CHƯƠNG 1. KHOA HỌC VÀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC 1. Khoa học là gì? a. Xét trên góc độ tích lũy kiến thức của nhân loại: “Khoa học là những điều hiểu biết có phương pháp, có hệ thống và được thực nghiệm” Từ điển tiếng Việt “Khoa học là hệ thống tri thức về tự nhiên, xã hội và tư duy, về những quy luật phát triển khách quan của tự nhiên, xã hội và tư duy, hệ thống tri thức này được hình thành trong lịch sử và không ngừng phát triển trên cơ sở thực tiễn xã hội” Đại bách khoa toàn thư Liên Xô - Đối tượng của khoa học: là thế giới khách quan và cả những phương pháp nhận thức thế giới.
- Nội dung của khoa học: + Những tài liệu về thế giới do quan sát, điều tra, thí nghiệm mà có. + Những nguyên lý được rút ra dựa trên những sự kiện đã được thực nghiệm chứng minh. + Những qui luật, những học thuyết được khái quát bằng tư duy lý luận. + Những phương pháp nhận thức sáng tạo khoa học.
+ Những qui trình vận dụng lý thuyết khoa học vào sản xuất và đời sống xã hội. - Chức năng của khoa học: + Khám phá bản chất các hiện tượng của thế giới khách quan + Hệ thống hoá các tri thức đã khám phá được tạo thành các lý thuyết, học thuyết khoa học. + Nghiên cứu ứng dụng những thành qủa sáng tạo khoa học để cải tạo thực tiễn. - Động lực của sự phát triển khoa học: Thực tiễn vừa là nguồn gốc, vừa là mục tiêu, động lực, vừa là tiêu chuẩn để đánh giá mọi lý thuyết khoa học.
b Xét trên góc độ xã hội: Hoạt động xã hội đặc biệt Khoa học Hình thái ý thức xã hội Thiết chế xã hội Phát hiện bản chất các sự vật, phát triển nhận thức về thế giới Hoạt động Dự báo quá trình phát triển của sự vật, Khoa xã hội đặc lựa chọn hướng đi cho mình để giảm học biệt thiểu hoặc tránh rủi ro Sáng tạo các sự vật mới phục vụ những mục tiêu tồn tại và phát triển của con người và xã hội Hình Khái niệm, phạm trù, nguyên lý…… thái ý thức xã Phương thức và công cụ đặc biệt hội, phản ánh hiện Giải thích và cải tạo thế giới Khoa thực khách Được chứng minh bằng các PP khác nhau học quan và tạo ra hệ Thực tiễn vừa là nguồn gốc, tiêu chuẩn và động thống lực cho sự phát triển của KH chân lý Tư tưởng KH thường đi trước thời đại về thế giới KH không có giới hạn trong sự phát triển Định ra một khuôn mẫu hành vi, lấy tính khoa học làm thước đo: tác phong làm việc KH, tổ chức lao động theo khoa học. Xây dựng luận cứ khoa học cho các quyết định trong sản xuất kinh doanh, tổ chức xã Khoa Thiết hội học chế xã hội Tăng hàm lượng khoa học trong công nghệ và sản phẩm nhằm tạo thế mạnh cạnh tranh Là phương tiện góp phần làm biến đổi tận gốc rễ mọi mặt của đời sống xã hội 1. Phân loại khoa học * Dựa vào phương pháp hình thành khoa học: + Khoa học tiền nghiệm: hình học, lý thuyết tương đôi… + Khoa học hậu nghiệm: xã hội học, vật lý học thực nghiệm… + Khoa học phân lập: khảo cổ học, cơ học…. + Khoa học tích hợp: kinh tế chính trị học, sinh hóa, … * Dựa vào đối tượng nghiên cứu của khoa học, các chuyên gia của UNESSCO đã phân chia khoa học thành 5 nhóm: - Nhóm các khoa học tự nhiên và khoa học chính xác.
- Nhóm các khoa học kỹ thuật và công nghệ. - Nhóm các khoa học về sức khỏe (y học). - Nhóm các khoa học nông nghiệp. - Nhóm các khoa học xã hội và nhân văn 1.
