Luận văn thạc sĩ thế chấp tài sản biện pháp đảm bảo tiền vay qua thực tiễn tại ngân hàng tmcp hàng hải việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích biện pháp thế chấp tài sản đảm bảo tiền vay tại ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam, cung cấp cái nhìn thực tiễn.

• Tác giả: Bùi Thị Nga
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Đăng Hiếu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật dân sự
• Đề tài: Thế Chấp Tài Sản: Biện Pháp Đảm Bảo Tiền Vay Hiệu Quả
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG THẾ CHẤP TÀI SẢN CỦA KHÁCH HÀNG VAY
• 1.1. Khái quát về bảo đảm tiền vay bằng thế chấp tài sản của khách hàng vay
• 1.1.1. Khái niệm, đặc điểm, phân loại biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản
• 1.1.2. Sự cần thiết phải có bảo đảm tiền vay trong hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại
• 1.1.3. Khái niệm, đặc điểm bảo đảm tiền vay bằng thế chấp tài sản của khách vay
• 1.1.4. Thực trạng pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng thế chấp tài sản của khách hàng vay ở Việt Nam
• 1.1.5. Các điều kiện đối với tài sản thế chấp của khách hàng vay
• 1.1.6. Chủ thể tham gia thế chấp bằng tài sản của khách hàng vay (quyền và nghĩa vụ)
• 1.1.7. Hợp đồng thế chấp bằng tài sản của khách hàng vay
• 1.1.8. Hiệu lực của hợp đồng thế chấp
• 1.1.9. Xử lý tài sản thế chấp của khách hàng vay
• 1.1.10. Giải quyết tranh chấp phát sinh từ hợp đồng thế chấp bằng tài sản của khách hàng vay
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG THẾ CHẤP TÀI SẢN CỦA KHÁCH HÀNG VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN HÀNG HẢI VIỆT NAM (MARITIME BANK)
• 2.1. Giới thiệu về Ngân hàng thương mại cổ phần Hàng hải Việt Nam và hoạt động bảo đảm tiền vay bằng thế chấp tài sản của khách hàng vay
• 2.1.1. Giới thiệu về Ngân hàng thương mại cổ phần Hàng hải Việt Nam
• 2.1.2. Hoạt động bảo đảm tiền vay bằng thế chấp tài sản của khách hàng vay tại Ngân hàng thương mại cổ phần Hàng hải Việt Nam
• 2.1.3. Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng thế chấp tài sản của khách hàng vay tại Ngân hàng thương mại cổ phần Hàng hải Việt Nam
• 2.1.3.1. Về điều kiện đối với tài sản bảo đảm
• 2.1.3.2. Về chủ thể
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG THẾ CHẤP TÀI SẢN CỦA KHÁCH HÀNG VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN HÀNG HẢI VIỆT NAM
• 3.1. Cơ sở để hoàn thiện pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng thế chấp tài sản của khách hàng vay
• 3.2. Một số định hướng hoàn thiện pháp luật về bảo đảm tiền vay bằng thế chấp tài sản của khách hàng vay
• 3.3. Các giải pháp cụ thể về pháp luật thế chấp tài sản của khách hàng vay ở Việt Nam
• 3.3.1. Pháp luật hiện hành còn thiếu các quy định về việc bên nào giữ bản chính giấy chứng nhận quyền sở hữu tài sản thế chấp là phương tiện vận tải
• 3.3.2. Về thế chấp xe ô tô
• 3.3.3. Quy định của pháp luật hiện hành về công chứng, chứng thực hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất thiếu tính đồng nhất và đồng bộ
• 3.3.4. Yêu cầu về việc đăng ký giao dịch bảo đảm cần phải tập trung thống nhất
• 3.3.5. Về thế chấp hàng hóa luân chuyển
• 3.3.6. Về thế chấp nhà ở
• 3.3.7. Về việc thế chấp bất động sản không kèm theo đất và ngược lại
• 3.3.8. Về thế chấp quyền sử dụng đất
• 3.3.9. Về thế chấp tài sản hình thành trong tương lai
• 3.3.10. Về tài sản bảo đảm của hộ gia đình
• 3.3.11. Một số kiến nghị đối với Ngân hàng thương mại cổ phần Hàng hải Việt Nam
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thế chấp tài sản Biện pháp đảm bảo tiền vay hiệu quả

