Luận án tiến sĩ luật học: Thế chấp quyền tài sản theo pháp luật Việt Nam - ĐH Luật Hà Nội

Thế chấp tài sản, đặc biệt là thế chấp quyền tài sản, đóng vai trò quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt… 213 trang · Trường Đại Học Luật Hà Nội · 2023.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Long
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Thị Hồng Yến
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự và Tố Tụng Dân Sự
• Đề tài: Thế Chấp Quyền Tài Sản Theo Quy Định Của Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 1.4. Mục đích nghiên cứu của đề tài
• 1.5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Những đóng góp mới của việc nghiên cứu đề tài
• 1.7. Kết cấu của luận án
• 2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 2.1. Các công trình nghiên cứu đã được công bố liên quan đến đề tài luận án
• 2.2. Đề tài khoa học
• 2.3. Luận án, luận văn
• 3. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THẾ CHẤP QUYỀN TÀI SẢN
• 3.1. Nhận diện quyền tài sản
• 3.2. Khái niệm quyền tài sản
• 3.3. Phân loại quyền tài sản. Quyền tài sản có tính chất đối vật và quyền tài sản có tính chất đối nhân
• 3.4. Quyền tài sản có thể chuyển giao và quyền tài sản không thể chuyển giao
• 3.5. Quyền tài sản phát sinh từ giao dịch dân sự, quyền tài sản phát sinh từ hoạt động lao động sáng tạo của con người và quyền tài sản phát sinh trên cơ sở quy định của luật
• 3.6. Quyền tài sản mang bản chất bất động sản và quyền tài sản mang bản chất động sản
• 3.7. Đặc điểm pháp lý của quyền tài sản thế chấp
• 3.7.1. Quyền tài sản thế chấp luôn tồn tại dưới dạng vô hình
• 3.7.2. Quyền tài sản thế chấp không phải là quyền tài sản gắn liền với yếu tố nhân thân
• 3.7.3. Quyền tài sản thế chấp phải có thể trị giá được thành tiền
• 3.7.4. Con người có thể quản lý, kiểm soát được quyền tài sản thế chấp
• 3.8. Các quan niệm và bản chất của thế chấp tài sản
• 3.8.1. Các quan niệm về thế chấp
• 3.8.2. Bản chất của thế chấp tài sản
• 3.9. Khái niệm và đặc điểm pháp lý của thế chấp quyền tài sản
• 3.9.1. Khái niệm thế chấp quyền tài sản
• 3.9.2. Đặc điểm pháp lý của thế chấp quyền tài sản
• 4. QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ THẾ CHẤP QUYỀN TÀI SẢN
• 4.1. Chủ thể của thế chấp quyền tài sản
• 4.2. Đối tượng của thế chấp quyền tài sản
• 4.2.1. Nhóm quyền tài sản phát sinh từ giao dịch dân sự
• 4.2.2. Nhóm quyền tài sản đối với các đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ
• 4.2.3. Nhóm quyền tài phát sinh theo quy định của Luật
• 4.2.4. Quyền sử dụng đất
• 4.2.5. Quyền hưởng dụng và quyền bề mặt
• 4.3. Hình thức và thời điểm có hiệu lực của thế chấp quyền tài sản
• 4.3.1. Hình thức của thế chấp quyền tài sản
• 4.3.2. Thời điểm có hiệu lực của thế chấp quyền tài sản
• 4.4. Đăng ký thế chấp quyền tài sản
• 4.5. Xử lý quyền tài sản thế chấp
• 4.5.1. Đặc thù của hoạt động xử lý tài sản thế chấp là quyền tài sản
• 4.5.2. Căn cứ xử lý quyền tài sản thế chấp
• 4.5.3. Phương thức xử lý quyền tài sản thế chấp
• 5. THỰC TIỄN THỰC HIỆN VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ THẾ CHẤP QUYỀN TÀI SẢN
• 5.1. Thực tiễn thực hiện pháp luật về thế chấp quyền tài sản tại Việt Nam hiện nay
• 5.2. Xác định quyền tài sản là đối tượng thế chấp
• 5.3. Tài sản thế chấp là số dư tiền gửi trong tài khoản của khách hàng
• 5.4. Tài sản thế chấp là quyền tài sản phát sinh từ hợp đồng mua bán nhà ở hình thành trong tương lai
• 5.5. Tài sản thế chấp là cổ phiếu, trái phiếu
• 5.6. Xác lập thế chấp quyền tài sản
• 5.6.1. Xác lập thế chấp quyền tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ của người thứ ba
• 5.6.2. Xác định chủ thể trong trường hợp thế chấp quyền sử dụng đất của hộ gia đình
• 5.6.3. Xác lập thế chấp quyền tài sản hình thành từ hợp đồng
• 5.6.4. Xác lập thế chấp quyền tài sản đối với đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ
• 5.7. Xử lý tài sản thế chấp là quyền tài sản
• 5.7.1. Xử lý tài sản thế chấp là quyền sử dụng đất
• 5.7.2. Xử lý tài sản thế chấp là quyền tài sản hình thành từ hợp đồng
• 5.7.3. Giải quyết hậu quả pháp lý của hợp đồng thế chấp quyền tài sản bị Tòa án tuyên vô hiệu
• 5.8. Giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về thế chấp quyền tài sản
• 5.8.1. Những yêu cầu cơ bản của việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam về thế chấp quyền tài sản
• 5.8.2. Những kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về thế chấp quyền tài sản
• 5.8.2.1. Kiến nghị hoàn thiện quy định của Bộ luật dân sự năm 2015 và Luật Đất đai năm 2013
• 5.8.2.2. Kiến nghị hoàn thiện quy định trong các văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật dân sự năm 2015
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thế Chấp Quyền Tài Sản Theo Luật Việt Nam

Thế chấp tài sản, đặc biệt là thế chấp quyền tài sản, đóng vai trò quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam, tạo điều kiện cho cá nhân và pháp nhân tiếp cận nguồn vốn. Biện pháp này giúp người vay vốn tiếp cận nguồn vốn từ các tổ chức tín dụng, cá nhân, pháp nhân có vốn nhàn rỗi. Đồng thời, bên cho vay giảm thiểu rủi ro bằng cách chủ động tác động đến tài sản thế chấp khi nghĩa vụ trả nợ không được thực hiện đầy đủ. Các hợp đồng thế chấp quyền tài sản ngày càng gia tăng, kéo theo sự gia tăng các tranh chấp liên quan. Cần làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật về thế chấp quyền tài sản để đảm bảo áp dụng thống nhất. Theo tài liệu gốc, "Biện pháp thế chấp tài sản ngày càng đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, một mặt nó giúp cho những ngƣời đi vay có thể tiếp cận đƣợc nguồn vốn vay từ những ngƣời có nhu cầu cho vay".