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC 1. Khái niệm nghiên cứu khoa học Nghiên cứu khoa học là quá trình nhận thức chân lý khoa học, một hoạt động trí tuệ đặc thù bằng những phương pháp nghiên cứu nhất định để tìm kiếm, để chỉ ra một cách chính xác và có mục đích những điều mà con người chưa biết đến (hoặc biết chưa đầy đủ), tức là tạo ra sản phẩm mới dưới dạng tri thức mới có giá trị mới về nhận thức hoặc phương pháp. Điều gì cản trở bạn NCKH => Giải pháp? 14 1. Mục tiêu của nghiên cứu khoa học - Mục tiêu nhận thức - Mục tiêu sáng tạo - Mục tiêu kinh tế - Mục tiêu văn hóa và văn minh 1.
Chức năng và các loại hình nghiên cứu khoa học 1. Chức năng nghiên cứu khoa học a. Chức năng mô tả khái niệm được phát biểu lên bằng kinh nghiệm. Chức năng giải thích tri thức đạt đến trình độ tư duy lý luận c.
Chức năng tiên đoán nhìn trước quá trình hình thành, phát triển, tiêu vong, sự vận động và những biểu hiện của sự vật trong tương lai. Chức năng sáng tạo sáng tạo các giải pháp để cải tạo thế giới 1. Các loại hình nghiên cứu khoa học NCKH Nghiên cứu Nghiên cứu Nghiên cứu Nghiên cứu cơ bản ứng dụng triển khai dự báo NCCB NCCB thuần túy định hướng NC NC nền tảng chuyên đề 1. Đặc điểm của nghiên cứu khoa học - Tính mới - Tính thông tin - Tính tin cậy - Tính khách quan - Tính mạnh dạn, mạo hiểm - Tính kế thừa - Tính cá nhân - Tính kinh tế và phi kinh tế CHƯƠNG 2.
TRÌNH TỰ LOGIC CỦA NGHIÊN CỨU KHOA HỌC 2. LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC 2. Khái niệm đề tài nghiên cứu khoa học Đề tài nghiên cứu khoa học là một hoặc nhiều vấn đề nghiên cứu khoa học có chứa những điều chưa biết (hoặc biết chưa đầy đủ) nhưng đã xuất hiện tiền đề và khả năng có thể biết được nhằm giải đáp các vấn đề đặt ra trong khoa học hoặc trong thực tiễn. Tính chất của đề tài nghiên cứu khoa học - Tính thực tiễn: phù hợp với thực tế và đem lại hiệu quả.
- Tính tiên tiến: cập nhật, mới mẻ, phù hợp với xu thế đi lên của sự phát triển kinh tế - xã hội, khoa học và công nghệ. - Tính xác định: mức độ, giới hạn nghiên cứu của đề tài. Phân loại đề tài nghiên cứu khoa học 2. Dựa theo trình độ đào tạo + Luận văn Cử nhân khoa học.
+ Luận văn Thạc sĩ khoa học. + Luận án Tiến sĩ khoa học 2. Dựa theo quy trình tổ chức nghiên cứu khoa học + Đề tài khoa học do cấp trên giao. + Đề tài phát hiện từ cơ sở thực tiễn.
Dựa theo cấp quản lý đề tài + Chương trình khoa học quốc gia. + Đề tài cấp Bộ. + Đề tài cấp cơ sở…. Dựa theo các loại hình nghiên cứu khoa học + Đề tài nghiên cứu cơ bản.
+ Đề tài nghiên cứu ứng dụng. + Đề tài nghiên cứu triển khai. TRÌNH TỰ LOGIC CỦA NGHIÊN CỨU KHOA HỌC (TT) 2. TRÌNH TỰ LOGIC 2.
METHODS? CHƯƠNG 2. TRÌNH TỰ LOGIC CỦA NGHIÊN CỨU KHOA HỌC (TT) 2. TRÌNH TỰ LOGIC Làm đề tài bắt đầu từ đâu 6 câu hỏi quan trọng nhất: 1. Chủ đề nghiên cứu và tên đề tài của tôi (Topic)? 2.
