Tài liệu hướng dẫn thực hành môn Tin học cơ sở 1 - Học viện CNBCVT

Tài liệu hướng dẫn thực hành môn tin học cơ sở 1 năm 1991 cung cấp kiến thức nền tảng về máy tính, thuật toán và bài tập lập trình cơ bản cho sinh viên.

• Trường học: Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông
• Chuyên ngành: Tin học cơ sở
• Đề tài: Tài liệu hướng dẫn thực hành môn Tin học cơ sở 1
• Loại tài liệu: Tài liệu hướng dẫn thực hành
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan tài liệu hướng dẫn thực hành môn Tin học cơ sở 1 PTIT

Tài liệu hướng dẫn thực hành môn Tin học cơ sở 1 PTIT là học liệu nền tảng dành cho sinh viên Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông. Chương trình thực hành chuẩn hóa trong thời lượng 2 buổi với 8 tiết học trực tiếp. Nội dung giáo trình bao quát 4 phân hệ chính: hệ điều hành Windows, phần mềm Microsoft Word, công cụ trình chiếu PowerPoint và ứng dụng bảng tính Excel. Mỗi học phần đều thiết lập mục tiêu rõ ràng từ thao tác cơ bản đến nâng cao. Học liệu hướng đến việc trang bị kỹ năng tin học văn phòng chuẩn mực. Sinh viên được rèn luyện tác phong xử lý dữ liệu chính xác, khoa học. Hệ thống bài tập biên soạn bám sát yêu cầu thực tiễn của môi trường doanh nghiệp. Giáo trình cung cấp quy trình từng bước, minh họa trực quan bằng hình ảnh giao diện phần mềm. Toàn bộ kiến thức giúp người học nhanh chóng làm chủ công nghệ và phục vụ hiệu quả các môn chuyên ngành tiếp theo. Đây là cẩm nang thiết yếu để xây dựng tư duy quản lý thông tin số.

1.1. Mục tiêu và cấu trúc chương trình thực hành

Chương trình thực hành Tin học cơ sở 1 được chia thành hai buổi học trọng tâm. Buổi thứ nhất tập trung vào việc làm quen hệ điều hành Windows và kỹ năng soạn thảo văn bản Word. Sinh viên học cách quản lý tệp tin, thư mục, thiết bị và khai thác Internet an toàn. Phân hệ Word hướng dẫn định dạng ký tự, bố cục trang, tạo bảng và chèn biểu đồ. Buổi thứ hai chuyển sang kỹ năng thiết kế trình chiếu PowerPoint và phân tích bảng tính Excel. Người học thực hiện định dạng slide, thiết lập hiệu ứng chuyển động và xử lý hàm tính toán phức tạp. Cấu trúc bài học phân bổ thời gian hợp lý giữa lý thuyết và thực hành máy tính.

1.2. Chuẩn đầu ra kỹ năng công nghệ thông tin PTIT

Giáo trình thiết lập tiêu chuẩn đầu ra nghiêm ngặt cho sinh viên khối ngành kỹ thuật và kinh tế. Người học phải sử dụng thành thạo các tiện ích hệ điều hành để tối ưu hiệu suất làm việc. Kỹ năng soạn thảo yêu cầu trình bày văn bản hành chính đúng thể thức quốc gia. Sinh viên phải hoàn thành bài tiểu luận với mục lục tự động, chú thích nguồn và căn lề tiêu chuẩn. Phần mềm trình chiếu đòi hỏi khả năng tạo slide thuyết trình mạch lạc, thẩm mỹ và ấn tượng. Về bảng tính, sinh viên cần nắm vững các hàm số học, hàm thống kê và xử lý chuỗi cơ bản. Những chuẩn mực này đảm bảo năng lực thích ứng trong kỷ nguyên số hóa.

II. Phân tích tài liệu hướng dẫn thực hành môn Tin học cơ sở 1 PTIT

Quá trình tiếp cận học phần Tin học cơ sở 1 PTIT thường đặt ra nhiều rào cản kỹ thuật đối với người học. Sinh viên năm nhất hay gặp khó khăn trong việc tư duy logic về cấu trúc dữ liệu tệp tin. Việc thiếu thấu hiểu kiến trúc cây thư mục dẫn đến tình trạng thất lạc tài liệu, sao lưu nhầm lẫn và xung đột phiên bản. Trong phân hệ soạn thảo, nhiều người vẫn duy trì thói quen định dạng thủ công bằng phím cách hoặc phím Enter liên tiếp. Thói quen này phá vỡ bố cục văn bản khi thay đổi cỡ chữ hoặc in ấn. Ở mảng bảng tính Excel, rào cản lớn nhất nằm ở việc kết hợp lồng ghép các hàm điều kiện và hàm tìm kiếm. Sai sót cú pháp, định dạng kiểu dữ liệu sai lệch làm phát sinh lỗi tính toán nghiêm trọng. Phần mềm trình chiếu PowerPoint cũng ghi nhận nhiều lỗi lạm dụng hiệu ứng gây mất tập trung. Việc nhận diện rõ các hạn chế này giúp định hình phương pháp rèn luyện có trọng tâm.

2.1. Thách thức thao tác hệ điều hành và quản lý tệp tin

Hệ điều hành Windows cung cấp nhiều công cụ quản lý tệp tin mạnh mẽ nhưng người học thường bỏ qua. Sinh viên hay đặt tên tệp chứa dấu tiếng Việt hoặc ký tự đặc biệt, gây lỗi phần mềm khi nộp bài trực tuyến. Kỹ năng tìm kiếm tệp tin nâng cao bằng ký tự đại diện (*, ?) chưa được vận dụng linh hoạt. Việc thiết lập thuộc tính ẩn, chỉ đọc hoặc phân quyền chia sẻ thư mục trên mạng nội bộ vẫn còn nhiều lúng túng. Nhiều sinh viên chưa biết cách cài đặt máy in, quản lý tác vụ nền qua Task Manager hay cấu hình gõ tiếng Việt UniKey chuẩn Unicode. Những lỗ hổng cơ bản này làm suy giảm đáng kể tốc độ hoàn thành bài tập thực hành.

2.2. Lỗi phổ biến trong soạn thảo văn bản và bảng tính

Trên ứng dụng Microsoft Word, lỗi phổ biến nhất là không thiết lập chuẩn trang in (Page Setup) trước khi nhập liệu. Khoảng cách dòng, giãn đoạn (Line & Paragraph Spacing) và đặt Tab căn lề thường bị bỏ qua dẫn đến văn bản lệch lạc. Khi thao tác chèn bảng biểu, sinh viên thường gặp khó khăn trong việc trộn ô, căn chỉnh văn bản trong ô và cố định dòng tiêu đề. Đối với Microsoft Excel, lỗi nhập dữ liệu sai định dạng ngày tháng và số tiền diễn ra thường xuyên. Việc nhầm lẫn giữa địa chỉ ô tương đối và địa chỉ tuyệt đối ($A$1) khi sao chép công thức khiến kết quả tính toán sai lệch hoàn toàn.

III. Phương pháp khai thác tài liệu thực hành môn Tin học cơ sở 1 PTIT

Để chinh phục học phần Tin học cơ sở 1 PTIT, người học cần áp dụng phương pháp học tập kết hợp thực hành đa chiều. Trước mỗi buổi học, việc đọc kỹ tài liệu hướng dẫn và làm quen các thao tác trên phần mềm là bắt buộc. Trong phòng thực hành, sinh viên cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình mẫu từ thiết lập môi trường, nhập liệu đến xuất kết quả. Việc ghi nhớ các tổ hợp phím tắt chức năng giúp gia tăng tốc độ thao tác lên gấp nhiều lần. Sinh viên nên phân tích cấu trúc bài toán trước khi viết hàm Excel hoặc xây dựng bố cục văn bản. Tự động hóa các tác vụ lặp lại thông qua Style trong Word và Master Slide trong PowerPoint tạo ra sản phẩm chuyên nghiệp. Sau mỗi buổi thực hành, người học cần chủ động giải lại các bài tập tình huống nâng cao. Việc lưu trữ bài làm khoa học theo từng thư mục tuần học giúp việc ôn tập đạt hiệu quả cao nhất.

3.1. Kỹ thuật làm chủ công cụ soạn thảo và trình chiếu

Kỹ thuật soạn thảo văn bản chuyên nghiệp bắt đầu từ việc cấu hình chuẩn khổ giấy A4, lề trang tiêu chuẩn theo quy định văn thư. Người học sử dụng tính năng Styles để phân cấp đề mục tự động, hỗ trợ tạo mục lục chỉ bằng một thao tác click. Việc sử dụng công cụ Table và chèn hình ảnh Clip Art, Chart cần đi kèm với định dạng vị trí Text Wrapping hợp lý. Đối với PowerPoint, nguyên tắc thiết kế tối giản cần được ưu tiên hàng đầu. Sinh viên thiết lập bố cục slide thông qua Slide Master để đảm bảo tính đồng bộ màu sắc và phông chữ. Hiệu ứng động chỉ nên chọn nhóm hiệu ứng nhẹ nhàng như Fade hoặc Wipe để duy trì tính trang trọng.

3.2. Phương pháp xử lý dữ liệu bảng tính Excel nâng cao

Làm chủ bảng tính Excel đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về cấu trúc hàm và kiểu dữ liệu. Người học cần nắm vững cú pháp các hàm cơ bản: hàm số học (SUM, AVERAGE), hàm điều kiện (IF, COUNTIF, SUMIF) và hàm tìm kiếm (VLOOKUP, HLOOKUP). Việc phân biệt rạch ròi giữa kiểu dữ liệu Text, Number và Date giúp tránh lỗi tính toán. Sử dụng tính năng Data Validation giúp kiểm soát dữ liệu nhập vào chính xác. Tính năng Conditional Formatting hỗ trợ trực quan hóa các chỉ số quan trọng một cách sinh động. Ngoài ra, việc vẽ biểu đồ và phân tích dữ liệu trên Excel giúp sinh viên nâng cao năng lực báo cáo thống kê một cách bài bản.

IV. Giá trị ứng dụng từ tài liệu thực hành môn Tin học cơ sở 1 PTIT

Tài liệu hướng dẫn thực hành môn Tin học cơ sở 1 PTIT mang lại giá trị thực tiễn to lớn trong suốt quá trình đại học. Kiến thức từ giáo trình không dừng lại ở phạm vi một môn thi điều kiện mà trở thành công cụ làm việc đắc lực. Sinh viên vận dụng kỹ năng soạn thảo Word để trình bày khóa luận, đồ án tốt nghiệp và báo cáo thực tập đạt chuẩn học thuật cao. Khả năng thiết kế PowerPoint giúp tạo ra các bài thuyết trình seminar lôi cuốn, chuyên nghiệp trước hội đồng chấm thi. Trong khi đó, kỹ năng xử lý bảng tính Excel là nền tảng để học tập các môn chuyên ngành kinh tế, phân tích dữ liệu, mạng máy tính và lập trình. Tác phong làm việc chuẩn mực trên máy tính giúp sinh viên tự tin khi bước vào môi trường tuyển dụng. Đây chính là bước đệm vững chắc định hình kỹ năng số cho nguồn nhân lực trẻ trong thời đại công nghệ số.

4.1. Ứng dụng kỹ năng tin học vào nghiên cứu học thuật

Kỹ năng tin học văn phòng chuẩn xác là nền tảng sống còn cho hoạt động nghiên cứu khoa học tại giảng đường PTIT. Việc thành thạo cấu trúc văn bản Word giúp sinh viên quản lý tài liệu tham khảo, trích dẫn chuẩn IEEE và lập bảng biểu khoa học. Kỹ năng Excel hỗ trợ xử lý số liệu khảo sát thực nghiệm, thống kê tần số và trực quan hóa kết quả qua biểu đồ. Việc thiết kế bài báo cáo khoa học bằng PowerPoint với cấu trúc logic, hiệu ứng tinh tế giúp truyền tải thông điệp nghiên cứu hiệu quả. Nhờ vậy, sinh viên nâng cao chất lượng các công trình nghiên cứu và tiểu luận môn học.

4.2. Nền tảng phát triển năng lực làm việc chuyên nghiệp

Thị trường lao động hiện đại đòi hỏi nhân sự phải có năng lực thao tác số nhanh chóng và chuẩn xác. Kỹ năng sử dụng phím tắt, tổ chức thư mục logic và quản lý email văn phòng tạo nên ấn tượng chuyên nghiệp ngay từ giai đoạn thực tập. Thành thạo xử lý số liệu và báo cáo tự động giúp tiết kiệm tối đa thời gian xử lý công việc hành chính. Năng lực làm chủ các công cụ văn phòng tạo tiền đề vững chắc để tiếp cận các phần mềm doanh nghiệp chuyên sâu như ERP, CRM hay Power BI. Tinh thần tự học và tư duy giải quyết vấn đề từ môn học là hành trang quý báu cho sự nghiệp.

Nội dung chính

TỔNG QUAN VỀ GIÁO TRÌNH VÀ TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH MÔN TIN HỌC CƠ SỞ 1 (PTIT)

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu Hướng dẫn thực hành môn Tin học cơ sở 1 do Trung tâm Đào tạo Đại học Mở thuộc Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) biên soạn và ban hành vào tháng 8 năm 2013 tại Hà Nội. Trong chương trình đào tạo bậc đại học—đặc biệt là hình thức giáo dục từ xa (GDTXa) theo học chế tín chỉ—học phần Tin học cơ sở 1 giữ vị trí môn học nền tảng bắt buộc, trang bị kiến thức thực nghiệm về công nghệ thông tin cho sinh viên giai đoạn đầu khóa học.

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào việc hình thành và hoàn thiện các kỹ năng thao tác trực tiếp trên máy tính cá nhân. Sinh viên sau khi hoàn thành chương trình thực hành được yêu cầu:

• Phân biệt và thao tác thành thạo việc quản lý tập tin, thư mục trên hệ điều hành Windows.
• Tùy chỉnh các thiết lập hệ thống, phần cứng, phần mềm và cấu hình kết nối mạng nội bộ.
• Khai thác hiệu quả các dịch vụ mạng Internet, dịch vụ thư điện tử và bộ gõ tiếng Việt.
• Sử dụng thành thạo phần mềm soạn thảo văn bản Microsoft Word để tạo lập các tài liệu hành chính, báo cáo khoa học và tiểu luận đúng quy chuẩn.
• Ứng dụng Microsoft PowerPoint để xây dựng các bài trình chiếu trực quan và sử dụng Microsoft Excel để xử lý bảng tính cơ bản.

Tài liệu được kết cấu chặt chẽ theo khung thời lượng 2 buổi thực hành (tương đương 8 tiết học trên phòng máy), chia thành 4 phần nội dung chuyên biệt. Cách tiếp cận của tài liệu đi từ thao tác hệ thống cơ bản đến kỹ năng ứng dụng văn phòng nâng cao, kết hợp chặt chẽ giữa hướng dẫn quy trình từng bước, hệ thống hình ảnh giao diện minh họa thực tế và các bài tập tình huống sát với thực tế học tập tại Học viện. Điểm đặc thù của tài liệu là gắn liền các bài tập thực hành với biểu mẫu hành chính và chương trình đào tạo của Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Phần I: Sử dụng hệ điều hành Windows

Nội dung phần I tập trung vào ba khối kiến thức và kỹ năng vận hành hệ thống:

• Quản lý tập tin và thư mục trong Windows: Phân biệt các loại tập tin gồm tập tin chương trình (Application File nằm trong thư mục Program Files), tập tin dữ liệu (Data File) và tập tin hệ thống (System File). Cấu trúc thư mục được mô tả theo dạng hình cây với thứ bậc rõ ràng: thư mục gốc (Root Folder như C:\, D:\, A:\) và các thư mục con (Sub Folder). Sinh viên thực hiện các thao tác quản trị qua Windows Explorer bằng ba phương thức (chuột, phím tắt, menu): tạo mới (New Folder/File), lựa chọn đối tượng (chọn đơn lẻ, chọn liền kề bằng phím Shift, chọn không liền kề bằng phím Ctrl, chọn tất cả bằng Ctrl + A), sao chép/di chuyển dữ liệu (Ctrl + C, Ctrl + X, Ctrl + V), đổi tên đối tượng (qua phím F2 hoặc lệnh Rename), xóa dữ liệu (xóa tạm thời vào Recycle Bin hoặc xóa vĩnh viễn bằng Shift + Delete), và tìm kiếm tập tin/thư mục qua công cụ Search (phím F3, kết hợp bộ lọc thời gian, kích thước, phần mở rộng).
• Quản lý thiết bị và phần mềm qua Control Panel: Tùy biến giao diện màn hình nền (Desktop Background/Personalization); xem cấu hình phần cứng và phiên bản hệ điều hành (System Properties); cài đặt ngày, giờ hệ thống (Date and Time); cấu hình thông số điều khiển chuột (Mouse); kiểm tra và thiết lập kết nối mạng nội bộ (Network and Sharing Center); quản lý, thay đổi và gỡ bỏ phần mềm ứng dụng (Programs and Features / Uninstall).
• Khai thác dịch vụ Internet và bộ gõ tiếng Việt: Thiết lập thông số mạng LAN qua giao thức IPv4 (địa chỉ IP, Subnet mask, Default gateway, DNS Server); duyệt web qua các trình duyệt (Internet Explorer, Mozilla Firefox, Google Chrome); phân biệt giao thức truyền siêu văn bản HTTP và giao thức bảo mật HTTPS; lưu trữ toàn bộ trang web hoặc các thành phần đa phương tiện; sử dụng công cụ tìm kiếm (Google, Yahoo) với các toán tử logic (cụm từ chính xác trong dấu "", từ bắt buộc +, từ loại trừ -, tìm kiếm định dạng file cụ thể :pdf); sử dụng dịch vụ thư điện tử qua Webmail (Gmail, Yahoo, Google Groups) và Mail Client (Outlook Express, MS Outlook) dựa trên các giao thức máy chủ thư POP3, POP3s, IMAP, IMAPs; cấu hình bộ gõ Unikey/Vietkey với bảng mã Unicode (cho phông Times New Roman, Arial) hoặc TCVN3 (cho phông .VnTime), thực hiện gõ tiếng Việt theo kiểu Telex và VNI.

Phần II: Soạn thảo văn bản trong Windows (Microsoft Word)

Phần II hướng dẫn quy trình tạo lập tài liệu văn bản chuyên nghiệp trên Microsoft Word (phiên bản Word 2003 và Word 2007/2010):

• Thao tác tệp và môi trường soạn thảo: Khởi động ứng dụng qua lệnh winword.exe, nhận diện các thành phần giao diện (thanh tiêu đề, thanh menu, thanh công cụ Standard, Formatting, thanh thước Ruler, vùng soạn thảo). Quản trị tệp văn bản qua các lệnh tạo mới (Ctrl + N), mở tệp (Ctrl + O), lưu tệp (Ctrl + S, Save As) và thoát (Alt + F4).
• Nhập liệu và xử lý khối văn bản: Điều khiển chế độ gõ chèn/gõ đè qua phím Insert (trạng thái OVR/INSERT trên thanh trạng thái); chèn ký tự đặc biệt qua hộp thoại Symbol; chọn khối dữ liệu; sao chép, cắt và dán qua bộ nhớ tạm Clipboard.
• Kỹ thuật định dạng chuẩn:
  • Định dạng ký tự (Font): Thay đổi phông chữ, cỡ chữ, kiểu chữ, màu sắc qua thanh công cụ hoặc hộp thoại Format/Font.
  • Định dạng đoạn văn bản (Paragraph): Căn chỉnh lề (trái, phải, giữa, đều hai bên), thiết lập lùi đầu dòng (First line indent), khoảng cách đoạn (Spacing Before/After theo đơn vị pt) và khoảng cách giữa các dòng (Line spacing).
  • Định dạng trang (Page Setup): Xác lập lề trang (Margins), định hướng trang và chọn khổ giấy chuẩn (khổ A4).
• Chèn đối tượng và tiện ích văn phòng: Tạo và chỉnh sửa bảng biểu (Insert Table, gộp/tách ô, thêm/xóa hàng cột); kẻ khung và tạo màu nền dữ liệu (Borders and Shading); chèn hình ảnh từ thư viện Clip Art hoặc tệp lưu trữ trên đĩa (From File); chèn biểu đồ dữ liệu (Chart); chia cột văn bản dạng báo chí (Columns) kết hợp chữ hoa lớn đầu đoạn (Drop Cap); soạn thảo công thức toán học; ứng dụng tính năng trộn thư (Mail Merge Wizard) và thiết lập in ấn (Print/Print Preview).

Phần III: Sử dụng Microsoft PowerPoint

Tập trung vào quy trình thiết kế bài trình chiếu bằng PowerPoint (phiên bản 2003, 2007, 2010):

• Khởi động qua lệnh powerpnt.exe, tạo bản trình chiếu từ trang trắng (Blank Presentation) hoặc theo mẫu thiết kế có sẵn (Design Template).
• Quản trị các chế độ hiển thị: Normal View, Slide Sorter View (dùng để sắp xếp, nhân bản và xóa slide), và Slide Show (phím F5 bắt đầu từ đầu, Shift + F5 bắt đầu từ slide hiện hành).
• Định dạng bài trình chiếu: Thay đổi nền slide (Background), thiết lập bảng màu (Color Scheme), cấu hình Header & Footer cho slide và tài liệu in (Notes and Handouts).
• Chèn các đối tượng trực quan: Hình ảnh, bảng biểu, đồ thị dữ liệu.
• Thiết lập hiệu ứng chuyển trang (Slide Transition) và hiệu ứng động cho từng đối tượng (Custom Animation) phân loại theo 4 nhóm chức năng: Entrance (hiệu ứng xuất hiện), Emphasis (hiệu ứng nhấn mạnh), Exit (hiệu ứng biến mất) và Motion Paths (chuyển động theo quỹ đạo).

Phần IV: Sử dụng Microsoft Excel

Bao gồm các nội dung nền tảng về bảng tính:

• Khởi động và quản lý tệp bảng tính (Workbook).
• Thao tác định dạng ô dữ liệu (Cell formatting), thiết lập kiểu dữ liệu số, chuỗi, ngày tháng.
• Xây dựng công thức và ứng dụng các hàm toán học, thống kê, logic cơ bản để tính toán và xử lý bảng số liệu.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu hướng dẫn thực hành củng cố các nguyên lý khoa học máy tính cơ bản:

• Cấu trúc tổ chức dữ liệu phân cấp: Hiểu rõ nguyên lý lưu trữ tập tin và tổ chức thư mục dạng cây trên các thiết bị lưu trữ thứ cấp (C:\, D:\).
• Mô hình truyền thông và mạng máy tính: Nắm vững cấu trúc địa chỉ mạng IPv4, các cổng kết nối và cơ chế hoạt động của giao thức truyền tải siêu văn bản (HTTP/HTTPS), giao thức thư điện tử (POP3/IMAP).
• Chuẩn mã hóa văn bản tiếng Việt: Quy chuẩn ánh xạ giữa bảng mã (Unicode, TCVN3) và bộ phông chữ tương ứng để hiển thị chính xác ký tự tiếng Việt.
• Cấu trúc tài liệu học thuật theo thứ bậc: Thiết lập hệ thống phân cấp văn bản chuẩn mực thông qua hệ thống Styles/Headings (Heading 1, Heading 2, Heading 3, Heading 4, Text) làm cơ sở sinh mục lục tự động.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Cấu hình thông số mạng cục bộ, quản lý phần cứng và môi trường hệ điều hành Windows, cài đặt và gỡ bỏ ứng dụng an toàn.
• Kỹ năng phân tích và khai thác thông tin: Tra cứu thông tin chuyên sâu trên Internet bằng các toán tử tìm kiếm có cấu trúc, quản lý luồng trao đổi thông tin học tập qua hệ thống nhóm thư điện tử (Google Groups).
• Kỹ năng thực hành văn phòng: Xây dựng văn bản hành chính đúng thể thức (như Đơn đăng ký học lại), soạn thảo báo cáo tiểu luận khoa học có bảng biểu, công thức toán học, biểu đồ và mục lục tự động; biên tập bài thuyết trình trực quan phục vụ báo cáo chuyên đề.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp biên soạn của tài liệu tuân thủ mô hình giảng dạy thực hành trực quan trong công nghệ thông tin. Cấu trúc mỗi phần luôn bao gồm:

1. Mục đích, yêu cầu: Xác định rõ chuẩn đầu ra kiến thức và kỹ năng cần đạt được trước và sau buổi học.
2. Nội dung thực hành chi tiết: Cung cấp quy trình từng bước, phân tích nhiều phương thức thực hiện cho cùng một tác vụ (sử dụng chuột, phím tắt, menu lệnh).
3. Hình ảnh giao diện minh họa: Tài liệu tích hợp hơn 60 hình ảnh chụp màn hình trực tiếp từ giao diện hệ điều hành và phần mềm ứng dụng, giúp người học dễ dàng đối chiếu thao tác.
4. Bài tập thực hành củng cố: Chuỗi bài tập tình huống có độ khó tăng dần.

Hệ thống bài tập và tình huống thực hành điển hình:

• Thực hành hệ thống tệp: Sinh viên tạo lập cây thư mục lưu trữ theo sơ đồ: D:\Data_2012, Data_2013, Data_2014 cùng các nhánh con Tuyen sinh, NCKH, Dao tao; thực hiện sao chép tệp TBTS.doc sang thư mục Data_2014/Tuyen sinh và đổi tên thành tbts2014.doc; sao chép toàn bộ thư mục Data_2014 thành Data_2015; thao tác xóa tạm thời vào thùng rác và phục hồi tệp; xóa vĩnh viễn tệp Gioithieu.ppt; tìm kiếm tệp cấu hình hệ thống system.ini.
• Thực hành thiết lập Windows: Thay đổi ngày hệ thống thành 12/12/2012; đổi biểu tượng con trỏ chuột sang hình con ngựa; thiết lập ngôn ngữ hiển thị tiếng Việt; đổi định dạng số với dấu , là dấu thập phân và dấu . là phân cách nhóm số; cấu hình trình bảo vệ màn hình (Screen Saver) tự động kích hoạt sau 5 giây.
• Thực hành soạn thảo văn bản Word:
  • Soạn thảo quy định đào tạo GDTXa: Áp dụng phông Times New Roman, cỡ chữ 13, khoảng cách dòng 1.3 lines, lùi đầu dòng 1.5 cm, giãn đoạn trên 6pt, dưới 3pt, căn lề đều hai bên (Justify), lưu với tên Vanban-a.doc.
  • Soạn thảo biểu mẫu hành chính: Thiết lập Đơn đăng ký học lại theo mẫu ban hành của Học viện, lưu tệp Vanban-b.doc.
  • Lập bảng kế hoạch học tập: Thiết kế bảng biểu chi tiết 7 môn học (Chính trị, Tin học cơ sở 1, Nhập môn Internet và sử dụng dịch vụ Internet, Cấu trúc máy tính, Lắp ráp và bảo trì máy tính, Kỹ năng làm việc nhóm, Giáo dục thể chất 1) với tổng thời lượng 495 giờ, 16 tín chỉ, lưu tệp Vanban-c.doc.
  • Trình bày dạng bài báo khoa học: Chia đoạn văn bản thành 2 cột với khoảng cách 0.8 cm, tạo chữ cái lớn đầu dòng (Drop Cap), soạn thảo hệ thống công thức toán học phức tạp (tổng $\sum$, ma trận, công thức xử lý tín hiệu $X(k) = \sum x(m)W$) và chèn biểu đồ dữ liệu, lưu tệp Vanban-d.doc.
  • Thiết lập mẫu tiểu luận học thuật: Định dạng trang A4 (lề phải 3 cm, lề trái 2 cm, lề trên/dưới 2 cm, header/footer 1 cm); cấu hình hệ thống tiêu đề phân cấp chuẩn: Heading 1 (In đậm, cỡ 13, căn giữa, cách trên 6pt/dưới 6pt), Heading 2 (Thường đậm, cỡ 13, căn đều 2 bên, lùi dòng 1.5 cm), Heading 3, Heading 4 và kiểu nội dung Text; xây dựng trang 1 làm bìa tiểu luận, trang 2 làm mục lục tự động (Table of Contents) và trang 3 bắt đầu nội dung.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu hướng dẫn thực hành mang những nét đặc thù gắn liền với chương trình đào tạo của Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông:

• Tính tương thích đa phiên bản: Tài liệu hỗ trợ người học làm quen và thao tác linh hoạt trên nhiều phiên bản phần mềm phổ biến, từ Microsoft Office 2003, 2007 đến 2010, đồng thời phân tích giao diện quản trị Windows ở cả hai chế độ hiển thị Categories và Classical.
• Tích hợp sâu với ngữ cảnh học thuật của Học viện: Toàn bộ hệ thống bài tập thực hành đều sử dụng dữ liệu thực tế từ môi trường đào tạo PTIT: bài tập tìm kiếm cổng thông tin ptit.edu.vn, quy chế đào tạo đại học từ xa theo tín chỉ, danh mục môn học thuộc chương trình đào tạo học kỳ 1 năm thứ nhất, mẫu Đơn đăng ký học lại gửi Trung tâm Đào tạo Đại học Mở và cấu trúc trình bày một cuốn tiểu luận môn học chuẩn mực.
• Chú trọng bảo mật và chuẩn giao thức: Tài liệu giải thích bản chất kỹ thuật của việc bảo mật trao đổi dữ liệu khi phân biệt giữa giao thức HTTP và HTTPS, hướng dẫn cấu hình chi tiết thông số mạng nội bộ IPv4 và cấu hình máy chủ gửi/nhận email qua các cổng an toàn (POP3s, IMAPs).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Tài liệu được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể:

• Sinh viên đại học: Sinh viên năm thứ nhất theo học các ngành đào tạo đại học chính quy và đại học từ xa (GDTXa) tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, bắt đầu tiếp cận môn học Tin học cơ sở 1 hoặc Tin học đại cương.
• Yêu cầu tiên quyết: Sinh viên phải học qua nội dung lý thuyết môn học Tin học cơ sở 1 theo quy định của Học viện, đọc trước các chương lý thuyết về hệ điều hành, Internet và các phần mềm ứng dụng; nắm được các thao tác cơ bản ban đầu với chuột và bàn phím máy tính.
• Giảng viên và cán bộ hướng dẫn phòng máy: Sử dụng tài liệu làm khung giáo trình chuẩn để điều hành các buổi thực hành trong thời lượng 8 tiết, giao bài tập và đánh giá kỹ năng thao tác máy của sinh viên.
• Người tự học: Cán bộ, sinh viên cần tài liệu tra cứu quy chuẩn văn bản hành chính, kỹ thuật trình bày báo cáo tiểu luận và các thao tác quản trị máy tính cơ bản.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tài liệu này phù hợp với ai?

Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho sinh viên đại học năm thứ nhất của Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (đặc biệt là hệ Đào tạo Đại học Mở / Đại học từ xa) đang theo học môn Tin học cơ sở 1, đồng thời phù hợp cho bất kỳ người học nào cần củng cố kỹ năng tin học văn phòng và hệ điều hành căn bản.

2. Cần kiến thức nền nào trước khi tham gia thực hành?

Sinh viên cần học qua phần lý thuyết môn Tin học cơ sở 1 theo phân phối chương trình, đọc trước các nội dung về hệ điều hành Windows và dịch vụ Internet trong bài giảng lý thuyết, đồng thời có hiểu biết căn bản về cách sử dụng chuột và bàn phím máy tính.

3. Điểm khác biệt của tài liệu này so với các sách hướng dẫn tin học văn phòng thông thường là gì?

Tài liệu không chỉ dạy các thao tác công cụ đơn lẻ mà tích hợp trực tiếp quy chuẩn trình bày báo cáo học thuật của PTIT (như định dạng Heading, tạo mục lục tự động, soạn công thức toán học phức tạp) và gắn liền với các biểu mẫu hành chính thực tế của nhà trường.

4. Làm sao để tự học và thực hành hiệu quả theo tài liệu?

Người học nên tuân thủ trình tự ba bước: đọc hiểu mục đích yêu cầu, thực hiện thao tác theo các hình ảnh hướng dẫn từng bước trên máy tính, sau đó tự giải quyết toàn bộ các bài tập tình huống ở cuối mỗi phần mà không nhìn vào hướng dẫn mẫu.

5. Có những nội dung nào sinh viên bắt buộc phải tự thực hành ở nhà?

Tài liệu chỉ định rõ các nội dung mở rộng như kỹ thuật trộn thư (Mail Merge) để in phong bì và danh sách thư từ file Excel/Word, cùng việc hoàn thiện mẫu báo cáo tiểu luận toàn diện là các phần sinh viên cần tự nghiên cứu và thực hành ngoài giờ lên lớp.

---

Kết luận

Tài liệu Hướng dẫn thực hành môn Tin học cơ sở 1 của Trung tâm Đào tạo Đại học Mở - Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông là tài liệu học tập có tính cấu trúc cao, cung cấp hệ thống kỹ năng thực nghiệm đầy đủ từ quản trị hệ thống Windows, khai thác mạng Internet đến ứng dụng bộ công cụ văn phòng Microsoft Office (Word, PowerPoint, Excel). Lộ trình đào tạo 2 buổi (8 tiết) được thiết kế hợp lý giúp sinh viên nhanh chóng chuyển hóa kiến thức lý thuyết thành năng lực thao tác thực tế, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về trình bày văn bản khoa học và báo cáo học thuật trong suốt quá trình đào tạo đại học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lOMoARcPSD|16911414 HỌC VIỆN CÔNG NGHỆ BƢU CHÍNH VIỄN THÔNG TRUNG TÂM ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC MỞ ---------------------- TÀI LIỆU HƢỚNG DẪN THỰC HÀNH MÔN TIN HỌC CƠ SỞ 1 (Tài liệu sử dụng cho sinh viên) Họ tên sinh viên:. HÀ NỘI, 8/2013 Downloaded by Nguynhavy Ha Vy ([e-mail]) lOMoARcPSD|16911414 2 Downloaded by Nguynhavy Ha Vy ([e-mail]) lOMoARcPSD|16911414 NỘI DUNG THỰC HÀNH (2 buổi-8 tiết) BUỔI THỰC HÀNH THỨ NHẤT .5 PHẦN I SỬ DỤNG HỆ ĐIỀU HÀNH WINDOWS. Các thao tác quản lý tập tin và thƣ mục trong Window. Mục đích, yêu cầu.

Tìm hiểu về tập tin và thư mục. Thực hành-Thao tác tập tin và thư mục. Bài tập thực hành thao tác tập tin, thư mục. Các thao tác quản lý thiết bị và phần mềm.

Mục đích và yêu cầu. Thực hành thao tác quản lý thiết bị và phần mềm. Bài tập thực hành thao tác tập tin, thư mục. Các thao tác sử dụng Internet.

Mục đích và yêu cầu. Các thao tác về sử dụng Internet. Bộ gõ tiếng Việt. Bài tập thực hành khai thác thông tin Internet.

22 PHẦN II SOẠN THẢO VĂN BẢN TRONG WINDOWS. Mục đích và yêu cầu. Nội dung thực hành. Khởi động ứng dụng.

Thao tác với tệp tin văn bản. Chèn dữ liệu vào văn bản. Các thao tác sao chép, dịch chuyển, xóa đoạn văn bản. Định dạng ký tự văn bản-Định dạng phông chữ.

Định dạng đoạn văn bản. Định dạng trang văn bản. Thao tác với bảng. Chèn tranh, ảnh, biể u đồ vào văn bản.

Các nội dung sinh viên thực hành ở nhà. Bài tập thực hành soạn thảo văn bản. 36 BUỔI THỰC HÀNH THỨ HAI .41 PHẦN III SỬ DỤNG MICROSOFT POWERPOINT. Mục đích và yêu cầu.

Nô ̣i dung thƣ̣c hành. 41 3 Downloaded by Nguynhavy Ha Vy ([e-mail]) lOMoARcPSD|16911414 III. Khởi động PowerPoint. Các thao tác của tập tin trình chiếu.

Các thao tác với các trang trình chiếu (Slide). Tạo các hiê ̣u ứng đô ̣ng cho các trang triǹ h chiế u. Một số lưu ý khi chuẩn bị slide. Bài tập thực hành.

51 PHẦN IV SỬ DỤNG MICROSOFT EXCEL. Mục đích và yêu cầu. Nô ̣i dung thƣ̣c hành. Khởi động Microsoft Excel.

Các thao tác với file Excel (Workbook). Định dạng các cell. Các hàm cơ bản trong Excel. Bài tập thực hành.

68 4 Downloaded by Nguynhavy Ha Vy ([e-mail]) lOMoARcPSD|16911414 BUỔI THỰC HÀNH THỨ NHẤT Nội dung thực hành:  Phần 1: Sử dụng hệ điều hành Window o Các thao tác quản lý file và thư mục o Các thao tác quản lý thiết bị và phần mềm (ứng dụng) o Các thao tác sử dụng Internet  Phần 2: Soạn thảo văn bản (Microsoft Word) o Sử dụng phần mềm soạn thảo văn bản o Các thao tác chính o Các định dạng o Các đối tượng (bảng biểu, hình vẽ, công thức…) o Các bước soạn thảo một tiểu luận 5 Downloaded by Nguynhavy Ha Vy ([e-mail]) lOMoARcPSD|16911414 PHẦN I SỬ DỤNG HỆ ĐIỀU HÀNH WINDOWS I. Các thao tác quản lý tập tin và thƣ mục trong Window I. Mục đích, yêu cầu a. Mục đích Giúp sinh viên nắm được cách phân biệt tập tin (File) và thư mục (Folder), thực hiện được các thao tác cơ bản trong việc quản lý File và Folder như: chỉnh sửa thư mục và biểu tượng/shortcuts trên màn hình, tạo Folder mới; lựa chọn các File và Folder, sao chép, di chuyển, đổi tên, xóa hoặc tìm kiếm File/Folder.

Yêu cầu  Trƣớc khi thực hành Sinh viên phải học qua các nội dung môn học Tin học học cơ sở 1 theo quy định của Học viện, đọc trước các nội dung phần hệ điều hành trong bài giảng Tin học cơ sở 1; biết sử dụng các thao tác cơ bản với máy tính, các thao tác cơ bản.  Sau khi thực hành Sau khi thực hành sinh viên phải thành thạo được cách phân tập tin (File) và thư mục (Folder), nhận biết được tập tin hay thư mục trên màn hình, nhận biết các ổ đĩa, cách lựa chọn và di chuyển tập tin và thư mục, cách sao chép tập tin và thư mục, thay đỏi cách quan sát các ổ đĩa, tập tin và thư mục, cách tuỳ biến thay đổi thuộc tính của một thư mục, đổi tên tệp tin và thư mục, tìm các tệp tin. Tìm hiểu về tập tin và thƣ mục a. Tập tin - File  Tập tin chương trình (Application File) o Bao gồm các hướng dẫn chi tiết cho CPU những công việc cần thực hiện o Lưu trữ trong thư mục chương trình Program Files  Tập tin dữ liệu (Data File) o Chứa thông tin được nhập vào và được tạo ra bởi chương trình ứng dụng  Tập tin hệ thống (System File) o Hướng dẫn chi tiết cho bộ vi xử lý những công việc cần thực hiện - là 1 phần của hệ thống  Tất cả các file đều có biểu tượng bao gồm các biểu tượng của chương trình sử dụng như hình 1 6 Downloaded by Nguynhavy Ha Vy ([e-mail]) lOMoARcPSD|16911414 Hình 1 Biểu tƣợng của chƣơng trình b.

Thƣ mục – Folder  Thư mục là nơi chứa các tâp tin, là phương tiện tổ chức thông tin của máy tính như hình 2. Hình 2 Cấu trúc hình cây của thƣ mục  Thư mục được tổ chức theo dạng hình cây và có quan hệ đẳng cấp với nhau o Root Folder (thư mục gốc): Là thư mục đầu tiên, nó được tạo ra sau khi ổ đĩa được định dạng như C:\; D:\; A:\. o Sub Folder (thư mục con): Là thư mục do người dùng tạo ra, bên trong thư mục có thể chứa một hoặc nhiều thư mục con hoặc một hoặc nhiều tập tin. Thực hành-Thao tác tập tin và thƣ mục Sinh viên thực hiện các thao tác theo đúng trình tự và hướng dẫn: - Tạo các thư mục - Lựa chọn tập tin và thư mục - Sao chép/di chuyển tập tin và thư mục - Đổi tên tệp tin và thư mục - Xóa tệp tin và thư mục - Tìm kiếm tệp tin và thư mục a.

Các thao tác chung  Chương trình tiện ích của Window để quản lý tập tin và ứng dụng là Window Explorer. Khởi động chương trình ứng dụng bằng cách: o Bằng chuột: Click chuột phải vào nút Start ( ) và chọn Open Window Explorer (hoặc Explore). 7 Downloaded by Nguynhavy Ha Vy ([e-mail]) lOMoARcPSD|16911414 Hình 3 Mở chƣơng trình quản lý tập tin, thƣ mục  Để thực hiện các thao tác trên, có 3 cách có thể sử dụng: o Cách 1: Dùng chuột-Di chuyển chuột tới đối tượng cần thực hiện thao tác, sau đó Click chuột phải (đối với cài đặt thông thường sử dụng chuột trí) thì toàn bộ các thao tác có thể thực hiện trên đối tượng đó sẽ xuất hiện để chúng ta chọn. o Cách 2: Dùng bàn phím-Dùng các phím gõ tắt o Cách 3: Dùng Menu của ứng dụng b.

Thao tác tạo thƣ mục mới hoặc file mới  Các thao tác bằng chuột o Để tạo thư mục mới ta click chuột phải vào chỗ trống trên màn hình và chọn New/Folder (Hình 4), sau đó đánh tên thư mục vào. Hình 4 Tạo thƣ mục mới o Để tạo tập tin mới ta click chuột phải vào chỗ trống trên màn hình và chọn New và chọn loại tập tin cần tạo ra (), sau đó đánh tên file. 8 Downloaded by Nguynhavy Ha Vy ([e-mail]) lOMoARcPSD|16911414 Hình 5 Tạo tập tin mới-Kiểu file văn bản  Các thao tác bằng Menu của ứng dụng: Click vào nút New folder trên thanh lệnh của Window Explorer. Hình 6 Tạo thƣ mục trên thanh lệnh c.

Lựa chọn tập tin và thƣ mục  Lựa chọn 1 đối tượng: Di chuyển chuột tới tập tin hoặc thư mục và Click.  Lựa chọn nhiều đối tượng nằm liền kề nhau, sử dụng 1 trong 3 cách: o Cách 1: Click vào đối tượng đầu, giữ phím Shift và Click vào đối tượng cuối; o Cách 2: Click vào đối tượng đầu và kéo dê chuột đến đối tượng cuối; o Cách 3: Dùng các phím dịch chuyển trên bàn phím, dịch con trỏ bàn phím đến vị trí đối tượng đầu tiên, giữ phím Shift và dịch chuyển con trỏ đến vị trí đối tượng cuối cùng  Lựa chọn nhiều đối tượng không nằm kề nhau o Nhấn giữ phím Ctrl đồng thời Click chuột vào từng đối tượng  Lựa chọn tất cả các đối tượng: Chọn 1 trong 3 cách o Cách 1: Nhấn tổ hợp phím Ctrl + A o Cách 2: Chọn lệnh Edit/Select all trong thanh menu, như hình 5. 9 Downloaded by Nguynhavy Ha Vy ([e-mail]) lOMoARcPSD|16911414 Hình 7 Lựa chọn tất cả các tập tin và thƣ mục d. Sao chép tập tin, thƣ mục (Copy)  Bước 1: Lựa chọn các đối tượng cần sao chép  Bước 2: Dùng một trong 3 cách o C1-Nhấn tổ hợp phím Ctrl + C o C2-Dùng lệnh Edit/Copy trong thanh menu o C3-Click chuột phải, chọn Copy trong bảng hiện ra  Bước 3: Di chuyển đến vị trí thư mục đích, sử dụng 1 trong 4 cách o C1-Nhấn tổ hợp phím Ctrl + V o C2-Dùng lệnh Edit/Paste trong thanh menu o C3-Click chuột phải, chọn Paste trong bảng hiện ra.

o C4-Cick và giữ phím chuột trên các đối tượng cần sao chép, nhấn giữ đồng thời phím Ctrl, kéo chuột đến vị trí đích, sau đó nhả chuột rồi nhả phím Ctrl. Đổi tên tập tin, thƣ mục (Rename)  Bước 1: Lựa chọn các đối tượng cần đổi tên  Bước 2: Dùng một trong 4 cách o C1-Click chuột phải lên đối tượng cần đổi tên, chọn lệnh Rename, nhập tên mới cho đối tượng rồi nhấn phím Enter o C2-Click chọn đối tượng, dùng lệnh File/Rename trong thanh menu o C3-Click chọn đối tượng, nhấn tiếp phím F2 rồi nhập tên mới o C4-Đổi tên nhiều đối tượng cùng lúc bằng cách: lựa chọn các đối tượng, áp dụng các lệnh như 3 cách đầu (khi đó các đối tượng sẽ có cùng tên và có thêm số thứ tự) Hình 8 Đổi tên nhiều đối tƣợng 10 Downloaded by Nguynhavy Ha Vy (Ntkphuong205@gmail. Xóa tập tin, thƣ mục (Delete)  Bước 1: Lựa chọn các đối tượng cần đổi tên  Bước 2: Chọn 1 trong 2 cách xóa tùy theo yêu cầu o Xóa tạm thời: tập tin hoặc thư mục bị xóa sẽ lưu tạm thời trong thư mục Recycle Bin. Dùng 1 trong 3 cách:  Nhấn phím Delete và chọn Yes ở hộp thoại xác nhận  Click chuột phải và chọn lệnh Delete  Chọn lệnh File/Delete trong thanh menu o Xóa vĩnh viễn: nhấn giữ thêm phím Shift trong quá trình thực hiện các lệnh trên Hình 9 Xoá tạm thời (trên) và xóa vĩnh viễn (dƣới) tệp tin và thƣ mục g.