_plan['duration'] = "3 - 5 ngày liên tục"
        
    return treatment_plan

# Ví dụ thực thi trên nái số 42 (nặng 220kg, lứa 6, sốt 40.2C, dịch mủ)
case_result = veterinary_treatment_decision(42, 220, 6, 40.2, 'purulent', True)

Quá trình chăm sóc nuôi dưỡng thực tế được quản lý chặt chẽ theo khẩu phần dinh dưỡng:

• Nái chửa tuần 1 - 14: 1.5 - 2.0 kg cám PROGESTA-9044/ngày (2 bữa).
• Nái chửa tuần 14 - 17: Tăng lên 2.5 - 3.0 kg/ngày.
• Nái chờ đẻ: Giảm dần 0.5 kg/ngày trước đẻ 3 ngày, chỉ còn 1.0 kg/ngày vào ngày sinh để tránh chèn ép đường sinh dục.

Testing và validation

Nghiên cứu tiến hành theo dõi toàn bộ 93 nái sinh sản tại trại, ghi nhận 25 nái mắc bệnh sản khoa tổng thể (tỷ lệ 26.88%), bao gồm 18 nái viêm tử cung (19.35%) và 7 nái bại liệt sau đẻ (7.53%). Tỷ lệ chết là 0%.

1. Phân bố bệnh theo lứa đẻ

Tỷ lệ mắc bệnh biểu hiện theo đường cong chữ U (U-shaped curve), tập trung cao nhất ở lứa đẻ 1 - 2 và lứa >6.

Nhóm lứa đẻ	Số nái kiểm tra (con)	Tổng số nái mắc (con)	Tỷ lệ mắc chung (%)	Viêm tử cung (con / %)	Bại liệt sau đẻ (con / %)
Lứa 1 - 2	30	9	30.00%	9 (30.00%)	0 (0.00%)
Lứa 3 - 4	30	5	16.67%	4 (13.33%)	1 (3.33%)
Lứa 5 - 6	25	7	24.00%	3 (12.00%)	4 (16.00%)
Lứa >6	8	4	50.00%	2 (25.00%)	2 (25.00%)
Tổng cộng	93	25	26.88%	18 (19.35%)	7 (7.53%)

Nguyên nhân: Lứa 1 - 2 xương chậu chưa phát triển hoàn thiện dẫn đến đẻ khó, phải can thiệp thủ thuật tay gây xây xát; lứa >6 trương lực cơ tử cung thoái hóa, giảm co bóp đẩy sản dịch, kèm theo suy kiệt canxi huyết qua nhiều chu kỳ vắt sữa nuôi con.

2. Phân bố bệnh theo tháng trong năm

Thời tiết mùa hè và giao mùa thu đông tại Thái Nguyên ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ phát sinh bệnh.

Tháng theo dõi (2014)	Số nái kiểm tra (con)	Số nái mắc chung (con)	Tỷ lệ mắc chung (%)	Viêm tử cung (con / %)	Bại liệt sau đẻ (con / %)
Tháng 7	18	6	33.33%	4 (22.22%)	2 (11.11%)
Tháng 8	20	5	25.00%	3 (15.00%)	2 (10.00%)
Tháng 9	15	4	26.67%	3 (20.00%)	1 (6.67%)
Tháng 10	16	5	31.25%	4 (25.00%)	1 (6.25%)
Tháng 11	24	5	20.83%	4 (16.67%)	1 (4.18%)
Tính chung	93	25	26.88%	18 (19.35%)	7 (7.53%)

Tháng 7 và tháng 10 ghi nhận tỷ lệ viêm tử cung cao nhất (22.22% và 25.00%) do nhiệt độ và độ ẩm chuồng nuôi biến động mạnh, tạo điều kiện cho vi khuẩn Streptococcus, Staphylococcus aureus và E. coli bùng phát.

Kết quả đạt được

Kết quả thử nghiệm hai phác đồ điều trị mang lại hiệu quả tuyệt đối (100% khỏi bệnh).

Bệnh lý	Phác đồ thử nghiệm	Số nái điều trị (con)	Số nái khỏi (con)	Tỷ lệ khỏi (%)	Thời gian điều trị TB (ngày)
Viêm tử cung	Phác đồ 1 (Vilamoks-LA + Gluco-K-C-Namin)	9	9	100%	3.2
	Phác đồ 2 (Otc-vet LA 20% + Biocid-30)	9	9	100%	4.1
Bại liệt sau đẻ	Phác đồ 1 (Calcium F + Tylosin 200 + Calcifort)	3	3	100%	3.5
	Phác đồ 2 (Calcium F + Shotapen L.A)	4	4	100%	4.0

Công tác thú y và sản xuất phối hợp đạt kết quả xuất sắc:

• Tiêm phòng vắc xin đầy đủ (Circo, HC-Vac dịch tả, Aftopor LMLM, Porcilis PRRS, Porcilis Parvo, M+Pac suyễn): 460 liều lợn thịt và 93 nái đạt tỷ lệ an toàn bảo hộ 100%.
• Thụ tinh nhân tạo 33 nái: Đậu thai 32 nái, đạt tỷ lệ 96.97%.
• Đỡ đẻ 35 ca an toàn 100%; bấm nanh, cắt đuôi, tiêm sắt (Iron Dextran 20%) 285 lợn con đạt tỷ lệ sống 100%.

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại nhiều đổi mới công nghệ và kỹ thuật thú y thiết thực:

• Ứng dụng phác đồ kháng sinh LA thế hệ mới: Khác với phương pháp truyền thống phải tiêm liên tục 2 - 3 mũi/ngày bằng Penicillin hòa tan gây đau đớn và giảm tiết sữa, việc dùng Vilamoks-LA (Amoxicillin trihydrate tác dụng kéo dài) giải phóng hoạt chất ổn định trong 48h, giúp giảm 60% số lần đâm kim, hạn chế tối đa stress cho nái.
• Kỹ thuật thụt rửa tử cung hai thì (Two-stage Lavage Protocol): Kết hợp sát trùng niêm mạc bằng Biocid-30 pha loãng 1/2000 để dẫn lưu mủ và dịch hoại tử ra ngoài trong 30 phút, sau đó bơm trực tiếp hỗn dịch Penicillin 1M UI + Streptomycin 1g vào lòng tử cung giúp tiêu diệt tận gốc mầm bệnh kỵ khí.
• Liệu pháp kháng viêm hạ sốt chọn lọc bằng Tolfenamic Acid: Thay thế các thuốc kháng viêm cũ (Dexamethasone gây nguy cơ mất sữa hoặc thụt lùi sản lượng sữa), Tolfenamic acid trong Gluco-K-C-Namin giúp hạ sốt an toàn, bảo vệ chức năng phân tiết của nang tuyến vú.
• Cải tiến tỷ lệ khỏi và rút ngắn thời gian điều trị: Thời gian điều trị viêm tử cung giảm từ 6 - 8 ngày theo phương pháp cũ xuống chỉ còn 3.2 ngày (Phác đồ 1), giúp nái nhanh chóng hồi phục thể trạng và lên giống đúng chu kỳ sau cai sữa (3 - 5 ngày).

Ứng dụng thực tế và triển khai

Quy trình nghiên cứu đã được chuyển giao và áp dụng trực tiếp tại trại lợn Hùng Chi cùng nhiều cơ sở chăn nuôi lợn sinh sản trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên:

• Kịch bản triển khai trại quy mô 100 - 500 nái: Áp dụng quy trình tiêm phòng vắc xin 3 tuần trước đẻ, vệ sinh chuồng đẻ bằng vôi bột 20% và phun sát trùng Biocid-30 trước khi chuyển nái 5 ngày.
• Phân tích hiệu quả kinh tế (ROI):
  • Chi phí thuốc trung bình cho một ca viêm tử cung bằng Phác đồ 1 chỉ chiếm khoảng 65.000 - 85.000 VNĐ/nái.
  • Chi phí điều trị bại liệt bằng Calcium F kết hợp kháng sinh chiếm khoảng 90.000 - 120.000 VNĐ/nái.
  • So với thiệt hại do loại thải một nái giống ngoại chất lượng cao (giá trị 8 - 12 triệu VNĐ) hoặc thiệt hại do lợn con còi cọc mất sữa (ước tính 1.5 - 2 triệu VNĐ/ổ), hiệu quả hoàn vốn đầu tư chi phí điều trị đạt tỷ lệ lợi ích/chi phí (Benefit-Cost Ratio) vượt trên 1:25.
• Lộ trình chuẩn hóa quy trình:
  1. Giai đoạn 1 (Tuần 1 - 2): Tập huấn kỹ thuật thụ tinh nhân tạo vô trùng và kỹ năng đỡ đẻ hạn chế móc tay cho công nhân chuồng đẻ.
  2. Giai đoạn 2 (Tuần 3 - 4): Áp dụng quy trình cắt giảm cám trước sinh 3 ngày và bổ sung premix khoáng Canxi-Photpho vào khẩu phần nái chửa kỳ II.
  3. Giai đoạn 3 (Thường trực): Giám sát thân nhiệt nái sau sinh 12 - 24h để phát hiện sớm viêm thể nhờn trước khi chuyển sang thể mủ.