Tôi định làm (nghiên cứu) cái gì (Objective)? 3. Tôi phải trả lời câu hỏi nào (Question)? 4. Luận cứ nào để chứng minh giả thuyết (Evidence)? 6. Tôi sẽ chứng minh quan điểm của tôi bằng những phương pháp nào? Bản chất của trình tự nghiên cứu khoa học Hình thành & Chứng minh “Luận điểm Khoa học” Trình tự chung BƯỚC I LỰA CHỌN ĐỀ TÀI KHOA HỌC BƯỚC II HÌNH THÀNH LUẬN ĐIỂM KHOA HỌC BƯỚC III CHỨNG MINH LUẬN ĐIỂM KHOA HỌC BƯỚC IV TRÌNH BÀY LUẬN ĐIỂM KHOA HỌC Bước I LỰA CHỌN ĐỀ TÀI KHOA HỌC 1.
Điểm xuất phát của đề tài Lựa chọn sự kiện khoa học Nhiệm vụ nghiên cứu Tên đề tài 2. SỰ KIỆN KHOA HỌC Sự kiện khoa học: Sự kiện thông thường (sự kiện tự nhiên / sự kiện xã hội) => ở đó tồn tại những mâu thuẫn (giữa lý thuyết và thực tế) => phải giải quyết bằng các luận cứ / phương pháp khoa học. (1849 - 1936): “Sự kiện khoa học đối với người nghiên cứu tựa như không khí nâng đỡ đôi cánh chim trên bầu trời.” Một số định hướng tìm kiếm sự kiện khoa học: - Phát hiện ra một hiện tượng lạ chưa từng thấy và chưa có ai nghiên cứu, chưa có tài liệu nào trình bày. - Phát hiện những thiếu sót, sự không hoàn thiện của lý thuyết hiện có.
- Phát hiện mâu thuẫn giữa các trường phái lý thuyết. - Phát hiện mâu thuẫn giữa lý thuyết với thực tế. - Phát hiện sự bế tắc của các phương pháp hiện có. - Phát hiện sự phát triển chậm chạp của thực tế.
Tiêu chí lựa chọn đề tài nghiên cứu • Tính mới • Thực sự có ý nghĩa khoa học? • Thực sự có ý nghĩa thực tiễn? • Thực sự cấp thiết? • Hội đủ các nguồn lực? • Bản thân có hứng thú khoa học? * Điều kiện để một vấn đề trở thành một đề tài khoa học là gì? - Đó là một sự kiện hay hiện tượng mới chưa từng ai biết, một mâu thuẩn hay vướng mắc cản trở bước tiến của khoa học hay thực tiễn. - Bằng kiến thức cũ không thể giải quyết được - Vấn đề nếu được giải quyết sẽ cho một thông tin mới có giá trị khoa học hay giải quyết được vấn đề của thực tiễn. ĐẶT TÊN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU * Yêu cầu: - Tên đề tài nghiên cứu là câu văn diễn đạt lòng mong muốn của người nghiên cứu tác động vào đối tượng, cải tiến nó để cuối cùng đạt đến những mục tiêu dự kiến. - Tên đề tài nghiên cứu phản ánh cô đọng nhất nội dung nghiên cứu của đề tài, nó chỉ được mang một ý nghĩa hết sức khúc chiết, đơn trị, không được phép hiểu hai hay nhiều nghĩa.
- Tên đề tài cần diễn đạt bằng một câu ngữ pháp trọn vẹn, rõ ràng, súc tích, ít chữ nhưng chứa đựng nhiều thông tin nhất, chứa đựng vấn đề cần nghiên cứu. - Tên đề tài được phát biểu một cách khoa học, nói lên trình độ, ý thức sâu sắc của nhà nghiên cứu đối với vấn đề khoa học mà mình chọn làm đối tượng nghiên cứu. * Cần tránh: - Đưa vào tên đề tài các công thức, một loại đại lượng phần trăm, các loại thuật ngữ dài dòng bằng tiếng La Tinh… làm cho đầu đề thêm phức tạp, khó hiểu. EX: Đánh giá xói mòn tiềm năng đất đai bằng mô hình RMMF và đề xuất giải pháp bảo vệ tài nguyên đất ở huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế - Đưa vào tên đề tài bằng các cụm từ có độ bất định cao về thông tin.