NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG -------*****------- KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ ĐẾN HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU CỦA VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH GVHD : TS. PHẠM THỊ HOÀNG ANH Họ và tên sinh viên: VŨ THỊ QUYÊN Lớp : TTQTA Khóa : K13 Khoa : NGÂN HÀNG Hà Nội, tháng 5 năm 2014 NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG -------*****------- KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ ĐẾN HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU CỦA VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH GVHD : TS. PHẠM THỊ HOÀNG ANH Họ và tên sinh viên: VŨ THỊ QUYÊN Lớp : TTQTA Khóa : K13 Khoa : NGÂN HÀNG Hà Nội, tháng 5 năm 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của giáo viên hướng dẫn. Các số liệu, kết quả trong khóa luận là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng.
Hà Nội, ngày 25 tháng 5 năm 2013 Sinh viên thực hiện Vũ Thị Quyên LỜI CẢM ƠN Trước hết, em xin được gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất tới cô giáo TS.Phạm Thị Hoàng Anh – khoa Ngân hàng – trường Học viện Ngân hàng đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn em trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp. Tiếp theo, em xin chân thành cảm ơn các thầy, cô trong khoa Ngân hàng đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình hoàn thành khóa luận. Em cũng xin gửi lời cảm ơn đến gia đình và bạn bè đã luôn động viên em trong suốt quá trình học tập và hoàn thiện bài khóa luận này. Em xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 25 tháng 5 năm 2013 Sinh viên thực hiện Vũ Thị Quyên DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT STT Viết tắt Nguyên văn tiếng Việt 1 APEC Diễn đàn Hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương 2 ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á 3 BQLNH Bình quân liên ngân hàng 4 CPI Chỉ số giá tiêu dùng 5 EU Liên minh Châu Âu 6 FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài 7 FED Cục dự trữ liên bang Mỹ 8 NER Tỷ giá danh nghĩa song phương 9 NEER Tỷ giá danh nghĩa đa phương 10 NHNN Ngân hàng Nhà nước 111 NHTW Ngân hàng trung ương 12 NHTM Ngân hàng thương mại 13 RER Tỷ giá thực song phương 14 REER Tỷ giá thực đa phương 15 WTO Tổ chức Thương mại thế giới DANH MỤC BẢNG BIỂU, ĐỒ THỊ Loại Tên Trang Bảng Bảng 2.1 Biên độ giao dịch tỷ giá từ năm 2007 đến nay 29 Bảng 2.2 Thứ hạng xuất khẩu, nhập khẩu của Việt Nam trên toàn thế 34 giới giai đoạn 2002-2012 Bảng 2.3 Tỷ giá thực song phương USD VND ) 1999-2013 45 Bảng 2.4 Tỷ giá thực đa phương REER VND) 1999-2013 51 Đồ thị Đồ thị 2.1 Diễn biến tỷ giá giai đoạn 2007-2013 26 Đồ thị 2.2 Kim ngạch xuất nhập khẩu và cán cân thương mại của Việt 32 Nam giai đoạn 2007-2013 Đồ thị 2.3 Kim ngạch xuất khẩu một số mặt hàng chính của Việt Nam 34 Đồ thị 2.4 Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang các thị trường 37 chính Đồ thị 2.5 Kim ngạch một số nhóm hàng nhập khẩu chính của Việt 40 Nam.6 Kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam từ các thị trường chính.7 Mối quan hệ giữa tỷ giá thực USD/VND và tỷ lệ X/N 46 Đồ thị 2.8 Tỷ giá thực song phương, tỷ giá thực đa phương và tỷ lệ X/N 52 của Việt Nam MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU……………………………………………………………………….1 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ ĐẾN HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU……………………………………………………….1 Những vấn đề lý luận về tỷ giá hối đoái…………….1 Khái niệm và phân loại tỷ giá……………………………….2 Các nhân tố tác động đến tỷ giá……………………….3 Chế độ tỷ giá……………………………………….2 Tác động của tỷ giá đến hoạt động xuất nhập khẩu……………….1 Tác động của tỷ giá đến hoạt động xuất khẩu…….2 Tác động của tỷ giá đến hoạt động nhập khẩu……….3 Điều kiện Marshall – Lerner……….3 Một số nghiên cứu về mối quan hệ giữa tỷ giá với hoạt động xuất nhập khẩu của một số nƣớc trên thế giới …………………………………………….1 Trường hợp của Argentina………………………………….2 Trường hợp của Trung Quốc……….3 Trường hợp của Malaysia…………….4 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam ………………………………………….23 TÓM TẮT CHƢƠNG 1…………………………….25 CHƢƠNG 2: TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ ĐẾN HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU CỦA VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA……………….1 Diễn biến tỷ giá và hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam 2007 – 2013…26 2.1 Diễn biến tỷ giá 2007-2013……………………………………….2 Tình hình xuất nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 2007-2013…………….2 Phân tích tác động của tỷ giá đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam ……………………………………………………………………….1 Tác động của tỷ giá thực song phương đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam……………………………………….2 Tác động của tỷ giá thực đa phương đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam………………………………….3 Đánh giá chung về tác động của tỷ giá đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong thời gian qua…………………………………………….1 Những kết quả đạt được….2 Những tồn tại và nguyên nhân………………………………………….56 TÓM TẮT CHƢƠNG 2.58 CHƢƠNG 3: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH……….1 Định hƣớng chính sách tỷ giá và hoạt động xuất nhập khẩu của nƣớc ta trong thời gian tới………………………………………………………………………….1 Định hướng chính sách tỷ giá…….2 Định hướng về hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong thời gian tới….2 Một số khuyến nghị chính sách……….3 Một số kiến nghị…….1 Kiến nghị với Chính phủ….2 Kiến nghị với NHNN….67 TÓM TẮT CHƢƠNG 3.
Tính cấp thiết của đề tài Khi nền kinh tế ngày càng phát triển cùng với xu hướng khu vực hóa, toàn cầu hóa, việc giao thương đã không còn bị bó hẹp trong phạm vi một quốc gia mà đã được mở rộng trên phạm vi khu vực, toàn cầu. Hiện nay Việt Nam đã là thành viên của hàng chục tổ chức liên kết kinh tế quốc tế như ASEAN, APEC, WTO… và hợp tác với hàng trăm các quốc gia trên toàn thế giới. Có thể nói đây là cơ hội vô cùng to lớn đối với hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam. Có rất nhiều nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu trong đó, tỷ giá hối đoái luôn được xem là một nhân tố quan trọng tác động nhanh, mạnh đến hoạt động xuất nhập khẩu.
Chính vì vậy mà chính sách tỷ giá vẫn luôn được các quốc gia sử dụng như một công cụ điều tiết các quan hệ kinh tế quốc tế và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đặc biệt trong việc cải thiện cán cân thương mại của quốc gia. Thực tế những năm vừa qua cho thấy, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam không ngừng tăng trưởng qua các năm nhưng đồng thời cán cân thương mại lại liên tục thâm hụt. Việt Nam đã có những động thái như thế nào trong điều hành chính sách tỷ giá để cải thiện tình hình nhập siêu liên tục trong nhiều năm qua và nó đã có những tác động gì đến hoạt động xuất nhập khẩu của nước ta. Do vậy, tác giả thực hiện nghiên cứu đề tài “Đánh giá tác động của tỷ giá đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam và một số khuyến nghị chính sách” nhằm nghiên cứu tác động của tỷ giá đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam và từ đó đưa ra những khuyến nghị chính sách phù hợp.
Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở lý luận chung về tỷ giá và tác động của nó đến hoạt động xuất nhập khẩu, khóa luận được thực hiện nhằm các mục đích nghiên cứu sau: - Nghiên cứu diễn biến tỷ giá và xuất nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 2007 - 2013. -Tính toán số liệu về tỷ giá thực song phương, tỷ giá thực đa phương của Đồng Việt Nam từ đó rút ra mối quan hệ giữa tỷ giá và hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong thời gian qua. 2 - Từ những phân tích về tác động của tỷ giá đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam, tác giả đề xuất một số khuyến nghị chính sách nhằm nâng cao sức cạnh tranh hàng hóa của Việt Nam trên trường quốc tế. Phƣơng pháp nghiên cứu Sử dụng các số liệu trong quá khứ để tính tỷ giá thực song phương, đa phương của Đồng Việt Nam từ đó đánh giá mức độ ảnh hưởng của tỷ giá đến xuất nhập khẩu của Việt Nam.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là tỷ giá danh nghĩa, tỷ giá thực, giá trị xuất nhập khẩu, chỉ số giá tiêu dùng. Phạm vi nghiên cứu là đồng tiền của nước ta và các nước có quan hệ thương mại chủ yếu gồm Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore, Thái Lan, Đài Loan, Đức, Pháp, Hàn Quốc, Úc. Số liệu để tính toán tỷ giá thực được lấy theo năm từ năm 1999 đến năm 2013. Kết cấu đề tài Khóa luận nghiên cứu đề tài “Đánh giá tác động của tỷ giá đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam và một số khuyến nghị chính sách”.
Kết cấu đề tài gồm 3 chương: Chƣơng 1: Lý luận chung về tác động của tỷ giá đến hoạt động xuất nhập khẩu. Chƣơng 2: Tác động của tỷ giá đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong thời gian qua. Chƣơng 3: Một số khuyến nghị chính sách. Ý nghĩa nghiên cứu và thực tiễn Khóa luận đi tính toán, phân tích và đưa ra những đánh giá mang tính thực tế về tỷ giá thực, biến động của tỷ giá thực và tác động của nó đến hoạt động xuất nhập khẩu.
Từ đó khái quát những đặc trưng về mối quan hệ giữa tỷ giá và hoạt động xuất nhập khẩu đồng thời đưa ra những giải pháp phù hợp nhằm cải thiện cán cân thương mại của Việt Nam trong những năm tới. 3 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ ĐẾN HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU 1.2 Những vấn đề lý luận về tỷ giá hối đoái 1.1 Khái niệm và phân loại tỷ giá 1.1 Khái niệm tỷ giá Trong điều kiện một nền kinh tế mở, thương mại quốc tế trở thành phổ biến, việc thanh toán giữa các quốc gia nhất thiết phải sử dụng tiền tệ của nước này hay nước khác. Để thực hiện việc chuyển đổi tiền tệ giữa các nước, các quốc gia phải sử dụng tỷ giá. Để có cơ sở hình thành một khái niệm chung về tỷ giá phù hợp với bối cảnh các thị trường tài chính quốc tế ngày càng phát triển mạnh mẽ như hiện nay thì việc nghiên cứu khái niệm tỷ giá là cần thiết.Miskin: The economics of money, Banking and Financial market, “The price of one currency in terms of another is called the exchange rate”.
Nghĩa là “Giá của một đồng tiền được biểu thị thông qua một đồng tiền khác được gọi là tỷ giá”.