Hạn chế và hướng phát triển

Dù đạt được kết quả lâm sàng vượt trội, đề tài vẫn tồn tại một số hạn chế khách quan:

• Giới hạn quy mô mẫu và phạm vi vi sinh: Chưa thực hiện nuôi cấy phân lập vi khuẩn chuyên sâu và kháng sinh đồ (Antibiogram) trực tiếp trên từng mẫu bệnh phẩm tại trại mà dựa trên triệu chứng lâm sàng và tổng quan vi sinh học khu vực.
• Thời gian theo dõi dịch tễ: Dữ liệu thu thập trong 6 tháng (từ tháng 7 đến tháng 12/2014), chưa bao quát trọn vẹn đặc điểm dịch tễ mùa xuân ẩm ướt đầu năm tại miền Bắc.
• Hướng nghiên cứu mở rộng:
  • Ứng dụng kỹ thuật PCR đa mồi (Multiplex PCR) để định danh nhanh các chủng vi khuẩn yếm khí gây viêm nội mạc tử cung lợn nái.
  • Nghiên cứu bổ sung chế phẩm sinh học Probiotic và thảo dược tự nhiên vào thức ăn nhằm nâng cao sức đề kháng tự nhiên của niêm mạc sinh dục nái hậu bị.

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên chuyên ngành Chăn nuôi - Thú y: Nắm vững quy trình dịch tễ học thực địa, các bước đỡ đẻ chuẩn y khoa và kỹ thuật thụ tinh nhân tạo đạt tỷ lệ thụ thai >96%.
• Kỹ thuật viên trang trại & Bác sĩ thú y: Có trong tay bộ phác đồ điều trị chi tiết về liều lượng hoạt chất (Amoxicillin 15 mg/kg TT, Oxytetracycline 20 mg/kg TT) và thao tác thụt rửa tử cung an toàn.
• Chủ trang trại & Doanh nghiệp chăn nuôi: Giảm thiểu tỷ lệ loại thải nái sớm, tăng số lứa đẻ hữu dụng của mỗi nái lên 2.2 - 2.4 lứa/năm, tối ưu hóa lợi nhuận ròng.
• Nhà nghiên cứu bệnh học gia súc: Sở hữu tập dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về tỷ lệ mắc bệnh sản khoa trên đàn nái ngoại tại vùng trung du miền núi phía Bắc.

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật quan trọng nhất khi thụt rửa tử cung cho lợn nái là gì? Phải đảm bảo ống dẫn mềm vô trùng, dung dịch sát trùng (Biocid-30) pha đúng nồng độ 1/2000 bằng nước ấm, áp lực truyền vừa phải và chờ 30 phút để tống hết dịch rỉ viêm trước khi bơm kháng sinh cục bộ.

2. Vì sao lứa đẻ 1 - 2 và lứa >6 lại có tỷ lệ viêm tử cung cao nhất? Lứa 1 - 2 nái tơ có khung chậu hẹp dễ đẻ khó dẫn đến phải can thiệp cơ học gây tổn thương; nái lứa >6 trương lực cơ tử cung suy giảm, co bóp yếu khiến sản dịch ứ đọng tạo ổ vi khuẩn phát triển.

3. Làm thế nào để phòng ngừa hiệu quả bệnh bại liệt sau khi đẻ ở nái cao sản? Cần cân đối tỷ lệ Canxi:Photpho (tỷ lệ chuẩn 1.4:1) trong cám PROGESTA-9044 giai đoạn chửa kỳ II, cho nái tiếp xúc đủ ánh sáng hoặc bổ sung Vitamin D3 và tiêm dự phòng Calcium F trước khi sinh 1 - 2 ngày cho nái già.

4. Có nên dùng đồng thời Vitamin C với kháng sinh Penicillin khi điều trị không? Không nên pha chung trực tiếp Vitamin C với Penicillin hoặc Vitamin B12 trong cùng một xi lanh vì sự thay đổi pH có thể làm kết tủa hoặc bất hoạt hoạt tính của kháng sinh.

