Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế: Tái Cấu Trúc Doanh Nghiệp Nhà Nước Tại Việt Nam

Tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam là chủ đề quan trọng trong luận văn thạc sĩ kinh tế, phân tích hiệu quả và giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Ánh
• Người hướng dẫn: PGS. Hạ Thị Thiều Dao
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CA ĐOAN
• LỜI CẢ ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN TÁI VỀ CẤU TRÚC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 1.1.1. Khái niệm doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.2. Đặc điểm của doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.3. Phân loại doanh nghiệp nhà nước
• 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁI CẤU TRÚC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 1.2.1. Khái niệm tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước
• 1.2.2. Nội dung cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước
• 1.2.3. Các chỉ ánh ảnh hiệu quả cổ phần hóa
• 1.3. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ TÁI CẤU TRÚC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM
• 1.3.1. Kinh nghiệm tái cấu trúc doanh nghiệp Hàn Quốc
• 1.3.2. Kinh nghiệm tái cấu trúc doanh nghiệp Trung Quốc
• 1.3.3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÁI CẤU TRÚC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
• 2.1. SỰ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC QUA CÁC GIAI ĐOẠN
• 2.2. THỰC TRẠNG TÁI CẤU TRÚC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC TẠI VIỆT NAM
• 2.3. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC TÁI CẤU TRÚC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC TẠI VIỆT NAM
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TÁI CẤU TRÚC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
• 3.1. CHIẾN LƯỢC VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2020
• 3.2. NHỮNG GIẢI PHÁP VỀ TÁI CẤU TRÚC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 3.3. NHỮNG GIẢI PHÁP TỪ PHÍA DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ
• LỜI MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước

Tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước là một quá trình quan trọng trong kinh tế Việt Nam, nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh và quản lý doanh nghiệp. Luận văn tập trung vào việc phân tích các chính sách kinh tế và chiến lược phát triển để thúc đẩy tái cấu trúc kinh tế. Các doanh nghiệp công cần được cải cách để đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế thị trường.

1.1. Khái niệm và mục tiêu

Tái cấu trúc doanh nghiệp là quá trình thay đổi cơ cấu tổ chức, quản lý và hoạt động của doanh nghiệp nhà nước để tăng cường hiệu quả kinh doanh. Mục tiêu chính là nâng cao năng lực cạnh tranh, tối ưu hóa nguồn lực và đảm bảo tăng trưởng kinh tế bền vững. Luận văn nhấn mạnh vai trò của quản lý nhà nước trong việc định hướng và hỗ trợ quá trình này.

1.2. Các phương pháp tái cấu trúc

Các phương pháp tái cấu trúc bao gồm cổ phần hóa, thoái vốn đầu tư, và sáp nhập doanh nghiệp. Cổ phần hóa là một trong những biện pháp chính, giúp doanh nghiệp huy động vốn và cải thiện quản trị. Luận văn cũng phân tích các kinh nghiệm quốc tế về tái cấu trúc, đặc biệt là từ Hàn Quốc và Trung Quốc, để rút ra bài học cho Việt Nam.

II. Thực trạng tái cấu trúc tại Việt Nam

Thực trạng tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam cho thấy nhiều thách thức và cơ hội. Mặc dù đã có những bước tiến đáng kể, nhưng quá trình này vẫn gặp phải nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc quản lý nhà nước và cải cách doanh nghiệp. Luận văn đánh giá các kết quả đạt được và đề xuất các giải pháp để thúc đẩy quá trình tái cấu trúc.

2.1. Giai đoạn phát triển

Quá trình tái cấu trúc tại Việt Nam được chia thành các giai đoạn khác nhau, từ trước năm 1986 đến nay. Mỗi giai đoạn có những đặc điểm và thách thức riêng. Giai đoạn từ 1986 đến 1990 đánh dấu sự chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung sang nền kinh tế thị trường. Giai đoạn từ 1991 đến 2000 chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của doanh nghiệp nhà nước và sự ra đời của các tổng công ty.

2.2. Đánh giá hiệu quả

Luận văn đánh giá hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp nhà nước sau quá trình tái cấu trúc. Mặc dù đã có những cải thiện đáng kể, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc cạnh tranh và quản lý. Các giải pháp được đề xuất bao gồm tăng cường quản lý nhà nước, cải thiện chính sách kinh tế, và thúc đẩy đổi mới doanh nghiệp.

III. Giải pháp và chiến lược phát triển

Luận văn đề xuất các giải pháp và chiến lược phát triển để thúc đẩy quá trình tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam. Các giải pháp tập trung vào việc cải thiện quản lý doanh nghiệp, tăng cường hiệu quả kinh doanh, và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Luận văn cũng nhấn mạnh vai trò của quản lý nhà nước trong việc hỗ trợ và định hướng quá trình này.

3.1. Chiến lược dài hạn

Chiến lược dài hạn bao gồm việc xây dựng các chính sách kinh tế phù hợp, thúc đẩy cải cách doanh nghiệp, và tăng cường quản lý nhà nước. Luận văn đề xuất các biện pháp cụ thể để cải thiện hiệu quả kinh doanh và đảm bảo tăng trưởng kinh tế bền vững. Các doanh nghiệp công cần được hỗ trợ để nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế thị trường.

3.2. Giải pháp từ phía doanh nghiệp

Các doanh nghiệp nhà nước cần chủ động thực hiện các biện pháp tái cấu trúc để nâng cao hiệu quả kinh doanh. Luận văn đề xuất các giải pháp cụ thể, bao gồm cải thiện quản trị, tối ưu hóa nguồn lực, và thúc đẩy đổi mới doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cũng cần tăng cường hợp tác với các đối tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước (DNNN) tại Việt Nam là một chủ đề nghiên cứu quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển đổi và hội nhập quốc tế sâu rộng. Theo số liệu thống kê, tính đến năm 2010, số lượng DNNN giảm từ khoảng 5.759 doanh nghiệp năm 2000 xuống còn khoảng 3.281 doanh nghiệp, cho thấy sự thay đổi đáng kể trong cơ cấu doanh nghiệp nhà nước. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động của DNNN vẫn còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá thực trạng tái cấu trúc DNNN tại Việt Nam, xác định những điểm mạnh, điểm yếu và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và hoạt động của các doanh nghiệp này. Mục tiêu cụ thể của luận văn là phân tích các giai đoạn phát triển của DNNN từ trước năm 1986 đến năm 2010, đánh giá kết quả tái cấu trúc và đề xuất các giải pháp phù hợp với bối cảnh kinh tế - chính trị hiện nay.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các DNNN tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1986 đến năm 2010, với trọng tâm là các doanh nghiệp quy mô lớn và tổng công ty. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách và các nhà quản lý doanh nghiệp trong việc thực hiện tái cấu trúc hiệu quả, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNN trên thị trường trong nước và quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai khung lý thuyết chính để phân tích tái cấu trúc DNNN. Thứ nhất là lý thuyết về quản trị doanh nghiệp nhà nước, tập trung vào vai trò của nhà nước trong việc kiểm soát và điều hành doanh nghiệp nhằm đảm bảo hiệu quả kinh tế và xã hội. Thứ hai là mô hình tái cấu trúc doanh nghiệp, bao gồm các khái niệm về cổ phần hóa, thoái vốn, sắp xếp lại tổ chức và quản lý tài sản.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm:

• Doanh nghiệp nhà nước (DNNN): Doanh nghiệp mà quyền sở hữu hoặc kiểm soát thuộc về nhà nước, chịu trách nhiệm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội.
• Tái cấu trúc doanh nghiệp: Quá trình thay đổi cơ cấu tổ chức, tài chính và hoạt động nhằm nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh.
• Cổ phần hóa: Chuyển đổi DNNN thành công ty cổ phần, tạo điều kiện cho việc huy động vốn và quản trị hiệu quả hơn.
• Thoái vốn: Việc nhà nước giảm tỷ lệ sở hữu hoặc rút vốn khỏi doanh nghiệp để tăng tính tự chủ và hiệu quả kinh doanh.
• Quản trị doanh nghiệp: Hệ thống các quy tắc, quy trình và cơ chế kiểm soát nhằm đảm bảo doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và minh bạch.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp tổng hợp, thống kê và phân tích định tính kết hợp với định lượng. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê từ các báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các tổng công ty nhà nước và các văn bản pháp luật liên quan đến tái cấu trúc DNNN.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hơn 100 doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn và tổng công ty được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp so sánh qua các giai đoạn phát triển, đánh giá hiệu quả hoạt động dựa trên các chỉ số tài chính và quản trị.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1986 đến năm 2010, tập trung phân tích các chính sách tái cấu trúc và kết quả thực hiện trong từng giai đoạn. Phương pháp nghiên cứu được lựa chọn nhằm đảm bảo tính khách quan, toàn diện và khả năng áp dụng thực tiễn cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Giảm số lượng DNNN nhưng chưa nâng cao hiệu quả: Số lượng DNNN giảm từ khoảng 5.759 doanh nghiệp năm 2000 xuống còn khoảng 3.281 doanh nghiệp năm 2010, tương đương giảm gần 43%. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp còn thấp, với tỷ lệ doanh nghiệp có lãi chỉ chiếm khoảng 42,5% tổng số.

2. Cổ phần hóa và thoái vốn chưa đồng bộ: Quá trình cổ phần hóa diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt tại các tổng công ty lớn, nhưng việc thoái vốn nhà nước còn chậm và chưa triệt để. Tỷ lệ sở hữu nhà nước vẫn chiếm đa số, gây hạn chế trong quản trị và huy động vốn.

3. Chưa hoàn thiện hệ thống quản trị: Việc áp dụng các quy tắc quản trị doanh nghiệp hiện đại còn hạn chế, dẫn đến tình trạng quản lý kém hiệu quả, thiếu minh bạch và khó khăn trong việc thu hút đầu tư tư nhân.

4. Kinh nghiệm quốc tế chưa được vận dụng triệt để: Mặc dù có tham khảo kinh nghiệm tái cấu trúc từ Hàn Quốc và Trung Quốc, nhưng việc áp dụng các chính sách và biện pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam còn nhiều bất cập, ảnh hưởng đến kết quả tái cấu trúc.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên xuất phát từ việc thiếu đồng bộ trong chính sách và cơ chế thực thi. Việc giảm số lượng DNNN không đi kèm với cải thiện hiệu quả quản trị và hoạt động kinh doanh khiến nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì tình trạng kém hiệu quả. So với các nghiên cứu quốc tế, như Hàn Quốc đã giảm rủi ro hệ thống tài chính và nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua tái cấu trúc đồng bộ, Việt Nam còn thiếu các biện pháp hỗ trợ tài chính và pháp lý mạnh mẽ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện sự giảm số lượng DNNN qua các năm và bảng so sánh tỷ lệ doanh nghiệp có lãi trước và sau tái cấu trúc. Điều này giúp minh họa rõ nét hiệu quả chưa đạt được như kỳ vọng.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện hệ thống quản trị doanh nghiệp, tăng cường minh bạch và thúc đẩy cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước một cách hiệu quả. Đồng thời, cần học hỏi kinh nghiệm quốc tế một cách linh hoạt, phù hợp với đặc thù kinh tế - xã hội Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về tái cấu trúc DNNN: Cần ban hành và cập nhật các văn bản pháp luật nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch cho quá trình cổ phần hóa, thoái vốn và quản trị doanh nghiệp. Thời gian thực hiện trong vòng 2 năm, do Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì.

2. Tăng cường cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước: Đẩy mạnh cổ phần hóa các doanh nghiệp quy mô lớn, đồng thời thực hiện thoái vốn nhà nước tại các doanh nghiệp không thuộc ngành nghề kinh doanh chính trong vòng 3 năm tới nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

3. Nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp: Đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ quản lý doanh nghiệp nhà nước về kỹ năng quản trị hiện đại, áp dụng các chuẩn mực quốc tế. Thời gian triển khai liên tục, do các trường đại học và viện nghiên cứu phối hợp thực hiện.

4. Học hỏi và áp dụng kinh nghiệm quốc tế: Nghiên cứu và vận dụng linh hoạt các mô hình tái cấu trúc thành công từ Hàn Quốc và Trung Quốc, đặc biệt trong việc xử lý nợ xấu, tái cơ cấu tài chính và quản lý tài sản. Thời gian áp dụng trong 5 năm, do Chính phủ và các cơ quan quản lý nhà nước phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng chính sách phát triển và tái cấu trúc DNNN hiệu quả, giúp nâng cao vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế.

2. Ban lãnh đạo và quản lý DNNN: Giúp hiểu rõ thực trạng, thách thức và các giải pháp cải thiện quản trị, nâng cao hiệu quả hoạt động, từ đó đưa ra các quyết định chiến lược phù hợp.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả: Cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị về lý thuyết và thực tiễn tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

4. Nhà đầu tư và doanh nghiệp tư nhân: Hiểu rõ quá trình và chính sách tái cấu trúc DNNN để tìm kiếm cơ hội hợp tác, đầu tư hoặc tham gia vào các dự án cổ phần hóa, thoái vốn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước là gì?
   Tái cấu trúc DNNN là quá trình thay đổi cơ cấu tổ chức, tài chính và hoạt động nhằm nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp, bao gồm cổ phần hóa, thoái vốn và cải thiện quản trị.

2. Tại sao tái cấu trúc DNNN lại quan trọng đối với Việt Nam?
   DNNN chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế, việc tái cấu trúc giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc tế.

3. Quá trình cổ phần hóa DNNN diễn ra như thế nào?
   Cổ phần hóa là chuyển đổi DNNN thành công ty cổ phần, cho phép huy động vốn từ các nhà đầu tư bên ngoài, tăng tính minh bạch và hiệu quả quản trị.

4. Những khó khăn chính trong tái cấu trúc DNNN tại Việt Nam là gì?
   Bao gồm thiếu đồng bộ chính sách, quản trị doanh nghiệp chưa hiện đại, chậm thoái vốn nhà nước và hạn chế trong áp dụng kinh nghiệm quốc tế.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam?
   Kinh nghiệm từ Hàn Quốc và Trung Quốc về xử lý nợ xấu, tái cơ cấu tài chính và quản lý tài sản doanh nghiệp nhà nước có thể được vận dụng linh hoạt để phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Kết luận

• Tái cấu trúc DNNN tại Việt Nam đã giảm số lượng doanh nghiệp nhưng hiệu quả hoạt động còn hạn chế.
• Quá trình cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến quản trị và huy động vốn.
• Hệ thống quản trị doanh nghiệp cần được hoàn thiện để nâng cao tính minh bạch và hiệu quả.
• Cần học hỏi kinh nghiệm quốc tế một cách linh hoạt, phù hợp với đặc thù Việt Nam.
• Đề xuất hoàn thiện pháp luật, tăng cường cổ phần hóa, nâng cao năng lực quản trị và áp dụng kinh nghiệm quốc tế trong 2-5 năm tới.

Luận văn đóng góp một cái nhìn toàn diện về thực trạng và giải pháp tái cấu trúc DNNN, là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý, hoạch định chính sách và nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế - tài chính. Các bước tiếp theo nên tập trung vào triển khai các giải pháp đề xuất và đánh giá hiệu quả thực tiễn nhằm thúc đẩy phát triển bền vững của doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương: Chương l: Cơ sở lý luận về tái cấu trúc doanh nghiệp nha nước. Chương 2: Thực trạng tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam Chương 3: Giải pháp tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước ở Việt nam. CHUONG 1: CO SO LY LUAN TAI VE CAU TRUC DOANH NGHIEP NHA NUOC 1.1 NHUNG VAN DE CHUNG VE DOANH NGHIEP NHA NUOC 1.1 Khái niệm doanh nghiệp nhà nước Nói về doanh nghiệp nhà nước (DNNN) trong thực tế có nhiều định nghĩa khác nhau về loại hình này. Theo như Ngân hàng Thế giới định nghĩa thì DNNN là một chủ thể kinh tế mà quyền sở hữu hay quyền kiểm soát thuộc về chính phủ, và phần lớn thu nhập của chúng được tạo ra từ việc bán hàng hóa và dịch vụ (Ngân hàng Thế giới 1999).

Còn theo lý thuyết kinh tế học thị trường thì DNNN là một tổ chức được sử dụng để sản xuất hàng hóa và dịch vụ, mà giá trị của chúng không thuộc về các sở hữu cá nhân mà thuộc về xã hội (Nguyễn Mạnh Quân 2013). Còn trong bộ hướng dẫn của OECD về quản trị công ty trong DNNN thì thuật ngữ “doanh nghiệp nhà nước” dùng để chỉ các doanh nghiệp mà nhà nước có quyền kiểm soát thông qua sở hữu toàn bộ, đa số hay thiểu số quan trọng (OECD 2010). Ở Việt Nam, DNNN được hiểu là các tô chức kinh tế do nhà nước đầu tư vốn, thành lập và tổ chức quản lý, hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động công ích nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội đo nhà nước giao. Các mục tiêu kinh tế xã hội đó có thể là hoạt động kinh doanh hay hoạt động công ích.

Thời gian đầu thành lập, vốn nhà nước thường chiếm 100% vốn điều lệ, tuy nhiên vì lý do cải cách nên phần vốn nhà nước trong các doanh nghiệp này có thê giảm đi tùy theo ngành nghề kinh doanh (Ngô Kim Thanh 2013). Trong phạm vi luận án này, đối tượng nghiên cứu chủ yếu là các DNNN thực hiện các mục tiêu kinh doanh của Chính phủ giao cho. Bao gồm doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước do trung ương và địa phương quản lý, công ty TNHH nhà nước do trung ương và địa phương quản lý, công ty có phần vốn Nhà nước chiếm giữ trên 50% vốn điều lệ.2 Đặc điểm của doanh nghiệp nhà nước 1.1 Doanh nghiệp nhà nước là tổ chức kinh tế do nhà nước thành lập DNNN do cơ quan nhà nước có thâm quyền trực tiếp ký quyết định thành lập khi thấy việc thành lập doanh nghiệp là cần thiết. Việc thành lập DNNN dựa trên nguyên tắc chỉ thành lập theo những ngành, lĩnh vực quan trọng mà nhà nước cần nắm giữ để ôn định phát triển nền kinh tế.2 Tài sản của doanh nghiệp nhà nước là bộ phận của tài sản nhà nước DNNN do nhà nước đầu từ vốn nên nó thuộc sở hữu nhà nước, tài sản của DNNN là một bộ phận của tải sản nhà nước (TSNN).

DNNN sau khi được thành lập là một chủ thể kinh doanh, tuy nhiên chủ thể kinh doanh này không có quyền sở hữu đối với tài sản trong doanh nghiệp mà chỉ là người quản lý tài sản và thay mặt nhà nước thực hiện hoạt động kinh doanh.Nhà nước giao vốn cho doanh nghiệp, doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm trước nhà nước về việc bảo toàn và phát triển vốn mà nhà nước giao.3 Doanh nghiệp nhà nước thực hiện mục tiêu nhà nước giao Là doanh nghiệp thuộc sở hữu của nhà nước, DNNN phải thực hiện mục tiêu nhà nước giao. Đây là một điểm khác biệt so với các doanh nghiệp nói chung. Nếu nhà nước giao cho DNNN nào thực hiện hoạt động kinh doanh thì DNNN đó phải kính doanh có hiệu quả, DNNN nảo được giao thực hiện hoạt động công ích thì DNNN đó phải thực hiện hoạt động công ích nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế xã hội. Do đó, lợi ích thu được từ các hoạt động của DNNN không được sử dụng để phục vụ lợi ích riêng của cá nhân mà phải phục vụ lợi ích chung của xã hội.

Có thê nói DNNN có thể được xem là một công cụ hay một chính sách can thiệp của chính phủ (Ngô Thắng Lợi 2004).4 Doanh nghiệp nhà nước là đối tượng quản lý trực tiếp nhà nước DNNN do nha nước đầu tư vốn thành lập nên bản thân nó thuộc sỡ hữu của nhà nước. Tất cả DNNN đều chịu sự quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo sự phân cấp của chính phủ. Trên thực tẾ, quản lý DNNN thường được hiểu là hoạt động bảo đảm việc chấp hành, thực thi pháp luật của các DNNN và hoạt động điều hành để thực hiện các quyền chủ sở hữu tại các DNNN. Hoạt động quản lý theo nghĩa hẹp được thực hiện bởi các cơ quan hành chính nhà nước gồm: chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan trực thuộc chính phủ, ủy ban nhân dân.

Thực tế hiện nay, các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện cả 2 chức năng gồm: chức năng quản lý nhà nước về kinh tế (chức năng quản lý nhà nước) và chức năng đại điện chủ sở hữu DNNN (Trần Tiến Cường 2012).3 Phân loại doanh nghiệp nhà nước 1.1 Phân theo mục đích hoạt động Doanh nghiệp hoạt động kinh doanh là những DNNN hoạt động chủ yếu nhằm mục tiêu lợi nhuận. Các doanh nghiệp này sản xuất các loại hàng hóa, cung cấp dịch vụ ra thị trường. Doanh nghiệp hoạt động công ích là những doanh nghiệp của Nhà nước hoạt động vì lợi ích của xã hội như môi trường, vệ sinh đô thị, đảm bảo giao thông an ninh quốc phòng (Ngô Kim Thanh 2013). Việc phân loại theo tiêu chí này giúp doanh nghiệp tập trung vào mục tiêu hoạt động chính của mình.

Nhà nước sẽ có cơ chế quản lý và chính sách phù hợp với mỗi loại hình doanh nghiệp.2 Phân loại theo quy mô và hình thức doanh nghiệp DNNN độc lập là DNNN không có trong cơ cấu tô chức của doanh nghiệp khác. DNNN thành viên là DNNN nằm trong cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp lớn hơn.Các công ty trực thuộc hoặc thành viên của các Tổng công ty 90, 91 là điển hình cho loại hình doanh nghiệp này (Ngô Kim Thanh 2013). Tổng công ty Nhà nước là DNNN độc lập có quy mô lớn bao gồm các đơn vị thành viên có quan hệ gắn bó với nhau về lợi ích kinh tế, tài chính, công nghệ, thông tin đào tạo. trong một hoặc một số chuyên ngành kinh tế kỹ thuật chính do Nhà nước thành lập nhằm tăng cường, tích tụ, tập trung, phân công chuyên môn hóa và hợp tác sản xuất để thực hiện nhiệm vụ Nhà nước giao, nang cao khả năng và hiệu quả kinh doanh của các đơn vị thành viên và của toàn tông công ty, đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế.3 Phân loại theo cách thức tổ chức và quản lý doanh nghiệp DNNN có hội đồng quản trị là DNNN ở đó hội đồng quản trị thực hiện chức năng quản lý hoạt động của doanh nghiệp, chịu trách nhiệm trước Chính phủ hoặc cơ quan quản lý nhà nước được ủy quyền về sự phát triển của doanh nghiệp.

Trong các công ty cô phần, công ty TNHH và các tông công ty đều có hội đồng quản trị. DNNN không có hội đồng quản trị là DNNN mà ở đó chỉ có giám đốc DNNN quản lý hoạt động của doanh nghiệp theo chế độ một thủ trưởng. Mô hình này chỉ áp dụng đối với các doanh nghiệp nhỏ như các công ty thành viên của các tổng công ty (Ngô Kim Thanh 2013).4 Phân loại theo phân cấp quản lý DNNN do chính phủ quản lý. Các doanh nghiệp này thường có quy mô lớn và có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế.Điển hình là các tập đoàn kinh tế Nhà nước và tông công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước (SCIC).

DNNN do các Bộ, ngành địa phương quản lý. Các công ty TNHH một thành viên hoạt động trong các ngành lĩnh vực như nông nghiệp, giao thông vận tải hay dịch vụ sẽ thuộc loại hình này (Phạm Phú Quốc, 2015).2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÈ TÁI CÁU TRÚC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC 1.1Khái niệm tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước Có ba khái niệm liên quan đến tái cấu trúc : + Restructuring (tái cau trúc): là việc điều chỉnh hướng chiến lược (strategic direction) của doanh nghiệp, điều chỉnh tầm nhìn (vision), từ đó việc quản lý nguồn lực và tài chính của doanh nghiệp cũng phải thay đổi đề thích hợp. Cụ thể hơn đó là thay đổi toàn bộ mọi hoạt động của công ty, xóa bỏ những gì chưa làm được để làm lại từ đầu. + Re - engineering (tái cấu trúc quy trình): là việc tái sắp xếp lại các quy trình cốt lõi của doanh nghiệp để tăng hiệu quả, tính cạnh tranh, tối thiểu hóa chỉ phi, tăng lợi nhuận.

+ Down - sizing (tinh giản cấu trúc): một hình thức tái cấu trúc để cắt giảm chi phí, nhận diện lại những lợi thế của doanh nghiệp, thu hẹp hoặc không tiếp tục những lĩnh vực, những hoạt động không mang lại hiệu quả nhất là những hoạt động nằm ngoài chức năng hoạt động chính của doanh nghiệp. Hình thức này thích hợp trong trường hợp kinh tế suy thoái (Hoàng Tùng 2012). Tái cấu trúc doanh nghiệp là quá trình khảo sát, đánh giá lại cấu trúc hiện tại và đề xuất giải pháp cho mô hình cấu trúc mới nhằm tạo ra trạng thái tốt hơn cho doanh nghiệp nhằm thực hiện những mục tiêu đề ra trong những điều kiện, hoàn cảnh luôn thay đổi. Việc tái cấu trúc luôn phải được xem xét một cách thường xuyên dé tránh tình trạng mắt cân bằng của hệ thống (Nguyễn Đình Luận 2013).

Nhìn ở góc độ rộng hon, tai cau trúc DNNN là quá trình tái cơ cấu được thực hiện thông qua việc sắp xếp, tổ chức lại một số công ty có tiềm lực kinh tế để hình thành một số tập đoàn kinh tế nhà nước lớn, đóng vai trò chủ đạo trong những lĩnh vực kinh tế quan trọng như tập đoàn điện lực, dầu khí, than khoáng sản, bưu chính viễn thông, xây dựng và bất động sản (Huỳnh Thị Ly Na 2012). Tái cầu trúc DNNN ở Việt Nam là một quá trình mở, có nội hàm ngày càng rộng và toàn diện, bao quát sự thay đổi cả về số lượng, quy mô, phạm vi, mô hình tổ chức, mục tiêu và nguyên tắc hoạt động. Trong phạm vi luận án, tái trúc cấu trúc DNNN ở Việt nam sẽ được đánh giá theo hai nội dung. Thứ nhất, đó là đây mạnh cô phần hóa (CPH) để thu hẹp khu vực DNNN và nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp.