CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE THẢM QUYỀN GIẢI QUYÉT TRANH CHÁP ĐÁT DAI CỦA TÒA ÁN THEO THỦ TỤC TO TUNG DÂN SỰ 1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của thâm quyền giải quyết tranh chấp đất đai của Téa án theo thủ tục te tung dan sự 1. Khái tiệm thâm quyều giải quyết tranh chấp đất dai cña Tòa du theo tit tuc tô tung đâu see - Vé khái niệm tranh chấp đắt dai Từ xưa đền nay, dat dai luôn là tư liệu sản xuất chiêm lĩnh vai trò và vị trí đặc tiệt quan trọng, Cùng với sự phát triển của sản xuất va đời sóng, nhu cầu sử dung dat của con người ngày cảng lớn, phong phú và đa dang hon. Tranh chap dat đai là mét hiện tượng xã hội có thé xảy re trong bat ky hinh thái kinh té - xã hội nào.
Tại Việt Nam, tranh chấp dat dai đã trở thành một van dé phô biển trong nghiên cứu cũng như trong đời sóng Hiểu và năm vững khái niém tranh chấp đất dai sẽ là tiên đề giúp chúng ta làm rõ khát niém thêm quyên giải quyết trenh chấp dat đai. Dấu vay dén nay, cling ta vẫn chưa có định ngbiia chung thông nhật về tranh chấp đất dai Dưới góc độ ngôn ngữ, tranh chap được định nghĩa như sau: Theo Từ điền Tiêng Việt thông dung “Tranh chấp là bắt đồng. trải ngược nhau “` hay theo Từ dién Tiéng Việt phô thông “Tranh chấp là dau tranh, giằng co khi có ý kiến bắt đồng thường là ở trong vẫn đề quyên loi giữa hai bên”2. Theo Từ điễn giải thích thuật ngữ luật học, tranh chập trong các lĩnh vực dân su, kinh doanh, hợp đông được hiểu như sau “Tranh chấp dén sự có thé hiểu là những mâu thuẫn, bắt hòa về quyền và nghĩa vụ hợp pháp giữa các chủ thé tham gia vào quan hệ pháp luật dan sự 3.
Theo Từ dién Giải thích Thuật ngữ Luật học (Luật dat đai, Luật lao đông, Tư pháp quốc tô, “Tranh chấp đắt dai là phát sinh giữa các chit thé tham gia quan hệ pháp luật đất dai về quyền và ngiữa vụ trong quá trình quản lí và sử dung đất đai “®. Do đó, chúng ta có thé hiéu ' Nguyễn Nox Ý (2001), Từ điển Tiổng Fist thông diowg, NXB Giáo dục, Hà Nội. 2 Vien Ngôn ngữ học (2010), Từ ciên Tiếng Viết phổ thong, N3 Tử din bích khoa, Hi Nội, 34. ` Trường Daihoc Luật Hà Nội 2001), Từđiện Giất dhich Thuật ngit Luật học, Ha Nội, + tường Đại học Luật Hi Nội (1999), Từ điền Gi thích Tue ngit Luật học (Luật đất dei, Luật lao động Tí.
pháp quốc tế), NXB Công an nhân din, Hà Nội,tr. 74 10 tranh chap dat dai là những bat đông, mau thuần hay xung đột vệ lợi ích, về quyền giữa các chủ thé khi tham gia quan hệ pháp luật dat đai”. Trong các văn bản pháp luật, thuật ngữ tranh chap dat đai ở từng thời ky cũng được quy định khác nhau. Tại Luật dat đai năm 1987 và Luật Dat dai năm 1993, nhà lâm luật đều có sử dụng thuật ngữ “ranh chấp về quyên sử ding đất và tài sản gắn liền với đất” nương lại không đưa ra phân giải thích thuật ngữ.