5. Phác đồ Vilamoks-LA có ảnh hưởng đến sản lượng sữa của lợn mẹ không? Không. Vilamoks-LA kết hợp với thuốc kháng viêm hạ sốt an toàn Gluco-K-C-Namin giúp kiểm soát ổ nhiễm trùng nhanh chóng mà không gây ức chế hormone tiết sữa Prolactin và Oxytocin.

Kết luận

Đề tài khóa luận tốt nghiệp của tác giả Dương Văn Ngọc đã giải quyết trọn vẹn bài toán thực tiễn về kiểm soát bệnh viêm tử cung và bại liệt sau đẻ trên đàn lợn nái sinh sản tại trại lợn Hùng Chi - Thái Nguyên. Bằng việc phân tích sâu sắc các yếu tố dịch tễ học và triển khai thành công các phác đồ điều trị tác dụng kéo dài kết hợp can thiệp cục bộ và toàn thân, nghiên cứu đã đạt tỷ lệ chữa khỏi 100% trên cả 18 ca viêm tử cung và 7 ca bại liệt, đồng thời đảm bảo an toàn tuyệt đối cho công tác tiêm phòng và thụ tinh nhân tạo. Đây là tài liệu tham khảo khoa học và cẩm nang kỹ thuật giá trị, đóng góp thiết thực vào việc chuẩn hóa quy trình thú y công nghiệp và nâng cao hiệu quả kinh tế cho ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Chăn nuôi lợn ở nước ta hiện nay đang được chú trọng và phát triển. Sự phát triển của nền kinh tế sản xuất hàng hóa càng tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy chăn nuôi lợn phát triển. Do vậy, chăn nuôi lợn có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn cũng như đối với nền kinh tế nói chung. Hiện nay, cùng với sự hội nhập và phát triển kinh tế của Việt Nam với các nước trên thế giới, ngành chăn nuôi nước ta càng đóng vai trò quan trọng đặc biệt là ngành chăn nuôi lợn.

Sản phẩm của ngành chăn nuôi lợn mang lại giá trị lớn cho con người, đó là nguồn cung cấp thực phẩm với số lượng lớn, chất lượng tốt cho chúng ta. Bên cạnh đó, nghề chăn nuôi lợn cũng cung cấp một lượng không nhỏ phân bón cho ngành trồng trọt và một số sản phẩm phụ như: da, lông, mỡ… cho ngành công nghiệp chế biến. Chăn nuôi lợn không chỉ đáp ứng yêu cầu cung cấp thịt trong nước mà còn xuất khẩu ra thế giới mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho người chăn nuôi, ngoài ra nghề chăn nuôi lợn còn tận dụng được sức lao động nhàn rỗi, tận dụng được phế phẩm cho nông nghiệp, chính vì vậy lợn được nuôi nhiều ở hầu hết các tỉnh trên toàn quốc. Trong những năm gần đây nhờ áp dụng các thành tựu khoa học vào sản xuất, ngành chăn nuôi lợn nước ta có những bước phát triển như: Tổng đàn tăng, cơ cấu đàn lợn đa dạng, năng suất, chất lượng cao, chăn nuôi theo kiểu hộ gia đình ngày càng giảm thay vào đó là các trang trại với quy mô nhỏ và vừa ngày càng tăng.

Tuy nhiên, nghề chăn nuôi lợn luôn gặp khó khăn ngoài các nguyên nhân như sự cạnh tranh với các ngành nghề khác, các chính sách, chi phí đầu vào, chi phí thức ăn, ngành chăn nuôi lợn còn phải đối mặt với điều kiện thời 2 tiết, khí hậu và dịch bệnh trong đó có bệnh viêm tử cung và bênh bại liệt sau khi đẻ ở lợn nái sinh sản. Bệnh viêm tử cung và bệnh bại liệt sau khi đẻ ở lợn nái là một trong những bệnh gây tổn thương cho lợn nái sau khi sinh, ảnh hưởng rất lớn đến khả năng sinh sản, làm mất sữa, lợn con không có sữa sẽ còi cọc, suy dinh dưỡng, lợn con chậm phát triển. Lợn nái chậm động dục trở lại, không thụ thai, có thể dẫn đến vô sinh, mất khả năng sinh sản ở lợn nái. Thái Nguyên là tỉnh có nhiều trang trại lợn siêu nạc chăn nuôi tập trung cung cấp sản phẩm trong tỉnh và các tỉnh lân cận.

