Luận án về việc tăng cường minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam

Minh bạch thông tin là một yếu tố quan trọng trong quản lý doanh nghiệp nhà nước. 174 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân · 2023.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Tăng Cường Minh Bạch Thông Tin Doanh Nghiệp Nhà Nước Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ MINH BẠCH THÔNG TIN TẠI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 1.1. Lý luận chung về minh bạch thông tin doanh nghiệp
• 1.1.1. Thông tin doanh nghiệp
• 1.1.2. Minh bạch thông tin
• 1.2. Phân loại thông tin doanh nghiệp
• 1.2.1. Theo nội dung của thông tin
• 1.2.2. Theo tính chất bắt buộc của thông tin
• 1.3. Vai trò của minh bạch thông tin trong nền kinh tế
• 1.3.1. Đối với doanh nghiệp
• 1.3.2. Đối với các bên liên quan của doanh nghiệp
• 1.3.3. Đối với các cơ quan quản lý nhà nước và nền kinh tế quốc dân
• 1.4. Một số lý thuyết liên quan đến minh bạch thông tin
• 1.4.1. Lý thuyết thông tin bất cân xứng
• 1.4.2. Lý thuyết đại diện
• 1.4.3. Lý thuyết thông tin hữu ích
• 1.5. Lý luận chung về doanh nghiệp nhà nước và minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước
• 1.5.1. Khái niệm doanh nghiệp nhà nước
• 1.5.2. Vai trò của doanh nghiệp nhà nước
• 1.5.3. Mô hình quản lý vốn tại DNNN
• 1.5.4. Đặc điểm của minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước
• 1.5.5. Nội dung của minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước
• 1.5.5.1. Minh bạch thông tin bắt buộc
• 1.5.5.2. Minh bạch thông tin tự nguyện
• 1.5.6. Các tiêu chí đánh giá minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước
• 1.5.6.1. Tính thích hợp
• 1.5.6.2. Tính tin cậy
• 1.5.6.3. Tính kịp thời
• 1.5.6.4. Khả năng tiếp cận dễ dàng và rộng rãi
• 1.5.6.5. Trách nhiệm của bên công bố thông tin
• 1.5.7. Các nhân tố tác động đến minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước
• 1.5.7.1. Các nhân tố bên ngoài doanh nghiệp nhà nước
• 1.5.7.2. Các nhân tố bên trong doanh nghiệp nhà nước
• 1.5.8. Kinh nghiệm minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước ở một số quốc gia
• 1.5.8.1. Đặc điểm doanh nghiệp nhà nước ở Hàn Quốc và Malaysia
• 1.5.8.2. Đặc điểm doanh nghiệp nhà nước ở Hàn Quốc
• 1.5.8.3. Đặc điểm doanh nghiệp nhà nước ở Malaysia
• 1.5.8.4. Kinh nghiệm về minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước của Hàn Quốc và Malaysia
• 1.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. THỰC TRẠNG MINH BẠCH THÔNG TIN TẠI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát về doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam
• 2.1.1. Vị trí, vai trò của DNNN tại Việt Nam
• 2.1.2. Quá trình đổi mới doanh nghiệp Nhà nước
• 2.1.3. Số lượng doanh nghiệp nhà nước
• 2.1.4. Số lượng người lao động làm việc tại các doanh nghiệp nhà nước
• 2.1.5. Giá trị tài sản cố định và đầu tư tài chính dài hạn tại các DNNN
• 2.1.6. Mô hình tổ chức doanh nghiệp nhà nước
• 2.1.7. Mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước
• 2.1.8. Kết quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp nhà nước Việt Nam
• 2.1.8.1. Kết quả hoạt động kinh doanh chung
• 2.1.8.2. Kết quả hoạt động kinh doanh của DNNN do Nhà nước sở hữu 100% vốn
• 2.1.8.3. Kết quả hoạt động kinh doanh của DNNN cổ phần hóa niêm yết
• 2.1.9. Đánh giá chung về doanh nghiệp nhà nước Việt Nam
• 2.2. Thực trạng quy định pháp luật về minh bạch thông tin tại DNNN
• 2.2.1. Quy định đối với DNNN do Nhà nước sở hữu 100% vốn
• 2.2.1.1. Nghị định số 81/2015/NĐ-CP ngày 18 tháng 9 năm 2015 về công bố thông tin doanh nghiệp nhà nước