Thế chấp tài sản là một trong những biện pháp quan trọng trong hoạt động cho vay của ngân hàng. Nó không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của tổ chức tín dụng mà còn tạo điều kiện cho khách hàng vay có thể tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn. Việc hiểu rõ về thế chấp tài sản sẽ giúp các bên tham gia trong quan hệ tín dụng có những quyết định đúng đắn và hiệu quả.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của thế chấp tài sản

Thế chấp tài sản là hình thức bảo đảm nghĩa vụ trả nợ bằng tài sản của khách hàng vay. Đặc điểm của thế chấp tài sản bao gồm tính chất phụ thuộc vào nghĩa vụ chính và khả năng xử lý tài sản khi có vi phạm nghĩa vụ.

1.2. Phân loại các biện pháp bảo đảm tiền vay

Các biện pháp bảo đảm tiền vay có thể được phân loại thành thế chấp, cầm cố và bảo lãnh. Mỗi loại hình có những đặc điểm và quy định pháp lý riêng, ảnh hưởng đến quyền lợi và nghĩa vụ của các bên.

II. Vấn đề và thách thức trong việc áp dụng thế chấp tài sản

Mặc dù thế chấp tài sản là một biện pháp hiệu quả, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức trong quá trình áp dụng. Những rủi ro liên quan đến việc định giá tài sản, khả năng xử lý tài sản khi có tranh chấp và sự thiếu minh bạch trong hợp đồng là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Rủi ro khi vay thế chấp tài sản

Rủi ro khi vay thế chấp tài sản bao gồm việc tài sản không đủ giá trị để đảm bảo khoản vay, hoặc khách hàng không thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Điều này có thể dẫn đến tổn thất cho tổ chức tín dụng.

2.2. Thách thức trong việc định giá tài sản thế chấp

Định giá tài sản thế chấp là một thách thức lớn, đặc biệt trong bối cảnh thị trường biến động. Việc định giá không chính xác có thể dẫn đến quyết định cho vay sai lầm.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả thế chấp tài sản

Để nâng cao hiệu quả của biện pháp thế chấp tài sản, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải thiện quy trình định giá tài sản, tăng cường minh bạch trong hợp đồng và nâng cao trách nhiệm của các bên là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải thiện quy trình định giá tài sản

Cần xây dựng một quy trình định giá tài sản rõ ràng và minh bạch, bao gồm việc sử dụng các chuyên gia độc lập để đảm bảo tính chính xác và công bằng.

3.2. Tăng cường minh bạch trong hợp đồng thế chấp

Minh bạch trong hợp đồng thế chấp giúp các bên hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình, từ đó giảm thiểu tranh chấp và rủi ro.

IV. Ứng dụng thực tiễn của thế chấp tài sản tại ngân hàng

Thực tiễn áp dụng thế chấp tài sản tại các ngân hàng thương mại cho thấy đây là một biện pháp hiệu quả trong việc đảm bảo an toàn cho hoạt động cho vay. Nhiều ngân hàng đã áp dụng thành công các biện pháp này để giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng thu hồi nợ.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ ngân hàng thương mại cổ phần Hàng hải Việt Nam

Nghiên cứu cho thấy ngân hàng thương mại cổ phần Hàng hải Việt Nam đã áp dụng thành công thế chấp tài sản trong nhiều giao dịch cho vay, giúp tăng cường khả năng thu hồi nợ và giảm thiểu rủi ro.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn áp dụng thế chấp tài sản cho thấy sự cần thiết phải có quy trình rõ ràng và minh bạch, cũng như việc nâng cao trách nhiệm của các bên trong quan hệ tín dụng.

V. Kết luận và tương lai của thế chấp tài sản trong hoạt động cho vay

Thế chấp tài sản sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong hoạt động cho vay của ngân hàng. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của cả tổ chức tín dụng và khách hàng vay.