Tuy trang trại được xây dựng theo hướng hiện đại nhưng những thiệt hại do bệnh bệnh viêm tử cung và bênh bại liệt sau khi đẻ ở lợn nái sinh sản gây ra vẫn phổ biến. Trước tình hình thực tế, để đẩy mạnh ngành chăn nuôi lợn phát triển góp phần phát triển kinh tế trang trại chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Theo dõi tình hình mắc bệnh viêm tử cung, bại liệt sau khi đẻ ở đàn lợn nái sinh sản tại trại lợn Hùng Chi xã Lương Sơn - TP. Thái Nguyên - tỉnh Thái Nguyên và thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh". Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1.

Mục tiêu của đề tài - Đánh giá tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung, bại liệt sau khi đẻ ở lợn - Xác định những biểu hiện lâm sàng của bệnh - Xác định hiệu lực điều trị của một số loại thuốc điều trị bệnh - Dự kiến kết quả đạt được sẽ góp phần hoàn thiện vào quy trình chăn nuôi lợn ngoại và định hướng về việc phát triển ngành chăn nuôi lợn trong những năm tới. Yêu cầu của đề tài - Nắm được và thực hiện tốt quy trình chăn nuôi lợn nái sinh sản và lợn con theo mẹ. - Đánh giá được khả năng sinh sản của nái ngoại cần theo dõi. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa trong khoa học Đề tài xác định một số thông tin có giá trị khoa học bổ sung thêm những hiểu biết về bệnh viêm tử cung, bại liệt sau khi đẻ ở lợn là cơ sở khoa học cho những biện pháp phòng trị bệnh có hiệu quả. Ý nghĩa trong thực tiễn - Xác định được một số thuốc có hiệu lực và độ an toàn cao trong điều trị bệnh viêm tử cung và bại liệt sau khi đẻ ở lợn, đề phòng, hạn chế được mầm bệnh. - Những khuyến cáo từ kết quả của đề tài giúp cho người chăn nuôi hạn chế được những thiệt hại do bệnh gây ra. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Cơ sở khoa học 2. Cấu tạo giải phẫu và sinh lý cơ quan sinh dục cái Cơ quan sinh dục của lợn nái bao gồm: - Bộ phận sinh dục ngoài gồm: âm môn, âm vật, tiền đình. + Âm môn: hay còn gọi là âm hộ (vuhvae) nằm dưới hậu môn. Phía ngoài âm môn có hai môi (labia pudenda).

Hai môi được nối với nhau bằng hai mép (rima vulae). Trên hai môi của âm môn có sắc tố màu đen và có nhiều tuyến tiết (như tuyến tiết chất nhờn trắng và tuyến mồ hôi). + Âm vật (clitoris): âm vật của con cái được cấu tạo giống như dương vật của con đực được thu nhỏ lại, bên trong có các thể hổng. Trên âm vật có các nếp da tạo ra mũ âm, ở giữa âm vật gấp xuống dưới là chỗ tập trung các đầu mút các dây thần kinh.

+ Tiền đình (vestibulum): tiền đình là giới hạn giữa âm môn và âm đạo. Trong tiền đình có dấu vết màng trinh, phía trong là âm đạo, phía ngoài có lỗ niệu đạo. Màng trinh có các sợi cơ đàn hồi giữa và do hai lá niêm mạc gập thành một nếp. Tiền đình có một số tuyến xếp theo hàng chéo, hướng quay về âm vật, chúng có chức năng tiết dịch nhầy (Nguyễn Mạnh Hà và cs, 2003) [9].

- Bộ phận sinh dục bên trong + Âm đạo: âm đạo có chức năng chứa cơ quan sinh dục đực khi giao phối đồng thời là bộ phận cho thai đi ra ngoài trong quá trình sinh đẻ và là ống thải các chất dịch từ tử cung ra ngoài. Âm đạo có cấu tạo như một ống cơ có thành dày, phía trước âm đạo là cổ tử cung, phía sau là tiền đình có màng trinh che lỗ âm đạo, âm đạo có cấu tạo gồm 3 lớp: lớp liên kết ở ngoài, lớp cơ trơn ở giữa và lớp niêm mạc ở trong. Trên bề mặt niêm mạc có nhiều thượng bì gấp nếp dọc. Âm đạo của lợn dài 10 - 12 cm.