• 2.2.1.2. Các quy định khác có liên quan
• 2.2.2. Quy định đối với doanh nghiệp có vốn góp của Nhà nước từ 50% trở lên và dưới 100%
• 2.2.2.1. Luật Doanh nghiệp 2014
• 2.2.2.2. Luật Chứng khoán năm 2006 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán năm 2010
• 2.2.2.3. Thông tư số 155/2015/TT-BTC (Thông tư 155) hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán
• 2.2.2.4. Thông tư 121/2012/TT-BTC ngày 26/7/2012 của Bộ Tài chính quy định về quản trị công ty áp dụng cho các công ty đại chúng
• 2.2.3. Các quy định về xử phạt vi phạm quy định công bố thông tin
• 2.2.4. Đánh giá về quy định pháp luật liên quan đến minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước
• 2.3. Thực trạng minh bạch thông tin tại Doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam
• 2.3.1. Minh bạch thông tin bắt buộc
• 2.3.1.1. Đối với DNNN không niêm yết
• 2.3.1.2. Đối với DNNN niêm yết trên thị trường chứng khoán
• 2.3.2. Minh bạch thông tin tự nguyện
• 2.3.2.1. Đối với DNNN không niêm yết
• 2.3.2.2. Đối với DNNN niêm yết trên TTCK
• 2.3.3. Phân tích các nhân tố tài chính ảnh hưởng đến minh bạch thông tin tại DNNN
• 2.3.3.1. Xây dựng mô hình
• 2.3.3.2. Mô tả thống kê và tương quan
• 2.3.3.3. Kết quả hồi quy
• 2.3.4. Đánh giá về tình hình minh bạch thông tin tại DNNN
• 2.3.4.1. Kết quả đạt được
• 2.3.4.2. Một số nguyên nhân của hạn chế
• 2.3.4.3. Nguyên nhân từ DNNN
• 2.3.4.4. Nguyên nhân bên ngoài DNNN
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG MINH BẠCH THÔNG TIN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng thực hiện minh bạch thông tin của DNNN ở Việt Nam thời gian tới
• 3.2. Các giải pháp tăng cường minh bạch thông tin đối với DNNN Việt Nam
• 3.2.1. Tăng cường hiệu quả kinh doanh của các DNNN
• 3.2.2. Hoàn thiện hệ thống quản trị công ty
• 3.2.3. Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của nhà quản lý DNNN đối với minh bạch thông tin
• 3.2.4. Xây dựng Bộ quy tắc ứng xử và đạo đức trong Doanh nghiệp Nhà nước
• 3.2.5. Phát triển hệ thống thông tin trong doanh nghiệp
• 3.2.6. Chú trọng đến minh bạch thông tin phát triển bền vững của DNNN
• 3.3. Kiến nghị đối với cơ quan đại diện sở hữu
• 3.3.1. Xây dựng và triển khai báo cáo tích hợp của DNNN theo thông lệ quốc tế
• 3.3.2. Xây dựng một bộ công cụ giám sát hoạt động DNNN theo thông lệ tốt trên thế giới
• 3.3.3. Xây dựng hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin để vận hành chức năng đại diện chủ sở hữu của cơ quan đại diện chủ sở hữu
• 3.3.4. Áp dụng bộ quy tắc về quản trị công ty dành cho DNNN
• 3.4. Kiến nghị đối với cơ quan quản lý Nhà nước và các bên liên quan khác
• 3.4.1. Đẩy mạnh quá trình cổ phần hóa, giảm sở hữu Nhà nước, xóa bỏ ưu đãi cho DNNN
• 3.4.2. Đổi mới mô hình quản lý DNNN
• 3.4.3. Cải thiện khung pháp luật đối với công bố thông tin DNNN
• 3.4.3.1. Thống nhất các quy định về công bố thông tin DNNN
• 3.4.3.2. Cụ thể hóa các quy định về xử phạt vi phạm công bố thông tin
• 3.4.4. Các kiến nghị khác
• 3.4.4.1. Làm rõ cơ chế giám sát đối với cơ quan đại diện chủ sở hữu
• 3.4.4.2. Tiến tới áp dụng các chuẩn mực kế toán và kiểm toán quốc tế cho DNNN
• 3.4.4.3. Nâng cao khả năng truy trách nhiệm giải trình của nhà nước từ phía người dân
• 3.4.4.4. Tăng cường vai trò của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập
• 3.4.4.5. Tăng cường vai trò của các cơ quan truyền thông, cơ quan nghiên cứu, người dân trong việc giám sát minh bạch thông tin tại DNNN
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Lý luận chung về minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước

Minh bạch thông tin là một yếu tố quan trọng trong quản lý doanh nghiệp nhà nước. Minh bạch thông tin không chỉ giúp tăng cường quản lý doanh nghiệp nhà nước mà còn tạo điều kiện cho các bên liên quan có thể giám sát và đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Theo lý thuyết thông tin bất cân xứng, việc công khai thông tin giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường trách nhiệm giải trình của các nhà quản lý. Thông tin doanh nghiệp cần được phân loại theo nội dung và tính chất bắt buộc, từ đó xác định rõ vai trò của minh bạch thông tin trong nền kinh tế. Đối với doanh nghiệp nhà nước, việc công khai thông tin không chỉ là nghĩa vụ mà còn là quyền lợi của người dân, giúp họ có thể tham gia vào quá trình giám sát và quản lý. Các tiêu chí đánh giá minh bạch thông tin bao gồm tính thích hợp, tính tin cậy và khả năng tiếp cận dễ dàng.

1.1. Vai trò của minh bạch thông tin trong nền kinh tế

Minh bạch thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng lòng tin giữa doanh nghiệp và các bên liên quan. Đối với doanh nghiệp nhà nước, minh bạch thông tin giúp cải thiện hiệu quả hoạt động và giảm thiểu các rủi ro trong quản lý. Các cơ quan quản lý nhà nước cần có chính sách rõ ràng về minh bạch tài chính để đảm bảo rằng thông tin được công khai đầy đủ và kịp thời. Việc này không chỉ giúp doanh nghiệp nhà nước hoạt động hiệu quả hơn mà còn tạo điều kiện cho các nhà đầu tư và công chúng có thể đưa ra quyết định đúng đắn. Theo OECD, việc tăng cường minh bạch thông tin là một trong những nguyên tắc cơ bản để đánh giá quản trị doanh nghiệp, từ đó nâng cao trách nhiệm giải trình và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước.

II. Thực trạng minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam

Tại Việt Nam, thực trạng minh bạch thông tin tại các doanh nghiệp nhà nước vẫn còn nhiều hạn chế. Mặc dù đã có nhiều quy định pháp luật về minh bạch thông tin, nhưng việc thực hiện vẫn chưa đạt yêu cầu. Nhiều doanh nghiệp nhà nước không công bố thông tin hoặc công bố không đầy đủ, dẫn đến tình trạng minh bạch thông tin thấp. Theo báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, chỉ có 265/622 doanh nghiệp gửi báo cáo về tình hình công bố thông tin. Điều này cho thấy sự thiếu nghiêm túc trong việc thực hiện các quy định về minh bạch thông tin. Các nhân tố bên ngoài và bên trong doanh nghiệp đều ảnh hưởng đến tình hình này. Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình, từ việc nâng cao nhận thức của nhà quản lý đến việc hoàn thiện khung pháp lý về minh bạch thông tin.

2.1. Đánh giá về quy định pháp luật liên quan đến minh bạch thông tin

Các quy định pháp luật về minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước đã được ban hành, nhưng việc thực hiện còn nhiều bất cập. Nghị định số 81/2015/NĐ-CP quy định về công bố thông tin doanh nghiệp nhà nước chưa được áp dụng đồng bộ. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa tuân thủ nghiêm túc các quy định này, dẫn đến tình trạng minh bạch thông tin không đạt yêu cầu. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp để đảm bảo rằng các quy định về minh bạch thông tin được thực hiện đầy đủ và hiệu quả. Việc này không chỉ giúp nâng cao trách nhiệm giải trình mà còn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nhà nước hoạt động hiệu quả hơn.

III. Giải pháp tăng cường minh bạch thông tin tại các doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam

Để tăng cường minh bạch thông tin tại các doanh nghiệp nhà nước, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần hoàn thiện hệ thống quản trị công ty, đảm bảo rằng các quy định về minh bạch thông tin được thực hiện nghiêm túc. Thứ hai, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của nhà quản lý đối với minh bạch thông tin. Việc xây dựng Bộ quy tắc ứng xử và đạo đức trong doanh nghiệp nhà nước cũng rất cần thiết. Thứ ba, phát triển hệ thống thông tin trong doanh nghiệp để đảm bảo rằng thông tin được công khai đầy đủ và kịp thời. Cuối cùng, cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý nhà nước để thúc đẩy quá trình cổ phần hóa và giảm sở hữu nhà nước, từ đó tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước.

3.1. Kiến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước

Cần có các kiến nghị cụ thể đối với cơ quan quản lý nhà nước để tăng cường minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước. Đẩy mạnh quá trình cổ phần hóa, giảm sở hữu nhà nước và xóa bỏ ưu đãi cho doanh nghiệp nhà nước là những bước đi cần thiết. Cải thiện khung pháp luật đối với công bố thông tin, thống nhất các quy định về công bố thông tin và cụ thể hóa các quy định về xử phạt vi phạm công bố thông tin cũng rất quan trọng. Ngoài ra, cần nâng cao khả năng truy trách nhiệm giải trình của nhà nước từ phía người dân, tăng cường vai trò của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập và các cơ quan truyền thông trong việc giám sát minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

• Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu
  Luận án khai thác vấn đề bất cân xứng thông tin trong quản trị doanh nghiệp nhà nước (DNNN) – một hiện tượng “đại diện‑chủ” làm giảm tính minh bạch, gây lãng phí tài nguyên quốc gia và cản trở hiệu quả kinh doanh. Các nghiên cứu quốc tế (OECD, Standard & Poor’s, các nghiên cứu ở Hàn Quốc, Malaysia, Nga, Hungary) đã chỉ ra mức độ minh bạch của DNNN thường thấp hơn so với doanh nghiệp tư nhân. Tại Việt Nam, báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2017) cho thấy chỉ 265/622 DNNN (≈ 42 %) gửi báo cáo thông tin đầy đủ, còn lại gặp khó khăn trong công khai, kịp thời và đầy đủ. Khoảng trống nghiên cứu là thiếu một công trình tổng hợp toàn diện về thực trạng, các nhân tố ảnh hưởng và giải pháp tăng cường minh bạch thông tin tại DNNN Việt Nam.

• Mục tiêu, câu hỏi/giả thuyết nghiên cứu

  1. Đánh giá thực tế thực hiện minh bạch thông tin ở các DNNN Việt Nam và so sánh giữa DNNN niêm yết và không niêm yết.
  2. Xác định các nhân tố (vĩ mô và vi mô) tác động đến mức độ minh bạch thông tin và đo lường mức độ ảnh hưởng.
  3. Đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao minh bạch thông tin trong giai đoạn tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước.

• Đối tượng, phạm vi

  • Đối tượng: Các vấn đề lý luận và thực tiễn về minh bạch thông tin tại DNNN ở Việt Nam.
  • Phạm vi nội dung: Các DNNN có ít nhất 50 % vốn cổ phần thuộc sở hữu Nhà nước, phân tích dữ liệu công khai (báo cáo tài chính, báo cáo thường niên), khảo sát (2016‑2018) và phỏng vấn các cán bộ quản lý DNNN.
  • Phạm vi không gian: Toàn quốc, không tập trung vào DNNN cụ thể.
  • Phạm vi thời gian: Dữ liệu tài chính 2010‑2017; khảo sát minh bạch thông tin 2016‑2018.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

• Các hướng nghiên cứu trước (được trích dẫn trong văn bản)

  • OECD (2010) “Accountability and Transparency: A guide for state ownership” – khung 5 nguyên tắc đánh giá quản trị DNNN.
  • OECD & CAF (2014) “Transparency and Accountability Frameworks for Latin American State‑Owned Enterprises”.
  • Penfold, Oneto, Rodríguez Guzmán (2015) – chỉ số minh bạch thông tin cho 105 DNNN ở 13 quốc gia Mỹ Latinh.
  • Kochetygova et al. (2005) – nghiên cứu về minh bạch DNNN tại Nga (độ trung bình 47 %).
  • Hungarian Transparency Initiative (2014) – khảo sát 66 DNNN Hungary, đưa ra khung chỉ số TTI, KII, EII, AII.
  • Nghiên cứu trong nước:
    • World Bank (2014) – “Transparency in the Corporate Governance of State‑Owned Enterprises”.
    • Smith & Lê Duy Bình (2013) – báo cáo World Bank về thực trạng minh bạch DNNN Việt Nam.
    • TRAC Việt Nam (2017) – đánh giá 30 doanh nghiệp lớn nhất, trong đó 10 DNNN đạt điểm 32 % về minh bạch cấu trúc sở hữu.

• Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

  • Thiếu nghiên cứu định lượng toàn diện về các nhân tố tài chính (quy mô, đòn bẩy, ROA, ROE) ảnh hưởng tới minh bạch thông tin tại DNNN Việt Nam.
  • Chưa có mô hình đo lường chỉ số minh bạch (kết hợp thông tin bắt buộc và tự nguyện) dành riêng cho DNNN Việt Nam.
  • Các giải pháp thực tiễn chưa được đề xuất dựa trên phân tích thực trạng và mô hình thống kê, mà chủ yếu là khái quát theo các nghiên cứu quốc tế.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Lý thuyết, khái niệm, khung phân tích

Lý thuyết	Nội dung chính (theo văn bản)
Lý thuyết thông tin bất cân xứng	Đưa ra ba hình thức bất cân xứng (thời gian, khối lượng, chất lượng). Giải thích lựa chọn bất lợi và rủi ro đạo đức (Akerlof 1970, Spence 1973, Stiglitz 1975).
Lý thuyết đại diện (agency theory)	Mối quan hệ principal‑agent giữa cổ đông (principal) và nhà quản lý (agent). Các chi phí: giám sát, ràng buộc, chi phí cơ hội. Ảnh hưởng tới quyết định công bố thông tin (Jensen & Meckling 1976).
Lý thuyết thông tin hữu ích	Thông tin tài chính được cung cấp để hỗ trợ quyết định, nhấn mạnh tính hữu ích (1970 s). Ứng dụng trong đánh giá độ tin cậy của báo cáo tài chính DNNN.
Khung đánh giá minh bạch OECD (2010)	5 tiêu chí: khung pháp luật, vai trò chủ sở hữu, đối xử công bằng, công bố thông tin, hội đồng quản trị.

