LỜI MỞ ĐẦU Thực hiên Nghị quyết Dai hội Đảng toàn quốc lần thứ VI và VI, trong những nam gần day, cùng với việc đối mới mọi mặt của nền kinh tế - xã hội, nước ta đã có những tiến bộ trong việc đổi mới hệ thống chính trị nhằm từng bước xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền lực thuộc về nhân dân. Báo cáo chính trị của Ban chấp hành trung ương Đảng cộng sản Việt Nam tại Dai hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII khang định :". Điều quan trọng để phát huy tính dan chủ là xây dung và hoàn chỉnh hệ thống pháp luật, không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa".! Cải cách bộ máy Nhà nước là một vấn đề quan trọng trong quá trình đổi mới hệ thống chính trị nhằm nâng cao hiệu lực quản lý của các cơ quan Nhà nước, trong đó cải cách hệ thống tư pháp được Đảng và Nhà nước coi là một trong mười nhiệm vụ lớn trước mắt phải thực hiện trong quá trình đổi mới. Tại hội nghị tập huấn công tác Tư pháp năm 1993, Thủ tướng Võ Văn Kiệt chỉ rõ :" Cải cách Tư pháp bao gồm việc đổi mới và hoàn thiện tổ chức, hoạt động của các cơ quan như toà án, Tư pháp, kiểm sát.
Trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII đã nêu rõ :" Củng cố kiện toàn bộ máy các cơ quan Tu | "Văn Kiện Đại hội Dang toàn quốc lần thứ VII" - NXBCT Quốc gia - Hà Nội - 1991, Tr. 9 2 Xem bài trình bày của đồng chí Phan Văn Khai, Uy vién Bo Chính tri, Phó thu tướng Chính phu truyền đạt Nghị quyết hội nghị làn thứ 8 Ban chấp hành trung ương Dang tại Hoi nghị cán bộ toàn quóc ngày 21/2/1995, 3 Xem "Hài phát biểu cua Thu tướng Võ Van Kiệt, Uỷ viên Bo Chính tri Ban Chấp hành Trung ương Đang cong san Việt Nam, Thu tướng Chính phu tai Hoi nghị tập huấn chuyên dé cong tác Tư pháp ngày 03/3/1993" - Trong cuốn Mot so bài nói và viết cua lãnh dao Dang và Nha nước tì về ngành Tư pháp - Vien nghiên cứu Khoa học Pháp lý - Bộ Tư pháp - trang 104. Phân định lại thẩm quyền xét xử của toà án nhân dân, từng bước mở rong thẩm quyền xét xử sơ thẩm cho Toà án nhân dan huyện +. Đối với Toà án vấn dé đổi mới về tổ chức và hoạt động cho phù hợp tình hình mới trở thành yêu cầu bức xúc trong giai đoạn hiện nay.
Nhằm thực hiện mục tiêu này, nhiều cơ quan nghiên cứu, các nhà khoa học cũng như các cơ quan áp dụng pháp luật đang tích cực nghiên cứu nhằm tìm ra các giải pháp hữu hiệu để nâng cao hiệu quả hoạt động của Toà án - Nhiều vấn dé quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự trở thành đề tài để nghiên cứu trong đó có vấn đề thấm quyền xét xử sơ thẩm của Toà án các cấp. Đây là một vấn đề đang có nhiều ý kiến khác nhau về lý luận cũng như trong thực tiễn áp dụng. Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam (được Quốc hội thông qua ngày 28 - 6 - 1988, có hiệu lực thi hành kể từ ngày O1 - 1 - 1989) là một bộ phận cấu thành của hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa. Pháp luật tố tụng hình sự điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá tỉnh điều tra, truy tố, xét xử.
"nhằm phát hiện chính xác, nhanh chóng và xử lý công minh, kip thời mọi hành vi phạm tội. góp phần bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân giáo dục công dân nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật và tôn trọng quy tắc của cuộc sống xã hội chủ nghĩa" (Điều | Bộ luật TTHS). Quá trình từ khi khởi tố vụ án hinh sự đến khi xét xử là một qua trinh phức tạp, bao gồm nhiều hoạt động, nhiều giai đoạn khác nhau. mỗi giai đoạn thể hiện một phần của hoạt động tố tụng trong đó giai đoạn xét xử là giai đoạn rất quan trọng, mang tính quyết định.
Điều 10 Bo luật TTHS quy định "không ai có thể bị coi là có * Văn kien Đại hoi đại biểu toàn quốc Lin thứ VIII - NXBCT Quốc gia - Hà Nội - 1996, 1.132 NO tội và phải chịu hình phạt nếu không có bản án kết tội của Toà án đã có hiệu lực pháp luật. Xét xử sơ thấm là một giai doan của tố tụng hình sự, trong đó Toà tiến hành giải quyết và xử lý vụ án bang việc ra ban án hoặc các quyết định cần thiết khác nhằm quyết định về thực chất của vụ án. Một trong những đặc điểm của hoạt động xét xử của Toà án là có tinh tổ chức chặt chẽ về mặt pháp lý. Khi xét xử mot vụ việc cụ thể, Toà án phải tuân thủ theo những trình tự, thủ tục luật định một cách nghiêm ngặt, không được tuỳ tiện bo qua mot thủ tục nào.
Bộ luật tố tụng hình sự quy định chỉ tiết, chặt chẽ trình tự thủ tục và thẩm quyền trong việc giải quyết các vụ án hình sự. Một trong những quy định đó là quy định về thẩm quyền xét xử. Vi phạm về thẩm quyền xét xử có nghĩa là vi phạm quy định của pháp luật tố tụng, khi đó quyết định của Toà án sẽ bị kháng cáo, kháng nghị và vụ án sẽ được xét xử lại. Bộ luật tố tụng hình sự ra đời đã có ý nghĩa rất thiết thực cho các cơ quan tiến hành tố tụng nói chung và cho Toà án nói riêng trong hoạt động của mình.
Một trong những chế định quan trọng của luật tố tụng hình sự là chế định về thẩm quyền xét xử sơ thầm. Qua thực tiễn áp dụng chế định này đã có tác dụng rất tích cực trong hoạt động xét xử án hình sự. Tuy nhiên còn có những hạn chế nhất định do điều kiện về kinh tế - xã hội của nước ta đã thay đổi. đòi hỏi phải được sửa đổi.
bổ sung cho phù hợp. Trong khi đó qua nhiều năm. việc nghiên cứu về vấn dé này chưa nhiều và chi mới đánh giá ở một khía cạnh hẹp của vấn dé - chỉ đánh giá. xem xét một phần nhất định liên quan đến thâm quyền xét xử cua Toa an.
Những công trinh nghiên cứu được dang trên các sách báo Pháp lý còn rất ít. Đáng chú ý là công trình nghiên cứu của tác gia Võ Thọ - "Một số vấn đề về luật tố tụng hình sự" - Trong đó tác gia dé cập đến những vấn dé pho thông của tố tụng hình sự, những nguyên tác tố tụng, người tham gia tố tụng, các giai đoạn tố tụng, qua đó có thể nắm được bản chất của tố tụng hình su’. Tác gia Lê Kim Qué trong " Những điều cần biết về điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án” cũng chỉ phân tích, đánh giá một cách sơ lược về thẩm quyền xét xử của Toa án°. Tác giả Dang Quang Phương - Phó tiến sĩ, Viện trưởng Viện khoa học xét xử của Toà án nhân dân tôi caomới khái quát "vài nét về quá trình hình thành và phát triển của Toà án nhân dán."” gắn liền với sự phát triển về thẩm quyền xét xử cua Toà án.
Qua sự đánh giá trên cho thấy việc nghiên cứu một cách đầy đủ và toàn diện về thẩm quyền xét xử sơ thẩm của Toà án các cấp không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có ý nghĩa về mặt thực tiễn, góp phần tìm ra phương pháp đấu tranh phòng chống tội phạm thông qua công tác xét xử của Toà án. Tham quyền xét xử của Toà án các cấp là một chế định quan trọng trong pháp luật về tố tụng hình sự, bao gồm: thẩm quyền xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thấm nhưng mục đích nghiên cứu cua dé tài này chỉ giới hạn nghiên cứu các vấn đề có “A a? ~ è , » wa » ` 2 liên quan đến thấm quyền xét xử sơ thâm cua Toà án. Trước hết, mục đích của luận án là làm sáng tỏ quá trình phát triển những quy định về thẩm quyền xét xử của Toà án gán 3 Xem "Một số vấn dé về luật tố tụng hình sự" - NXB Pháp lý - Hà Noi 1985 ° Xem : Lé Kim Quế - Những điều cần biết vẻ điều tra, truy 16, xét xử và thi hanh án: NXB Pháp lý - Ha Nor 1989 “Xem : Đăng Quang Phương - Vài nét về quá trình hình thành và phat triển cua Toa an nhân dan - BP se Vem aANTTN £m @ Nai + GIỊ/ KHI PSUs UL. g3 17 241 liền với sự phát triển của hệ thống Toà án qua các thời kỳ từ năm 1945 đến nay, trong đó tập trung nhiều đến việc nghiên cứu thấm quyền xét xử sơ thẩm hình sự của Toà án các cấp theo pháp luật tố tung hình sự hiện hành.
Trên cơ sở đó, tác gia đưa ra các đề xuất, kiến nghị nham hoàn thiện pháp luật về thẩm quyển xét xử sơ thẩm hình sự của Toà án các cấp, góp phan nâng cao hiệu qua hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự nói chung và Toà an nói riêng. Mục dich và phạm vi nghiên cứu nói trên, đặt ra cho luận an giải quyết các nhiệm vụ cụ thể sau đây : ve , x Pig è z ° Pa ` 5 2 - SN - Khái quát về thâm quyền xét xử sơ thâm hình sự cua Toa án nhân dân các cấp từ năm 1945 đến trước khi có Bộ luật tố tụng hinh sự (1988); r3 è z ° ` } Ss 3 ^ ˆ z _ A“ - Thâm quyền xét xử sơ thâm của Toà án nhân dân các cấp theo pháp luật hiện hành; - Thực tiễn áp dụng pháp luật về thẩm quyền xét xử sơ thẩm hình sự và một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền xét xử sơ thâm hình sự cuả Toà án các cấp. Luận án được thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lê nin, trong quá trình nghiên cứu, tác gia đã su dụng tác phẩm của các nhà kinh điển của Chủ nghĩa mac - Lê nin. các văn kiện Đại hội Đảng cộng sản Việt Nam đề cập đến vấn đề củng cố pháp chế xã hội chủ nghĩa, cải cách và đổi mới hệ thống tư pháp ở nước ta.
Nội dung của luận án được tác giả hoàn thành dua trén những thông un chính thức đã được công bố, những bao cáo của một số cơ quan pháp luật ở trung ương và địa phương.