Tài liệu Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu Địa lý - TS. Nguyễn Đăng Độ

Khoa học là hệ thống tri thức có phương pháp, có hệ thống về tự nhiên, xã hội và tư duy, được hình thành thông… 143 trang · Trường Đại học Sư phạm Huế · 2021.

Trường đại học

Trường Đại học Sư phạm Huế

Chuyên ngành

Địa lý

Thể loại

Tài liệu tham khảo

2021

143

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. CHƯƠNG 1: KHOA HỌC VÀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

1.1. Khoa học là gì?

1.2. Phân loại khoa học

1.3. NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

1.3.1. Khái niệm nghiên cứu khoa học

1.3.2. Mục tiêu của nghiên cứu khoa học

1.3.3. Chức năng và các loại hình nghiên cứu khoa học

1.3.3.1. Chức năng nghiên cứu khoa học

1.3.3.2. Các loại hình nghiên cứu khoa học

1.3.4. Đặc điểm của nghiên cứu khoa học

2. CHƯƠNG 2: TRÌNH TỰ LOGIC CỦA NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

2.1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

2.1.1. Khái niệm đề tài nghiên cứu khoa học

2.1.2. Tính chất của đề tài nghiên cứu khoa học

2.1.3. Phân loại đề tài nghiên cứu khoa học

2.1.3.1. Dựa theo trình độ đào tạo

2.1.3.2. Dựa theo quy trình tổ chức nghiên cứu khoa học

2.1.3.3. Dựa theo cấp quản lý đề tài

2.1.3.4. Dựa theo các loại hình nghiên cứu khoa học

2.2. TRÌNH TỰ LOGIC CỦA NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

2.2.1. Bước I: LỰA CHỌN ĐỀ TÀI KHOA HỌC

2.2.1.1. Điểm xuất phát của đề tài

2.2.1.2. SỰ KIỆN KHOA HỌC

2.2.1.3. Tiêu chí lựa chọn đề tài nghiên cứu

2.2.1.4. ĐẶT TÊN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

2.2.1.5. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.2.1.6. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

2.2.1.7. KHÁCH THỂ, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT

2.2.1.8. PHẠM VI NGHIÊN CỨU

2.2.2. Bước II: XÂY DỰNG LUẬN ĐIỂM KHOA HỌC

2.2.2.1. Thế nào là luận điểm khoa học?

2.2.2.2. Thế nào là luận cứ khoa học?

2.2.2.3. Trình tự xây dựng Luận điểm khoa học

2.2.2.4. 2 lớp vấn đề nghiên cứu

2.2.2.5. Phương pháp phát hiện vấn đề nghiên cứu

2.2.2.6. Vai trò của luận điểm (giả thuyết) khoa học trong nghiên cứu khoa học

2.2.2.7. Các tiêu chí của một luận điểm khoa học

Tóm tắt

I. Khoa học và Nghiên cứu Khoa học Địa lý

Khoa học là hệ thống tri thức có phương pháp, có hệ thống về tự nhiên, xã hội và tư duy, được hình thành thông qua thực tiễn và không ngừng phát triển. Trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học địa lý, đối tượng nghiên cứu là các hiện tượng địa lý phức tạp trên Trái Đất. Nghiên cứu khoa học là quá trình nhận thức chân lý thông qua các phương pháp nghiên cứu nhất định, nhằm tìm kiếm và chỉ ra những điều mà con người chưa biết đến hoặc biết chưa đầy đủ. Chức năng của khoa học địa lý bao gồm khám phá bản chất các hiện tượng địa lý, hệ thống hóa các tri thức, và ứng dụng vào thực tiễn xã hội.

1.1. Định nghĩa Khoa học và Đối tượng Nghiên cứu

Khoa học là những điều hiểu biết có phương pháp và được thực nghiệm chứng minh. Đối tượng của khoa học địa lý là thế giới khách quan, đặc biệt là các không gian địa lý, hiện tượng tự nhiên và xã hội. Nội dung bao gồm tài liệu quan sát, điều tra, thí nghiệm, những nguyên lý được rút ra từ sự kiện thực nghiệm, và các quy luật được khái quát bằng tư duy lý luận.

1.2. Mục tiêu và Chức năng Nghiên cứu Khoa học Địa lý

Mục tiêu nghiên cứu khoa học địa lý bao gồm: mục tiêu nhận thức (khám phá quy luật địa lý), mục tiêu sáng tạo (tạo ra giải pháp mới), mục tiêu kinh tế (phát triển bền vững), và mục tiêu văn hóa. Chức năng chính gồm mô tả hiện tượng địa lý, giải thích nguyên nhân, tiên đoán xu hướng phát triển, và sáng tạo các phương pháp quản lý không gian địa lý.

II. Phương pháp Luận Nghiên cứu Khoa học Địa lý

Phương pháp luận là tập hợp các nguyên tắc, phương pháp và kỹ thuật để thực hiện nghiên cứu khoa học địa lý một cách hiệu quả. Phương pháp nghiên cứu trong địa lý bao gồm các cách tiếp cận khác nhau để tìm hiểu hiện tượng và quá trình địa lý. Phương pháp luận không chỉ hướng dẫn cách thực hiện nghiên cứu mà còn đảm bảo tính khoa học, tính tin cậy và tính khách quan của kết quả nghiên cứu. Phương pháp luận nghiên cứu địa lý kết hợp giữa phương pháp định tính và phương pháp định lượng để có được cái nhìn toàn diện về các hiện tượng địa lý.

2.1. Các loại Phương pháp Nghiên cứu Chính

Phương pháp quan sát là cơ sở của nghiên cứu khoa học địa lý, cho phép nhà nghiên cứu thu thập dữ liệu trực tiếp. Phương pháp điều tra giúp thu thập thông tin từ cộng đồng và địa phương. Phương pháp thí nghiệm được áp dụng để kiểm tra giả thuyết trong các điều kiện kiểm soát. Phương pháp phân tích tư liệu sử dụng dữ liệu sẵn có để rút ra kết luận. Phương pháp mô phỏng giúp dự báo những hiện tượng địa lý trong tương lai.

2.2. Nguyên tắc Cơ bản của Phương pháp Luận Địa lý

Phương pháp luận nghiên cứu địa lý tuân theo các nguyên tắc: tính khách quan (dựa trên sự kiện, không thiên vị cá nhân), tính tin cậy (dữ liệu chính xác, có thể kiểm chứng), tính mới (tìm ra những điều chưa biết), tính hệ thống (kết nối các hiện tượng địa lý), và tính mạnh dạn (sáng tạo trong cách tiếp cận).

III. Các Loại Hình Nghiên cứu Khoa học Địa lý

Nghiên cứu khoa học có thể được phân loại theo nhiều cách khác nhau. Nghiên cứu cơ bản (hay nghiên cứu lý thuyết) nhằm tìm hiểu sâu về các quy luật và hiện tượng địa lý mà không có mục đích ứng dụng trực tiếp. Nghiên cứu ứng dụng kết hợp lý thuyết với thực tiễn để giải quyết các vấn đề cụ thể của xã hội. Nghiên cứu triển khai chuyển đổi kết quả nghiên cứu thành các sản phẩm, dịch vụ hoặc chính sách thực tiễn. Nghiên cứu dự báo giúp dự đoán các biến đổi địa lý trong tương lai. Mỗi loại hình nghiên cứu có vai trò riêng trong việc phát triển khoa học địa lý.

3.1. Nghiên cứu Cơ bản và Ứng dụng

Nghiên cứu cơ bản tập trung vào việc khám phá các quy luật cơ bản của các hiện tượng địa lý như khí hậu, địa hình, dân cư. Nghiên cứu ứng dụng sử dụng những kiến thức này để giải quyết các bài toán thực tiễn như quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, phát triển đô thị, và lập kế hoạch sử dụng đất. Cả hai loại nghiên cứu đều quan trọng và bổ sung cho nhau.

3.2. Nghiên cứu Triển khai và Dự báo

Nghiên cứu triển khai biến những phát hiện khoa học thành các chương trình, dự án, hoặc chính sách cụ thể. Nghiên cứu dự báo sử dụng các mô hình và dữ liệu để dự đoán những thay đổi địa lý trong tương lai, ví dụ như dự báo biến đổi khí hậu, tăng trưởng dân số, hoặc xu hướng phát triển đô thị, hỗ trợ việc lập kế hoạch chiến lược dài hạn.

IV. Đặc điểm và Quy trình của Nghiên cứu Khoa học Địa lý

Nghiên cứu khoa học địa lý có các đặc điểm nổi bật giúp phân biệt với các hoạt động khác. Tính mới là đặc điểm cơ bản, đảm bảo rằng nghiên cứu khám phá những điều chưa được biết đến hoặc mở rộng kiến thức hiện có. Tính thông tin giúp kết quả nghiên cứu trở nên hữu ích cho cộng đồng khoa học và xã hội. Tính tin cậy đảm bảo rằng dữ liệu và kết luận có cơ sở vững chắc. Tính khách quan yêu cầu nhà nghiên cứu loại bỏ định kiến cá nhân. Tính mạnh dạn, mạo hiểm khuyến khích những tiếp cận sáng tạo và không sợ thất bại. Quy trình nghiên cứu tuân theo các giai đoạn hệ thống từ lên kế hoạch, thu thập dữ liệu, phân tích, đến kết luận.

4.1. Các Đặc điểm Cốt lõi của Nghiên cứu Khoa học

Tính mới đảm bảo nghiên cứu khoa học không phải lặp lại những gì đã biết. Tính thông tin giúp kết quả có giá trị thực tiễn và lý thuyết cao. Tính tin cậy liên quan đến độ chính xác và tính lặp lại được của kết quả. Tính khách quan bắt buộc sử dụng phương pháp khoa học, không dựa trên cảm tính hay định kiến. Tính mạnh dạn khuyến khích các ý tưởng mới dù có rủi ro không thành công.

4.2. Quy trình Tiến hành Nghiên cứu Khoa học Địa lý

Quy trình nghiên cứu khoa học địa lý bao gồm: xác định đề tài và mục tiêu, lập kế hoạch nghiên cứu chi tiết, thu thập dữ liệu thông qua các phương pháp đã chọn, phân tích và xử lý dữ liệu bằng các công cụ thích hợp, rút ra kết luận, và trình bày kết quả. Mỗi giai đoạn cần tuân thủ phương pháp luận để đảm bảo chất lượng nghiên cứu.

Tóm tắt và mô tả trên trang này được tạo với sự hỗ trợ của AI. Nếu bạn thấy nội dung không chính xác hoặc có vấn đề, vui lòng Báo lỗi nội dung.

22/12/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

File 20211015 220417 tltk 002 400000 0131 pp luan va ppnc dia ly 1

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Dưới đây là bài viết tổng quan học thuật chuẩn hóa cho tài liệu "Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu Địa lý" của TS. Nguyễn Đăng Độ (Khoa Địa lý, Trường Đại học Sư phạm Huế, 2021).

TỔNG QUAN HỌC THUẬT: TÀI LIỆU PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỊA LÝ

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu Địa lý do TS. Nguyễn Đăng Độ biên soạn năm 2021, phục vụ công tác đào tạo tại Khoa Địa lý thuộc Trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế. Học phần giữ vị trí nền tảng trong khối kiến thức phương pháp luận và kỹ năng nghiên cứu khoa học, chuẩn bị cho sinh viên, học viên thực hiện các công trình học thuật như khóa luận tốt nghiệp, luận văn thạc sĩ và báo cáo đề tài các cấp.

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào việc trang bị cho người học hệ thống tri thức lý luận về khoa học, quy trình nhận thức chân lý khách quan và các bước logic để hình thành, triển khai một công trình nghiên cứu khoa học. Người học được trang bị các tiêu chuẩn học thuật để nhận diện sự kiện khoa học, xác định các thành tố của đề tài (mục tiêu, mục đích, nhiệm vụ, khách thể, đối tượng) và xây dựng luận điểm khoa học có căn cứ kiểm chứng.

Về cấu trúc và cách tiếp cận, tài liệu triển khai theo hướng diễn dịch kết hợp quy nạp: đi từ các khái niệm cơ bản của lý thuyết khoa học luận (bản chất, chức năng, phân loại khoa học) đến việc hệ thống hóa các bước kỹ thuật cụ thể trong nghiên cứu khoa học thực nghiệm và ứng dụng. Điểm đặc sắc của tài liệu là sự tích hợp giữa lý luận nghiên cứu khoa học chung với các ví dụ thực tiễn trong ngành Địa lý, Khoa học Giáo dục và Quản lý tài nguyên – kinh tế xã hội.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung tài liệu được cấu trúc thành các chương chuyên đề có sự liên kết chặt chẽ về mặt logic nhận thức:

Chương 1: Khoa học và nghiên cứu khoa học
- Khái niệm khoa học: Tiếp cận dưới góc độ tích lũy tri thức nhân loại (theo định nghĩa của Từ điển tiếng Việt và Đại bách khoa toàn thư Liên Xô) và góc độ xã hội (khoa học như một hoạt động xã hội đặc biệt, hình thái ý thức xã hội và thiết chế xã hội).
- Cấu trúc của khoa học: Làm rõ đối tượng, nội dung, chức năng (khám phá bản chất, hệ thống hóa tri thức, nghiên cứu ứng dụng) và động lực phát triển (thực tiễn).
- Phân loại khoa học: Trình bày phân loại theo phương pháp hình thành (khoa học tiền nghiệm, khoa học hậu nghiệm, khoa học phân lập, khoa học tích hợp) và phân chia 5 nhóm ngành theo tiêu chuẩn của UNESCO (Khoa học tự nhiên và chính xác, Khoa học kỹ thuật và công nghệ, Khoa học sức khỏe, Khoa học nông nghiệp, Khoa học xã hội và nhân văn).
- Bản chất và đặc điểm của NCKH: Định nghĩa NCKH, mục tiêu (nhận thức, sáng tạo, kinh tế, văn hóa - văn minh), chức năng (mô tả, giải thích, tiên đoán, sáng tạo), các loại hình (nghiên cứu cơ bản thuần túy/định hướng, nghiên cứu ứng dụng nền tảng/chuyên đề, nghiên cứu triển khai, nghiên cứu dự báo) cùng 8 đặc điểm cốt lõi (tính mới, tính thông tin, tính tin cậy, tính khách quan, tính mạo hiểm, tính kế thừa, tính cá nhân, tính kinh tế và phi kinh tế).
Chương 2: Trình tự logic của nghiên cứu khoa học
- Lý luận chung về đề tài NCKH: Khái niệm đề tài; các tính chất cơ bản (tính thực tiễn, tính tiên tiến, tính xác định); phân loại đề tài theo trình độ đào tạo (Cử nhân, Thạc sĩ, Tiến sĩ), theo tổ chức, theo cấp quản lý (cấp Quốc gia, cấp Bộ, cấp Cơ sở) và theo loại hình nghiên cứu.
- Quy trình logic 4 bước: Hệ thống hóa bản chất của nghiên cứu khoa học thành quá trình hình thành và chứng minh luận điểm khoa học qua 4 giai đoạn:
  1. Bước I - Lựa chọn đề tài khoa học: Xuất phát từ sự kiện khoa học (theo luận điểm của Pavlov về vai trò của sự kiện); tiêu chí lựa chọn; quy cách và lỗi cần tránh khi đặt tên đề tài; phân định Mục tiêu (Objective) và Mục đích (Aim/Goal); xác định nhiệm vụ, khách thể, đối tượng nghiên cứu, đối tượng khảo sát và phạm vi nghiên cứu (không gian, thời gian, nội dung, mẫu).
  2. Bước II - Xây dựng luận điểm khoa học: Khái niệm luận điểm và luận cứ; quy trình chuyển hóa từ sự kiện $\rightarrow$ mâu thuẫn $\rightarrow$ câu hỏi $\rightarrow$ vấn đề $\rightarrow$ câu trả lời sơ bộ $\rightarrow$ luận điểm khoa học (giả thuyết theo quan điểm của Claude Bernard); phương pháp phát hiện vấn đề và tiêu chí đánh giá luận điểm.
  3. Bước III - Chứng minh luận điểm khoa học: Lựa chọn phương pháp thu thập luận cứ và lập luận khoa học.
  4. Bước IV - Trình bày luận điểm khoa học: Cấu trúc và phương pháp báo cáo kết quả nghiên cứu.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu thiết lập cho người học 3 khối kiến thức nền tảng:

Lý thuyết khoa học luận: Nhận thức rõ nguồn gốc thực tiễn, chức năng dự báo, bản chất xã hội của tri thức và các quy luật phát triển tri thức khoa học.
Khung phân loại học thuật: Hệ thống phân loại khoa học theo UNESCO và các cấp độ nghiên cứu (cơ bản, ứng dụng, triển khai), giúp định vị rõ ràng hướng đi của một đề tài.
Hệ thống quy chuẩn phương pháp luận: Các nguyên tắc xác định giới hạn nghiên cứu, bảo đảm tính đơn trị và khúc chiết trong ngôn ngữ khoa học, nguyên lý kiểm chứng giả thuyết bằng các bằng chứng thực nghiệm và logic lý luận.

Kỹ năng phát triển

Kỹ năng phân tích và phát hiện vấn đề: Khả năng nhận diện mâu thuẫn giữa lý thuyết hiện có với thực tế, giữa các trường phái lý thuyết, hoặc sự bế tắc của các phương pháp hiện hành để hình thành ý tưởng khoa học.
Kỹ năng kỹ thuật trong thiết kế đề tài: Kỹ thuật đặt tên đề tài chuẩn xác (loại bỏ từ thừa, tránh từ ngữ có độ bất định cao); kỹ thuật phân biệt tường minh giữa mục tiêu và mục đích; kỹ thuật phân tách giữa khách thể, đối tượng nghiên cứu và đối tượng khảo sát.
Kỹ năng xây dựng giả thuyết: Khả năng thiết lập giả thuyết khoa học có căn cứ quan sát, không mâu thuẫn với các lý thuyết đã được chứng minh và có khả năng kiểm chứng.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Cách tiếp cận sư phạm

Tài liệu được biên soạn phục vụ phương pháp giảng dạy tích cực, chuyển từ truyền thụ một chiều sang hướng dẫn người học tự tư duy logic. Cấu trúc bài giảng đưa ra các câu hỏi định hướng cốt lõi (6 câu hỏi: Topic, Objective, Question, Evidence, Methods...) buộc người học phải liên tục phản biện và làm rõ cấu trúc logic của vấn đề cần giải quyết.

Phân tích tình huống (Case Studies) và bài tập thực hành

Tài liệu tích hợp nhiều ví dụ thực tế dưới dạng bài tập phân tích trực tiếp:

Bài tập phân biệt Mục đích và Mục tiêu: Thông qua trường hợp đề tài "Ảnh hưởng của phân NPK đến năng suất lúa hè - thu ở vùng đồng bằng sông Cửu Long", người học phân tích sự khác nhau giữa mục đích (tăng thu nhập cho nông dân) và mục tiêu đo lường được (tìm liều lượng bón tối ưu, xác định thời điểm và cách bón thích hợp).
Bài tập xác định Khách thể, Đối tượng nghiên cứu và Đối tượng khảo sát: Phân tích qua các đề tài về giáo dục và tài chính như: "Vận dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan vào việc đánh giá kết quả học tập của sinh viên trường Đại học Sư phạm Huế" và "Xây dựng biện pháp hạn chế rủi ro tín dụng ở ngân hàng Nông nghiệp Quận 1, TP. Hồ Chí Minh".
Bài tập phân tích lỗi đặt tên đề tài: Chỉ ra các lỗi ngữ pháp, lỗi dùng từ bất định ("Một vài nhiệm vụ...", "Bước đầu tìm hiểu...", "Những vấn đề về...") hoặc cấu trúc sai khoa học ("Phá rừng - Hiện trạng, nguyên nhân, giải pháp").

Phương pháp đánh giá và hướng dẫn tự học

Đánh giá năng lực: Thông qua khả năng xây dựng đề cương nghiên cứu hoàn chỉnh, bảo đảm logic chặt chẽ từ tên đề tài đến hệ thống mục tiêu, nhiệm vụ và phương pháp chứng minh luận điểm.
Tự học: Người học sử dụng bộ tiêu chí và các quy tắc được đúc kết trong tài liệu để tự đối chiếu, rà soát tính hợp lý của các báo cáo khoa học, khóa luận và luận văn thực tế.

Điểm nổi bật và cập nhật

Tính kế thừa học thuật chuẩn mực: Tài liệu kế thừa và chuẩn hóa có hệ thống các luận điểm phương pháp luận từ các nhà nghiên cứu đầu ngành tại Việt Nam: GS.TS. Phạm Viết Vượng (Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, 1997), GS.TS. Vũ Cao Đàm (Giáo trình Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, 2012) và PGS.TS. Nguyễn Đức Vũ (Giáo trình Phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục trong Địa lí, 2013).
Tích hợp chuẩn phân loại quốc tế: Đưa vào phân loại 5 nhóm ngành khoa học theo tiêu chuẩn UNESCO, cung cấp góc nhìn quy chuẩn về sự phân hóa và tích hợp của khoa học hiện đại.
Tính ứng dụng chuyên biệt cho ngành Địa lý và các ngành liên quan: Các ví dụ minh họa gắn liền với các bài toán thực tiễn của khoa học Địa lý và quản lý tài nguyên, chẳng hạn như: "Đánh giá xói mòn tiềm năng đất đai bằng mô hình RMMF và đề xuất giải pháp bảo vệ tài nguyên đất ở huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế", hoặc bài toán chuyển đổi cơ cấu cây trồng vùng đồi núi.
Quy chuẩn hóa văn phong và kỹ thuật trình bày khoa học: Tài liệu cung cấp danh mục chi tiết các từ ngữ tối kỵ cần tránh khi đặt tên đề tài khoa học, chuẩn hóa ngôn ngữ nghiên cứu đảm bảo tính súc tích, đơn trị và chính xác.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Sinh viên đại học: Sinh viên các ngành Địa lý học, Sư phạm Địa lý, Quản lý Tài nguyên - Môi trường từ năm thứ hai đến năm cuối; sử dụng để học môn học chuyên phần và phục vụ làm niên luận, khóa luận tốt nghiệp (Cử nhân khoa học).
Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Học viên theo học các chương trình Thạc sĩ, Tiến sĩ cần tài liệu tham khảo để chuẩn hóa phương pháp luận, xây dựng đề cương và triển khai luận văn, luận án.
Giảng viên và cán bộ nghiên cứu: Giảng viên sử dụng làm bài giảng học phần Phương pháp nghiên cứu khoa học; tài liệu tham khảo trong công tác hướng dẫn sinh viên NCKH và quản lý đề tài các cấp.
Cán bộ chuyên môn: Các nhà nghiên cứu và cán bộ kỹ thuật cần hệ thống hóa phương pháp luận khi viết thuyết minh và báo cáo đề tài nghiên cứu ứng dụng hoặc nghiên cứu triển khai.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế trực tiếp cho sinh viên đại học, học viên cao học chuyên ngành Địa lý, Sư phạm Địa lý và các ngành khoa học xã hội - tự nhiên liên quan có học phần Phương pháp luận nghiên cứu khoa học.

2. Người học cần có kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận giáo trình?

Người học cần có hiểu biết cơ bản về logic học đại cương, kiến thức nền tảng của ngành Địa lý hoặc chuyên ngành đào tạo của mình để có thể tiếp nhận các khái niệm khoa học luận và phân tích các trường hợp nghiên cứu cụ thể.

3. Điểm khác biệt của tài liệu này so với các giáo trình phương pháp luận chung là gì?

Tài liệu kết hợp giữa khung lý luận phương pháp luận khoa học kinh điển (Phạm Viết Vượng, Vũ Cao Đàm) với các ví dụ thực tiễn chuyên ngành Địa lý (mô hình RMMF tại huyện A Lưới, tài nguyên đất, sinh kế nông hộ, giáo dục địa lý), đồng thời chi tiết hóa các lỗi kỹ thuật thường gặp khi viết đề cương.

4. Làm thế nào để tự học và vận dụng hiệu quả các nội dung trong giáo trình?

Người học nên bám sát quy trình logic 4 bước (từ xử lý sự kiện khoa học đến trình bày luận điểm), trả lời tuần tự 6 câu hỏi cốt lõi của một đề tài và thực hành trực tiếp bằng cách phân tích các ví dụ mẫu được cung cấp trong tài liệu.

5. Có tài liệu bổ trợ nào được trích dẫn kèm theo giáo trình?

Tài liệu tham khảo chính được nêu trong giáo trình gồm có:

Phạm Viết Vượng (1997), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
Vũ Cao Đàm (2012), Giáo trình Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB Giáo dục Việt Nam.
Nguyễn Đức Vũ (2013), Giáo trình Phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục trong Địa lí, Trường ĐH Sư phạm, ĐH Huế.
Các báo cáo tổng kết đề tài NCKH, khóa luận tốt nghiệp và luận văn thạc sĩ chuyên ngành.

Kết luận

Tài liệu Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu Địa lý của TS. Nguyễn Đăng Độ cung cấp một khung phương pháp luận hoàn chỉnh và các hướng dẫn kỹ thuật rõ ràng cho hoạt động nghiên cứu khoa học. Lộ trình học tập được thiết kế mạch lạc từ việc hiểu đúng bản chất khoa học ở Chương 1 đến việc làm chủ quy trình logic 4 bước triển khai đề tài ở Chương 2. Tài liệu là nguồn tham khảo học thuật chuẩn mực, giúp nâng cao chất lượng thực hiện các công trình nghiên cứu khoa học của sinh viên, học viên và cán bộ nghiên cứu chuyên ngành Địa lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. KHOA HỌC VÀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC 1. Khoa học là gì? a. Xét trên góc độ tích lũy kiến thức của nhân loại: “Khoa học là những điều hiểu biết có phương pháp, có hệ thống và được thực nghiệm” Từ điển tiếng Việt “Khoa học là hệ thống tri thức về tự nhiên, xã hội và tư duy, về những quy luật phát triển khách quan của tự nhiên, xã hội và tư duy, hệ thống tri thức này được hình thành trong lịch sử và không ngừng phát triển trên cơ sở thực tiễn xã hội” Đại bách khoa toàn thư Liên Xô - Đối tượng của khoa học: là thế giới khách quan và cả những phương pháp nhận thức thế giới.

- Nội dung của khoa học: + Những tài liệu về thế giới do quan sát, điều tra, thí nghiệm mà có. + Những nguyên lý được rút ra dựa trên những sự kiện đã được thực nghiệm chứng minh. + Những qui luật, những học thuyết được khái quát bằng tư duy lý luận. + Những phương pháp nhận thức sáng tạo khoa học.

+ Những qui trình vận dụng lý thuyết khoa học vào sản xuất và đời sống xã hội. - Chức năng của khoa học: + Khám phá bản chất các hiện tượng của thế giới khách quan + Hệ thống hoá các tri thức đã khám phá được tạo thành các lý thuyết, học thuyết khoa học. + Nghiên cứu ứng dụng những thành qủa sáng tạo khoa học để cải tạo thực tiễn. - Động lực của sự phát triển khoa học: Thực tiễn vừa là nguồn gốc, vừa là mục tiêu, động lực, vừa là tiêu chuẩn để đánh giá mọi lý thuyết khoa học.

b Xét trên góc độ xã hội: Hoạt động xã hội đặc biệt Khoa học Hình thái ý thức xã hội Thiết chế xã hội Phát hiện bản chất các sự vật, phát triển nhận thức về thế giới Hoạt động Dự báo quá trình phát triển của sự vật, Khoa xã hội đặc lựa chọn hướng đi cho mình để giảm học biệt thiểu hoặc tránh rủi ro Sáng tạo các sự vật mới phục vụ những mục tiêu tồn tại và phát triển của con người và xã hội Hình Khái niệm, phạm trù, nguyên lý…… thái ý thức xã Phương thức và công cụ đặc biệt hội, phản ánh hiện Giải thích và cải tạo thế giới Khoa thực khách Được chứng minh bằng các PP khác nhau học quan và tạo ra hệ Thực tiễn vừa là nguồn gốc, tiêu chuẩn và động thống lực cho sự phát triển của KH chân lý Tư tưởng KH thường đi trước thời đại về thế giới KH không có giới hạn trong sự phát triển Định ra một khuôn mẫu hành vi, lấy tính khoa học làm thước đo: tác phong làm việc KH, tổ chức lao động theo khoa học. Xây dựng luận cứ khoa học cho các quyết định trong sản xuất kinh doanh, tổ chức xã Khoa Thiết hội học chế xã hội Tăng hàm lượng khoa học trong công nghệ và sản phẩm nhằm tạo thế mạnh cạnh tranh Là phương tiện góp phần làm biến đổi tận gốc rễ mọi mặt của đời sống xã hội 1. Phân loại khoa học * Dựa vào phương pháp hình thành khoa học: + Khoa học tiền nghiệm: hình học, lý thuyết tương đôi… + Khoa học hậu nghiệm: xã hội học, vật lý học thực nghiệm… + Khoa học phân lập: khảo cổ học, cơ học…. + Khoa học tích hợp: kinh tế chính trị học, sinh hóa, … * Dựa vào đối tượng nghiên cứu của khoa học, các chuyên gia của UNESSCO đã phân chia khoa học thành 5 nhóm: - Nhóm các khoa học tự nhiên và khoa học chính xác.

- Nhóm các khoa học kỹ thuật và công nghệ. - Nhóm các khoa học về sức khỏe (y học). - Nhóm các khoa học nông nghiệp. - Nhóm các khoa học xã hội và nhân văn 1.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