Phương pháp nghiên cứu

Giai đoạn	Phương pháp	Nội dung thực hiện
Nghiên cứu định tính	Tổng quan tài liệu, phân tích nội dung pháp luật, hướng dẫn, báo cáo quốc tế và trong nước.	Thu thập tài liệu thứ cấp (luật, Nghị định 81/2015, các nghiên cứu trước).
Nghiên cứu định lượng	Xây dựng chỉ số minh bạch (công bắt buộc + tự nguyện) → Đánh giá thực trạng. Phân tích thống kê mô tả (số lượng DNNN, lao động, tài sản, doanh thu). Hồi quy đa biến (Stata) để đo ảnh hưởng của các nhân tố tài chính (quy mô, đòn bẩy, ROA, ROE) tới chỉ số minh bạch.	Dữ liệu tài chính 2010‑2017, khảo sát 2016‑2018 (bảng khảo sát “minh bạch thông tin bắt buộc” và “tự nguyện”).
Nguồn tư liệu/dữ liệu	- Báo cáo tài chính, báo cáo thường niên của DNNN (2010‑2017). - Khảo sát qua bảng hỏi (đánh giá 5 tiêu chí minh bạch). - Phỏng vấn sâu với cán bộ quản lý DNNN và cơ quan quản lý Nhà nước.	Dữ liệu thứ cấp từ Bộ Kế hoạch & Đầu tư, các cơ quan đại diện sở hữu, website DNNN, các tài liệu OECD, World Bank.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1 : Lý luận chung về minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước

• Trình bày khái niệm “thông tin”, “minh bạch thông tin”, phân loại thông tin (tài chính vs phi tài chính; bắt buộc vs tự nguyện).
• Giới thiệu các lý thuyết nền tảng (bất cân xứng, đại diện, thông tin hữu ích).
• Khảo sát các mô hình quản lý vốn DNNN (phi tập trung, tập trung dưới công ty nắm giữ vốn, tập trung dưới cơ quan Nhà nước).
• Phân tích vai trò của minh bạch thông tin đối với doanh nghiệp, các bên liên quan và nền kinh tế quốc dân.

Chương 2 : Thực trạng minh bạch thông tin tại các doanh nghiệp nhà nước Việt Nam

• Phân tích thống kê (số lượng DNNN, lao động, tài sản cố định, đầu tư tài chính, doanh thu 2010‑2017).
• Kết quả khảo sát: độ tuân thủ Nghị định 81/2015, mức độ công bố thông tin bắt buộc và tự nguyện tại DNNN có niêm yết vs không niêm yết (bảng khảo sát minh bạch thông tin bắt buộc và tự nguyện).
• So sánh quốc tế: kinh nghiệm minh bạch tại Hàn Quốc và Malaysia (các chỉ tiêu, cơ chế giám sát).
• Hệ số tương quan và kết quả hồi quy (hai nhóm DNNN: không niêm yết và niêm yết) – xác định các biến tài chính có hệ số tương quan dương (quy mô, ROA, ROE) và các biến không có tác động đáng kể (theo kết quả hồi quy được trình bày).

Chương 3 : Giải pháp tăng cường minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam

• Định hướng thực hiện minh bạch thông tin (các giai đoạn: thí điểm, mở rộng).
• Giải pháp dành cho DNNN: nâng cao hiệu quả quản trị (cải thiện hệ thống thông tin, xây dựng quy tắc ứng xử), khuyến khích công khai tự nguyện, triển khai báo cáo tích hợp chuẩn quốc tế.
• Kiến nghị cho cơ quan đại diện sở hữu: thiết lập cổng thông tin trung ương, triển khai thưởng/phạt, chuẩn hoá quy định pháp luật, đồng bộ hoá đánh giá minh bạch.
• Kiến nghị cho cơ quan quản lý Nhà nước: tăng cường giám sát, thống nhất quy định, xây dựng công cụ giám sát điện tử, áp dụng chuẩn mực kế toán và kiểm toán quốc tế.

---

Kết quả và những đóng góp mới

1. Công trình nghiên cứu đầu tiên tổng hợp lý luận và thực tiễn minh bạch thông tin tại DNNN Việt Nam, bao gồm khái niệm, khung pháp lý, mô hình quản lý vốn và các tiêu chí đánh giá.
2. Xây dựng chỉ số đo lường mức độ minh bạch (kết hợp thông tin bắt buộc và tự nguyện) cho DNNN Việt Nam, cho phép so sánh giữa DNNN niêm yết và không niêm yết.
3. Phân tích định lượng cho thấy:
   • DNNN có quy mô lớn và kết quả hoạt động tốt (ROA, ROE cao) có xu hướng công bố thông tin tốt hơn.
   • Nhóm DNNN không niêm yết thường có mức độ minh bạch thấp hơn so với nhóm niêm yết.
4. Đề xuất giải pháp thực tiễn: lộ trình thí điểm tại một số DNNN lớn, xây dựng cổng thông tin trung ương, thiết lập bộ quy tắc ứng xử và báo cáo tích hợp, và áp dụng cơ chế thưởng/phạt dựa trên chỉ số minh bạch.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Không thu thập dữ liệu nội bộ chi tiết của từng DNNN (do hạn chế truy cập hệ thống quản trị thông tin), nên phân tích dựa chủ yếu trên thông tin công khai. Mô hình hồi quy chỉ xét các nhân tố tài chính; các yếu tố hành vi, văn hoá và môi trường chính trị chưa được đưa vào.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  1. Mở rộng mẫu nghiên cứu sang các DNNN cụ thể để phân tích sâu hơn về cơ chế tác động nội bộ.
  2. Kết hợp các yếu tố vi mô (đặc trưng quản trị, cấu trúc HĐQT, hệ thống kiểm soát nội bộ) vào mô hình hồi quy.
  3. Thử nghiệm các chính sách thưởng/phạt trong môi trường thực tiễn và đo lường hiệu quả lâu dài.
  4. So sánh chéo với các quốc gia có mô hình DNNN tương đồng (ví dụ: Indonesia, Thái Lan) để rút ra bài học đa dạng.