1.1. Khái Niệm và Vai Trò Của Thế Chấp Quyền Tài Sản

Thế chấp quyền tài sản là một biện pháp bảo đảm nghĩa vụ, trong đó bên thế chấp dùng quyền tài sản của mình để bảo đảm việc thực hiện nghĩa vụ đối với bên nhận thế chấp. Quyền tài sản ở đây có thể là quyền đòi nợ, quyền sở hữu trí tuệ, hoặc các quyền khác theo quy định của pháp luật. Vai trò của thế chấp quyền tài sản là tạo ra sự tin tưởng cho bên cho vay, đồng thời giúp bên vay có thể tiếp cận nguồn vốn một cách dễ dàng hơn. Việc này thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh và phát triển kinh tế.

1.2. Sự Cần Thiết Nghiên Cứu Về Thế Chấp Quyền Tài Sản

Nghiên cứu về thế chấp quyền tài sản là cần thiết vì các quy định pháp luật liên quan còn nằm rải rác trong nhiều văn bản khác nhau, gây khó khăn trong việc áp dụng và giải thích. Hơn nữa, thực tiễn áp dụng pháp luật về thế chấp quyền tài sản còn nhiều vướng mắc, đặc biệt là trong việc xác định đối tượng quyền tài sản có thể thế chấp và phương thức xử lý tài sản thế chấp. Nghiên cứu này giúp làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn, từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật.

II. Vướng Mắc Pháp Lý Về Thế Chấp Quyền Tài Sản Hiện Nay

Hiện nay, tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật về thế chấp quyền tài sản. Các mâu thuẫn xoay quanh các vấn đề như quan niệm về thế chấp quyền tài sản, đặc điểm của quyền tài sản thế chấp, phạm vi các quyền tài sản được sử dụng làm tài sản thế chấp, hiệu lực của biện pháp thế chấp quyền tài sản, và xử lý tài sản thế chấp là quyền tài sản. Các quy định của pháp luật Việt Nam về thế chấp quyền tài sản nằm rải rác trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau, dẫn đến sự thiếu đồng bộ và thống nhất.

2.1. Bất Cập Trong Quy Định Về Đối Tượng Thế Chấp Quyền Tài Sản

Một trong những vướng mắc lớn nhất là việc xác định rõ ràng đối tượng của thế chấp quyền tài sản. Pháp luật chưa có quy định cụ thể về các loại quyền tài sản nào được phép thế chấp, dẫn đến sự không chắc chắn và khó khăn trong việc thực hiện các giao dịch thế chấp. Ví dụ, việc thế chấp quyền đòi nợ hoặc quyền sở hữu trí tuệ còn nhiều tranh cãi về tính khả thi và hiệu lực pháp lý.

2.2. Khó Khăn Trong Xử Lý Tài Sản Thế Chấp Là Quyền Tài Sản

Việc xử lý tài sản thế chấp là quyền tài sản cũng gặp nhiều khó khăn do tính chất vô hình của tài sản này. Các phương thức xử lý như bán đấu giá hoặc chuyển nhượng quyền tài sản thường phức tạp và tốn kém. Hơn nữa, việc xác định giá trị của quyền tài sản cũng là một thách thức lớn, ảnh hưởng đến hiệu quả của quá trình xử lý tài sản.

2.3. Thiếu Đồng Bộ Giữa Các Văn Bản Pháp Luật Về Thế Chấp

Các quy định về thế chấp nằm rải rác trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau như Bộ luật Dân sự, Luật Đất đai, Luật Nhà ở, và các nghị định, thông tư hướng dẫn. Sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản này gây ra sự chồng chéo và mâu thuẫn, làm giảm tính minh bạch và hiệu quả của hệ thống pháp luật về thế chấp.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Thế Chấp Quyền Tài Sản

Để giải quyết các vướng mắc pháp lý và nâng cao hiệu quả của thế chấp quyền tài sản, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện các quy định pháp luật, tăng cường công tác tuyên truyền và phổ biến pháp luật, và nâng cao năng lực của các cơ quan nhà nước trong việc quản lý và giám sát hoạt động thế chấp.

3.1. Sửa Đổi Bổ Sung Quy Định Về Đối Tượng Thế Chấp Quyền Tài Sản

Cần có quy định rõ ràng và cụ thể về các loại quyền tài sản nào được phép thế chấp. Quy định này nên dựa trên các tiêu chí như tính khả thi, tính thanh khoản, và khả năng xác định giá trị của quyền tài sản. Đồng thời, cần có hướng dẫn chi tiết về thủ tục và điều kiện thế chấp đối với từng loại quyền tài sản cụ thể.

3.2. Đơn Giản Hóa Thủ Tục Xử Lý Tài Sản Thế Chấp Là Quyền Tài Sản

Cần đơn giản hóa thủ tục xử lý tài sản thế chấp là quyền tài sản để giảm chi phí và thời gian cho các bên liên quan. Các phương thức xử lý như bán đấu giá hoặc chuyển nhượng quyền tài sản cần được quy định rõ ràng và minh bạch. Đồng thời, cần có cơ chế giải quyết tranh chấp nhanh chóng và hiệu quả để bảo vệ quyền lợi của các bên.

3.3. Thống Nhất Hóa Các Văn Bản Pháp Luật Về Thế Chấp

Cần rà soát và thống nhất hóa các quy định về thế chấp trong các văn bản pháp luật khác nhau. Các quy định mâu thuẫn hoặc chồng chéo cần được loại bỏ hoặc sửa đổi để đảm bảo tính đồng bộ và nhất quán của hệ thống pháp luật. Đồng thời, cần có văn bản pháp luật tập trung quy định về thế chấp quyền tài sản để tạo sự rõ ràng và minh bạch.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Thế Chấp Quyền Tài Sản Tại Việt Nam

Thực tiễn áp dụng pháp luật về thế chấp quyền tài sản tại Việt Nam hiện nay còn nhiều hạn chế. Việc xác định quyền tài sản là đối tượng thế chấp, xác lập thế chấp, và xử lý tài sản thế chấp còn gặp nhiều khó khăn. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức tín dụng, và các bên liên quan để nâng cao hiệu quả của hoạt động thế chấp.

4.1. Kinh Nghiệm Từ Các Giao Dịch Thế Chấp Quyền Tài Sản

Phân tích các giao dịch thế chấp quyền tài sản đã thực hiện thành công và thất bại để rút ra kinh nghiệm. Các yếu tố như loại quyền tài sản thế chấp, giá trị tài sản, và phương thức xử lý tài sản đều ảnh hưởng đến kết quả của giao dịch. Việc chia sẻ kinh nghiệm giúp các bên liên quan hiểu rõ hơn về rủi ro và cơ hội trong hoạt động thế chấp.

4.2. Vai Trò Của Tòa Án Trong Giải Quyết Tranh Chấp Thế Chấp

Tòa án đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các tranh chấp liên quan đến thế chấp quyền tài sản. Các phán quyết của tòa án cần dựa trên các quy định pháp luật rõ ràng và minh bạch. Đồng thời, tòa án cần có đội ngũ thẩm phán có chuyên môn sâu về lĩnh vực thế chấp để đảm bảo giải quyết tranh chấp một cách công bằng và hiệu quả.

4.3. Giải Pháp Nâng Cao Nhận Thức Về Thế Chấp Quyền Tài Sản

Nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về thế chấp quyền tài sản thông qua các chương trình tuyên truyền và phổ biến pháp luật. Các thông tin về quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan, thủ tục thế chấp, và rủi ro tiềm ẩn cần được truyền tải một cách dễ hiểu và tiếp cận. Điều này giúp giảm thiểu tranh chấp và nâng cao hiệu quả của hoạt động thế chấp.

V. Rủi Ro và Giải Pháp Phòng Ngừa Trong Thế Chấp Quyền Tài Sản

Thế chấp quyền tài sản tiềm ẩn nhiều rủi ro cho cả bên thế chấp và bên nhận thế chấp. Rủi ro có thể phát sinh từ việc định giá tài sản không chính xác, sự thay đổi của pháp luật, hoặc các yếu tố khách quan khác. Cần có các giải pháp phòng ngừa rủi ro hiệu quả để bảo vệ quyền lợi của các bên.

5.1. Đánh Giá Rủi Ro Khi Thế Chấp Quyền Tài Sản

Việc đánh giá rủi ro là bước quan trọng trước khi thực hiện giao dịch thế chấp quyền tài sản. Các yếu tố cần xem xét bao gồm tính thanh khoản của tài sản, khả năng thu hồi nợ, và các rủi ro pháp lý. Đánh giá rủi ro giúp các bên đưa ra quyết định sáng suốt và giảm thiểu thiệt hại.

5.2. Biện Pháp Giảm Thiểu Rủi Ro Cho Bên Nhận Thế Chấp

Bên nhận thế chấp có thể áp dụng nhiều biện pháp để giảm thiểu rủi ro, như yêu cầu bên thế chấp cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác về tài sản, thực hiện thẩm định giá độc lập, và mua bảo hiểm cho tài sản thế chấp. Đồng thời, cần có điều khoản rõ ràng trong hợp đồng thế chấp để bảo vệ quyền lợi của bên nhận thế chấp.

5.3. Biện Pháp Giảm Thiểu Rủi Ro Cho Bên Thế Chấp

Bên thế chấp cần hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, đồng thời đánh giá khả năng trả nợ trước khi quyết định thế chấp tài sản. Cần có điều khoản bảo vệ quyền lợi của bên thế chấp trong hợp đồng, như quyền được thông báo trước khi xử lý tài sản và quyền được nhận lại phần giá trị còn lại sau khi trừ các khoản nợ.

VI. Triển Vọng và Hướng Phát Triển Thế Chấp Quyền Tài Sản

Thế chấp quyền tài sản có tiềm năng phát triển lớn trong bối cảnh kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập. Tuy nhiên, để khai thác tối đa tiềm năng này, cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực quản lý, và tăng cường hợp tác quốc tế.

6.1. Cơ Hội Phát Triển Thế Chấp Quyền Tài Sản

Sự phát triển của thị trường tài chính, sự gia tăng của các giao dịch thương mại, và sự đổi mới của công nghệ tạo ra nhiều cơ hội cho thế chấp quyền tài sản. Các loại quyền tài sản mới như quyền sở hữu trí tuệ, quyền khai thác tài nguyên, và quyền đòi nợ có thể trở thành đối tượng thế chấp phổ biến.

6.2. Thách Thức Trong Phát Triển Thế Chấp Quyền Tài Sản

Các thách thức trong phát triển thế chấp quyền tài sản bao gồm sự thiếu đồng bộ của pháp luật, sự hạn chế về năng lực quản lý, và sự thiếu tin tưởng của các bên liên quan. Cần có các giải pháp đồng bộ để vượt qua các thách thức này và tạo điều kiện cho thế chấp quyền tài sản phát triển bền vững.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Thế Chấp Quyền Tài Sản

Các hướng nghiên cứu tiếp theo về thế chấp quyền tài sản có thể tập trung vào các vấn đề như: hoàn thiện pháp luật về thế chấp quyền tài sản trong bối cảnh hội nhập quốc tế, phát triển các công cụ và phương pháp định giá quyền tài sản, và nâng cao hiệu quả của hoạt động xử lý tài sản thế chấp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Thế chấp quyền tài sản theo quy định của pháp luật Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Hoàng Long tại Trường Đại học Luật Hà Nội (thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tư pháp), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Vũ Thị Hồng Yến và TS. Nguyễn Hải An, bảo vệ năm 2023. Luận án thuộc chuyên ngành Luật dân sự và tố tụng dân sự, mã số 9 38 01 03.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, luận án chỉ ra rằng thế chấp tài sản là biện pháp bảo đảm quan trọng hỗ trợ tiếp cận vốn và hạn chế rủi ro cho bên cho vay. Trong thực tiễn, số lượng và giá trị các giao dịch thế chấp quyền tài sản gia tăng kéo theo nhiều tranh chấp phức tạp. Tuy nhiên, lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật về thế chấp quyền tài sản vẫn tồn tại nhiều điểm chưa thống nhất (nhận diện quyền tài sản, phạm vi tài sản thế chấp, hiệu lực của biện pháp, phương thức xử lý). Mặt khác, hệ thống quy định hiện hành nằm rải rác trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật như Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015, Luật Đất đai năm 2013, Luật Nhà ở năm 2014, Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) sửa đổi năm 2009, Luật Doanh nghiệp năm 2020, Nghị định số 21/2021/NĐ-CP, Nghị định số 99/2022/NĐ-CP, Nghị định số 43/2014/NĐ-CP, Thông tư liên tịch số 16/2014/TTLT-BTP-BTNMT-NHNN, Thông tư liên tịch số 09/2016/TTLT-BTP-BTNMT... Sự thiếu đồng bộ và thiếu thống nhất giữa các văn bản gây ra nhiều vướng mắc trong áp dụng. Kể từ khi BLDS năm 2015 có hiệu lực thi hành, chưa có công trình nào dưới hình thức luận án nghiên cứu tổng quát, toàn diện các vấn đề lý luận và quy định pháp luật Việt Nam về thế chấp quyền tài sản.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về thế chấp quyền tài sản, từ đó đưa ra các kiến nghị hoàn thiện. Để đạt được mục đích này, luận án xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ bản chất của thế chấp quyền tài sản, xây dựng khái niệm và chỉ ra các đặc điểm pháp lý của thế chấp quyền tài sản; xây dựng khái niệm quyền tài sản, hệ thống hóa các căn cứ phân loại và chỉ ra ý nghĩa của việc phân loại quyền tài sản.
2. Làm rõ các vấn đề quan trọng liên quan đến thế chấp quyền tài sản như chủ thể, đối tượng, các trường hợp xử lý quyền tài sản thế chấp và thực tiễn áp dụng; đồng thời nghiên cứu so sánh với pháp luật của một số quốc gia trên thế giới nhằm chỉ ra điểm tương đồng và khác biệt.
3. Chỉ ra các ưu điểm, hạn chế trong quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành và đưa ra các kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật về thế chấp quyền tài sản.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu của luận án được triển khai trên ba khía cạnh:

• Khía cạnh lý luận: Câu hỏi nghiên cứu xoay quanh khái niệm quyền tài sản, các loại quyền tài sản, phạm vi, đặc điểm pháp lý của quyền tài sản thế chấp, khái niệm và đặc điểm pháp lý của thế chấp quyền tài sản. Giả thuyết nghiên cứu cho rằng lý luận về quyền tài sản và thế chấp quyền tài sản chưa được nghiên cứu hệ thống, cần được làm sáng tỏ để tạo cách hiểu thống nhất.
• Khía cạnh pháp luật thực định: Câu hỏi nghiên cứu tập trung vào thực trạng quy định pháp luật hiện hành về chủ thể, đối tượng, thời điểm có hiệu lực, đăng ký và xử lý quyền tài sản thế chấp, cùng các hạn chế, bất cập liên quan. Giả thuyết nghiên cứu xác định quy định hiện hành còn tản mạn, thiếu đồng bộ và một số nội dung chưa phù hợp với thực tiễn.
• Khía cạnh kiến nghị hoàn thiện: Câu hỏi nghiên cứu hướng đến định hướng và các giải pháp, kiến nghị cụ thể nhằm khắc phục bất cập. Giả thuyết nghiên cứu cho rằng các đề xuất trước đây còn mang tính đơn lẻ theo từng loại quyền cụ thể, cần được bổ sung hoàn thiện đồng bộ để đảm bảo tính khả thi và thống nhất.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là các vấn đề lý luận, thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về thế chấp quyền tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Phạm vi nghiên cứu được xác định theo bốn nội dung:

• Tập trung vào các quyền tài sản đã được pháp luật Việt Nam ghi nhận; các loại tài sản mới phát sinh chưa chịu sự điều chỉnh của pháp luật như tài sản kỹ thuật số, tiền mã hóa không thuộc phạm vi nghiên cứu.
• Phân tích các quy định của BLDS năm 2015, Luật Nhà ở năm 2014, Luật Đất đai năm 2013, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2009, Luật Doanh nghiệp năm 2020 và các văn bản liên quan, có so sánh đối chiếu với pháp luật của một số quốc gia.
• Nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật về thế chấp quyền tài sản trên thực tế tại Việt Nam.
• Đưa ra các đánh giá và kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật thực định.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan trực tiếp đến đề tài:

Các công trình nghiên cứu trong nước:

• Sách chuyên khảo, tham khảo: "Luật nghĩa vụ và bảo đảm thực hiện nghĩa vụ - Bản án và bình luận bản án" (Tập 1 & 2, 2012) của tác giả Đỗ Văn Đại; "Hoàn thiện chế định bảo đảm thực hiện nghĩa vụ Dân sự" (2015) của tập thể tác giả Phạm Văn Tuyết, Lê Kim Giang; "Tài sản thế chấp và xử lý tài sản thế chấp theo quy định của Bộ luật dân sự 2015" (2017) của tác giả Vũ Thị Hồng Yến; "Hợp đồng tín dụng và biện pháp bảo đảm tiền vay" (2012) của Phạm Văn Tuyết và Lê Kim Giang.
• Đề tài khoa học: "Đăng ký bất động sản – Những vấn đề lý luận và thực tiễn" (2011) do Nguyễn Minh Tuấn làm chủ nhiệm; "Bảo đảm tiền vay của các tổ chức tín dụng bằng thế chấp bất động sản theo quy định của pháp luật hiện hành" (2017) do TS. Vũ Thị Hồng Yến làm chủ nhiệm.
• Luận văn, luận án: "Một số vấn đề về thế chấp tài sản tại ngân hàng thương mại" (Luận văn Thạc sĩ, 2010) của Vũ Thị Thu Hằng; "Bảo đảm thực hiện hợp đồng tín dụng ngân hàng bằng thế chấp tài sản" (Luận án Tiến sĩ, 2004) của Nguyễn Văn Hoạt; "Tài sản thế chấp và xử lý tài sản thế chấp theo quy định của pháp luật Dân sự Việt Nam hiện hành" (Luận án Tiến sĩ, 2013) của Vũ Thị Hồng Yến; "Thế chấp bất động sản theo quy định pháp luật Việt Nam" (Luận án Tiến sĩ, 2019) của Nguyễn Quang Hương Trà.
• Bài báo khoa học trên các tạp chí chuyên ngành: Các bài viết của Bùi Đức Giang (2014) về nhận tài sản bảo đảm là phần vốn góp; Lê Thị Thu Thủy và Đỗ Minh Tuấn (2016) về giao dịch bảo đảm dưới khía cạnh luật so sánh; Nguyễn Ngọc Điện (2015, 2017) về quản lý, xử lý tài sản thế chấp và thanh lý tài sản thế chấp trong luật Dân sự Pháp; Nguyễn Đức Giang (2012) về triết lý thế chấp quyền tài sản; Hồ Quang Huy (2011) về vật quyền bảo đảm.

