BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH *** ĐẶNG HƢỚNG KIM CHI NHỮNG YẾU TỐ KINH TẾ XÃ HỘI TÁC ĐỘNG ĐẾN TÌNH TRẠNG SUY DINH DƢỠNG TRẺ EM TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH *** ĐẶNG HƢỚNG KIM CHI NHỮNG YẾU TỐ KINH TẾ XÃ HỘI TÁC ĐỘNG ĐẾN TÌNH TRẠNG SUY DINH DƢỠNG TRẺ EM TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số : 60310105 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.
NGUYỄN DUY PHONG TP. Hồ Chí Minh – Năm 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan bản luận văn “Những yếu tố kinh tế xã hội tác động đến tình trạng suy dinh dƣỡng trẻ em tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Ngoài những tài liệu tham khảo đƣợc trích dẫn trong luận văn này, không có sản phẩm, nghiên cứu nào của ngƣời khác đƣợc sử dụng trong luận văn mà không đƣợc trích dẫn theo quy định. Toàn phần hay những phần nhỏ của luận văn này chƣa từng đƣợc công bố, sử dụng hoặc nộp để nhận bằng cấp tại các trƣờng đại học, cơ sở đào tạo hoặc bất cứ nơi nào khác.
Hồ Chí Minh, tháng 04 năm 2015 Học viên Đặng Hƣớng Kim Chi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC HÌNH VẼ TÓM TẮT CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU. BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU. VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU.
CÂU HỎI NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Ý NGHĨA CỦA NGHIÊN CỨU.
KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI .5 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM LIÊN QUAN. Nghiên cứu ngoài nƣớc. Nghiên cứu trong nƣớc.
KHUNG PHÂN TÍCH .17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. MÔ HÌNH VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU. Mô hình nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu.
DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHÂN TÍCH DỮ LIỆU. Quy trình nghiên cứu. Phân tích dữ liệu .27 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.
TỔNG QUAN VỀ TÌNH TRẠNG TRẺ SUY DINH DƢỠNG. MÔ TẢ MẪU NGHIÊN CỨU. THỐNG KÊ MÔ TẢ. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ.
Kiểm tra đa cộng tuyến. Kết quả hồi quy. THẢO LUẬN KẾT QUẢ .49 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH. HÀM Ý CHÍNH SÁCH.
HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI VÀ HƢỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO .57 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ACC .Administrative Committee on Coordination ĐB. Đại học – Cao đẳng HAZ .Height for Age Z score GDP .Gross Domestic Product MDGs. Millennium Development Goals MICS .Multiple Indicator Cluster Surveys OLS .Ordinary Least Squares SCN .Sub - Committee on Nutrition SD .Standard Deviation THCS .Trung học cơ sở THPT .Trung học phổ thông TP .Thành Phố UNFPA. United Nations Population Fund UNICEF.
United Nations Children's Fund WAZ .Weight for Age Z score WHO .World Health Organization WHZ .Weight for Height Z score LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Bảng tham chiếu của WHO với 3 chỉ số Z – score .2 : Những yếu tố ảnh hƣởng đến suy dinh dƣỡng trẻ em .1: Tỷ lệ suy dinh dƣỡng trẻ em qua các năm .2: Tỷ lệ suy dinh dƣỡng trẻ em theo vùng .3: Tỷ lệ trẻ phân theo giới tính, độ tuổi, khu vực, dân tộc, số trẻ trong gia đình .4: Tỷ lệ trẻ phân theo trình độ học vấn của cha, mẹ .5: Tỷ lệ trẻ phân theo tình trạng kinh tế, vùng và đặc tính cộng đồng .6: Tỷ lệ trẻ suy dinh dƣỡng phân theo giới tính, độ tuổi, tình trạng kinh tế, khu vực, dân tộc .7: Tỷ lệ trẻ suy dinh dƣỡng phân theo trình độ học vấn của cha, mẹ .8: Tỷ lệ trẻ suy dinh dƣỡng phân theo vùng, đặc điểm cộng đồng .9: Thống kê mô tả .10: Kết quả hồi quy Logistic và OLS về tình trạng suy dinh dƣỡng thấp còi trẻ em .11: Kết quả hồi quy Logistic và OLS về tình trạng suy dinh dƣỡng nhẹ cân trẻ em .12: Kết quả tính tác động biên .47 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2.1: Khung phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến suy dinh dƣỡng trẻ em.2: Khung phân tích .1: Quy trình nghiên cứu .1: Tỷ lệ suy dinh dƣỡng trẻ em theo vùng .30 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TÓM TẮT Mục tiêu của luận văn là xác định và đo lƣờng mức độ ảnh hƣởng của các yếu tố kinh tế xã hội đến tình trạng suy dinh dƣỡng trẻ em ở Việt Nam, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp cải thiện thực trạng suy dinh dƣỡng ở trẻ em. Bằng cách sử dụng phƣơng pháp hồi quy Logistic đa biến kết hợp với hồi quy tuyến tính đa biến nghiên cứu đã cho thấy trẻ sẽ dễ bị suy dinh dƣỡng hơn khi tuổi càng tăng tuy nhiên nguy cơ này sẽ giảm khi trẻ bắt đầu cứng cáp hơn (đối với suy dinh dƣỡng thấp còi là khi trẻ bƣớc qua giai đoạn 38 tháng tuổi và suy dinh dƣỡng nhẹ cân là 44 tháng tuổi). Kết quả nghiên cứu không cho thấy sự khác biệt về khả năng bị suy dinh dƣỡng giữa nam và nữ, tuy nhiên nghiên cứu đã chỉ ra những bé trai thƣờng có chỉ số cân nặng theo độ tuổi cao hơn bé gái. Mặc dù kết quả nghiên cứu cho thấy trẻ em sống ở thành thị và nông thôn không có khác biệt trong xác suất bị suy dinh dƣỡng nhẹ cân tuy nhiên chỉ số nhân trắc học (chiều cao theo độ tuổi, cân nặng theo độ tuổi) của những trẻ sống ở thành thị bình quân vẫn cao hơn những trẻ sống ở khu vực nông thôn.
Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu còn cho thấy tình trạng dinh dƣỡng trẻ em dân tộc thiểu số bình quân là kém hơn trẻ dân tộc Kinh, khả năng bị suy dinh dƣỡng của trẻ em dân tộc thiểu số cũng cao hơn, đặc biệt là suy dinh dƣỡng thể nhẹ cân. Tình trạng kinh tế của hộ tốt hơn sẽ giúp cải thiện tình trạng dinh dƣỡng của trẻ, giảm khả năng bị suy dinh dƣỡng. Ngoài ra, nghiên cứu còn cho thấy số lƣợng trẻ em dƣới 5 tuổi sống chung trong gia đình càng nhiều thì sẽ gây tác động tiêu cực lên tình trạng dinh dƣỡng của trẻ, khiến trẻ dễ bị suy dinh dƣỡng hơn. Trình độ học vấn của ngƣời cha lẫn ngƣời mẹ càng cao đều giúp cải thiện tình trạng dinh dƣỡng ở trẻ và khiến cho khả năng trẻ bị suy dinh dƣỡng giảm đi.
Kết quả nghiên cứu của luận văn không cho thấy bằng chứng của việc sử dụng nƣớc sạch và nhà vệ sinh đạt chuẩn giúp giảm thiểu khả năng suy dinh dƣỡng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tuy nhiên kết quả ƣớc lƣợng của mô hình hồi quy tuyến tính đã cho thấy việc sử dụng nƣớc sạch sẽ góp phần giúp cải thiện chỉ số chiều cao theo độ tuổi của trẻ. Với việc chọn khu vực Đông Nam Bộ làm nhóm so sánh, luận văn đã chỉ ra hầu hết trẻ em sống ở các vùng khác đều dễ bị suy dinh dƣỡng hơn vùng Đông Nam Bộ và tình trạng dinh dƣỡng của trẻ sống ở vùng Đông Nam Bộ cũng là tốt nhất trong 6 vùng. Ngoài ra, các kết quả hồi quy đã cho thấy khả năng trẻ sống ở Bắc Trung Bô, Duyên hải miền Trung và Tây Nguyên bị suy dinh dƣỡng là cao nhất trong tất cả các vùng (cả về suy dinh dƣỡng thấp còi lẫn suy dinh dƣỡng nhẹ cân). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU 1.
BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU Nghiên cứu về suy dinh dƣỡng trẻ em là một trong những chủ đề phổ biến đƣợc nhiều nhà nghiên cứu không chỉ trong lĩnh vực y học mà lẫn kinh tế đặc biệt quan tâm, bởi thông qua việc tham khảo các kết quả nghiên cứu, các bác sĩ có thể giảm thiểu tình trạng suy dinh dƣỡng ở trẻ em thông qua việc cải thiện khẩu phần ăn của trẻ, các nhà hoạch định chính sách sẽ nắm rõ hơn các nguyên nhân kinh tế xã hội ảnh hƣởng đến tình trạng suy dinh dƣỡng ở trẻ, từ đó có những chính sách can thiệp kịp thời và xác đáng nhằm cải thiện tầm vóc của trẻ, góp phần giúp trẻ có đƣợc những đóng góp tích cực cho xã hội trong tƣơng lại. Xu hƣớng nghiên cứu về nguyên nhân gây ra suy dinh dƣỡng ở trẻ em trên thế giới lẫn Việt Nam thƣờng tập trung vào khía cạnh dinh dƣỡng học và dịch tể học, riêng trong lĩnh vực kinh tế thì các nhà nghiên cứu hay quan tâm đến các yếu tố kinh tế xã hội, văn hóa có liên quan đến vốn con ngƣời, vốn tài chính, vốn vật chất và vốn xã hội nhƣ là những nguyên nhân gián tiếp làm hạn chế khả năng tiếp cận điều kiện dinh dƣỡng dẫn đến tình trạng suy dinh dƣỡng ở trẻ em. Vậy những yếu tố kinh tế xã hội nào sẽ tác động đến tình trạng suy dinh dƣỡng ở trẻ em? Đã có rất nhiều nghiên cứu đƣợc tiến hành nhằm đi tìm lời giải cho câu hỏi trên, tuy nhiên đến nay, về mặt lý thuyết vẫn chƣa có một tiêu chuẩn rõ ràng nào cho vấn đề này. Các nhà kinh tế cũng đã tiến hành nhiều nghiên cứu thực nghiệm dựa trên dữ liệu của nhiều quốc gia khác nhau tuy nhiên kết quả nghiên cứu vẫn chƣa cho thấy đƣợc sự nhất quán trong việc xác định các yếu tố kinh tế xã hội tác động đến tình trạng suy dinh dƣỡng ở trẻ cũng nhƣ chiều hƣớng tác động của một số yếu tố.
Việc nghiên cứu về tình trạng suy dinh dƣỡng ở trẻ em nhằm có những chính sách can thiệp giúp cải thiện tầm vóc của trẻ là một vấn đề quan trọng đối với bất cứ quốc gia nào, đặc biệt là với một nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, theo hiểu biết của tác giả thì ở Việt Nam khi nghiên cứu về suy dinh dƣỡng, các tác giả đa phần tập trung ở khía cạnh dinh dƣỡng và dịch tể LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 học, mới chỉ có một vài nhóm tác giả nghiên cứu về những yếu tố kinh tế xã hội nhƣ Hop vs Khan (2002), Thang vs Popkin (2003), Wagstaff và cộng sự (2003)…, trong khi giảm thiểu tỷ lệ suy dinh dƣỡng ở trẻ em ngày càng trở nên quan trọng.