Luận văn thạc sĩ ảnh hưởng của văn hóa doanh nghiệp đến lợi thế cạnh tranh doanh nghiệp trường hợp doanh nghiệp thuộc lĩnh vực sản xuất vừa và nhỏ tại thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ảnh hưởng của văn hóa doanh nghiệp đến lợi thế cạnh tranh doanh nghiệp trường hợp doanh nghiệp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Võ Ngân Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Xuân Lan
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Tác Động Của Văn Hóa Doanh Nghiệp Đến Lợi Thế Cạnh Tranh Tại Doanh Nghiệp Sản Xuất Vừa Và Nhỏ Ở TP. Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: TP. HỒ CHÍ MINH

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái niệm về văn hóa doanh nghiệp
• 2.2. Các cấp độ của văn hóa doanh nghiệp
• 2.3. Vai trò của văn hóa doanh nghiệp
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp chọn mẫu
• 3.3. Xây dựng bảng câu hỏi
• 4. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Mô tả biến định tính
• 4.2. Mô tả biến định lượng
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT

Tóm tắt

I. Tác động của văn hóa doanh nghiệp

Văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ tại TP.HCM. Văn hóa doanh nghiệp không chỉ là những giá trị, niềm tin và quy tắc ứng xử mà còn là yếu tố quyết định trong việc tạo ra môi trường làm việc tích cực. Theo nghiên cứu, một văn hóa doanh nghiệp mạnh mẽ có thể thúc đẩy sự sáng tạo và đổi mới, từ đó nâng cao lợi thế cạnh tranh. Các doanh nghiệp có văn hóa doanh nghiệp tích cực thường có tỷ lệ sự hài lòng của nhân viên cao hơn, dẫn đến hiệu suất làm việc tốt hơn. Điều này được thể hiện qua việc nhân viên cảm thấy gắn bó và có trách nhiệm với công việc của mình, từ đó tạo ra giá trị cho doanh nghiệp. Một ví dụ điển hình là các công ty Nhật Bản, nơi mà văn hóa doanh nghiệp được xây dựng dựa trên sự tôn trọng và hợp tác, đã giúp họ duy trì vị thế cạnh tranh trong thị trường toàn cầu.

1.1. Các yếu tố của văn hóa doanh nghiệp

Các yếu tố của văn hóa doanh nghiệp bao gồm phong cách lãnh đạo, sự tham gia của nhân viên, và các giá trị cốt lõi. Phong cách lãnh đạo có thể ảnh hưởng lớn đến cách mà nhân viên cảm nhận về văn hóa doanh nghiệp. Lãnh đạo có khả năng truyền cảm hứng và tạo động lực cho nhân viên sẽ giúp xây dựng một môi trường làm việc tích cực. Sự tham gia của nhân viên trong các quyết định của doanh nghiệp cũng là một yếu tố quan trọng. Khi nhân viên cảm thấy họ có tiếng nói trong tổ chức, họ sẽ có xu hướng gắn bó hơn với doanh nghiệp. Các giá trị cốt lõi như sự trung thực, trách nhiệm và tôn trọng cũng cần được thể hiện rõ ràng trong văn hóa doanh nghiệp để tạo ra một môi trường làm việc đáng tin cậy và hiệu quả.

II. Lợi thế cạnh tranh trong doanh nghiệp sản xuất

Lợi thế cạnh tranh là khả năng của doanh nghiệp trong việc tạo ra giá trị vượt trội so với đối thủ. Đối với các doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ tại TP.HCM, việc xác định và phát triển lợi thế cạnh tranh là rất quan trọng. Các yếu tố như chất lượng sản phẩm, giá cả hợp lý và dịch vụ khách hàng tốt đều góp phần vào việc tạo ra lợi thế cạnh tranh. Doanh nghiệp cần phải liên tục cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Một nghiên cứu cho thấy rằng các doanh nghiệp có văn hóa doanh nghiệp mạnh mẽ thường có khả năng thích ứng tốt hơn với thay đổi của thị trường, từ đó duy trì và phát triển lợi thế cạnh tranh. Việc đầu tư vào công nghệ mới và đào tạo nhân viên cũng là những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao lợi thế cạnh tranh.

2.1. Chiến lược cạnh tranh

Chiến lược cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ cần phải được xây dựng dựa trên những hiểu biết sâu sắc về thị trường và đối thủ. Doanh nghiệp cần xác định rõ mục tiêu và phân khúc thị trường mà họ muốn phục vụ. Việc áp dụng các chiến lược như khác biệt hóa sản phẩm, giảm chi phí sản xuất, và cải thiện dịch vụ khách hàng sẽ giúp doanh nghiệp tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Một chiến lược cạnh tranh hiệu quả không chỉ giúp doanh nghiệp tồn tại mà còn phát triển trong môi trường kinh doanh đầy cạnh tranh tại TP.HCM.

III. Mối liên hệ giữa văn hóa doanh nghiệp và lợi thế cạnh tranh

Mối liên hệ giữa văn hóa doanh nghiệp và lợi thế cạnh tranh là rất chặt chẽ. Một văn hóa doanh nghiệp tích cực không chỉ tạo ra môi trường làm việc tốt mà còn thúc đẩy sự đổi mới và sáng tạo. Doanh nghiệp có văn hóa doanh nghiệp mạnh mẽ thường có khả năng thu hút và giữ chân nhân tài, điều này rất quan trọng trong việc duy trì lợi thế cạnh tranh. Nghiên cứu cho thấy rằng các doanh nghiệp có văn hóa doanh nghiệp tốt thường có hiệu suất tài chính cao hơn. Họ có thể đáp ứng nhanh chóng với những thay đổi của thị trường và nhu cầu của khách hàng, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Việc xây dựng và duy trì văn hóa doanh nghiệp tích cực là một yếu tố không thể thiếu trong chiến lược phát triển của doanh nghiệp.

3.1. Tác động của văn hóa đến hiệu suất làm việc

Văn hóa doanh nghiệp có tác động lớn đến hiệu suất làm việc của nhân viên. Khi nhân viên cảm thấy thoải mái và được tôn trọng trong môi trường làm việc, họ sẽ có xu hướng làm việc hiệu quả hơn. Một văn hóa doanh nghiệp tích cực khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới, từ đó nâng cao hiệu suất làm việc. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những doanh nghiệp có văn hóa doanh nghiệp tốt thường có tỷ lệ sự hài lòng của nhân viên cao hơn, dẫn đến hiệu suất làm việc tốt hơn và giảm tỷ lệ nghỉ việc. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí mà còn tạo ra giá trị lâu dài cho tổ chức.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hóa và cạnh tranh ngày càng gay gắt, văn hóa doanh nghiệp được xem là một trong những yếu tố then chốt tạo nên lợi thế cạnh tranh bền vững cho doanh nghiệp. Tại Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong lĩnh vực sản xuất tại Thành phố Hồ Chí Minh, việc xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp chưa được chú trọng đúng mức, dẫn đến hạn chế trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Theo ước tính, các doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh, đóng góp quan trọng vào GDP và tạo việc làm cho hàng triệu lao động. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa khai thác hiệu quả vai trò của văn hóa doanh nghiệp trong việc tạo ra sự khác biệt và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định các yếu tố văn hóa doanh nghiệp ảnh hưởng đến lợi thế cạnh tranh, đánh giá mức độ tác động của từng yếu tố và đề xuất các giải pháp phát triển văn hóa doanh nghiệp phù hợp với đặc thù của các doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ tại TP. Hồ Chí Minh. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn năm 2014-2015, tập trung khảo sát các doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố, với cỡ mẫu khoảng 255 nhân viên và quản lý. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần làm rõ vai trò của văn hóa doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế Việt Nam mà còn cung cấp cơ sở thực tiễn cho các nhà quản trị trong việc xây dựng chiến lược phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua văn hóa doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên mô hình văn hóa doanh nghiệp của Cameron và Quinn (2006), phân loại văn hóa thành bốn loại chính: văn hóa hợp tác, văn hóa sáng tạo, văn hóa cạnh tranh và văn hóa kiểm soát. Mô hình này được xây dựng trên cơ sở khung giá trị cạnh tranh (Competing Values Framework), tập trung vào hai trục chính: tính linh hoạt – ổn định và hướng nội – hướng ngoại. Sáu yếu tố cấu thành văn hóa doanh nghiệp được đo lường bao gồm: đặc điểm nổi trội, phong cách lãnh đạo, cách thức quản lý nhân viên, chất keo gắn kết trong doanh nghiệp, điểm nhấn chiến lược và tiêu chí thành công.

Khái niệm về lợi thế cạnh tranh được tham khảo từ Porter (1980) và các học giả khác, nhấn mạnh vào việc tạo ra giá trị vượt trội thông qua giảm chi phí hoặc tạo sự khác biệt sản phẩm. Các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh bao gồm: hiệu quả, chất lượng, sự cải tiến và khả năng đáp ứng khách hàng. Mối liên hệ giữa văn hóa doanh nghiệp và lợi thế cạnh tranh được khẳng định qua các nghiên cứu quốc tế, cho thấy văn hóa doanh nghiệp là một phần quan trọng trong nguồn lực tổ chức, ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến năng lực cạnh tranh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện theo hai giai đoạn chính: nghiên cứu định tính sơ bộ và nghiên cứu định lượng chính thức. Giai đoạn định tính bao gồm phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm với 28 người (10 quản lý và 18 nhân viên) tại các doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ ở TP. Hồ Chí Minh nhằm hình thành và điều chỉnh các thang đo phù hợp với thực tiễn. Giai đoạn định lượng tiến hành khảo sát với cỡ mẫu 255 người, sử dụng phương pháp lấy mẫu thuận tiện và phán đoán.

Bảng câu hỏi khảo sát được xây dựng dựa trên thang đo Likert 5 bậc, gồm 30 biến quan sát thuộc 6 yếu tố văn hóa doanh nghiệp và biến lợi thế cạnh tranh. Dữ liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm SPSS với các kỹ thuật phân tích: thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích tương quan và hồi quy bội. Quy trình nghiên cứu được thực hiện từ năm 2014 đến 2015, đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng tích cực của đặc điểm nổi trội đến lợi thế cạnh tranh: Kết quả phân tích hồi quy cho thấy đặc điểm nổi trội có hệ số hồi quy β = 0.32, mức ý nghĩa Sig. < 0.01, cho thấy môi trường làm việc được tổ chức và kiểm soát chặt chẽ góp phần nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

2. Phong cách lãnh đạo tác động mạnh mẽ: Phong cách lãnh đạo có hệ số β = 0.28, Sig. < 0.01, thể hiện vai trò quan trọng của lãnh đạo trong việc đổi mới, chấp nhận rủi ro và tập trung vào kết quả, từ đó tạo động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững.

3. Cách thức quản lý nhân viên có ảnh hưởng đáng kể: Với hệ số β = 0.25, Sig. < 0.05, phương pháp quản lý dựa trên sự hợp tác, trao quyền và khuyến khích sáng tạo giúp tăng cường sự gắn bó và năng suất lao động.

4. Chất keo gắn kết và điểm nhấn chiến lược cũng đóng vai trò quan trọng: Chất keo gắn kết có hệ số β = 0.22, điểm nhấn chiến lược β = 0.20, cả hai đều có mức ý nghĩa Sig. < 0.05, cho thấy sự trung thành, tin tưởng và định hướng chiến lược rõ ràng giúp doanh nghiệp duy trì lợi thế cạnh tranh.

5. Tiêu chí thành công có tác động thấp hơn nhưng vẫn có ý nghĩa: Hệ số β = 0.15, Sig. < 0.1, phản ánh vai trò của sự sáng tạo, đổi mới trong việc thích nghi với môi trường cạnh tranh.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế như của Alimini Ismail và cộng sự (2008), cũng như nghiên cứu của Sedigheh Shafard và cộng sự (2011), khẳng định văn hóa doanh nghiệp là nguồn lực quan trọng tạo nên lợi thế cạnh tranh. Việc kiểm soát chặt chẽ quy trình và phong cách lãnh đạo đổi mới giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ tại TP. Hồ Chí Minh nâng cao hiệu quả hoạt động và thích ứng nhanh với thị trường. Các biểu đồ ma trận tương quan và hồi quy bội minh họa rõ mối quan hệ tích cực giữa các yếu tố văn hóa và lợi thế cạnh tranh, trong đó đặc điểm nổi trội và phong cách lãnh đạo là hai yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất.

So với các nghiên cứu trong nước, nghiên cứu này cung cấp số liệu cụ thể và phân tích sâu hơn về mức độ tác động của từng yếu tố văn hóa, đồng thời làm rõ vai trò của chất keo gắn kết và điểm nhấn chiến lược trong việc duy trì sự ổn định và phát triển bền vững. Kết quả cũng chỉ ra rằng, mặc dù tiêu chí thành công có tác động thấp hơn, nhưng sự sáng tạo và đổi mới vẫn là yếu tố không thể thiếu trong bối cảnh cạnh tranh hiện nay.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng môi trường làm việc có tổ chức và kiểm soát hiệu quả: Doanh nghiệp cần thiết lập các quy trình, thủ tục rõ ràng, đồng thời tạo điều kiện để nhân viên chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau nhằm tăng cường đặc điểm nổi trội, nâng cao hiệu quả công việc trong vòng 1-2 năm tới. Chủ thể thực hiện là ban lãnh đạo và phòng nhân sự.

2. Phát triển phong cách lãnh đạo đổi mới và hỗ trợ: Đào tạo và nâng cao năng lực lãnh đạo nhằm khuyến khích sự sáng tạo, chấp nhận rủi ro và tập trung vào kết quả. Mục tiêu tăng chỉ số hài lòng của nhân viên về lãnh đạo lên ít nhất 20% trong 12 tháng. Chủ thể thực hiện là phòng đào tạo và ban giám đốc.

3. Thúc đẩy quản lý nhân viên theo hướng trao quyền và hợp tác: Xây dựng các chương trình khuyến khích sáng tạo, trao quyền quyết định phù hợp với chức năng nhiệm vụ, nhằm tăng sự gắn bó và năng suất lao động. Thời gian thực hiện 1 năm, chủ thể là phòng nhân sự và quản lý trực tiếp.

4. Tăng cường chất keo gắn kết và điểm nhấn chiến lược: Tổ chức các hoạt động xây dựng đội nhóm, truyền thông nội bộ và xác định rõ chiến lược phát triển nhằm nâng cao sự trung thành và cam kết của nhân viên. Mục tiêu tăng tỷ lệ nhân viên gắn bó lên 15% trong 18 tháng. Chủ thể thực hiện là ban lãnh đạo và phòng truyền thông nội bộ.

5. Khuyến khích đổi mới sáng tạo và thích nghi nhanh: Đưa ra các chính sách thưởng cho sáng kiến, đổi mới nhằm nâng cao tiêu chí thành công, giúp doanh nghiệp thích nghi với môi trường cạnh tranh thay đổi liên tục. Thời gian thực hiện 1 năm, chủ thể là ban giám đốc và phòng R&D.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị doanh nghiệp vừa và nhỏ: Giúp hiểu rõ vai trò của văn hóa doanh nghiệp trong việc nâng cao lợi thế cạnh tranh, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp với đặc thù doanh nghiệp.

2. Chuyên gia tư vấn quản trị và phát triển tổ chức: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn để tư vấn xây dựng văn hóa doanh nghiệp hiệu quả, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho khách hàng.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản trị kinh doanh: Là tài liệu tham khảo quý giá về mối quan hệ giữa văn hóa doanh nghiệp và lợi thế cạnh tranh, đồng thời cung cấp phương pháp nghiên cứu khoa học bài bản.

4. Các cơ quan quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp: Giúp hoạch định chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua việc thúc đẩy xây dựng văn hóa doanh nghiệp bền vững, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Văn hóa doanh nghiệp là gì và tại sao nó quan trọng?
   Văn hóa doanh nghiệp là hệ thống giá trị, niềm tin và hành vi được chia sẻ trong tổ chức, ảnh hưởng đến cách thức làm việc và tương tác. Nó quan trọng vì tạo nên bản sắc riêng, thu hút nhân tài và nâng cao hiệu quả cạnh tranh.

2. Các yếu tố nào của văn hóa doanh nghiệp ảnh hưởng đến lợi thế cạnh tranh?
   Nghiên cứu xác định sáu yếu tố chính: đặc điểm nổi trội, phong cách lãnh đạo, cách thức quản lý nhân viên, chất keo gắn kết, điểm nhấn chiến lược và tiêu chí thành công, tất cả đều có tác động tích cực đến lợi thế cạnh tranh.

3. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là gì?
   Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp gồm nghiên cứu định tính sơ bộ (phỏng vấn, thảo luận nhóm) và nghiên cứu định lượng chính thức (khảo sát với cỡ mẫu 255), phân tích dữ liệu bằng SPSS với các kỹ thuật như Cronbach’s Alpha, EFA, hồi quy bội.

4. Làm thế nào để doanh nghiệp vừa và nhỏ áp dụng kết quả nghiên cứu?
   Doanh nghiệp có thể xây dựng môi trường làm việc có tổ chức, phát triển phong cách lãnh đạo đổi mới, quản lý nhân viên theo hướng trao quyền, tăng cường gắn kết nội bộ và khuyến khích đổi mới sáng tạo để nâng cao lợi thế cạnh tranh.

5. Nghiên cứu có giới hạn nào cần lưu ý không?
   Nghiên cứu tập trung vào doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ tại TP. Hồ Chí Minh, do đó kết quả có thể chưa hoàn toàn áp dụng cho các ngành nghề khác hoặc khu vực địa lý khác. Hơn nữa, phương pháp lấy mẫu thuận tiện có thể ảnh hưởng đến tính đại diện của mẫu.

Kết luận

• Văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững cho doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ tại TP. Hồ Chí Minh.
• Sáu yếu tố cấu thành văn hóa doanh nghiệp gồm đặc điểm nổi trội, phong cách lãnh đạo, cách thức quản lý nhân viên, chất keo gắn kết, điểm nhấn chiến lược và tiêu chí thành công đều có ảnh hưởng tích cực đến lợi thế cạnh tranh.
• Phong cách lãnh đạo và đặc điểm nổi trội là hai yếu tố có tác động mạnh nhất, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và sự đổi mới trong doanh nghiệp.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các nhà quản trị xây dựng chiến lược phát triển văn hóa doanh nghiệp phù hợp, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, mở rộng nghiên cứu sang các ngành nghề và khu vực khác, đồng thời theo dõi, đánh giá hiệu quả thực tiễn để điều chỉnh kịp thời.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà quản trị doanh nghiệp vừa và nhỏ nên xem xét áp dụng các giải pháp xây dựng văn hóa doanh nghiệp được đề xuất nhằm nâng cao lợi thế cạnh tranh và phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh đầy thách thức hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu + Chương 2: Trình bày cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu + Chương 3: Trình bày phương pháp nghiên cứu + Chương 4: Trình bày kết quả nghiên cứu và thảo luận + Chương 5: Kết luận 123doc 11 Chương 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2. Khái niệm về văn hóa doanh nghiệp Trong những năm gần đây, các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học quản lý đã tập trung nghiên cứu cách thức xác định các yếu tố của văn hoá doanh nghiệp và sức ảnh hưởng của chúng đến tính hiệu quả và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Có nhận định rằng văn hóa doanh nghiệp bao gồm một loạt các hiện tượng xã hội phức tạp, điều này không đáng ngạc nhiên khi các học giả đã xác định văn hóa doanh nghiệp như là một cấu trúc nhiều lớp có thể được chia thành từng lớp theo khả năng quan sát và khả năng tiếp cận các hiện tượng này.

Văn hóa doanh nghiệp bao gồm các chuẩn mực đạo đức, hệ thống giá trị, niềm tin và bầu không khí tại môi trường làm việc của công ty (Luthans 1992). Theo quan điểm của Schein (1992) văn hóa là một hình thức của các giả thuyết cơ bản được phát minh, khám phá, phát triển bởi một nhóm khi họ học cách đối phó với các vấn đề liên quan đến việc thích nghi với bên ngoài và hội nhập với bên trong đã phát huy tác dụng và được coi như có hiệu lực và do đó được truyền đạt cho các thành viên mới noi theo. Theo hai tác giả Recardo và Jolly (1997) văn hóa doanh nghiệp là hệ thống các giá trị và niềm tin mà được hiểu và chia sẻ bởi các thành viên trong một tổ chức. Một nền văn hóa giúp để định hình và xác định các hành vi ứng xử của các thành viên và các chính sách trong tổ chức.

Văn hóa doanh nghiệp có thể được xem như là một hệ thống các giá trị, các niềm tin và các khuôn mẫu hành vi ứng xử mà hình thành nên các đặc tính cốt lõi của các tổ chức và giúp định hình hành vi ứng xử của nhân viên (Lund, 2003; Pool, 2000). Theo Đỗ Thị Phi Hoài (2009) văn hóa doanh nghiệp được định nghĩa như sau: 123doc 12 “Văn hóa doanh nghiệp là một hệ thống các ý nghĩa, giá trị, niềm tin chủ đạo, cách nhận thức và phương pháp tư duy được mọi thành viên trong công ty cùng đồng thuận và có ảnh hưởng ở phạm vi rộng đến cách thức hành động của từng thành viên trong hoạt động kinh doanh, tạo nên bản sắc kinh doanh của công ty đó”. Nhìn chung, có thể hiểu rằng văn hóa doanh nghiệp chính là nền tảng cho các hành vi và hoạt động của mỗi cá nhân trong tổ chức, là sản phẩm và tài sản của doanh nghiệp. Các cấp độ của văn hóa doanh nghiệp Theo Schein (2009), văn hóa doanh nghiệp được chia thành hai cấp độ khác nhau.

Cấp độ hữu hình Các giá trị hữu hình bao gồm: Kiến trúc, biểu tượng, công nghệ và sản phẩm, trang phục, những câu chuyện truyền miệng, các hình thức lễ nghi, sinh hoạt Đây là cấp độ văn hóa dễ cảm nhận và nhận biết nhất, thể hiện ra bên ngoài về quy mô và khả năng của doanh nghiệp, có ảnh hưởng rất lớn đến sự nhìn nhận và đánh giá ban đầu của đối tượng. Tuy nhiên, không nên đánh giá hoặc lựa chọn hay xem các giá trị hữu hình này là định hướng xây dựng văn hoá doanh nghiệp. Cấp độ vô hình + Những giá trị được chấp nhận: Bao gồm hệ thống các quy tắc, các tiêu chuẩn, quy định, hành vi ứng xử được thể hiện bằng văn bản hay bằng sự ngầm hiểu giữa các cá nhân, bất cứ thành viên nào trong tổ chức cũng phải tuân thủ. Đây chính là những giá trị được công bố, là một phần của nền văn hóa doanh nghiệp, được biểu hiện rõ nhất qua các mối quan hệ trong doanh nghiệp.

+ Những quan niệm nền tảng: Đây là lớp sâu nhất của văn hoá doanh nghiệp, gồm những giá trị cốt lõi; khi các giá trị được thừa nhận và phổ biến đến mức gần như không có sự thay đổi, chúng sẽ trở thành những quan niệm nền tảng. Khi đó, lý tưởng, niềm tin và thái độ mặc nhiên được công nhận trong doanh nghiệp. 123doc 13 Cấp độ thứ nhất Những quá trình và cấu trúc hữu hình của doanh nghiệp (hữu hình) Cấp độ thứ nhất (hữu hình) Những giá trị được chấp nhận Cấp độ thứ hai (vô hình) Những quan niệm nền tảng Cấp độ thứ hai (vô hình)Hình 2.1: Các cấp độ của văn hóa doanh nghiệp- Schein (2009) 2. Vai trò của văn hóa doanh nghiệp Theo Đỗ Thị Phi Hoài (2009) thì vai trò của văn hóa doanh nghiệp có tác động tích cực đến sự phát triển của doanh nghiệp.

Văn hóa doanh nghiệp tạo nên phong thái của doanh nghiệp, giúp phân biệt doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác. Văn hóa doanh nghiệp gồm nhiều bộ phận và yếu tố hợp thành: Triết lý kinh doanh, các tập tục, lễ nghi, thói quen, cách họp hành, đào tạo, giáo dục, thậm chí là cả truyền thuyết, huyền thoại về người sáng lập doanh nghiệp… Tất cả những yếu tố đó tạo ra phong cách của doanh nghiệp và phân biệt nó với các doanh nghiệp, các tổ chức xã hội khác. Phong cách đó có vai trò như “không khí và nước”, có ảnh hưởng đến hoạt động hàng ngày của doanh nghiệp. Phong cách của một doanh nghiệp thành công gây ấn tượng rất mạnh cho người ngoài và là niềm tự hào của các thành viên trong doanh nghiệp.

Văn hóa doanh nghiệp tạo nên lực hướng tâm cho toàn doanh nghiệp. Một nền văn hóa tốt giúp cho doanh nghiệp thu hút được nhân tài và củng cố lòng trung thành của nhân viên đối với doanh nghiệp. Người lao động không chỉ làm việc vì tiền mà còn vì những nhu cầu khác, nhu cầu của con người là một hình tam giác gồm 5 loại xếp theo thứ tự từ cao đến 123doc 14 thấp: Nhu cầu sinh lý, nhu cầu an ninh, nhu cầu xã hội – giao tiếp, nhu cầu được kính trọng và nhu cầu khẳng định để được tiến bộ. Các nhu cầu trên là những cung bậc khác nhau của sự ham muốn có tính khách quan ở mỗi cá nhân.

Nó là những động lực thúc đẩy con người hoạt động nhưng không nhất thiết là lý tưởng của họ. Có thể thấy thật sai lầm nếu một doanh nghiệp lại cho rằng chỉ cần trả lương cao là sẽ thu hút, duy trì được người tài. Nhân viên chỉ trung thành và gắn bó lâu dài khi họ thấy hứng thú làm việc trong môi trường doanh nghiệp, cảm nhận được bầu không khí thân thuộc trong doanh nghiệp và có khả năng tự khẳng định mình để thăng tiến. Trong một nền văn hóa doanh nghiệp chất lượng, các thành viên nhận thức rõ ràng về vai trò của bản thân trong tổ chức, họ làm việc vì mục đích và mục tiêu chung.

Văn hóa doanh nghiệp khích lệ quá trình đổi mới và sáng chế. Tại những doanh nghiệp mà môi trường văn hóa ngự trị mạnh mẽ sẽ nảy sinh sự tự lập đích thực ở mức độ cao nhất, nghĩa là các nhân viên được khuyến khích để tách biệt ra và đưa ra sáng kiến, thậm chí cả nhân viên cơ sở. Sự khích lệ này sẽ góp phần phát huy tính năng động sáng tạo của các thành viên, là cơ sở cho quá trình R&D của công ty. Mặt khác, những thành công của nhân viên trong công việc sẽ tạo động lực gắn bó họ với công ty lâu dài và tích cực hơn.

Các loại hình văn hóa doanh nghiệp Có khá nhiều mô hình văn hóa doanh nghiệp được phân loại theo những cách tiếp cận khác nhau khi nghiên cứu. Cách phân loại văn hóa doanh nghiệp của Harrison (1975), Wallach (1983), Deshpande và Farley (1999) cùng hướng tới việc phân loại theo cách thức doanh nghiệp chú trong hướng tới đạt được mục tiêu, kết quả; hoặc chú trọng quan tâm đến các thành viên trong doanh nghiệp; hoặc chú trọng các nguyên tắc, thủ tục, xác định vai trò trong công việc. Cunha và Cooper (2002) cho rằng văn hóa doanh nghiệp là các giá trị, niềm tin được chia sẻ giữa những cá nhân trong doanh nghiệp, giúp họ hiểu được vai trò, chức năng của doanh nghiệp và từ đó cung cấp cho họ những chuẩn mực trong thái độ và hành vi ứng xử. Theo đó, có bốn loại hình văn hóa doanh nghiệp như sau: 123doc 15 + Văn hóa hướng về kết quả công việc: xem việc hoàn thành các mục tiêu đã đề ra và xem việc đạt được các kết quả công việc cao là đáng được khen thưởng.

+ Văn hóa hướng về người lao động: được phản ánh thông qua mức độ quan tâm của doanh nghiệp đối với các thành viên cũng như sự phát triển của họ. + Văn hóa hướng ra thị trường: đề cập đến sự đáp ứng nhanh của doanh nghiệp đối với các cơ hội và chuẩn mực của thị trường. + Văn hóa hướng đến sự hợp nhất tổ chức: phản ánh sự cởi mở trong giao tiếp nội bộ và sự hợp tác giữa các cá nhân với các bộ phận trong doanh nghiệp. Theo nghiên cứu của Cameron và Quinn (2006), văn hóa doanh nghiệp được phân tích theo hai khía cạnh: tính linh hoạt và xu hướng của doanh nghiệp và phân loại văn hóa doanh nghiệp vào bốn loại văn hóa chính dựa trên bốn khung khác nhau, là sự kết hợp của hai biến giá trị trong khung giá trị cạnh tranh của Quinn Robert E.

và John Rohrgough (2006). + Văn hóa hợp tác: với chiến lược hướng nội trong môi trường linh hoạt, tập trung vào các vấn đề nội bộ và các giá trị từ sự linh hoạt hơn là việc tìm kiếm sự ổn định và khả năng kiểm soát. Mục đích của doanh nghiệp là tạo dựng một môi trường làm việc hướng đến con người, tập trung phát triển con người thông qua việc trao quyền, thúc đẩy tinh thần nhóm, sự tham gia của toàn doanh nghiệp. + Văn hóa sáng tạo: với chiến lược hướng ngoại trong môi trường linh hoạt, tập trung vào các vấn đề bên ngoài doanh nghiệp và các giá trị từ sự linh hoạt hơn làviệc tìm kiếm sự ổn định và khả năng kiểm soát.

Các giá trị chủ chốt chính là sự sáng tạo khi hướng đến con người và khả năng chấp nhận rủi ro khi tự tạo sự thay đổi. Trải nghiệm và học hỏi trở thành đích đến của doanh nghiệp. Theo mô hình này, doanh nghiệp có thể không có một cơ cấu tổ chức rõ ràng hoặc chỉ có một mô hình tổ chức tạm thời.