Các công trình nghiên cứu nước ngoài:

• Sách chuyên khảo: M. Grimaldi (2006) về biện pháp bảo đảm trên hợp đồng bảo hiểm nhân thọ trong luật Pháp; Smith và John B.D (1987) trong cuốn "Real estate perspective" phân tích các nguyên lý thế chấp bất động sản; Douglas J. Whaley và Stephen M. McJohn (2010) trong cuốn "Problems and Materials on secured transactions" về các phương thức hoàn thiện quyền của bên nhận bảo đảm theo luật Hoa Kỳ.
• Luận án: Bui Duc Giang với luận án "Sûretés conventionnelles sur créances en droit français, anglais et vietnamien"; Bich Thao Nguyen với luận án tiến sĩ khoa học pháp lý tại SMU Dedman School of Law về khuôn khổ pháp lý cho việc tài trợ có bảo đảm bằng tài sản trí tuệ.
• Các chuẩn mực và công ước quốc tế: Luật mẫu của EBRD (Ngân hàng Tái thiết và Phát triển Châu Âu), Công ước Cape Town, các quy định của UNCITRAL (Ủy ban Liên Hợp Quốc về Luật Thương mại Quốc tế), và Bộ luật Thương mại Thống nhất Hoa Kỳ (UCC).

Đánh giá kết quả nghiên cứu trước đó và khoảng trống luận án giải quyết: Các công trình trước đây đã làm sáng tỏ nhiều khía cạnh về vật quyền bảo đảm, điều kiện tài sản bảo đảm, đăng ký giao dịch bảo đảm và xử lý tài sản thế chấp. Tuy nhiên, phần lớn các công trình tập trung vào tài sản hữu hình, bất động sản hoặc nghiên cứu riêng lẻ từng loại quyền tài sản cụ thể (quyền sử dụng đất, quyền đòi nợ, phần vốn góp). Kể từ khi BLDS năm 2015 ra đời, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về thế chấp quyền tài sản dưới góc độ lý luận, quy định thực định và thực tiễn áp dụng để đưa ra hệ thống giải pháp lập pháp đồng bộ. Luận án kế thừa các lý thuyết nền tảng (trái quyền, vật quyền, quyền sở hữu, giữ tài sản thế chấp) và tiếp tục giải quyết khoảng trống về xây dựng khái niệm, phân loại, xác định điều kiện, hình thức, đăng ký và phương thức xử lý quyền tài sản thế chấp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng các hệ thống lý thuyết, trường phái pháp lý và phương pháp nghiên cứu chuyên ngành cụ thể:

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích:

• Lý thuyết về quyền sở hữu: Tiếp cận quyền sở hữu với tư cách là quyền năng trọn vẹn nhất của chủ thể trên tài sản (chiếm hữu, sử dụng, định đoạt), làm cơ sở phân biệt giữa việc sở hữu tài sản và thực hiện các quyền khác đối với tài sản.
• Lý thuyết về vật quyền và trái quyền: Luận án phân tích sự đan xen giữa yếu tố vật quyền (quyền trực tiếp chi phối tài sản, quyền truy đòi, quyền ưu tiên thanh toán, hiệu lực đối kháng bên thứ ba) và yếu tố trái quyền (quan hệ nghĩa vụ tương đối, quyền yêu cầu hành vi từ người có nghĩa vụ) trong biện pháp thế chấp.
• Lý thuyết về giữ tài sản thế chấp: Nghiên cứu các phương thức nắm giữ, kiểm soát tài sản vô hình nhằm bảo đảm giá trị thu hồi nợ.
• Trường phái Luật tự nhiên (Natural Law) và Trường phái Thực chứng pháp lý (Legal Positivism): So sánh cách tiếp cận khái niệm tài sản của Cộng hòa Pháp (phân chia động sản, bất động sản hữu hình và vô hình dựa trên luật tự nhiên) và Hoa Kỳ (tiếp cận tài sản như một tập hợp các quyền: quyền loại trừ, quyền chuyển nhượng, quyền chiếm hữu và sử dụng).

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Phương pháp luận: Dựa trên nền tảng của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin làm định hướng tiếp cận sự phát triển của các quy phạm pháp luật trong mối liên hệ với thực tiễn kinh tế - xã hội.
• Phương pháp phân tích và bình luận: Sử dụng để giải mã các khái niệm lý luận, cấu trúc quy phạm và các quy định của BLDS năm 2015 cùng các luật chuyên ngành về thế chấp quyền tài sản.
• Phương pháp so sánh luật học: So sánh các quy định của pháp luật Việt Nam với pháp luật của Cộng hòa Pháp, Hoa Kỳ, Luật mẫu EBRD, UNCITRAL, UCC nhằm rút ra những điểm tương đồng, dị biệt và kinh nghiệm lập pháp.
• Phương pháp tổng hợp: Khái quát hóa thực trạng quy định, các bất cập từ thực tiễn xét xử và áp dụng pháp luật để xây dựng luận cứ cho các kiến nghị hoàn thiện.

Nguồn tư liệu và dữ liệu nghiên cứu:

• Văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam qua các thời kỳ: BLDS năm 2005, BLDS năm 2015, Luật Đất đai năm 2013, Luật Nhà ở năm 2014, Luật SHTT sửa đổi năm 2009, Luật Doanh nghiệp năm 2020; các văn bản dưới luật như Nghị định số 21/2021/NĐ-CP, Nghị định số 99/2022/NĐ-CP, Nghị định số 43/2014/NĐ-CP, Thông tư 08/2018/TT-BTP, Thông tư liên tịch số 16/2014/TTLT-BTP-BTNMT-NHNN, Thông tư liên tịch số 09/2016/TTLT-BTP-BTNMT.
• Án lệ số 31/2020/AL ngày 05/02/2020 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao và các bản án, quyết định giải quyết tranh chấp tín dụng, thế chấp của Tòa án nhân dân các cấp.
• Tài liệu lập pháp quốc tế (BLDS Pháp, UCC Hoa Kỳ, Luật mẫu EBRD) và các sách chuyên khảo, bài báo khoa học đã xuất bản.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận về thế chấp quyền tài sản

Chương 1 tập trung nhận diện quyền tài sản, phân loại, phân tích các đặc điểm pháp lý của quyền tài sản thế chấp và bản chất của biện pháp thế chấp quyền tài sản.

Tác giả phân tích khái niệm tài sản trong luật học so sánh: Pháp luật Pháp (Điều 516, 522, 526 BLDS Pháp) phân chia tài sản thành động sản và bất động sản, trong đó bất động sản bao gồm cả quyền tài sản gắn với bất động sản. Pháp luật Hoa Kỳ nhìn nhận tài sản là một tập hợp các quyền (quyền loại trừ, quyền chuyển nhượng, quyền chiếm hữu và sử dụng). Tại Việt Nam, BLDS năm 2005 (Điều 163, Điều 322) định nghĩa quyền tài sản là quyền trị giá được bằng tiền và có thể chuyển giao trong giao dịch dân sự, kể cả quyền SHTT. Đến BLDS năm 2015 (Điều 105, Điều 115), quyền tài sản được định nghĩa là quyền trị giá được bằng tiền, bao gồm quyền tài sản đối với đối tượng SHTT, quyền sử dụng đất và các quyền tài sản khác. Tác giả chỉ ra rằng việc liệt kê như BLDS năm 2015 gây thiếu sót và chưa nêu bật đặc tính nhận diện. Tác giả đưa ra định nghĩa: "Quyền tài sản là những tài sản vô hình đem lại lợi ích vật chất cho chủ thể hưởng quyền".