---

Giá trị tham khảo

• Nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản trị doanh nghiệp, Kinh tế công và Luật doanh nghiệp có thể dùng làm cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu.
• Giảng viên đào tạo môn “Quản trị doanh nghiệp nhà nước” hoặc “Quản trị rủi ro thông tin” có thể khai thác các chương về lý thuyết và khung pháp lý.
• Nhà làm chính sách tại các bộ, cơ quan quản lý Nhà nước (Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Tài chính, các cơ quan đại diện sở hữu) có thể áp dụng các kiến nghị về chuẩn hoá quy định và cơ chế giám sát.
• Quản trị viên DNNN sẽ tìm thấy các giải pháp thực tiễn về nâng cao hệ thống thông tin, báo cáo tích hợp và cải tiến quản trị công ty.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án đã xác định được bao nhiêu DNNN đang thực hiện minh bạch thông tin theo Nghị định 81/2015?

   • Chỉ 265 trong số 622 DNNN (≈ 42 %) đã gửi báo cáo đầy đủ đến Bộ Kế hoạch & Đầu tư năm 2017.

2. Những nhân tố tài chính nào có ảnh hưởng tích cực đến mức độ minh bạch thông tin?

   • Quy mô doanh nghiệp (tổng tài sản cố định, doanh thu), ROA, ROE và đòn bẩy tài chính cho thấy hệ số tương quan dương với chỉ số minh bạch.

3. Có sự khác biệt đáng kể về minh bạch giữa DNNN niêm yết và không niêm yết không?

   • Đúng. DNNN niêm yết trên thị trường chứng khoán thường đạt điểm minh bạch cao hơn (theo bảng khảo sát) so với DNNN không niêm yết.

4. Luận án đề xuất giải pháp nào để nâng cao minh bạch thông tin trong giai đoạn đầu?

   • Thí điểm tại một số DNNN lớn, thiết lập cổng thông tin trung ương, xây dựng bộ quy tắc ứng xử và báo cáo tích hợp theo chuẩn quốc tế, đồng thời áp dụng cơ chế thưởng/phạt dựa trên chỉ số minh bạch.

5. Kết quả hồi quy cho thấy các nhân tố nào không có tác động đáng kể?

   • Trong mô hình hồi quy đa biến, các biến độ tuổi doanh nghiệp và số lượng nhân viên không đạt mức ý nghĩa thống kê (p > 0.05).

---

Kết luận

Luận án “Tăng cường minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam” đã xác định thực trạng thấp của minh bạch thông tin, đặc biệt ở các DNNN không niêm yết, và làm rõ các nhân tố tài chính quan trọng ảnh hưởng tới mức độ công bố. Bằng việc xây dựng chỉ số đo lường riêng và đề xuất lộ trình thí điểm, nghiên cứu không chỉ đóng góp lý luận mà còn cung cấp hướng đi thực tiễn cho nhà quản lý, cơ quan sở hữu và các bên liên quan nhằm nâng cao tính trách nhiệm giải trình và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. 68 THỰC TRẠNG MINH BẠCH THÔNG TIN TẠI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM. Khái quát về doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam. Vị trí, vai trò của DNNN tại Việt Nam.

Quá trình đổi mới doanh nghiệp Nhà nước. Số lượng doanh nghiệp nhà nước. Số lượng người lao động làm việc tại các doanh nghiệp nhà nước. Giá trị tài sản cố định và đầu tư tài chính dài hạn tại các DNNN.

Mô hình tổ chức doanh nghiệp nhà nước. Mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước .8 Kết quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp nhà nước Việt Nam .1 Kết quả hoạt động kinh doanh chung. Kết quả hoạt động kinh doanh của DNNN do Nhà nước sở hữu 100% vốn. Kết quả hoạt động kinh doanh của DNNN cổ phần hóa niêm yết.

Đánh giá chung về doanh nghiệp nhà nước Việt Nam. Thực trạng quy định pháp luật về minh bạch thông tin tại DNNN. Quy định đối với DNNN do Nhà nước sở hữu 100% vốn. Nghị định số 81/2015/NĐ-CP ngày 18 tháng 9 năm 2015 về công bố thông tin doanh nghiệp nhà nước .2 Các quy định khác có liên quan.

Quy định đối với doanh nghiệp có vốn góp của Nhà nước từ 50% trở lên và dưới 100%.1 Luật Doanh nghiệp 2014. Luật Chứng khoán năm 2006 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán năm 2010. Thông tư số 155/2015/TT-BTC (Thông tư 155) hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán. Thông tư 121/2012/TT-BTC ngày 26/7/2012 của Bộ Tài chính quy định về quản trị công ty áp dụng cho các công ty đại chúng.

Các quy định về xử phạt vi phạm quy định công bố thông tin. Đánh giá về quy định pháp luật liên quan đến minh bạch thông tin tại doanh nghiệp nhà nước. Thực trạng minh bạch thông tin tại Doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam. Minh bạch thông tin bắt buộc.

Đối với DNNN không niêm yết. Đối với DNNN niêm yết trên thị trường chứng khoán. Minh bạch thông tin tự nguyện. Đối với DNNN không niêm yết.

Đối với DNNN niêm yết trên TTCK. Phân tích các nhân tố tài chính ảnh hưởng đến minh bạch thông tin tại DNNN. Xây dựng mô hình. Mô tả thống kê và tương quan.

Kết quả hồi quy. Đánh giá về tình hình minh bạch thông tin tại DNNN. Kết quả đạt được. Một số nguyên nhân của hạn chế.

Nguyên nhân từ DNNN. Nguyên nhân bên ngoài DNNN .117 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 119 CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG MINH BẠCH THÔNG TIN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM. Định hướng thực hiện minh bạch thông tin của DNNN ở Việt Nam thời gian tới.

Các giải pháp tăng cường minh bạch thông tin đối với DNNN Việt Nam. Tăng cường hiệu quả kinh doanh của các DNNN. Hoàn thiện hệ thống quản trị công ty. Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của nhà quản lý DNNN đối với minh bạch thông tin.

Xây dựng Bộ quy tắc ứng xử và đạo đức trong Doanh nghiệp Nhà nước. Phát triển hệ thống thông tin trong doanh nghiệp .6 Chú trọng đến minh bạch thông tin phát triển bền vững của DNNN. Kiến nghị đối với cơ quan đại diện sở hữu. Xây dựng và triển khai báo cáo tích hợp của DNNN theo thông lệ quốc tế.

Xây dựng một bộ công cụ giám sát hoạt động DNNN theo thông lệ tốt trên thế giới. Xây dựng hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin để vận hành chức năng đại diện chủ sở hữu của cơ quan đại diện chủ sở hữu. Áp dụng bộ quy tắc về quản trị công ty dành cho DNNN. Kiến nghị đối với cơ quan quản lý Nhà nước và các bên liên quan khác.

Đẩy mạnh quá trình cổ phần hóa, giảm sở hữu Nhà nước, xóa bỏ ưu đãi cho DNNN. Đổi mới mô hình quản lý DNNN. Cải thiện khung pháp luật đối với công bố thông tin DNNN. Thống nhất các quy định về công bố thông tin DNNN.

Cụ thể hóa các quy định về xử phạt vi phạm công bố thông tin. Các kiến nghị khác. Làm rõ cơ chế giám sát đối với cơ quan đại diện chủ sở hữu. Tiến tới áp dụng các chuẩn mực kế toán và kiểm toán quốc tế cho DNNN.

Nâng cao khả năng truy trách nhiệm giải trình của nhà nước từ phía người dân. Tăng cường vai trò của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập. Tăng cường vai trò của các cơ quan truyền thông, cơ quan nghiên cứu, người dân trong việc giám sát minh bạch thông tin tại DNNN .145 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 147 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

DANH MỤC VIẾT TẮT STT Chữ viết tắt Diễn giải bằng tiếng Diễn giải bằng tiếng Anh Việt i. CLD Centre for Law and Trung tâm Pháp luật và Democracy Dân chủ ii. CPH Cổ phần hóa iii. CQĐDCSH Cơ quan đại diện chủ sở hữu iv.

CSH Chủ sở hữu v. DN Doanh nghiệp vi. DNNN Doanh nghiệp nhà nước vii. ERP Enterprise Resource Hệ thống hoạch định Planning nguồn lực doanh nghiệp viii.

GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội ix. HĐQT Hội đồng quản trị x. IAS International Accounting Chuẩn mực kế toán Standard quốc tế xi. IFC International Finace Công ty tài chính quốc Corporation tế xii.

IFRS International Financial Chuẩn mực báo cáo tài Report Standards chính quốc tế xiii. KPI Key Performance Chỉ số hiệu quả hoạt Indicator động xiv. MBTT Minh bạch thông tin xv. MIS Management Information Hệ thống thông tin quản System lý xvi.

OECD Organization for Tổ chức Hợp tác và Economic Cooperation Phát triển Kinh tế and Development xvii. ROA Return on Asset Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản xviii. ROE Return on Equity Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu xix. RTI Right to Information Phương pháp đánh giá Rating quyền tiếp cận thông tin xx.

