Khóa luận tốt nghiệp ngân hàng hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng trong quá trình tái cấu trúc ngân hàng tại việt nam

Khóa luận phân tích hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng trong quá trình tái cấu trúc ngân hàng tại Việt Nam, nêu rõ thách thức và cơ hội.

• Tác giả: Phạm Thị Quỳnh
• Người hướng dẫn: Th.S. Đặng Thế Tùng
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Hoạt Động Mua Lại Và Sáp Nhập Ngân Hàng Trong Quá Trình Tái Cấu Trúc Ngân Hàng Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MUA LẠI VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG
• 1.1. Lý luận chung về mua lại và sáp nhập ngân hàng
• 1.2. Khái niệm mua lại và sáp nhập
• 1.3. Phân loại mua lại và sáp nhập ngân hàng
• 1.4. Các phương thức thực hiện mua lại và sáp nhập ngân hàng
• 1.5. Quy trình mua lại và sáp nhập ngân hàng
• 1.6. Lợi ích và hạn chế của hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng
• 1.7. Những nhân tố ảnh hưởng hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng
• 1.8. Hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng trên thế giới
• 1.8.1. Thực trạng mua lại và sáp nhập một số ngân hàng thương mại trên thế giới
• 1.8.2. Những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.9. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG MUA LẠI VÀ SÁP NHẬP TRONG QUÁ TRÌNH TÁI CẤU TRÚC NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Tình hình hoạt động kinh doanh của các NHTM Việt Nam từ năm 2008-2011 với yêu cầu tái cấu trúc
• 2.1.1. Bối cảnh kinh tế thời kì tái cấu trúc
• 2.1.2. Tình hình hoạt động kinh doanh của các NHTM Việt Nam trước yêu cầu tái cấu trúc
• 2.2. Khái quát quá trình tái cấu trúc ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2011 đến đầu 2015
• 2.2.1. Mục tiêu cơ bản của tái cấu trúc ngân hàng trong giai đoạn 2011 – 2015
• 2.2.2. Quan điểm tái cấu trúc ngân hàng trong giai đoạn 2011 – 2015
• 2.2.3. Đối tượng tái cấu trúc
• 2.3. Thực trạng hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng Việt Nam trong giai đoạn tái cấu trúc
• 2.3.1. Cơ sở pháp lý cho hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng tại Việt Nam
• 2.3.2. Diễn biến hoạt động M&A ngân hàng Việt Nam trong quá trình tái cấu trúc
• 2.4. Đánh giá hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng tại Việt Nam trong quá trình tái cấu trúc
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG MUA LẠI VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Triển vọng mua lại và sáp nhập ngân hàng tại Việt Nam
• 3.2. Giải pháp thúc đẩy hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng tại Việt Nam trong giai đoạn tái cấu trúc
• 3.2.1. Giải pháp đối với các cơ quan Nhà nước
• 3.2.2. Giải pháp đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC BẢNG

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về mua lại và sáp nhập ngân hàng

Hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng (M&A) đã trở thành một phần quan trọng trong quá trình tái cấu trúc ngân hàng tại Việt Nam. M&A không chỉ giúp các ngân hàng tăng cường quy mô và khả năng cạnh tranh mà còn là một giải pháp hiệu quả để xử lý các ngân hàng yếu kém. Theo các chuyên gia, M&A ngân hàng là một công cụ quan trọng trong việc cải cách hệ thống tài chính, giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro. Việc tái cấu trúc ngân hàng thông qua M&A đã được khuyến khích bởi Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhằm tạo ra một hệ thống ngân hàng vững mạnh hơn. Các ngân hàng thương mại cần nhận thức rõ về lợi ích và hạn chế của hoạt động này để có thể thực hiện một cách hiệu quả.

1.1. Khái niệm mua lại và sáp nhập

Mua lại và sáp nhập ngân hàng là những thuật ngữ chỉ việc một ngân hàng giành quyền kiểm soát một ngân hàng khác thông qua việc sở hữu cổ phần. Theo Luật Doanh nghiệp năm 2014, sáp nhập là việc chuyển toàn bộ tài sản và nghĩa vụ của ngân hàng bị sáp nhập sang ngân hàng nhận sáp nhập. Mua lại có thể hiểu là việc một ngân hàng mua toàn bộ hoặc một phần tài sản của ngân hàng khác. Hoạt động này không chỉ diễn ra ở Việt Nam mà còn phổ biến trên thế giới, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế. Các ngân hàng cần nắm rõ các quy định pháp lý liên quan đến M&A để thực hiện một cách hợp pháp và hiệu quả.