Phải đến Luật Dat đai nếm 2003, lần đầu tiên khái niém tranh chap dat dai được giải thích Cu thể: “Tranh chấp đất dai là tranh chấp về quyên và ng]ữa vụ của người sử dung dat giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đại "5. Tinh than trên van được giữ nguyên khi Luật Dat đai năm 2013 ra đời”. V ay nên Bộ luật Tô tung dân sự năm 2015 (sau đây goi tat là Bộ luật Tổ tụng dan su) không sử dụng thuật ngữ “ranh chấp về quyên sử dung dat và tài sản gắn liền với đấtÊ tại Bộ luật Tô tung dân sự năm 2004 nữa ma thay thé bang thuật ngữ “tranh chấp đắt đa ” ° dé phù hợp với tinh thân của Luật Dat dai năm. Trên thực tế, dinh ng†ĩa trong Luật Dat đai hiện nay vẫn chua xác định rõ rang tranh chấp dat đai là tranh chap tong thé các quyền và ngiia vụ hay tranh chap tùng quyên và ngiĩa vu đơn lẻ của người sử dung dat do pháp luật dat dai quy đính hay thâm chí là cả tranh chấp về quyên và ngiĩa vụ của người sử dung dat khi tham gia nihững quan hệ khác.
Hệ quả là hiện nay con tôn tại nhiéu quan điểm khác nhau vệ phạm vi khái niệm tranh chap dat đai. Có quan điểm cho răng: tranh chap đất đai can hiéu theo ng†ĩa hep bao gồm những tranh chấp ai là người có quyền sử dung dat. Mat khác, có quan điểm khác lai cho rằng: tranh chap đất đai cân phải biểu theo ngiĩa rất réng không chi bao gém tranh chap ai là người có quyền sử dụng đất ma còn bao gồm các loại tranh châp quyên, ngiĩa vụ giữa các bên phát sinh trong quan hệ dân sự rw giao dich, hop đồng thừa ké, hôn nhân. có liên quan dén dat đai mà việc giải quyết tranh chấp nay có thé gián tiếp tác đông, ảnh hưởng tới quyền sử dụng dat Bài viết này sẽ làm rõ phạm vi của khái niém tranh chap dat đai và trên cơ sở đó, tác gid sé xác định thêm quyên dân sự của Tòa án trong giải quyết tranh: chap dat š Trường Đaihọc Luật Hà Nội (2021), Giáo tinh Luật Dit dai, NXB.
Công am nhân dân tr 401 ° Khoản 26 Điều 4 Luit Dit dink 2003. Khoản 24 Ðiều 3 Luật Dat dainim 2013. * Khoin 7 Điều 25 Bỏ nit To trng din sự năm 2005 ° Khoản 9 Điều 26 Bộ bật Tổ trng din synăm 2015 11 đai. Cu thể, tác giả sẽ tiép cân khai niém tranh chap dat dai theo nghĩa rông dưới hai dang là tranh chap ai là người có quyền sử dụng dat và tranh chap khác liên quan dén quyên sử dụng đất.
Bao gém: ( Tranh chấp ai là người có quyên sử dung đất là dang tranh chap xem ai là chủ thé có quyền được Nhà nước giao dat, tranh chap ranh giới, lỗi di chung hay doi lại quyền sử dung đất từ người dang sử dung đất, Gi Tranh chap khác liên quan đền quyền sử dung dat: tranh chap về giao dich, hop đồng dân sự liên quan dén dat dai (hợp đông chuyển nhượng chuyên đổi, góp von, tặng cho.); tranh chap về tai sản gắn liên với dat (nha ở và các kiên trúc khác), tranh châp về thừa kê quyên sử dụng đất, tranh chấp hôn rihân gia đình, tranh chap về mục dich sử dung dat. - Vé khái miém thẩm quyển giải quyết tranh chấp đắt dai của Tòa dn theo thit tực tổ ting dân sự Nhà nước được xây dựng từ khê ước xã hội với muc đích bảo vệ con người. Nhà nước ra đời với chức năng chủ yêu là điêu hòa xã hội, duy trì sự ôn định trật tự của xã hội theo một trình tự nhật dinh Trong quá trình hoạt đông, Nhà nước không thé tự minh làm hết tat cả các công việc mà phải trao quyền cho các cơ quan chuyên môn. để các cơ quan này nhân danh nhà nước thực hiện các nhiém vụ được giao trong pham vi quyền hen nhất định Đây là nên móng cho thuật ngữ “thêm quyên” xuất hiện.
Trong bai việt, tác giả sẽ tiép can khái niệm thâm quyên trên phương điện thậm quyền pháp lý Dưới góc độ ngôn ngữ, thâm quyên được hiệu "quyền xem xét, kết luận và đinh đoạt một van đề theo pháp luật 1Ö hay cũng có thé hiểu là “tổng hop các quyển và ngiữa vụ hành đồng quyét đình của cơ quantổ chức thuộc hé thống bộ may nhà nước do pháp luật gy định “1! Mặt khác, Từ điễn Giải thích từ ngữ Luật học (Luật Dan sự, Luật Hôn nlhên và gia đính, Luật Tổ tụng dân sự) cũng nêu lên định nghiia “tẩm quyển dân sự của Tòa án nhân dân được hiểu là thẩm quyển của Tòa cin trong việc em xét. giải quyết các việc theo thit tục tố ting dan sư “12 Trong khoa học pháp lý, !9 Viên ngôn ngữ học, Từ điển tiếng Việt. NXB Đà Nẵng, 2003,tr, 922. ' 7 điển Luật hoc, NB Từ ditm bách khoa, Hi N6 !? Trường Đại học Luật Hà Nội (1999), Từ điển Gil thich từ ngữ: Luật học (Luật Dân sịc Luật Hén nhân và gia đòn, Luật TỔ nng dân su), NXB Công ma nhân din 12 theo tác giả Lê Thị Hà: “Thẩm quyển là tổng hop các quyền mà pháp luật quy dinh cho một cơ quan, tổ chức hoặc một công chức được xem xét giải quyết những công việc cụ thể trong lĩnh vực và phạm vi nhất định nhằm thực hiện chức năng của bộ mắt nhà nước “J3 Từ đó, có thé thay răng thâm quyên gắn liền với chức năng, nhiệm vu của các cơ quan trong bộ may nha nước.
Su phân định quyên là điều kiện cân thiết để đảm bảo cho bộ máy nhà nước hoạt động khoa học, trơn tru, tránh sự chồng chéo. Trong các văn bản pháp luật, nhiém vụ, chức năng của Tòa án đã được ghi rõ là bảo vệ công lý. bảo vệ quyên con người, quyén công dan, bảo vệ chế độ xã hội chỉ: ngiữa. bảo về lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hop pháp của tổ chức, cá nhân)$.
Dé đâm bảo thực hiện nhiệm vụ, chức năng vên có thì thâm quyền của Tòa án được quy định theo hướng giới han xét xử. Tòa dn nhân danh nước Cộng hòa xã hội chủ nghiia Viét Nam xét xứ các vu án hình sự. dén sự, hôn nhân và gia đình, lạnh doanh, thương mại, lao đồng hành chính và giải quyết các việc khác theo quy định của pháp IuậfÝ. Tòa án 1à cơ quan xét xử của Nhà nước, nhân đanh Nha nước để thực hiện mat trong các lĩnh vực quyên lực Nhà nước đó là quyên tư pháp.
Tòa án có thâm quyên gai quyết các vụ án hình sự, hôn nhân gia định, dân sự, lao động, kính tê, hành chính. và những vu việc khác theo quy định của pháp luật. Vi các vụ việc có tinh chất khác nhau được giải quyết theo các thủ tục khác nhau. Do đó, pham vi thâm quyên giải quyết các vụ việc của Tòa án cũng khác nhau giữa thâm quyền vé dân sự thậm quyền về hình.
sự, thâm quyền về hành chính Trong đó, các vu việc dân sự, hôn nhân gia đính, kinh doanh thương mai, lao động có đặc điểm là những vụ việc phát sinh tir quan hệ pháp luật mang tính chất “tu”, được hình thành trên cơ sở bình đẳng, tư do, tự nguyện, thöa thuận, tu định đoạt.