Tài Nguyên Biển Đảo Việt Nam: Những Thông Tin Cơ Bản Tập 2

Khám phá tài nguyên biển đảo Việt Nam qua bài viết 'Biển đảo Việt Nam những thông tin cơ bản tập 2' với những thông tin hữu ích và chi tiết.

• Tác giả: Phạm Chí Thành
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Chu Hồi
• Trường học: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật
• Chuyên ngành: Tài nguyên biển, đảo
• Đề tài: Tài Nguyên Biển Đảo Việt Nam: Thông Tin Cơ Bản Tập 2
• Loại tài liệu: sách
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NHÀ XUẤT BẢN
• I. ĐÔI ĐIỀU KHỞI ĐẦU CẦN BIẾT
• I.1. Câu hỏi 1: Đa dạng sinh học biển là gì?
• I.2. Câu hỏi 2: Tài nguyên thiên nhiên là gì?
• I.3. Câu hỏi 3: Tài nguyên thiên nhiên biển là gì?
• I.4. Câu hỏi 4: Tài nguyên sinh vật và phi sinh vật biển là gì?
• I.5. Câu hỏi 5: Thế nào là tài nguyên tái tạo và không tái tạo?
• I.6. Câu hỏi 6: Hệ sinh thái là gì?
• I.7. Câu hỏi 7: Tại sao nói tài nguyên biển là hệ “tài nguyên chia sẻ” và phân bố theo không gian đa chiều?
• I.8. Câu hỏi 8: Các dạng tài nguyên phi vật thể của biển?
• I.9. Câu hỏi 9: Năng suất sinh học sơ cấp là gì?
• I.10. Câu hỏi 10: Vốn tự nhiên và tài sản tự nhiên biển?

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tài Nguyên Biển Đảo Việt Nam Thông Tin Cơ Bản

Tài nguyên biển đảo Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Biển Việt Nam không chỉ rộng lớn mà còn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa, lịch sử và sinh thái. Theo thống kê, biển Việt Nam chiếm 29% diện tích Biển Đông, với nhiều quần đảo và hệ sinh thái phong phú. Tuy nhiên, việc khai thác tài nguyên biển cần được thực hiện một cách bền vững để bảo vệ môi trường và đảm bảo an ninh quốc gia.

1.1. Đặc điểm nổi bật của Tài Nguyên Biển Việt Nam

Tài nguyên biển Việt Nam bao gồm đa dạng sinh học phong phú, hệ sinh thái biển đa dạng và nguồn lợi hải sản dồi dào. Các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa là những ví dụ điển hình cho sự phong phú này.

1.2. Vai trò của Tài Nguyên Biển trong phát triển kinh tế

Tài nguyên biển đóng góp lớn vào kinh tế quốc dân thông qua các ngành như du lịch biển, đánh bắt hải sản và khai thác khoáng sản. Điều này không chỉ tạo ra việc làm mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững.

II. Thách thức trong việc bảo tồn Tài Nguyên Biển Đảo Việt Nam

Việc bảo tồn tài nguyên biển đang đối mặt với nhiều thách thức như ô nhiễm môi trường, khai thác quá mức và biến đổi khí hậu. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà còn đe dọa đến sinh kế của người dân ven biển. Cần có các chính sách và biện pháp hiệu quả để bảo vệ tài nguyên biển.

2.1. Ô nhiễm môi trường biển và tác động

Ô nhiễm từ rác thải nhựa, hóa chất và nước thải công nghiệp đang làm suy giảm chất lượng môi trường biển. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của các sinh vật biển và con người.

2.2. Khai thác tài nguyên biển không bền vững

Khai thác hải sản quá mức và khai thác khoáng sản không kiểm soát đang dẫn đến sự cạn kiệt tài nguyên. Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ để đảm bảo sự phát triển bền vững.

III. Phương pháp bảo tồn và phát triển bền vững Tài Nguyên Biển

Để bảo tồn tài nguyên biển, cần áp dụng các phương pháp quản lý bền vững, bao gồm bảo vệ các khu vực nhạy cảm, phát triển du lịch sinh thái và nâng cao nhận thức cộng đồng. Các chính sách cần được thực hiện đồng bộ để đạt hiệu quả cao nhất.

3.1. Bảo vệ các khu vực nhạy cảm

Các khu vực như rừng ngập mặn và thảm cỏ biển cần được bảo vệ để duy trì đa dạng sinh học và chức năng sinh thái. Việc này giúp bảo vệ môi trường sống cho nhiều loài sinh vật.

3.2. Phát triển du lịch sinh thái

Du lịch sinh thái không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường. Các hoạt động du lịch cần được tổ chức một cách bền vững để không gây hại cho tài nguyên biển.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về Tài Nguyên Biển

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc bảo tồn tài nguyên biển có thể mang lại lợi ích kinh tế lớn. Các dự án nghiên cứu và phát triển bền vững đã được triển khai tại nhiều vùng biển, mang lại kết quả tích cực trong việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế.

4.1. Các dự án nghiên cứu thành công

Nhiều dự án nghiên cứu về đa dạng sinh học và bảo tồn hệ sinh thái đã được thực hiện, mang lại những hiểu biết quý giá về tài nguyên biển và cách bảo vệ chúng.

4.2. Kết quả từ các chương trình bảo tồn

Các chương trình bảo tồn đã giúp phục hồi nhiều hệ sinh thái biển, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của tài nguyên biển.

V. Kết luận và tương lai của Tài Nguyên Biển Đảo Việt Nam

Tài nguyên biển đảo Việt Nam có tiềm năng lớn nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Cần có sự hợp tác giữa các bên liên quan để bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên này. Tương lai của tài nguyên biển phụ thuộc vào các chính sách và hành động cụ thể ngay từ bây giờ.

5.1. Tầm quan trọng của hợp tác quốc tế

Hợp tác quốc tế trong việc bảo vệ tài nguyên biển là rất cần thiết. Các nước cần phối hợp để giải quyết các vấn đề chung như ô nhiễm và khai thác tài nguyên.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững cần được đặt lên hàng đầu trong các chính sách liên quan đến tài nguyên biển. Điều này sẽ đảm bảo sự phát triển kinh tế mà không làm tổn hại đến môi trường.

Nội dung chính

BƯỚC 1: PHÂN TÍCH TÀI LIỆU

1. Các vấn đề và câu hỏi chính tài liệu giải quyết

• Cơ sở lý luận về tài nguyên và vốn tự nhiên biển: Định nghĩa, phân loại tài nguyên biển (sinh vật, phi sinh vật, tái tạo, không tái tạo, vật thể, phi vật thể) và tiếp cận khái niệm "vốn tự nhiên biển" trong phát triển kinh tế biển xanh.
• Hiện trạng đa dạng sinh học và nguồn lợi hải sản: Đánh giá số lượng loài, trữ lượng cá biển (5,3 triệu tấn), khả năng khai thác bền vững (2,3 triệu tấn/năm), tiềm năng nuôi trồng thủy sản nước lợ và phát triển nguồn lợi yến sào.
• Cấu trúc và chức năng các hệ sinh thái tiêu biểu: Phân tích đặc trưng sinh thái của 6 vùng đa dạng sinh học, rừng ngập mặn, rạn san hô, thảm cỏ biển, đầm phá và các vùng đất ngập nước ven biển.
• Lượng giá kinh tế dịch vụ hệ sinh thái: Đánh giá giá trị kinh tế trực tiếp và gián tiếp do các hệ sinh thái biển cung cấp cho ngành thủy sản, du lịch và an ninh sinh thái.
• Các nguy cơ và thách thức đối với môi trường biển: Nhận diện suy giảm nguồn lợi do đánh bắt quá mức, biến đổi khí hậu và tác động nghiêm trọng từ các hoạt động cải tạo, xây dựng đảo nhân tạo tại quần đảo Trường Sa.

---

2. Thuật ngữ chuyên ngành quan trọng

1. Đa dạng sinh học biển (Marine Biodiversity)
2. Vốn tự nhiên biển (Marine Natural Capital)
3. Tài sản tự nhiên biển (Marine Natural Asset)
4. Năng suất sinh học sơ cấp (Net Primary Productivity - NPP)
5. Hệ sinh thái biển lớn (Large Marine Ecosystem - LME)
6. Rạn san hô viền bờ (Fringing Coral Reef)
7. Rạn san hô vòng (Atoll)
8. Thảm cỏ biển (Seagrass Bed)
9. Rừng ngập mặn (Mangrove Forest)
10. Vùng nước trồi (Upwelling Zone)
11. Khu Ramsar (Ramsar Wetland Site)
12. Khu dự trữ sinh quyển ven biển (Coastal Biosphere Reserve)
13. Sinh vật đáy (Benthos)
14. Sinh vật phù du (Phytoplankton / Zooplankton)
15. Quản lý tổng hợp dựa vào hệ sinh thái (Ecosystem-Based Management - EBM)
16. Thích ứng dựa vào hệ sinh thái (Ecosystem-Based Adaptation - EbA)
17. Kinh tế biển xanh (Blue Marine Economy)
18. Quản trị không gian biển (Marine Spatial Governance)

---

3. Đóng góp và điểm mới của tài liệu

• Chuẩn hóa khung lý thuyết hiện đại: Tích hợp các khái niệm kinh tế - sinh thái tiên tiến như vốn tự nhiên biển, tài sản tự nhiên biển và hệ tài nguyên chia sẻ vào nghiên cứu tài nguyên biển Việt Nam.
• Cung cấp dữ liệu định lượng quy mô quốc gia: Tổng hợp số liệu khoa học xác thực về hơn 11.000 loài sinh vật biển, 20 kiểu hệ sinh thái, trữ lượng và sản lượng khai thác hải sản qua các giai đoạn.
• Phương pháp luận quản lý không gian đa chiều: Đề xuất giải pháp quản lý tổng hợp biển dựa vào hệ sinh thái thay cho phương thức quản lý đơn ngành truyền thống nhằm giải quyết xung đột không gian khai thác.
• Bằng chứng khoa học về tác động môi trường Biển Đông: Phân tích định lượng thiệt hại sinh thái (hủy hoại 160 km² rạn san hô) do hoạt động xây dựng đảo nhân tạo trái phép ở quần đảo Trường Sa.

---

BƯỚC 2: NỘI DUNG CONTENT SEO CHI TIẾT

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu vùng biển rộng gấp ba lần diện tích đất liền. Vùng biển này tương đương 29% diện tích Biển Đông với tiềm năng tài nguyên phong phú. Tuy nhiên, áp lực phát triển kinh tế đang gây xung đột gay gắt với bảo vệ môi trường biển. Tình trạng khai thác quá mức và ô nhiễm môi trường làm suy thoái nghiêm trọng các hệ sinh thái ven biển. Bên cạnh đó, các tranh chấp chủ quyền phức tạp tại Biển Đông đặt ra thách thức lớn cho an ninh sinh thái và sinh kế người dân.

Nhằm giải quyết bài toán cân bằng giữa bảo tồn và khai thác, cuốn sách "Biển, đảo Việt Nam - Những thông tin cơ bản, tập 2 - Tài nguyên biển, đảo Việt Nam" do PGS. Nguyễn Chu Hồi biên soạn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản đã được giới thiệu. Công trình này lấp đầy khoảng trống thông tin về hiện trạng tài nguyên biển đảo nước ta.

Tác giả tiếp cận vấn đề theo phương pháp khoa học liên ngành. Cuốn sách kết hợp giữa sinh thái học biển, kinh tế học môi trường và quản trị không gian. Cách tiếp cận này giúp hệ thống hóa toàn diện nguồn vốn tự nhiên biển phục vụ chiến lược kinh tế biển xanh.

---

Nội dung chi tiết

Cơ sở lý luận về tài nguyên và vốn tự nhiên biển

Nghiên cứu tài nguyên biển đòi hỏi sự đổi mới tư duy theo xu thế kinh tế biển xanh hiện đại. Trước đây, con người thường nhìn nhận tài nguyên thiên nhiên theo nghĩa hẹp và trực quan. Tài nguyên chỉ gồm các dạng vật chất nhìn thấy được như tôm cá, khoáng sản rắn hay dầu khí. Ngày nay, khoa học công nhận tài nguyên biển bao gồm cả các yếu tố phi vật thể và dịch vụ hệ sinh thái.

Tài nguyên biển được phân loại theo nguồn gốc sinh vật và phi sinh vật, tái tạo và không tái tạo. Đặc biệt, biển là một hệ thống "tài nguyên chia sẻ" phân bố theo không gian đa chiều. Một không gian biển có thể cung cấp tiền đề phát triển cho du lịch, hàng hải, thủy sản và quốc phòng. Vì thế, việc khai thác tài nguyên biển thường phát sinh cạnh tranh lợi ích gay gắt giữa các ngành kinh tế.

Mở rộng lý thuyết kinh tế học, tài liệu đưa ra khái niệm Vốn tự nhiên biển (Marine Natural Capital) và Tài sản tự nhiên biển (Marine Natural Asset). Vốn tự nhiên biển là toàn bộ các giá trị và lợi ích đem lại từ các hợp phần tự nhiên biển. Tài sản tự nhiên biển bao gồm sinh giới, khoáng sản, nước biển sạch và các cảnh quan di sản tự nhiên. Đầu tư bảo tồn hệ sinh thái ven biển chính là bảo tồn nguồn vốn tự nhiên để tạo ra dòng sản phẩm và dịch vụ lâu dài cho xã hội.

---

Đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học và nguồn lợi hải sản

Vùng biển Việt Nam có mức độ đa dạng loài cao với khoảng 11.000 loài sinh vật đã được ghi nhận. Hệ sinh thái biển phân bố trên 6 vùng đa dạng sinh học chính từ Bắc vào Nam. Trong đó, các vùng biển Hoàng Sa - Trường Sa, Hải Vân - Đại Lãnh và Đại Lãnh - Vũng Tàu có mức đa dạng cao vượt trội.

Về nguồn lợi hải sản, tổng trữ lượng cá biển nước ta ước đạt hơn 5,3 triệu tấn. Khả năng khai thác bền vững hàng năm khoảng 2,3 triệu tấn. Cơ cấu nguồn lợi gồm:

• Cá nổi nhỏ: 51%
• Cá nổi lớn: 21%
• Cá đáy và hải sản sống đáy: 27%

Nước ta có 15 bãi cá lớn quan trọng, trong đó 12 bãi cá tập trung tại vùng ven bờ và 3 bãi cá ở gò nổi khơi xa. Nghề cá nước ta mang đặc trưng là nghề cá đa loài, quy mô đàn nhỏ (84% đàn cá có kích thước dưới 5x20m). Bên cạnh đó, nguồn lợi tôm tự nhiên phân bố ven bờ có trữ lượng hàng nghìn tấn tại mỗi phân vùng. Nguồn lợi thân mềm đạt trữ lượng khoảng 1.000.000 tấn với hơn 100 loài có giá trị thương phẩm cao.

                      TRỮ LƯỢNG VÀ CƠ CẤU HẢI SẢN BIỂN VIỆT NAM
                      

Tuy nhiên, nguồn lợi hải sản đang suy giảm mạnh. Nguyên nhân chủ yếu do gia tăng cường lực khai thác và sử dụng ngư cụ hủy diệt. Đặc biệt, các hoạt động bồi đắp 7 đảo nhân tạo trái phép ở quần đảo Trường Sa đã phá hủy 160 km² rạn san hô. Hành động này làm đứt gãy kết nối sinh thái Biển Đông, khiến trữ lượng hải sản khu vực giảm khoảng 16% so với trước năm 2010.

---

Các hệ sinh thái tiêu biểu và giá trị dịch vụ hệ sinh thái

Vùng bờ biển và hải đảo nước ta tập trung hơn 20 kiểu hệ sinh thái nhiệt đới điển hình. Nổi bật nhất là rừng ngập mặn, rạn san hô viền bờ, thảm cỏ biển, đầm phá và bãi triều cửa sông. Năng suất sinh học sơ cấp (NPP) tại Biển Đông đạt mức cao, dao động từ 150 đến 300 gC/m²/năm. Các hệ sinh thái này đóng vai trò quyết định nguồn dinh dưỡng cho toàn bộ vùng biển khơi.

Các hệ sinh thái ven biển giữ vai trò là "hạ tầng cơ sở tự nhiên" chống chịu thiên tai và biến đổi khí hậu. Rừng ngập mặn cung cấp nơi sinh cư cho 1.600 loài sinh vật, đồng thời là lá chắn bảo vệ đường bờ. Các vùng đất ngập nước như Vườn quốc gia Xuân Thủy trở thành trạm dừng chân quốc tế cho hơn 33.000 cá thể chim di cư hàng năm.

Về giá trị kinh tế, mỗi hecta rạn san hô cung cấp dịch vụ hàng hóa trị giá từ 130.000 đến 1,2 triệu USD. Tại Việt Nam, rạn san hô Hòn Mun (Khánh Hòa) đem lại hơn 4,2 triệu USD/năm từ dịch vụ du lịch. Hệ sinh thái rạn san hô Cù Lao Chàm (Quảng Nam) đạt giá trị dịch vụ 190.600 USD/ha/năm. Việc lượng giá này khẳng định bảo tồn biển là hoạt động đầu tư sinh lợi trực tiếp cho nền kinh tế quốc gia.

---

Ai nên đọc tài liệu này?

Cuốn sách là tài liệu tham khảo học thuật giá trị cho nhiều nhóm độc giả chuyên ngành:

• Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách: Lãnh đạo các bộ ban ngành về tài nguyên, môi trường, thủy sản và quốc phòng. Tài liệu cung cấp luận cứ khoa học để xây dựng quy hoạch không gian biển và kế hoạch kinh tế biển xanh.
• Nhà nghiên cứu và giảng viên: Các chuyên gia thuộc lĩnh vực sinh học biển, hải dương học, quản trị tài nguyên và địa kinh tế. Công trình cung cấp nguồn dữ liệu chuẩn mực để tham chiếu và phát triển đề tài nghiên cứu.
• Sinh viên và học viên cao học: Người học ngành Quản lý tài nguyên môi trường, Khoa học hàng hải, Kinh tế phát triển. Độc giả cần có kiến thức cơ sở về sinh thái học hoặc địa lý tự nhiên để tiếp thu trọn vẹn nội dung.
• Doanh nghiệp kinh doanh kinh tế biển: Doanh nghiệp trong ngành thủy sản, du lịch biển và năng lượng tái tạo. Tài liệu giúp xác định tiềm năng khai thác và các ràng buộc bảo vệ môi trường để phát triển bền vững.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đa dạng sinh học biển là gì và gồm những cấp độ nào?

Đa dạng sinh học biển là tổng thể các dạng sống trong đại dương thế giới. Khái niệm này được nhìn nhận ở 3 cấp độ chính: đa dạng loài, đa dạng hệ sinh thái và đa dạng nguồn gen. Trong đó, đa dạng loài biểu hiện qua mức độ giàu có của loài, tính ngang bằng và tính ưu thế loài.

2. Quản lý tài nguyên biển theo không gian được thực hiện như thế nào?

Quản lý không gian biển được thực hiện qua các bước: phân vùng chức năng sinh thái, xác định quyền tiếp cận không gian của các bên, đánh giá sức chịu tải của hệ sinh thái và thiết lập cơ chế giám sát liên ngành. Cách làm này giảm thiểu xung đột giữa du lịch, thủy sản và bảo tồn.

3. Tại sao nói tài nguyên biển là hệ tài nguyên chia sẻ?

Tài nguyên biển là tài nguyên chia sẻ vì chúng tồn tại dưới dạng hệ thống tự nhiên mở, không biên giới khép kín. Không một tổ chức hay ngành kinh tế nào sở hữu độc quyền một vùng nước. Tài nguyên này cung cấp tiền đề phát triển đa mục tiêu cho nhiều đối tượng sử dụng cùng lúc.

4. Khi nào cần chuyển đổi diện tích trồng lúa ven biển sang nuôi trồng thủy sản?

Quá trình chuyển đổi cần tiến hành khi xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu làm suy giảm nghiêm trọng năng suất lúa. Việc chuyển dịch sang nuôi thủy sản nước lợ được áp dụng dựa trên giải pháp thích ứng hệ sinh thái (EbA), gắn liền với điều kiện bảo vệ nguồn nước ngầm.

5. Hoạt động bồi đắp đảo nhân tạo tác động như thế nào đến nghề cá Biển Đông?

Hoạt động bồi đắp đảo nhân tạo phá hủy trực tiếp các rạn san hô đầu nguồn giống sinh vật biển. Quá trình này cắt đứt mối liên kết sinh thái của các loài di cư, gây suy giảm năng suất sinh học sơ cấp và làm giảm khoảng 16% trữ lượng hải sản ở Tây Nam Biển Đông.

---

Kết luận

Tài liệu "Tài Nguyên Biển Đảo Việt Nam: Thông Tin Cơ Bản Tập 2" cung cấp bức tranh toàn cảnh về tiềm năng và hiện trạng biển đảo nước ta. Công trình khẳng định giá trị to lớn của vốn tự nhiên biển đối với sự phát triển bền vững của quốc gia.

Các điểm cốt lõi cần ghi nhớ:

• Biển Việt Nam có hơn 11.000 loài sinh vật cùng trữ lượng cá biển hơn 5,3 triệu tấn nhưng đang chịu áp lực suy thoái lớn.
• Các hệ sinh thái nhiệt đới (rạn san hô, rừng ngập mặn, thảm cỏ biển) là hạ tầng tự nhiên duy trì năng suất sơ cấp và an ninh sinh thái.
• Quản lý tổng hợp dựa vào hệ sinh thái và quản trị không gian là giải pháp bắt buộc để tối ưu hóa lợi ích kinh tế biển.
• Cần tiếp tục mở rộng điều tra khoa học tại các đảo xa và lượng giá toàn diện dịch vụ hệ sinh thái để phục vụ chiến lược kinh tế biển xanh đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Hãy khám phá và ứng dụng ngay các dữ liệu khoa học từ tài liệu để nâng cao hiệu quả nghiên cứu và quản trị biển đảo bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

16990019171391000000 HỘI ĐỒNG CHỈ ĐẠO XUẤT BẢN Chủ tịch Hội đồng Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương LÊ MẠNH HÙNG Phó Chủ tịch Hội đồng Q. Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật PHẠM CHÍ THÀNH Thành viên PHẠM THỊ THINH NGUYỄN ĐỨC TÀI TRẦN THANH LÂM NGUYỄN HOÀI ANH LỜI NHÀ XUẤT BẢN Việt Nam có vùng biển rộng, bờ biển dài, nhiều đảo và giàu tài nguyên thiên nhiên. Biển Việt Nam rộng gấp 3 lần diện tích lãnh thổ đất liền, tương đương 29% diện tích Biển Đông, bao gồm các vùng biển nằm trong phạm vi 200 hải lý, thềm lục địa và hai quần đảo ngoài khơi Hoàng Sa và Trường Sa. Biển Việt Nam tương đối giàu tài nguyên, các giá trị văn hóa - lịch sử; là nơi tập trung nhiều ngành kinh tế trọng điểm của quốc gia; và có vị trí chiến lược quan trọng về an ninh, quốc phòng.

Đối với nước ta, biển, đảo không chỉ là một bộ phận cấu thành chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc, mà còn là môi trường sinh tồn phát triển đời đời bền vững của dân tộc Việt Nam. Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, bên cạnh những đóng góp to lớn cho sự phát triển, tăng trưởng kinh tế chung của cả nước thì mối quan hệ giữa phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường chưa được gắn kết chặt chẽ, còn xung đột; chưa bảo đảm hài hòa giữa khai thác, sử dụng tài nguyên, môi trường biển với công tác bảo vệ, bảo tồn và phục hồi các hệ sinh thái biển, ven biển; ô nhiễm môi trường biển có lúc, có nơi vẫn còn diễn ra nghiêm trọng,. Vấn đề tranh chấp chủ quyền biển, đảo diễn biến 5 phức tạp, khó lường, đe dọa nghiêm trọng đến an ninh, quốc phòng và ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân. Nhằm góp phần cung cấp cho bạn đọc những thông tin cơ bản về tài nguyên biển, đảo Việt Nam, đánh giá tiềm năng phát triển trong thời gian tới, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật cùng PGS.

Nguyễn Chu Hồi - Phó Chủ tịch thường trực Hội nghề cá Việt Nam (VINAFIS), nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam tiếp tục giới thiệu đến bạn đọc cuốn sách Biển, đảo Việt Nam - Những thông tin cơ bản, tập 2 - Tài nguyên biển, đảo Việt Nam. Cuốn sách phân tích làm rõ các vấn đề về: đa dạng sinh học và nguồn lợi hải sản, các hệ sinh thái tiêu biểu ở biển và ven biển nước ta, tài nguyên năng lượng và khoáng sản rắn ở vùng biển nước ta, các dạng tài nguyên biển khác. Mặc dù đã cố gắng trong quá trình biên tập, xuất bản, song đây là vấn đề rất rộng lớn, phức tạp, còn đang được tiếp tục nghiên cứu nên nội dung cuốn sách khó tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót. Rất mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đọc để cuốn sách được hoàn thiện hơn trong lần xuất bản sau.

Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc. Tháng 11 năm 2020 NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT 6 I ĐÔI ĐIỀU KHỞI ĐẦU CẦN BIẾT Câu hỏi 1: Đa dạng sinh học biển là gì? Trả lời: Đa dạng sinh học biển được hiểu là tổng các dạng sống trong đại dương thế giới, được nhìn nhận ở ba mức: đa dạng loài, hệ sinh thái và nguồn gen. Đa dạng loài cũng biểu hiện ở ba khía cạnh: mức độ giàu có của loài (tổng số lượng loài), tính ngang bằng (sự phong phú tương đối của loài) và tính ưu thế (loài ưu thế nhất)1. Trong không gian bao la của biển và đại dương, nhiều nhóm sinh vật khác nhau sinh sống với những tập tính sống và khả năng thích nghi sinh thái rất khác nhau.

Nhiều loài sinh vật đáy sinh sản bằng cách đẻ trứng, nhưng khi tạo thành ấu trùng thì chuyển sang dạng trôi nổi một thời gian, khi đủ lớn lại sống đáy. Dạng ấu trùng hay dạng trung gian của chúng thường rất giàu có ở vùng nước ven bờ, trong các vùng cửa sông và vùng triều. Các ấu trùng cùng với sinh vật phù du bị phát tán khắp nơi nhờ dòng chảy biển và đại dương. Thường các sinh vật đáy rất cần nguồn 1.

Nguyễn Chu Hồi: Giáo trình Cơ sở Tài nguyên và Môi trường biển, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, 2005, tr. 7 thức ăn trong vùng nước ven bờ, trong những đới giàu ánh sáng Mặt trời. Trường hợp ngoại lệ, một số ít quần xã sinh vật đáy sống ở nơi có mạch nước nóng trong phạm vi sống núi giữa đại dương.

Đặc biệt người ta cũng phát hiện thấy sự sống của sinh vật ở độ sâu chừng 8 km trong khe hẻm đại dương. Ở nơi sâu thẳm và tối tăm đó đã bắt gặp các sinh vật phát quang. Về tổng thể, số loài sinh vật phát hiện được trong đại dương ít hơn trên lục địa, nhưng đa dạng loài động vật cao hơn, còn thực vật thì thấp hơn rất nhiều. Đến năm 1990, đã phát hiện được trên 200.000 loài sinh vật biển, trong đó gần 98% là động vật đáy, chỉ còn khoảng 2% là các nhóm trôi nổi và bơi lội.

Ngoài ra, trong số trên có 180.000 loài động vật, hơn 16.000 loài cá và khoảng 25.000 loài thực vật. Theo Viện Tài nguyên thế giới (2000), dự tính trên hành tinh chúng ta có tổng số khoảng 14 triệu loài sinh vật, nhưng đến nay chỉ có 1,75 triệu loài đã được mô tả/đặt tên và cũng chỉ phát hiện được 250.000 loài trong môi trường biển1. Dĩ nhiên là con số này còn thấp hơn nhiều so với số lượng có trong biển và đại dương. Mặc dù chiếm tỷ lệ rất bé, nhưng nhóm bơi lội (như cá biển, cá voi) lại là đối tượng khai thác kinh tế lớn, thu hút sự quan tâm của các tập đoàn khai thác đại dương.

Nhưng nhóm trôi nổi lại đóng vai trò hết sức quan 1. WRI/WB/UNEP/UNDP: World resources in 2000 - 2001, Washington DC, 2000. 8 trọng - là mắt xích đầu tiên trong chuỗi thức ăn của biển và đại dương. Câu hỏi 2: Tài nguyên thiên nhiên là gì? Trả lời: Lịch sử xuất hiện và phát triển loài người gắn liền với việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên.

Phụ thuộc vào trình độ phát triển khoa học và công nghệ, nhận thức của con người về tài nguyên thiên nhiên nói chung và tài nguyên biển nói riêng cũng thay đổi. Ban đầu, người ta quan niệm tài nguyên thiên nhiên là những dạng vật chất cụ thể của tự nhiên mà con người có thể sử dụng để chế tác ra các vật dụng hằng ngày phục vụ cho cuộc sống. Đây là quan niệm được biết đến theo “nghĩa hẹp” và hoàn toàn trực quan. Cho nên, chỉ những dạng vật chất nhìn thấy được như cây cối, quặng hoặc chim thú,.

mới được hiểu là tài nguyên. Còn những yếu tố không nhìn thấy được như các chức năng, giá trị sinh thái và dịch vụ của một hệ tự nhiên nào đó thì không được xếp vào quan niệm trên. Quá trình phát triển của xã hội loài người, cùng với những tiến bộ vượt bậc của khoa học và công nghệ, quan niệm về tài nguyên thiên nhiên đó thay đổi và được hiểu theo nghĩa rộng. Rằng, tài nguyên thiên nhiên là toàn bộ các dạng vật chất hữu dụng cho con người, cũng như các yếu tố tự nhiên mà con người có thể sử dụng trực tiếp hoặc gián tiếp để phục vụ cho chính sự phát triển của họ.

Theo quan niệm này thì tài nguyên thiên nhiên cũng là những 9 hợp phần của môi trường tự nhiên và các dạng phi vật chất mà con người có thể sử dụng trực tiếp hay gián tiếp cho cuộc sống và phát triển của họ. Như vậy, các dạng vật chất và các hợp phần của môi trường tự nhiên không hữu dụng hoặc ngược lại có thể gây tác hại cho sự sống và phát triển thì không được quan niệm là tài nguyên thiên nhiên1. Ví dụ: các hợp phần đất, nước, không khí, rừng, khoáng sản, động thực vật trong môi trường tự nhiên đều được gọi tương ứng là tài nguyên đất, tài nguyên nước, tài nguyên rừng, tài nguyên khoáng và tài nguyên sinh vật. Trường hợp khác: khi đá chứa quặng ở dạng phân tán người ta không quan niệm loại đá này là tài nguyên, nhưng khi công nghệ cho phép lấy được nguồn quặng phân tán ra khỏi loại đá đó hoặc sử dụng nó vào những việc hữu ích thì quan niệm này được thay đổi.

Đứng trước tình trạng nhiều dạng tài nguyên “vật chất” cụ thể bị khai thác cạn kiệt và nhu cầu sử dụng ngày càng tăng thì nhận thức vừa nêu đã thực sự tháo gỡ cho loài người những bế tắc trong quá trình đi tìm các nguồn tài nguyên mới thay thế. Câu hỏi 3: Tài nguyên thiên nhiên biển là gì? Trả lời: Trữ lượng của một số dạng tài nguyên thiên nhiên trên lục địa, đặc biệt là nguyên liệu khoáng sản 1. Eblen and William R. Eblen (Editors): The Encyclopedia of the Environment, Boston - New York, 1994.

10 và nguồn năng lượng tiếp tục suy giảm và có nguy cơ cạn kiệt. Bởi vậy, con người ngày càng quan tâm tìm kiếm các nguồn tài nguyên thay thế từ biển và đại dương - một kho chứa thực phẩm, thuốc men và khoáng chất của loài người. Trước khi xem xét các dạng cụ thể của tài nguyên thiên nhiên trong đại dương và biển, gọi tắt là tài nguyên biển, cần hiểu tài nguyên thiên nhiên biển là gì. Một cách khái quát, tài nguyên thiên nhiên biển/tài nguyên biển là một bộ phận của tài nguyên thiên nhiên, được hình thành và phân bố trên bề mặt và trong khối nước biển (và đại dương), trên bề mặt đáy biển và trong lòng đất dưới đáy biển.

Tài nguyên biển bao gồm các tài nguyên sinh vật và phi sinh vật, có khả năng tái tạo và không tái tạo, tồn tại ở dạng vật chất/vật thể hoặc phi vật chất/phi vật thể. Ngoài ra, trong biển/đại dương còn có các tài nguyên văn hóa biển, các giá trị khảo cổ biển (các di chỉ khảo cổ biển, các con tàu đắm,. Câu hỏi 4: Tài nguyên sinh vật và phi sinh vật biển là gì? Trả lời: Trong các văn liệu khoa học có rất nhiều thuật ngữ liên quan đến tên gọi các loại tài nguyên khác nhau, trong một số trường hợp còn gây ra sự nhầm lẫn trong nhận thức cũng như khi sử dụng. Trong thực tế, tên gọi các nhóm và dạng tài nguyên được thể hiện trong các thang phân loại nhất định và dựa trên các nguyên tắc phân loại khác nhau, nhưng 11 thường dựa theo bốn nguyên tắc chính: phân loại theo nguồn gốc phát sinh của tài nguyên, theo bản chất tồn tại, theo mức độ sử dụng và theo tính chất khai thác.