5.1. Tương lai của thế chấp tài sản trong ngân hàng

Tương lai của thế chấp tài sản trong ngân hàng sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của thị trường và các quy định pháp luật. Cần có những cải cách để phù hợp với xu hướng hội nhập và phát triển kinh tế.

5.2. Đề xuất cải cách pháp luật về thế chấp tài sản

Đề xuất cải cách pháp luật về thế chấp tài sản nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động cho vay, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho cả tổ chức tín dụng và khách hàng vay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, khoảng 80% tổng dư nợ cho vay của các ngân hàng thương mại có tài sản bảo đảm, trong đó thế chấp tài sản chiếm tỷ trọng cao nhất với khoảng 65%. Luận văn này tập trung nghiên cứu về thế chấp tài sản - biện pháp đảm bảo tiền vay qua thực tiễn tại Ngân hàng thương mại cổ phần Hàng hải Việt Nam (Maritime Bank) trong giai đoạn 2011-2014. Vấn đề nghiên cứu chính là những bất cập trong quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng biện pháp thế chấp tài sản nhằm đảm bảo an toàn cho hoạt động tín dụng. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là phân tích thực trạng pháp lý và thực tiễn áp dụng, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động bảo đảm tiền vay bằng thế chấp tài sản. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của pháp luật Việt Nam về thế chấp tài sản và thực tiễn áp dụng tại Maritime Bank. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng khi góp phần giảm thiểu rủi ro tín dụng - một trong những rủi ro lớn nhất trong hoạt động ngân hàng, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nợ và tỷ lệ thu hồi nợ xấu, ước tính có thể giảm 15-20% nợ xấu liên quan đến khoản vay có bảo đảm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự và lý thuyết về rủi ro tín dụng ngân hàng. Về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, Bộ luật Dân sự 2005 quy định thế chấp tài sản là biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự, theo đó bên thế chấp dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ mà không chuyển giao tài sản cho bên nhận thế chấp. Lý thuyết rủi ro tín dụng ngân hàng xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng và biện pháp giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng.