1.2. Phân loại mua lại và sáp nhập ngân hàng

M&A ngân hàng có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau. Theo chức năng, M&A có thể chia thành hai loại chính: M&A theo chiều ngang và M&A theo chiều dọc. M&A theo chiều ngang xảy ra giữa các ngân hàng cạnh tranh trong cùng một lĩnh vực, giúp tăng cường quy mô và hiệu quả hoạt động. Ngược lại, M&A theo chiều dọc liên quan đến việc mở rộng chuỗi giá trị, giúp ngân hàng kiểm soát chất lượng dịch vụ và giảm chi phí. Mỗi hình thức M&A đều có những lợi ích và hạn chế riêng, và các ngân hàng cần cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quyết định thực hiện.

II. Thực trạng hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng tại Việt Nam

Trong giai đoạn 2011-2015, hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng tại Việt Nam diễn ra sôi động, đặc biệt là trong bối cảnh tái cấu trúc ngân hàng theo Đề án 254/QĐ-TTg. Nhiều ngân hàng yếu kém đã được xử lý thông qua các thương vụ M&A, giúp cải thiện tình hình tài chính và nâng cao khả năng cạnh tranh. Các ngân hàng thương mại đã nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của việc hợp tác và liên kết để tồn tại và phát triển. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực hiện M&A, bao gồm sự khác biệt về văn hóa tổ chức và quy trình quản lý. Việc đánh giá đúng thực trạng và xu hướng M&A là cần thiết để đưa ra các giải pháp phù hợp.

2.1. Tình hình hoạt động kinh doanh của các NHTM Việt Nam

Từ năm 2008 đến 2011, các ngân hàng thương mại Việt Nam đã phải đối mặt với nhiều khó khăn, bao gồm nợ xấu gia tăng và thanh khoản kém. Trong bối cảnh đó, tái cấu trúc ngân hàng trở thành một yêu cầu cấp thiết. Các ngân hàng đã phải tìm kiếm các giải pháp như M&A để cải thiện tình hình tài chính và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc thực hiện M&A không chỉ giúp các ngân hàng tăng cường quy mô mà còn tạo ra cơ hội để cải thiện chất lượng dịch vụ và sản phẩm. Tuy nhiên, vẫn cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả của các thương vụ M&A.

2.2. Đánh giá hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng

Hoạt động M&A ngân hàng tại Việt Nam đã đạt được những kết quả tích cực, giúp giảm bớt tình trạng rủi ro thanh khoản và khôi phục niềm tin vào hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục, bao gồm việc thiếu hụt thông tin và sự không đồng nhất trong quy trình thực hiện M&A. Các ngân hàng cần cải thiện khả năng quản lý và điều hành để tận dụng tối đa lợi ích từ M&A. Đánh giá đúng thực trạng và xu hướng M&A sẽ giúp các ngân hàng đưa ra các quyết định chiến lược phù hợp trong tương lai.

III. Giải pháp thúc đẩy hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng tại Việt Nam

Để thúc đẩy hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng, cần có các giải pháp đồng bộ từ cả phía ngân hàng và cơ quan quản lý. Các ngân hàng cần nâng cao năng lực quản lý và điều hành, đồng thời xây dựng các chiến lược M&A rõ ràng và hiệu quả. Cơ quan quản lý cũng cần tạo ra một khung pháp lý thuận lợi để hỗ trợ các thương vụ M&A diễn ra một cách minh bạch và hợp pháp. Việc tăng cường hợp tác giữa các ngân hàng và các tổ chức tài chính cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động M&A.

3.1. Giải pháp đối với các cơ quan Nhà nước

Các cơ quan Nhà nước cần xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động M&A ngân hàng, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong các thương vụ. Cần có các chính sách khuyến khích các ngân hàng thực hiện M&A, đồng thời giám sát chặt chẽ để tránh các rủi ro tiềm ẩn. Việc tổ chức các hội thảo, diễn đàn về M&A cũng sẽ giúp nâng cao nhận thức và kiến thức cho các ngân hàng trong việc thực hiện các thương vụ này.

3.2. Giải pháp đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam

Các ngân hàng thương mại cần chủ động tìm kiếm cơ hội M&A để nâng cao quy mô và khả năng cạnh tranh. Cần xây dựng các chiến lược M&A rõ ràng, từ việc xác định mục tiêu đến quy trình thực hiện. Việc đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ nhân viên cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo thành công cho các thương vụ M&A. Các ngân hàng cũng cần chú trọng đến việc xây dựng văn hóa tổ chức phù hợp để dễ dàng hòa nhập sau các thương vụ M&A.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MUA LẠI VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG 1.1 Lý luận chung về mua lại và sáp nhập ngân hàng 1.1 Khái niệm mua lại và sáp nhập Trên thế giới, các hoạt động mua lại và sáp nhập (Mergers and Acquisitions viết tắt là M&A) được hình thành rất sớm và phổ biến ở các nước có nền kinh tế thị trường với sự cạnh tranh quyết liệt giữa các công ty, tập đoàn đa quốc gia với nhau. Vô hình chung, các hoạt động này đã tạo ra một xu thế, hướng các công ty, tập đoàn đến việc liên kết tập trung nhằm tận dụng giá trị cộng hưởng từ thương hiệu, tài chính và thị trường. Trong những năm qua, hoạt động M&A doanh nghiệp đã khá quen thuộc tại Việt Nam, đặc biệt là M&A trong lĩnh vực ngân hàng. Hoạt động này được quan tâm nhiều hơn khi có sự bùng nổ của thị trường chứng khoán từ năm 2006.

Có thể nhận thấy M&A ngân hàng là một sản phẩm phát triển của nền kinh tế thị trường, là công cụ để thị trường tài chính tự điều chỉnh thay cho việc can thiệp trực tiếp bằng mệnh lệnh hành chính và các chính sách bao cấp, sử dụng tiền từ ngân sách trong hoạt động M&A ngân hàng.Hart1 Sáp nhập là sự kết hợp giữa hai hay nhiều công ty, toàn bộ tài sản và nợ của công ty bán chuyển giao cho công ty mua. Mua lại là việc mua nhà xưởng, thiết bị, một bộ phận hay toàn bộ công ty. Theo Giáo sư Alexander Roberts, Tiến sĩ William Wallace và Tiến sĩ Peter Moles2: Sáp nhập là sự kết hợp của hai hay nhiều công ty thành một công ty mới và quy trình thỏa thuận thường phức tạp. Mua lại là sự kết hợp của hai hay nhiều công ty thành một công ty mới trong đó quy trình thỏa thuận không nhất thiết phải xảy ra.

Theo Luật cạnh tranh của Canada: Sáp nhập là sự giành được hoặc thiết lập, gián tiếp hay trực tiếp, bởi một hay nhiều người bằng việc mua cổ phần hoặc tài sản, bằng việc gia nhập hoặc liên kết kinh 1 viết trong cuốn Merger& Acquisitions from A to Z xuất bản năm 2006 2 viết trong cuốn Mergers and Acquisitions xuất bản năm 2007 6 doanh hoặc bằng các hình thức khác, để kiểm soát tất cả hoặc một phần quyền lợi đáng kể trong toàn bộ hoặc một phần của một doanh nghiệp của một đối thủ cạnh tranh, nhà cung cấp, khách hàng hoặc một người khác. Theo quy định của luật này thì một “lợi ích đáng kể” trong toàn bộ hoặc một phần của doanh nghiệp chỉ đạt được khi một hoặc nhiều người có khả năng ảnh hưởng một cách cốt yếu đến thái độ kinh tế (các quyết định liên quan đến giá cả, bàn hàng, phân phối, tiếp thị, hoặc đầu tư) của những doanh nghiệp hoặc một phần của những doanh nghiệp này.3 Mua lại và sáp nhập là một thuật ngữ mới xuất hiện ở Việt Nam, được quy định rời rạc trong một số văn bản luật. Luật Doanh nghiệp năm 2014 quy định: Sáp nhập doanh nghiệp: Một hoặc một số công ty (sau đây gọi là công ty bị sáp nhập) có thể sáp nhập vào một công ty khác (sau đây gọi là công ty nhận sáp nhập) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang công ty nhận sáp nhập, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của công ty bị sáp nhập.4 Hợp nhất doanh nghiệp: Hai hoặc một số công ty (sau đây gọi là công ty bị hợp nhất) có thể hợp nhất thành một công ty mới (sau đây gọi là công ty hợp nhất), đồng thời chấm dứt tồn tại của các công ty bị hợp nhất.5 Trong Luật Doanh nghiệp lại không đề cập đến hoạt động mua lại doanh nghiệp mà được nhắc đến trong Luật Cạnh tranh năm 2004: “Mua lại doanh nghiệp là việc một doanh nghiệp mua toàn bộ hoặc một phần tài sản của doanh nghiệp khác đủ để kiểm soát, chi phối toàn bộ hoặc một ngành nghề của doanh nghiệp bị mua lại”6 Theo Thông tư 04/2010/TT-NHNN quy định việc sáp nhập, hợp nhất, mua lại tổ chức tín dụng: Sáp nhập tổ chức tín dụng là hình thức một hoặc một số tổ chức tín dụng (sau đây gọi là tổ chức tín dụng bị sáp nhập) sáp nhập vào một tổ chức tín dụng khác (sau đây gọi là tổ chức tín dụng nhận sáp nhập) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, 3 Theo mục 91- Luật cạnh tranh của Canada 4 Điều 195 - Luật Doanh nghiệp năm 2014 5 Điều 194 - Luật Doanh nghiệp năm 2014 6 Ðiều 17 - Luật Cạnh tranh năm 2004 7 nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang tổ chức tín dụng nhận sáp nhập, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của tổ chức tín dụng bị sáp nhập. Hợp nhất tổ chức tín dụng là hình thức hai hoặc một số tổ chức tín dụng (sau đây gọi là tổ chức tín dụng bị hợp nhất) hợp nhất thành một tổ chức tín dụng mới (sau đây gọi là tổ chức tín dụng hợp nhất) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang tổ chức tín dụng hợp nhất, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của các tổ chức tín dụng bị hợp nhất.

Mua lại tổ chức tín dụng là hình thức một tổ chức tín dụng (sau đây gọi là tổ chức tín dụng mua lại) mua toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của tổ chức tín dụng khác (tổ chức tín dụng bị mua lại). Sau khi mua lại, tổ chức tín dụng bị mua lại trở thành công ty trực thuộc của tổ chức tín dụng mua lại. Tóm lại có thể hiểu: “Mua lại và sáp nhập ngân hàng là hoạt động giành quyền kiểm soát một ngân hàng, một bộ phận ngân hàng thông qua việc sở hữu toàn bộ hoặc một phần cổ phần của ngân hàng đó. Bản chất của giao dịch này là phải tạo ra những giá trị mới cho các cổ đông về vật chất lẫn tinh thần do việc duy trì tình trạng cũ không còn đạt được, xác lập sở hữu cổ phần và thực thi quyền sở hữu để kiểm soát ngân hàng nhằm làm thay đổi hoặc tạo ra những giá trị mới có lợi ích thiết thực cho cổ đông ngân hàng”.2 Phân loại mua lại và sáp nhập ngân hàng 1.1 Căn cứ theo chức năng của công ty thành viên M&A theo chiều ngang: Là hình thức M&A giữa hai ngân hàng kinh doanh và cạnh tranh trên cùng một dòng sản phẩm dịch vụ ngân hàng trong cùng một thị trường.

Hình thức này tạo điều kiện cho các ngân hàng kết hợp với nhau để tạo ra một quy mô và trình độ ngân hàng mà ở đó việc kinh doanh có hiệu quả hơn, kết quả cho bên sáp nhập lợi thế kinh tế nhờ quy mô, cơ hội mở rộng thị trường, kết hợp thương hiệu, giảm chi phí cố định, tăng hiệu quả của hệ thống phân phối. Tuy nhiên, hạn chế của hình thức này là việc đa dạng hóa hoạt động của ngân hàng bị giới hạn. Ví dụ: Liên minh thẻ tín dụng giữa ngân hàng Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank)- ngân hàng Đông Á- ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) hoạt động trong nước 8 M&A theo chiều dọc: Là hình thức M&A giữa hai đối tác nằm trên cùng một chuỗi giá trị, dẫn tới mở rộng về phía trước hoặc phía sau của ngân hàng sáp nhập trên chuỗi giá trị đó. M&A theo chiều dọc đem lại cho ngân hàng lợi thế về đảm bảo, kiểm soát chất lượng nguồn dịch vụ và sản phẩm dịch vụ ngân hàng, giảm chi phí trung gian, chủ động về chi phí và sản phẩm đầu ra trước đối thủ cạnh tranh.

Tuy nhiên, so với M&A chiều ngang thì hạn chế của hình thức này là giới hạn ở việc mở rộng quy mô hoạt động của các ngân hàng. Ví dụ: Ngân hàng Liên Việt (LVB) thực hiện mua lại Tiết kiệm Bưu điện (VPSC) để xây dựng thành ngân hàng Bưu điện Liên Việt (Lienvietpostbank) nhằm thừa hưởng hệ thống mạng lưới bưu cục làm điểm giao dịch và tiết kiệm bưu điện trở thành sản phẩm tiền gửi tiết kiệm của ngân hàng. M&A kết hợp hình thành tập đoàn: Là hình thức M&A diễn ra giữa các đối tác hoạt động trong các lĩnh vực, ngành nghề không có sự liên quan, cạnh tranh nhau, nhằm đa dạng hóa hoạt động kinh doanh theo cả hai hướng ngang và dọc. Những đối tượng muốn theo đuổi chiến lược đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ sẽ lựa chọn chiến lược liên kết thành lập tập đoàn để có thể cùng lúc đáp ứng được các yêu cầu về một số chức năng quản trị, nghiên cứu, kỹ thuật ứng dụng, sản xuất, marketing… Vì vậy đối tác này có thể sáp nhập với một mục tiêu khác đang hoạt động trong lĩnh vực muốn nhắm đến để thông qua mục tiêu bị sáp nhập xâm nhập vào thị trường đó.

Ví dụ: Tập đoàn lớn nhất Nhật Bản Mitsubishi UFJ Financial group là kết quả của sự sáp nhập giữa hai ngân hàng UFJ Holding và Mitsubishi Tokyo Financial group năm 2005.2 Căn cứ vào giới hạn phạm vi lãnh thổ M&A trong nước: Là hình thức M&A diễn ra giữa các ngân hàng trong cùng một quốc gia, một vùng lãnh thổ. Với hình thức này, ngân hàng sẽ rất thuận lợi và dễ dàng hơn trong việc tìm đối tác chung trong một lĩnh vực hoạt động để đàm phán và thỏa thuận, hạn chế được nhiều vấn đề phát sinh khi M&A như việc hòa hợp phương châm kinh doanh, văn hóa ứng xử, chính sách thị trường, đối tác cạnh tranh, xây dựng thương hiệu… Tuy nhiên, các ngân hàng không có được nhiều cơ hội để học hỏi kinh nghiệm về công nghệ mới, cách thức quản trị và điều hành theo mô hình các ngân hàng hiện đại. 9 Ví dụ: ngân hàng Nhà Hà Nội (Habubank) sáp nhập với ngân hàng Sài Gòn – Hà Nội (SHB), Viettel mua lại cổ phần của ngân hàng Quân đội (MBbank),… M&A xuyên quốc gia: Là hình thức M&A giữa ngân hàng trong nước và ngân hàng nước ngoài. Xu hướng hội nhập và làn sóng toàn cầu hóa như hiện nay đã dần dần xóa bỏ biên giới kinh doanh, xu thế hợp nhất và sáp nhập xuyên biên giới ngày càng phổ biến và có tính thiết thực trong môi trường kinh doanh toàn cầu và hội nhập kinh tế quốc tế.

Ví dụ: Deutsche Bank mua lại 20% cổ phần của Habubank; ngân hàng Kỹ Thương (Techcombank) có 15% cổ phần của Ngân hàng HSBC; Ngân hàng BNP tham gia mua 15% cổ phần của ngân hàng Phương Đông (OCB),… 1.