Luận án phân loại quyền tài sản theo bốn tiêu chí cơ bản:

Tiêu chí phân loại	Các nhóm quyền tài sản	Đặc điểm pháp lý và ý nghĩa áp dụng
Theo cách thức thực hiện quyền	- Quyền tài sản có tính chất đối vật - Quyền tài sản có tính chất đối nhân	- Quyền đối vật (quyền sở hữu, quyền hưởng dụng, quyền bề mặt...): Cho phép bên nhận thế chấp thu giữ tài sản hữu hình làm cơ sở quyền khi xử lý. - Quyền đối nhân (quyền đòi nợ, quyền yêu cầu thanh toán...): Thỏa mãn quyền lợi thông qua hành vi của bên có nghĩa vụ; cần xác lập nghĩa vụ thông báo cho bên thứ ba.
Theo khả năng chuyển giao	- Quyền tài sản có thể chuyển giao - Quyền tài sản không thể chuyển giao	- Quyền có thể chuyển giao: Là đối tượng hợp pháp của thế chấp (để bán xử lý nợ). - Quyền không thể chuyển giao: Quyền gắn liền với nhân thân (yêu cầu cấp dưỡng, bồi thường tính mạng/sức khỏe theo Khoản 3 Điều 377 BLDS năm 2015) hoặc bị luật cấm chuyển dịch.
Theo căn cứ xác lập quyền	- Phát sinh từ giao dịch dân sự - Phát sinh từ hoạt động sáng tạo (SHTT) - Phát sinh trên cơ sở luật định	- Quyền từ GDDS: Quyền đòi nợ, quyền yêu cầu thanh toán, quyền thụ hưởng bảo hiểm, phần vốn góp... - Quyền từ SHTT: Quyền tác giả, quyền liên quan, sở hữu công nghiệp, giống cây trồng (phải có khả năng thương mại hóa). - Quyền luật định: Quyền sử dụng đất, quyền bề mặt, quyền hưởng dụng.
Theo đối tượng tác động	- Mang bản chất bất động sản - Mang bản chất động sản	- Quyền mang bản chất BĐS: Tác động trên BĐS hữu hình (quyền sử dụng đất, quyền bề mặt, quyền hưởng dụng BĐS); bắt buộc công chứng, chứng thực và đăng ký tại Văn phòng đăng ký đất đai. - Quyền mang bản chất ĐS: Tác động ngoài BĐS hữu hình; đăng ký tại Trung tâm đăng ký giao dịch, tài sản thuộc Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm.

Về đặc điểm pháp lý của quyền tài sản thế chấp, chương này phân tích 4 đặc tính:

1. Luôn tồn tại dưới dạng vô hình: Phân chia thành quyền tài sản tuyệt đối (hiệu lực với mọi chủ thể như quyền SHTT) và quyền tài sản tương đối (chỉ ràng buộc bên có nghĩa vụ như quyền đòi nợ, quyền phát sinh từ hợp đồng theo Án lệ số 31/2020/AL). Do tính vô hình, việc xác lập thế chấp bắt buộc phải căn cứ vào các giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, tránh nhầm lẫn giữa giấy tờ chứng nhận và bản thân tài sản.
2. Không gắn liền với yếu tố nhân thân: Không bị luật cấm chuyển dịch quyền sở hữu để đảm bảo tính thanh khoản khi xử lý thu hồi nợ.
3. Phải có thể trị giá được thành tiền: Đảm bảo xác định được giá trị kinh tế để định mức cấp tín dụng (các TCTD thường cho vay tối đa 60% - 70% giá trị tài sản bảo đảm).
4. Con người có thể quản lý, kiểm soát được: Cho phép bên nhận thế chấp thực hiện các biện pháp kiểm soát rủi ro pháp lý và giá trị trong thời gian bảo đảm.

Chương 2: Quy định của pháp luật Việt Nam về thế chấp quyền tài sản

Chương 2 phân tích hệ thống quy định pháp luật thực định về các yếu tố cấu thành của quan hệ thế chấp quyền tài sản:

• Chủ thể của thế chấp quyền tài sản: Quy định về điều kiện của bên thế chấp (phải là chủ sở hữu hợp pháp của quyền tài sản hoặc người có quyền định đoạt hợp pháp) và bên nhận thế chấp (các TCTD, tổ chức, cá nhân).
• Đối tượng của thế chấp quyền tài sản: Phân tích cụ thể ba nhóm đối tượng theo luật định:
  • Nhóm quyền tài sản phát sinh từ GDDS (quyền đòi nợ, quyền yêu cầu thanh toán phát sinh từ hợp đồng mua bán nhà ở hình thành trong tương lai, quyền thụ hưởng bảo hiểm, phần vốn góp trong doanh nghiệp theo Thông tư 08/2018/TT-BTP).
  • Nhóm quyền tài sản đối với đối tượng của quyền SHTT có khả năng thương mại hóa (quyền tác giả, quyền liên quan, sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí, bí mật kinh doanh, tên thương mại gắn với cơ sở kinh doanh, giống cây trồng).
  • Nhóm quyền tài sản phát sinh theo quy định của luật: Quyền sử dụng đất (Khoản 1 Điều 167, Điều 188 Luật Đất đai năm 2013); Quyền hưởng dụng (Điều 257 BLDS năm 2015) và Quyền bề mặt (Điều 267 BLDS năm 2015). Luận án xác định quyền đối với bất động sản liền kề (Điều 245 BLDS năm 2015) không thể trở thành đối tượng thế chấp do gắn liền với việc khai thác bất động sản và không thể chuyển giao độc lập.
• Hình thức và thời điểm có hiệu lực: Phân tích yêu cầu lập văn bản, công chứng/chứng thực đối với quyền tài sản mang bản chất bất động sản và thời điểm có hiệu lực của hợp đồng thế chấp so với thời điểm phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba.
• Đăng ký thế chấp quyền tài sản: Quy định về thủ tục, thẩm quyền đăng ký tại Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm (Bộ Tư pháp) đối với động sản/quyền tài sản và Văn phòng đăng ký đất đai đối với quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất theo Nghị định số 99/2022/NĐ-CP.
• Xử lý quyền tài sản thế chấp: Các căn cứ xử lý (đến hạn không thực hiện nghĩa vụ, vi phạm nghĩa vụ), phương thức xử lý (bán đấu giá, bên nhận thế chấp tự bán, nhận chính quyền tài sản để thay thế thực hiện nghĩa vụ) và các đặc thù khi xử lý tài sản vô hình so với tài sản hữu hình.

Chương 3: Thực tiễn thực hiện và giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về thế chấp quyền tài sản

Chương 3 đi sâu vào thực tiễn áp dụng và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện:

• Thực tiễn thực hiện pháp luật:
  • Thực tiễn xác định quyền tài sản là đối tượng thế chấp: Vướng mắc khi nhận thế chấp số dư tiền gửi trong tài khoản khách hàng; quyền tài sản phát sinh từ hợp đồng mua bán nhà ở hình thành trong tương lai; cổ phiếu, trái phiếu.
  • Thực tiễn xác lập thế chấp quyền tài sản: Các vướng mắc trong việc thế chấp để bảo đảm nghĩa vụ của người thứ ba; xác định chủ thể khi thế chấp quyền sử dụng đất của hộ gia đình; xác lập thế chấp quyền hình thành từ hợp đồng và quyền SHTT.
  • Thực tiễn xử lý tài sản thế chấp: Khó khăn khi xử lý quyền sử dụng đất, quyền tài sản hình thành từ hợp đồng khi bên thế chấp hoặc bên thứ ba không hợp tác; giải quyết hậu quả pháp lý khi hợp đồng thế chấp quyền tài sản bị Tòa án tuyên bố vô hiệu.
• Các yêu cầu cơ bản của việc hoàn thiện pháp luật: Đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất giữa BLDS năm 2015 với các luật chuyên ngành; cân bằng quyền lợi giữa bên thế chấp, bên nhận thế chấp và người thứ ba ngay tình; nâng cao tính minh bạch và đơn giản hóa thủ tục đăng ký.
• Hệ thống kiến nghị cụ thể:
  • Kiến nghị sửa đổi, bổ sung BLDS năm 2015 và Luật Đất đai năm 2013 (về nhận diện quyền tài sản, quy tắc phân loại, xác định rõ các quyền tài sản được phép giao dịch, cơ chế xử lý quyền tài sản mang tính chất đối vật và đối nhân).
  • Kiến nghị hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành BLDS năm 2015 (Nghị định về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, đăng ký biện pháp bảo đảm, quy trình xử lý tài sản bảo đảm vô hình).

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định sáu đóng góp mới về mặt khoa học lý luận và thực tiễn:

1. Xây dựng khái niệm quyền tài sản dưới góc độ khoa học pháp lý ("Quyền tài sản là những tài sản vô hình đem lại lợi ích vật chất cho chủ thể hưởng quyền"), đưa ra các tiêu chí phân loại quyền tài sản (đối vật/đối nhân, có thể chuyển giao/không thể chuyển giao, căn cứ xác lập, bản chất động sản/bất động sản) và chỉ rõ ý nghĩa pháp lý của từng tiêu chí phân loại.
2. Thông qua nghiên cứu các học thuyết pháp lý, luận án xây dựng khái niệm thế chấp quyền tài sản và chỉ rõ các đặc điểm pháp lý đặc thù của biện pháp này.
3. Phân tích hệ thống quy định pháp luật thực định về đối tượng của biện pháp thế chấp quyền tài sản; xác định các điều kiện chung của quyền tài sản thế chấp và điều kiện riêng của từng loại quyền tài sản (quyền phát sinh từ GDDS, quyền SHTT, quyền do luật định).
4. Chỉ ra những bất cập, hạn chế trong quy định pháp luật hiện hành về các trường hợp, đặc thù, căn cứ và phương thức xử lý quyền tài sản thế chấp.
5. Phân tích thực tiễn thực hiện pháp luật tại Việt Nam trong các hoạt động: xác định quyền tài sản là đối tượng thế chấp, xác lập thế chấp quyền tài sản và xử lý quyền tài sản thế chấp.
6. Đề xuất hệ thống các yêu cầu và kiến nghị lập pháp cụ thể nhằm hoàn thiện các quy định của BLDS năm 2015, Luật Đất đai năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành liên quan đến thế chấp quyền tài sản.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt giới hạn, luận án chỉ tập trung nghiên cứu các quyền tài sản đã được pháp luật Việt Nam hiện hành ghi nhận. Những dạng tài sản mới phát sinh từ sự phát triển của công nghệ và kinh tế số nhưng chưa chịu sự điều chỉnh của pháp luật Việt Nam (như tài sản kỹ thuật số, tiền mã hóa, tài sản ảo) không nằm trong phạm vi nghiên cứu của đề tài.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở từ giới hạn này là tiếp tục theo dõi thực tiễn, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để xây dựng khung pháp lý điều chỉnh biện pháp bảo đảm đối với các loại tài sản kỹ thuật số và tài sản mã hóa khi các đối tượng này được pháp luật Việt Nam chính thức ghi nhận.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo chuyên môn cho các đối tượng và hoạt động cụ thể:

• Cơ quan lập pháp và cơ quan soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật: Tham khảo các luận cứ khoa học và kiến nghị sửa đổi quy định về quyền tài sản trong BLDS, Luật Đất đai, các nghị định về biện pháp bảo đảm và đăng ký biện pháp bảo đảm.
• Cơ quan tiến hành tố tụng (Tòa án, Viện kiểm sát, Thi hành án): Tham khảo việc phân loại quyền đối vật/đối nhân, quyền tuyệt đối/tương đối để áp dụng giải quyết các tranh chấp hợp đồng thế chấp và xử lý hậu quả hợp đồng thế chấp vô hiệu.
• Các tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại và doanh nghiệp: Tham khảo cơ chế quản trị rủi ro khi nhận thế chấp quyền tài sản phát sinh từ hợp đồng, quyền SHTT, quyền tài sản hình thành trong tương lai; quy trình xác minh giấy tờ chứng minh quyền sở hữu và tỷ lệ cấp vốn an toàn.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên luật: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về chế định tài sản, biện pháp bảo đảm trong luật dân sự và tố tụng dân sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa khái niệm quyền tài sản như thế nào?
Luận án định nghĩa: "Quyền tài sản là những tài sản vô hình đem lại lợi ích vật chất cho chủ thể hưởng quyền". Định nghĩa này tiếp cận tài sản dưới góc độ phân chia thành vật hữu hình và vật vô hình, trong đó quyền tài sản đóng vai trò là các tài sản vô hình đem lại giá trị kinh tế.

2. Quyền tài sản thế chấp phải đáp ứng những đặc điểm pháp lý cơ bản nào?
Theo luận án, quyền tài sản thế chấp phải đáp ứng 4 đặc điểm: (i) Luôn tồn tại dưới dạng vô hình; (ii) Không phải là quyền tài sản gắn liền với yếu tố nhân thân và không bị luật cấm chuyển dịch; (iii) Phải có thể trị giá được thành tiền; (iv) Con người có thể quản lý, kiểm soát được.

3. Vì sao quyền đối với bất động sản liền kề không thể là đối tượng của biện pháp thế chấp?
Quyền đối với bất động sản liền kề (quyền địa dịch) được luật ghi nhận nhằm đảm bảo sự ổn định của quan hệ láng giềng, gắn liền trực tiếp với việc khai thác bất động sản hưởng quyền và bất động sản chịu hưởng quyền. Quyền này không thể tách rời để chuyển giao độc lập thông qua các giao dịch dân sự, do đó không đáp ứng điều kiện để trở thành đối tượng của biện pháp thế chấp.

4. Đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ cần thỏa mãn điều kiện gì để được thế chấp?
Đối tượng của quyền SHTT phải có khả năng thương mại hóa (tạo ra lợi nhuận từ việc khai thác quyền sở hữu, quyền sử dụng) và đáp ứng 3 điều kiện: (i) Được bảo hộ theo pháp luật Việt Nam; (ii) Còn hiệu lực bảo hộ trên lãnh thổ Việt Nam; (iii) Không có tranh chấp về quyền sở hữu, quyền sử dụng.

5. Luận án chỉ ra các vướng mắc chính nào trong đăng ký và xử lý quyền tài sản thế chấp?
Về đăng ký, tồn tại sự phân tán giữa hệ thống cơ quan đăng ký động sản (Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm) và bất động sản (Văn phòng đăng ký đất đai), gây khó khăn khi xác định thẩm quyền đối với một số quyền tài sản phức hợp. Về xử lý, pháp luật thiếu quy định ràng buộc trách nhiệm của bên thứ ba trong việc thực hiện nghĩa vụ đối với quyền đối nhân, và gặp trở ngại lớn khi bên thế chấp không hợp tác thu giữ tài sản vô hình.

Kết luận

Luận án "Thế chấp quyền tài sản theo quy định của pháp luật Việt Nam" của nghiên cứu sinh Nguyễn Hoàng Long là công trình nghiên cứu hệ thống về chế định thế chấp quyền tài sản sau khi BLDS năm 2015 có hiệu lực. Luận án đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quyền tài sản, bản chất vật quyền và trái quyền của biện pháp thế chấp, đồng thời phân tích toàn diện thực trạng quy định và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam. Các kết quả nghiên cứu và hệ thống kiến nghị trong luận án cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện pháp luật dân sự, đất đai và hỗ trợ hoạt động áp dụng pháp luật trong lĩnh vực tín dụng ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về thế chấp quyền tài sản Chương 2: Quy định của pháp luật Việt Nam về thế chấp quyền tài sản Chương 3: Thực tiễn thực hiện và giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về thế chấp quyền tài sản 7 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI1 1. Các công trình nghiên cứu đã đƣợc công bố liên quan đến đề tài luận án 1. Một số công trình khoa học trong nƣớc 1. Sách tham khảo, chuyên khảo + Cuốn “Luật nghĩa vụ và bảo đảm thực hiện nghĩa vụ -Bản án và bình luận bản án”, Tập 1&2, Nxb Chính trị Quốc gia năm 2012 của tác giả Đỗ Văn Đại.

Đây là cuốn sách chuyên khảo về lĩnh vực nghĩa vụ dân sự và bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự với sự kết hợp các kiến thức pháp lý từ cổ luật đến luật thực định của Việt Nam. Trên cơ sở tuyển trọn các bản án, quyết định của Tòa án các cấp, tác giả đã bình luận, đánh giá các vấn đề pháp lý cơ bản của pháp luật Việt Nam về các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, trong đó có biện pháp thế chấp tài sản. + Cuốn “Hoàn thiện chế định bảo đảm thực hiện nghĩa vụ Dân sự”, Nxb Dân Trí, năm 2015 của tập thể tác giả Phạm Văn Tuyết, Lê Kim Giang. Tại chƣơng III có trình bày một số nội dung: xử lý tài sản bảo đảm trong các trƣờng hợp cụ thể; ƣu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm; hoạt động bảo lãnh ngân hàng; tài sản bảo đảm của hộ gia đình trong quan hệ tín dụng.

+ Cuốn “Tài sản thế chấp và xử lý tài sản thế chấp theo quy định của Bộ luật dân sự 2015”, Nxb Chính trị Quốc gia năm 2017 của tác giả Vũ Thị Hồng Yến. Trong chƣơng I, tác giả có trình bày một số vấn đề lý luận nhƣ khái niệm, bản chất của thế chấp; khái niệm, đặc điểm và phân loại tài sản thế chấp. Ở chƣơng II, tác giả trình bày về các quy định của pháp luật hiện hành về thế chấp và xử lý tài sản thế chấp, đồng thời chỉ ra những bất cập của hệ thống pháp luật hiện hành về tài sản thế chấp và xử lý tài sản thế chấp. Đề tài khoa học + Đề tài khoa học cấp trƣờng “Đăng ký bất động sản – Những vấn đề lý luận và thực tiễn”, Trƣờng Đại học Luật Hà Nội năm 2011, chủ nhiệm đề tài 1 Trong phần này, NCS tập trung trình bày tóm tắt một số nội dung quan trọng trong phần tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài.

Nội dung chi tiết phần tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài đƣợc trình bày cụ thể trong Phụ lục 01 của luận án. Nguyễn Minh Tuấn. Trong đề tài, tập thể tác giả có trình bày nhiều vấn đề nhƣ: những vấn đề lý luận về đăng ký bất động sản; pháp luật của một số nƣớc trên thế giới về đăng ký bất động sản; đăng ký giao dịch về quyền sử dụng đất và ý nghĩa của việc đăng ký giao dịch (tr. + Đề tài khoa học cấp Trƣờng “Bảo đảm tiền vay của các tổ chức tín dụng bằng thế chấp bất động sản theo quy định của pháp luật hiện hành”, Trƣờng Đại học Luật Hà Nội năm 2017, chủ nhiệm đề tài TS.

Vũ Thị Hồng Yến. Ở chƣơng III, đề tài đã chỉ ra những bất cập và giải pháp hoàn thiện pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về chế chấp bất động sản bảo đảm tiền vay của các tổ chức tín dụng, nhƣ: bất cập và giải pháp hoàn thiện pháp luật về hình thức và đăng ký của hợp đồng thế chấp bất động sản (tr.83); bất cập và giải pháp hoàn thiện xử lý tài sản thế chấp (tr.