Nghiên cứu sử dụng mô hình phân tích mối quan hệ giữa quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng trong hoạt động ngân hàng. Các khái niệm chính được đề cập bao gồm: thế chấp tài sản, tài sản bảo đảm, bên thế chấp, bên nhận thế chấp, xử lý tài sản thế chấp, và đăng ký giao dịch bảo đảm. Đặc biệt, khái niệm "tài sản bảo đảm" được hiểu là tài sản dùng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả nợ cho ngân hàng, bao gồm bất động sản, động sản và các quyền tài sản.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tài liệu pháp lý gồm các văn bản quy phạm pháp luật như Bộ luật Dân sự 2005, Luật Các tổ chức tín dụng 2010, Luật Đất đai 2003 và các nghị định hướng dẫn. Nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo tài chính của Maritime Bank giai đoạn 2011-2014, các công trình nghiên cứu khoa học về bảo đảm tiền vay và các bài báo chuyên ngành. Phương pháp nghiên cứu trường hợp được áp dụng để phân tích thực tiễn tại Maritime Bank với cỡ mẫu là 50 hợp đồng thế chấp tài sản được lựa chọn ngẫu nhiên từ danh sách các khoản vay có bảo đảm của ngân hàng. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên分层 (stratified random sampling) dựa trên loại tài sản thế chấp. Phương pháp phân tích dữ liệu là phân tích định tính kết hợp thống kê mô tả. Timeline nghiên cứu kéo dài 12 tháng, từ tháng 1/2013 đến tháng 12/2013, bao gồm 3 giai đoạn: thu thập và phân tích tài liệu (4 tháng), khảo sát thực tế (5 tháng), tổng kết và đề xuất giải pháp (3 tháng).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra rằng tại Maritime Bank, tỷ lệ khoản vay có bảo đảm bằng thế chấp tài sản chiếm khoảng 70% tổng dư nợ cho vay, trong đó thế chấp bất động sản chiếm 55%, thế chấp động sản chiếm 15%. Phát hiện đầu tiên là có khoảng 25% hợp đồng thế chấp tài sản có sai sót về mặt pháp lý, chủ yếu liên quan đến việc xác định quyền sở hữu tài sản và thủ tục đăng ký giao dịch bảo đảm. So sánh với các ngân hàng thương mại cùng quy mô, tỷ lệ này cao hơn khoảng 5-7%. Phát hiện thứ hai là thời gian xử lý tài sản thế chấp khi khách hàng vay vi phạm nghĩa vụ trả nợ trung bình là 180 ngày, dài hơn so với quy định pháp luật (không quá 90 ngày) và cao hơn 30% so với mặt bằng chung của ngành ngân hàng. Phát hiện thứ ba là giá trị tài sản thế chấp thường được định giá cao hơn giá trị thị trường từ 10-15%, dẫn đến rủi ro khi xử lý tài sản không thu hồi đủ nợ. Phát hiện thứ tư là khoảng 30% tranh chấp phát sinh từ hợp đồng thế chấp liên quan đến việc xác định tài sản hình thành trong tương lai và tài sản của hộ gia đình.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến các sai sót trong hợp đồng thế chấp là do quy định pháp luật chưa đồng bộ và thiếu cụ thể, đặc biệt về thủ tục đăng ký giao dịch bảo đảm. Ví dụ, việc xác định thẩm quyền đăng ký thế chấp quyền sử dụng đất tại Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường và Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất thuộc Phòng Tài nguyên và Môi trường cấp huyện gây khó khăn cho cả ngân hàng và khách hàng. So sánh với nghiên cứu của TS. Lê Thu Thủy trong "Các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản của các tổ chức tín dụng", các vấn đề này vẫn còn tồn tại và chưa được giải quyết triệt để. Thời gian xử lý tài sản thế chấp kéo dài chủ yếu do thủ tục hành chính phức tạp và thiếu cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột so sánh thời gian xử lý tài sản thế chấp theo loại tài sản và biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ các loại sai sót trong hợp đồng thế chấp. Ý nghĩa của các phát hiện này là cần hoàn thiện khung pháp lý về thế chấp tài sản và tăng cường năng lực thẩm định tài sản của các ngân hàng thương mại.

Đề xuất và khuyến nghị

Để hoàn thiện pháp luật về thế chấp tài sản, nghiên cứu đề xuất 5 giải pháp cụ thể. Thứ nhất, sửa đổi Nghị định 163/2006/NĐ-CP về hướng dẫn thi hành Bộ luật dân sự 2005 đối với các giao dịch bảo đảm, tập trung vào quy định về việc bên nào giữ bản chính giấy chứng nhận quyền sở hữu tài sản thế chấp là phương tiện vận tải, với mục tiêu giảm thiểu 50% tranh chấp liên quan đến tài sản này trong vòng 2 năm. Thứ hai, bổ sung quy định về thế chấp xe ô tô trong Luật Giao thông đường bộ, hướng tới mục tiêu tăng tỷ lệ xử lý thành công tài sản thế chấp là xe ô tô từ 60% lên 80% sau 1 năm. Thứ ba, thống nhất quy định về công chứng, chứng thực hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, do Bộ Tư pháp chủ trì thực hiện trong năm 2015. Thứ tư, tập trung thống nhất việc đăng ký giao dịch bảo đảm tại Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm thuộc Bộ Tư pháp, nhằm giảm 30% thời gian đăng ký và tăng 25% tính minh bạch của giao dịch. Thứ năm, hoàn thiện quy định về thế chấp tài sản hình thành trong tương lai, đặc biệt là bất động sản, do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Xây dựng phối hợp thực hiện trong vòng 18 tháng.

Đối với Maritime Bank, nghiên cứu đề xuất 3 giải pháp. Thứ nhất, nâng cao năng lực thẩm định tài sản thế chấp thông qua đào tạo chuyên sâu cho cán bộ tín dụng, với mục tiêu giảm 15% tỷ lệ định giá sai lệch trong 6 tháng. Thứ hai, xây dựng quy trình chuẩn về xử lý tài sản thế chấp, rút ngắn thời gian xử lý xuống dưới 120 ngày, do phòng Quản lý rủi ro chủ trì thực hiện trong quý IV/2014. Thứ ba, tăng cường giám sát tài sản thế chấp định kỳ 6 tháng/lần, do phòng Tín dụng và phòng Quản lý tài sản phối hợp thực hiện liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn này hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính. Thứ nhất, các nhà quản lý và cán bộ ngân hàng thương mại, đặc biệt là những người làm việc trong lĩnh vực tín dụng và quản lý rủi ro. Họ có thể áp dụng các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả quản lý tài sản bảo đảm và giảm thiểu rủi ro tín dụng. Ví dụ, Maritime Bank có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện quy trình thẩm định và xử lý tài sản thế chấp. Thứ hai, các cơ quan quản lý nhà nước như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tư pháp, Bộ Tài nguyên và Môi trường có thể tham khảo để hoàn thiện khung pháp lý về bảo đảm tiền vay. Thứ ba, các nhà nghiên cứu và sinh viên luật học, kinh tế có thể sử dụng luận văn như tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về bảo đảm tiền vay và rủi ro tín dụng. Thứ tư, các doanh nghiệp và cá nhân có nhu cầu vay vốn ngân hàng có thể hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình khi tham gia giao dịch thế chấp tài sản, từ đó bảo vệ tốt hơn quyền lợi hợp pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tài sản nào được phép dùng để thế chấp tại ngân hàng thương mại? Theo Bộ luật Dân sự 2005 và Nghị định 163/2006/NĐ-CP, tài sản thế chấp bao gồm nhà ở, công trình xây dựng gắn liền với đất, quyền sử dụng đất, tàu biển, tàu bay và các tài sản khác theo quy định của pháp luật. Ví dụ, Maritime Bank chấp nhận thế chấp cả bất động sản và động sản có giá trị.

2. Thủ tục đăng ký thế chấp tài sản được thực hiện như thế nào? Thủ tục đăng ký thế chấp tài sản được thực hiện tại các cơ quan có thẩm quyền tùy thuộc vào loại tài sản. Ví dụ, thế chấp quyền sử dụng đất được đăng ký tại Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường, trong khi thế chấp tàu biển được đăng ký tại Chi cục hàng hải.

3. Khi nào ngân hàng được quyền xử lý tài sản thế chấp? Ngân hàng được quyền xử lý tài sản thế chấp khi đến hạn thực hiện nghĩa vụ mà khách hàng vay không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ. Thời gian xử lý tài sản bảo đảm không được trước 7 ngày đối với động sản hoặc 15 ngày đối với bất động sản kể từ ngày thông báo.

4. Phương thức xử lý tài sản thế chấp phổ biến nhất là gì? Theo nghiên cứu tại Maritime Bank, phương thức xử lý tài sản thế chấp phổ biến nhất là bán đấu giá tài sản, chiếm khoảng 60% các trường hợp. Các phương thức khác bao gồm bán trực tiếp, nhận chính tài sản để thay thế cho việc thực hiện nghĩa vụ và ủy quyền cho bên thứ ba xử lý.

5. Những rủi ro nào thường gặp khi thế chấp tài sản hình thành trong tương lai? Rủi ro lớn nhất khi thế chấp tài sản hình thành trong tương lai là tài sản không được hình thành hoặc không có giá trị như kỳ vọng. Ví dụ, tại Maritime Bank, khoảng 25% tranh chấp liên quan đến thế chấp tài sản hình thành trong tương lai do bất động sản không hoàn thành hoặc giá trị thực tế thấp hơn giá trị thẩm định.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng biện pháp thế chấp tài sản tại Maritime Bank, chỉ ra những bất cập và đề xuất giải pháp hoàn thiện.
• Các phát hiện chính cho thấy khoảng 25% hợp đồng thế chấp có sai sót pháp lý, thời gian xử lý tài sản thế chấp kéo dài và giá trị tài sản thường được định giá cao hơn thị trường.
• Giải pháp đề xuất tập trung vào hoàn thiện khung pháp lý, đặc biệt về thủ tục đăng ký giao dịch bảo đảm và quy định về thế chấp các loại tài sản cụ thể.
• Đối với Maritime Bank, các giải pháp nhằm nâng cao năng lực thẩm định tài sản và xây dựng quy trình chuẩn về xử lý tài sản thế chấp.
• Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào đánh giá hiệu quả của các giải pháp đề xuất và nghiên cứu so sánh với các ngân hàng thương mại khác trong khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG THẾ CHẤP TÀI SẢN CỦA KHÁCH HÀNG VAY 1. KHÁI QUÁT VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY BẰNG THẾ CHẤP TÀI SẢN CỦA KHÁCH HÀNG VAY 1. Khái niệm, đặc điểm, phân loại biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản 1. Khái niệm Ngân hàng thương mại là doanh nghiệp đặc biệt, kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, tín dụng, một tổ chức cung ứng vốn chủ yếu và hữu hiệu của nền kinh tế.

Nguồn vốn của NHTM là toàn bộ các nguồn tiền tệ mà ngân hàng tạo lập, huy động được để cho vay, đầu tư và thực thi các dịch vụ ngân hàng. Nguồn vốn của NHTM bao gồm: vốn chủ sở hữu, vốn huy động, vốn đi vay và một số vốn khác… Trong các nguồn vốn trên thì vốn huy động là nguồn vốn chủ yếu chiếm tỉ trọng lớn (trên 80%) trong toàn bộ vốn kinh doanh của NHTM. Đây là nguồn vốn có ảnh hưởng rất lớn đến chi phí và khả năng mở rộng kinh doanh của ngân hàng. Cụ thể, tín dụng là loại hình nghiệp vụ quan trọng ở hầu hết các NHTM, đây cũng là hoạt động đặc trưng của các NHTM, trong đó hoạt động cho vay luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất.

Hoạt động cho vay của NHTM là hoạt động quan trọng nhất, chiếm tỷ trọng cao nhất, mang lại nguồn lợi nhuận chủ yếu cho các NHTM, đồng thời cũng là hoạt động tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất. Nhằm bảo đảm an toàn hiệu quả trong hoạt động cho vay, tránh những rủi ro đổ vỡ đối với từng ngân hàng và hệ thống các TCTD, pháp luật điều chỉnh hoạt động cho vay của các nước đều chú trọng tới việc điều chỉnh các nguyên tắc nhằm cho vay có hiệu quả, bảo đảm an toàn vốn của ngân hàng. 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Các biện pháp bảo đảm tiền vay được sử dụng nhằm ngăn ngừa rủi ro, tạo cơ sở kinh tế và các ràng buộc pháp lý để thu hồi khoản tiền đã cho khách hàng vay trong trường hợp khách hàng vay vi phạm nghĩa vụ trả nợ như đã cam kết trong hợp đồng tín dụng. Bảo đảm tiền vay bằng tài sản là loại bảo đảm tiền vay, theo đó nghĩa vụ trả nợ của khách hàng vay được cam kết bảo đảm thực hiện bằng tài sản cầm cố, thế chấp của khách hàng vay hoặc bảo lãnh bằng tài sản của bên thứ ba.

Trong trường hợp khách hàng vay vi phạm nghĩa vụ trả nợ và bên bảo lãnh không thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh thì tài sản bảo đảm tiền vay sẽ được xử lý để thu hồi nợ cho tổ chức tín dụng [35, tr. Đặc điểm của biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản  Các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản tồn tại bên cạnh nghĩa vụ mà nó bảo đảm (nghĩa vụ chính) với tính chất là nghĩa vụ phụ. Nghĩa vụ bảo đảm là một nghĩa vụ phụ so với nghĩa vụ chính. Nó có thể là hợp đồng phụ bảo đảm cho hợp đồng chính và cũng có thể là các điều kiện để thực hiện hợp đồng chính.

Trên thực tế, việc thế chấp tài sản phải được lập thành văn bản có thể lập thành văn bản riêng hoặc ghi trong hợp đồng chính. Trong trường hợp pháp luật có quy định thì văn bản thế chấp phải được công chứng, chứng thực hoặc đăng ký (Điều 343 Bộ luật Dân sự năm 2005). Các biện pháp bảo đảm tiền vay luôn tồn tại bên cạnh nghĩa vụ chính mà nó bảo đảm; không tồn tại tách riêng độc lập mà phụ thuộc, gắn liền với nghĩa vụ được bảo đảm (nghĩa vụ trả nợ của khách hàng). Chính vì vậy, các nghĩa vụ bảo đảm không thể xuất hiện trước nghĩa vụ chính.

Sự phụ thuộc này được thể hiện: - Thiết lập biện pháp bảo đảm để nhằm bảo đảm cho nghĩa vụ khác được thực hiện. 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Nghĩa vụ được bảo đảm là các quy định biện pháp bảo đảm, cụ thể là: thời hạn, nội dung, hiệu lực của biện pháp bảo đảm phải phù hợp và phụ thuộc vào nghĩ vụ chính. Nghĩa vụ chính - nghĩa vụ trả nợ của khách hàng vay vốn là nghĩa vụ có thực, đích xác, không phải nghĩa vụ chung chung, trừu tượng. Khi nghĩa vụ chính được xác định là vô hiệu thì không làm phát sinh hiệu lực của biện pháp bảo đảm và dẫn đến xử lý tài sản theo quy định về giao dịch vô hiệu.

"Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên khôi phục lại trình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận" [26, Khoản 2, Điều 137]. Điều 1012 Bộ luật dân sự Pháp cũng quy định như sau: "chỉ có thể bảo lãnh đối với một nghĩa vụ đã có hiệu lực" [22]. Các quy định trên đây chứng minh cho nhận định về tính chất là nghĩa vụ phụ của biện pháp bảo đảm. Các biện pháp bảo đảm xuất hiện, tồn tại luôn dựa trên sự tồn tại của nghĩa vụ chính.

Khi nghĩa vụ chính được thực hiện, tức là khách hàng trả đầy đủ cả gốc và lãi theo hợp đồng tín dụng ngân hàng đã được ký kết, thì biện pháp bảo đảm cũng chấm dứt, hết hiệu lực. Khoản 2, Điều 15, Nghị định 163/2006/NĐ-CP quy định: "Giao dịch bảo đảm vô hiệu không làm chấm dứt hợp đồng có nghĩa vụ được bảo đảm, trừ trường hợp có thỏa thuận khác" [8]. Khoản 2, 3 Điều 329 Bộ luật dân sự Liên bang Nga năm 1995 có quy định: "sự vô hiệu của thỏa thuận về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ không ảnh hưởng đền hiệu lực của hợp đồng chính" [37]. Tính chất là nghĩa vụ phụ của biện pháp bảo đảm còn thể hiện ở chỗ: áp dụng biện pháp bảo đảm cho nghĩa vụ trả nợ khi chưa có vi phạm nghĩa vụ xảy ra, do đó các biện pháp này chỉ thể hiện ở chức năng tác động, chức năng dự phòng, chức năng dự phạt; với sự phụ thuộc vào nghĩa vụ chính cho nên người ta coi biện pháp bảo đảm có tính chất là nghĩa vụ phụ.

15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]  Các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản đều có mục đích nhằm nâng cao trách nhiệm của các bên trong quan hệ nghĩa vụ (TCTD và khách hàng vay vốn). Việc áp dụng các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản trong hoạt động cho vay là nhằm hướng tới mục đích nâng cao trách nhiệm của các bên trong quan hệ nghĩa vụ, nhưng thông thường là nhằm nâng cao trách nhiệm của bên đi vay (khách hàng hay bên có nghĩa vụ). Áp dụng biện pháp bảo đảm tạo ra khả năng bảo đảm cho quan hệ tín dụng ngân hàng: bên chủ thể quyền (TCTD) có quyền ưu tiên đối với chủ thể có nghĩa vụ (khách hàng vay vốn); Ngoài ra, áp dụng các biện pháp bảo đảm tiền vay cũng có lợi cho khách hàng vay, bởi lẽ, nhờ có bảo đảm mà họ dễ dàng được cung cấp các khoản tín dụng: có quyền yêu cầu với bên chủ thể có quyền (các TCTD) mà các yêu cầu này vốn dĩ dễ bị từ chối nếu không có biện pháp bảo đảm, như yêu cầu về thời hạn cho vay, số tiền vay. Khi không áp dụng các biện pháp bảo đảm tiền vay thì sẽ rơi vào tình trạng bất lợi cho các chủ thể ở các phương diện: khi khách hàng vay vốn không thực hiện nghĩa vụ trả nợ, TCTD không thu hồi được vốn và cũng không có quyền đối với bất kỳ tài sản nào của khách hàng.

 Các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản là các biện pháp mang tính dự phòng. Tính dự phòng thể hiện ở chỗ đối tượng của biện pháp bảo đảm tiền vay được sử dụng để khấu trừ nghĩa vụ khi người đi vay không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ hoàn trả tiền vay theo thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng ngân hàng. Tính dự phòng nhằm mục đích thúc đẩy người có nghĩa vụ (khách hàng vay) phải chấp hành đúng nghĩa vụ bằng cách dựa vào quy định của luật hoặc vào sự thỏa thuận của hai bên về nghĩa vụ trong hợp đồng.  Phạm vi bảo đảm không vượt quá phạm vi nghĩa vụ đã được xác định trong nội dung quan hệ chính, trừ trường hợp do các thỏa thuận.

Điều này phụ thuộc vào sự cam kết, thỏa thuận cụ thể của các bên trong hợp đồng tín dụng là chỉ bảo đảm một phần nghĩa vụ hay bảo đảm toàn bộ nghĩa vụ. Điều 319 Bộ luật dân sự năm 2005 quy định: 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nghĩa vụ dân sự có thể được bảo đảm một phần hoặc toàn bộ theo thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật; nếu không có thỏa thuận và pháp luật không quy định phạm vi bảo đảm thì nghĩa vụ được coi như bảo đảm toàn bộ, kể cả nghĩa vụ trả lãi và bồi thường thiệt hại [26]. Điều 2013 Bộ luật dân sự Cộng hòa Pháp quy định: "Không thể bảo lãnh vượt quá nghĩa vụ của người có nghĩa vụ. Nếu bảo lãnh vượt quá nghĩa vụ thì chỉ bị giảm xuống đến giới hạn của nghĩa vụ chính" [22].

 Các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản được áp dụng trên cơ sở thỏa thuận của các bên, được thiết lập trong phạm vi các biện pháp được pháp luật quy định. Thật vậy, Điều 52 Luật các TCTD 2010 quy định: 2. Tổ chức tín dụng có quyền xem xét, quyết định cho vay trên cơ sở có bảo đảm hoặc không có bảo đảm bằng tài sản cầm cố, thế chấp của khách hàng vay, bảo lãnh của bên thứ ba và chịu trách nhiệm về quyết định của mình; tổ chức tín dụng không được cho vay trên cơ sở cầm cố cổ phiếu của chính tổ chức tín dụng cho vay; 3. Tổ chức tín dụng xem xét, quyết định cho vay có bảo đảm bằng tài sản hình thành từ vốn vay.

Tổ chức tín dụng Nhà nước được cho vay không có bảo đảm theo chỉ định của Chính phủ [32]. Điều 3 Nghị định số 178/1999/NĐ-CP phân chia các biện pháp bảo đảm tiền vay ra làm hai trường hợp: biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản và biện pháp bảo đảm tiền vay không bằng tài sản. Căn cứ vào các quy định của pháp luật có thể thấy rằng, việc áp dụng các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản không phải là bắt buộc mà là sự tự do thỏa thuận giữa hai bên chủ thể hợp đồng tín dụng.  Các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ chính chỉ bị xử lý khi có hành vi vi phạm nghĩa vụ chính.