5 Ở lợn, biểu mô âm đạo tăng lên về độ cao tối đa vào lúc động dục và thấp nhất ở các ngày 12-16, các lớp bề mặt của biểu mô âm đạo bong ra ở các ngày 4 và 14. Khả năng co rút ở âm đạo đóng vai trò chính trong việc đáp ứng tính dục và cho sự vận chuyển của tinh trùng. Sự co rút của âm đạo, tử cung và ống dẫn trứng được kích thích bởi dịch thể bài tiết vào trong âm đạo trong quá trình kích thích trước lúc giao phối. + Tử cung (dạ con): tử cung nằm trong xoang chậu, dưới trực tràng, trên bàng quang và niệu đạo nằm trong xoang chậu, hai sừng tử cung nằm ở trước xoang chậu, tử cung được giữ tại chỗ nhờ sự bám của âm đạo vào cổ tử cung và được giữ bởi các dây chằng.

Tử cung lợn thuộc loại tử cung hai sừng. Gồm hai sừng thông với 1 thân và cổ tử cung. Sừng tử cung: dài 50 - 100cm, hình ruột non thông với ống dẫn trứng. Thân tử cung: dài 3 - 5 cm.

Cổ tử cung: dài 10 - 18 cm, có thành dày hình trụ, có các cột thịt xếp theo kiểu cài răng lược thông với âm đạo. Vách tử cung gồm 3 lớp từ ngoài vào trong: lớp tương mạc lớp cơ trơn và lớp nội mạc: Lớp tương mạc: là lớp màng sợi dai chắc phủ mặt ngoài tử cung và nối tiếp hệ thống các dây chằng. Lớp cơ trơn: gồm cơ vòng rất dầy ở trong, cơ dọc mỏng hơn ở ngoài, giữa hai tầng cơ chứa tổ chức liên kết sợi đàn hồi và mạch quản đặc biệt là nhiều tĩnh mạch lớn, ngoài ra các bó sợi cơ trơn đan vào nhau theo mọi hướng làm thành mạch vừa dày vừa chắc. Cơ trơn là lớp cơ dày và khỏe nhất trên cơ thể.

Lớp nội mạc tử cung: là lớp niêm mạc mầu hồng được phủ bởi một lớp tế bào biểu mô hình trụ xen kẽ có các ống đổ của các tuyến nhày tử cung nhiều tế bào biểu mô kéo dài thành lông nhung, khi lông dung động thì gạt những chất nhày tiết ra về phía cổ tử cung. 6 Trên niêm mạc có các nếp gấp. Lớp niêm mạc tử cung có nhiệm vụ tiết các chất vào lòng tử cung để giúp phôi thai phát triển và duy trì sự sống của tinh trùng trong thời gian di chuyển đến ống dẫn trứng. Dưới sự ảnh hưởng của oestrogen, các tuyến tử cung phát triển từ lớp màng nhầy xâm nhập vào lớp dưới màng nhầy và cuộn lại tuy nhiên các tuyến chỉ đạt được khả năng phân tiết tối đa khi có tác dụng của progensterone.

Sự phân tiết của tuyến tử cung thay đổi tùy theo giai đoạn của chu kỳ sinh dục. + Buồng trứng: buồng trứng nằm trong xoang chậu, gồm một cặp, thực hiện cả hai chức năng: ngoại tiết (bài noãn) và nội tiết (sản sinh hormon sinh dục cái). Buồng trứng được hình thành trong giai đoạn phôi thai, hình dáng và kích thước của buồng trứng biến đổi theo giai đoạn của chu kỳ sinh dục và chịu ảnh hưởng của tuổi, đặc điểm cá thể, chế độ dinh dưỡng… Buồng trứng được bao bọc từ phía ngoài bởi một lớp màng liên kết sợi. Phía trong buồng trứng được chia thành hai miền là miền vỏ và miền tủy.

Miền vỏ đảm bảo quá trình phát triển của trứng đến khi trứng chín và rụng. Miền vỏ bao gồm ba phần: tế bào trứng nguyên thủy, thể vàng và tế bào hình hạt. tế bào trứng nguyên thủy hay còn gọi là trứng non (fulliculloophoriprimari) nằm dưới lớp màng của buồng trứng. Khi noãn nang chín, các tế bào nang bao quanh tế bào trứng phân chia thành nhiều tế bào hình hạt (Strarum glannulosum).

Noãn bao ngày càng phát triển thì các tế bào nang tiêu tan tạo thành xoang chứa dịch. Các tầng tế bào còn lại phát triển lồi lên trên tạo thành một lớp màng bao bọc, ở ngoài có chỗ dầy lên để chứa trứng (ovum). + Ống dẫn trứng: ống dẫn trứng gồm có phễu phần rộng và phần eo.