TTCK Thị trường chứng khoán xxi. WB World Bank Ngân hàng thế giới DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1. Các tổ chức công tại Hàn Quốc .2: Những thông tin được công khai bởi các DNNN ở Hàn Quốc .3: Các tiêu chí vi phạm và điểm phạt liên quan.4 Hệ quả tích lũy điểm phạt. Tổng hợp số lượng DNNN tại Việt Nam .2 Số lượng DNNN niêm yết giai đoạn 2010-2018 .3: Số lượng lao động trung bình làm việc tại các doanh nghiệp .4: Giá trị tài sản cố định và đầu tư tài chính dài hạn của các DN .5: Doanh thu của DNNN từ 2010-2017.

Tỷ suất lợi nhuận của các DNNN và các loại hình DN khác (%) .7 Kết quả hoạt động kinh doanh của DNNN sở hữu 100% vốn Nhà nước giai đoạn 2014-2016 .8 Kết quả hoạt động kinh doanh của DNNN cổ phần hóa niêm yết. Một số quy định về mức phạt tiền liên quan đến vi phạm về minh bạch thông tin của doanh nghiệp niêm yết theo Nghị định 108/2013/NĐ-CP và Nghị định 145/2016/NĐ-CP. Tình hình công bố thông tin của DNNN năm 2016-2017 .11 Danh sách các cơ quan chủ sở hữu thực hiện công bố thông tin năm 2017. Bảng khảo sát minh bạch thông tin bắt buộc của DNNN.

Kết quả khảo sát minh bạch thông tin bắt buộc tại DNNN không niêm yết. Tình hình đạt chuẩn công bố thông tin của DNNN năm 2016-2018.15: Các nội dung minh bạch thông tin tự nguyện của DNNN không niêm yết .16: Kết quả khảo sát minh bạch thông tin tự nguyện của DNNN niêm yết .17: Các giả thiết của mô hình. Mô tả thống kê đối với Nhóm 1. Mô tả thống kê đối với Nhóm 2.

Hệ số tương quan của các biến thuộc nhóm 1. Hệ số tương quan của các biến thuộc nhóm 2 .22 Kết quả hồi quy đối với 2 nhóm DNNN. Số lượng DNNN thoái vốn giai đoạn 2017-2020 .2: Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động của DNNN Hàn Quốc .137 DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1. Các bên quản lý NN đối với DNNN.

Cơ chế báo cáo truyền thông của DNNN. Tính cấp thiết của đề tài Một vấn đề cơ bản trong quản trị doanh nghiệp là sự phát sinh hiện tượng bất cân xứng thông tin trong quan hệ đại diện giữa người chủ sở hữu và người quản lý doanh nghiệp. Người chủ sở hữu - bên ủy thác - giao vốn đầu tư của mình cho người quản lý - bên đại diện - điều hành các công việc kinh doanh hàng ngày trong doanh nghiệp. Người quản lý sẽ được trả mức thù lao tương ứng với mức lợi nhuận mà doanh nghiệp mang lại cho chủ đầu tư.

Tuy nhiên, bên đại diện thường có lợi thế thông tin hơn so với bên ủy thác và có xu hướng khai thác lợi thế thông tin này để thu lợi cho cá nhân mình thay vì cho chủ đầu tư. Với các công ty cổ phần đại chúng thì đây lại là vấn đề thường trực vì quyền sở hữu và quyền điều hành được tách ra khỏi nhau. Vì lẽ đó, các công ty đại chúng thường yêu cầu phải minh bạch thông tin để bảo vệ chủ đầu tư nói riêng và các bên có quyền lợi liên quan đến doanh nghiệp nói chung. Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) xét theo nghĩa rộng nhất cũng là loại hình doanh nghiệp cổ phần đại chúng với sở hữu là toàn bộ người dân.

Tuy nhiên, quyền sở hữu của nhân dân được ủy thác cho Chính phủ thực thi. Chính phủ sau đó lại ủy thác cho các cán bộ quản lý điều hành doanh nghiệp nhà nước. Trên thị trường vốn, các chủ đầu tư nếu không đồng ý với hướng phát triển của doanh nghiệp thì sẽ bán cổ phiếu đang nắm giữ để chuyển sang các kênh đầu tư khác. Với doanh nghiệp nhà nước, người dân không thể thực hiện được quyền này.

Quyết định tiếp tục duy trì hay phát triển một doanh nghiệp nhà nước hoàn toàn nằm trong tay các cơ quan chức năng của Nhà nước. Người dân chỉ có thể thực hiện quyền này thông qua việc tạo áp lực chính trị đối với các cơ quan chức năng liên quan của Nhà nước. Tại Việt Nam, tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước là một trong ba trụ cột tái cấu trúc nền kinh tế, còn công khai, minh bạch thông tin lại là một trong những trụ cột của quá trình tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước.