BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN KHẮC HIẾU PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA THIÊN TAI ĐẾN TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VÀ LẠM PHÁT TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 62310105 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP.HCM, Năm 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN KHẮC HIẾU PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA THIÊN TAI ĐẾN TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VÀ LẠM PHÁT TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 62310105 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Ngƣời Hƣớng Dẫn Khoa Học: TS. NGUYỄN HOÀNG BẢO TS. PHẠM THỊ THU TRÀ TP.HCM, Năm 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện. Các số liệu thu thập, các kết quả phân tích trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Nguyễn Khắc Hiếu ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận án, tôi đã gặp nhiều khó khăn từ việc định hƣớng nghiên cứu, phƣơng pháp nghiên cứu, thu thập dữ liệu và cả việc làm thế nào để sắp xếp công việc hợp lý để có thời gian thực hiện nghiên cứu. Để vƣợt qua những khó khăn trên, tôi đã nhận đƣợc sự giúp đỡ rất nhiều từ các GVHD, các Thầy Cô đang công tác tại trƣờng Đại học Kinh Tế Tp.HCM cũng nhƣ sự động viên từ gia đình và các đồng nghiệp. Lời đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn thầy Nguyễn Hoàng Bảo, ngƣời đã tận tình hƣớng dẫn tôi trong luận án này. Thầy đã chỉ ra cho tôi một hƣớng đi đúng và giúp đỡ tôi vƣợt qua những khó khăn trên con đƣờng thầy đã định hƣớng.
Thầy cũng đã hƣớng dẫn tôi từ bố cục đến cách trình bày từng câu từng ý trong luận án này. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn cô Phạm Thị Thu Trà, ngƣời đã có những góp ý quan trọng giúp tôi hoàn thiện tốt hơn bài viết của mình. Tôi xin chân thành cảm ơn đến tất cả quý Thầy Cô tại Khoa Kinh Tế, Trƣờng đại học Kinh Tế Tp.HCM đã tạo những điều kiện thuận lợi, một môi trƣờng học thuật tốt để tôi có thể hoàn thành đề tài nghiên cứu của mình. Đặc biệt, tôi xin gởi lời cảm ơn đến thầy Nguyễn Trọng Hoài, Nguyễn Hữu Dũng, Phạm Khánh Nam, Trƣơng Đăng Thụy và thầy Trần Tiến Khai đã có những góp ý giúp tôi hoàn thiện đề cƣơng nghiên cứu cũng nhƣ hoàn thiện ba chuyên đề nghiên cứu của mình.
Tôi cũng xin chân thành cảm ơn đến tất cả quý Thầy Cô tại Khoa Kinh Tế, Trƣờng đại học Sƣ Phạm Kỹ Thuật Tp. Quý Thầy Cô đã có những góp ý cho luận án đồng thời đã tạo những điều kiện thuận lợi trong công việc để tôi có thể thực hiện tốt nghiên cứu của mình. Cuối cùng, tôi xin gởi lời cảm ơn đến bố mẹ và vợ con tôi, những ngƣời cho tôi một chỗ dựa về mặt tinh thần và động viên tôi những lúc cần thiết để tôi có thể hoàn thành chặng đƣờng đầy chông gai này. Nguyễn Khắc Hiếu iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.
ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU CÁC TỪ VIẾT TẮT .x DANH MỤC CÁC BẢNG. xi DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ. xii TÓM TẮT LUẬN ÁN.
xiv Chƣơng 1: TỔNG QUAN ĐỀ TÀI .1 Bối cảnh nghiên cứu.1 Bối cảnh thực tiễn .2 Bối cảnh lý thuyết .2 Mục tiêu nghiên cứu.3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu .5 Phƣơng pháp nghiên cứu và dữ liệu .7 Bố cục luận án .13 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT .1 Các khái niệm liên quan .1 Thiên tai và những tác động do thiên tai .2 Tăng trƣởng kinh tế .4 Thu nhập bình quân đầu ngƣời .2 Mô hình Solow và tác động của thiên tai trong dài hạn .3 Mô hình tổng cung-tổng cầu .1 Đƣờng tổng cầu .2 Đƣờng tổng cung .3 Phân tích tác động của thiên tai bằng mô hình tổng cung-tổng cầu .4 Mô hình IB-EB .1 Trạng thái cân bằng .2 Tác động của thiên tai đến trạng thái cân bằng .5 Các nghiên cứu thực nghiệm liên quan .1 Tác động thiên tai đến tăng trƣởng kinh tế .2 Tác động thiên tai đến giá cả hàng hóa .3 Tác động thiên tai đến thu nhập và chi tiêu hộ gia đình .4 Tác động thiên tai đến một số biến số kinh tế, xã hội khác .6 Tóm tắt chƣơng .51 Chƣơng 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Phƣơng pháp tự hồi quy vectơ có cấu trúc (SVAR) .1 Mô hình toán .2 Vấn đề xác định trong SVAR .2 Phƣơng pháp Synthetic Control .1 Giới thiệu phƣơng pháp Synthetic Control .2 Mô hình hóa phƣơng pháp Synthetic Control .3 Kiểm định ý nghĩa thống kê của ƣớc lƣợng .3 Tóm tắt chƣơng .68 Chƣơng 4: TÁC ĐỘNG CỦA THIÊN TAI ĐẾN TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ .1 Mô hình nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu .1 Mô hình nghiên cứu .2 Dữ liệu nghiên cứu .2 Kết quả nghiên cứu .1 Kiểm tra tính dừng của dữ liệu .2 Ƣớc lƣợng và kiểm định mô hình .3 Kiểm định nhân quả Granger .4 Phân tích hàm phản ứng xung .5 Phân tích phân rã phƣơng sai.6 Kiểm tra tính vững (Robustness) của mô hình .3 Thảo luận kết quả nghiên cứu .4 Tóm tắt chƣơng .87 Chƣơng 5: TÁC ĐỘNG CỦA THIÊN TAI ĐẾN LẠM PHÁT .1 Tác động của thiên tai đến mức giá từ mô hình tổng cung-tổng cầu .1 Các yếu tố tác động đến mức giá .2 Tác động của thiên tai đến mức giá .2 Mô hình nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu .1 Mô hình nghiên cứu .2 Dữ liệu nghiên cứu .3 Kết quả nghiên cứu .1 Tác động của thiên tai đến giá cả hàng hóa nói chung .2 Tác động của thiên tai đến giá cả các loại hàng hóa khác nhau .4 Thảo luận kết quả nghiên cứu .5 Tóm tắt chƣơng .107 Chƣơng 6: TÁC ĐỘNG CỦA THIÊN TAI ĐẾN THU NHẬP BÌNH QUÂN ĐẦU NGƢỜI .1 Mô hình nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu .1 Lựa chọn tình huống nghiên cứu và nhóm kiểm soát .2 Mô hình nghiên cứu .3 Dữ liệu nghiên cứu .2 Kết quả nghiên cứu .1 Tác động của bão Durian đến thu nhập bình quân đầu ngƣời .2 Tác động của bão Durian đến các thành phần của thu nhập đầu ngƣời .1 Tác động của bão Durian đến thu nhập nông-lâm-ngƣ nghiệp .2 Tác động của bão Durian đến thu nhập từ lƣơng .3 Tác động bão Durian đến thu nhập từ công nghiệp, xây dựng, thƣơng mại và dịch vụ .3 Thảo luận kết quả nghiên cứu .4 Tóm tắt chƣơng .127 Chƣơng 7: KẾT LUẬN .1 Tóm lƣợc phƣơng pháp và dữ liệu nghiên cứu .2 Những phát hiện của đề tài.3 Những hàm ý chính sách .1 Chính sách ổn định tăng trƣởng sau thiên tai .2 Những chính sách cứu trợ sau thiên tai .4 Hạn chế và hƣớng nghiên cứu tiếp theo .135 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ .137 TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG VIỆT .138 TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG ANH .1: Tần số xuất hiện của thiên tai tại Việt Nam từ 1989-2016 .2: Thiệt hại về ngƣời do thiên tai tại Việt Nam từ 1989-2016.3: Thiệt hại về tài sản do thiên tai tại Việt Nam từ 1989-2016.4: Tần số xuất hiện của thiên tai theo khu vực địa lý .5: Số ngƣời chết và số nhà cửa bị phá hủy do thiên tai theo khu vực địa lý .6: Tần số xuất hiện của các loại thiên tai khác nhau .1: Tăng trƣởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2004Q1-2016Q2 .2: Thiệt hại về ngƣời và tài sản giai đoạn 2004Q1-2016Q2.3: Kiểm định tính dừng .4: Các tiêu chí lựa chọn độ trễ cho mô hình .5: Kết quả ƣớc lƣợng mô hình SVAR.6: Kiểm định phần dƣ tuân theo phân phối chuẩn .7: Kiểm định hiện tƣợng tự tƣơng quan .8: Kiểm định phƣơng sai sai số thay đổi .9: Phân phối thiệt hại tài sản do thiên tai từ 2004Q1-2016Q2 .165 viii Phụ lục 5.1: Thiệt hại do thiên tai giai đoạn 2004T1-2014T12 .2: Lạm phát Việt Nam giai đoạn 2004T1-2014T12 .3: Kiểm định tính dừng .4: Các tiêu chí lựa chọn độ trễ cho mô hình .5: Mô hình SVAR phân tích tác động của thiên tai đến lạm phát .6: Kiểm định hiện tƣợng tự tƣơng quan .7: Kiểm định phƣơng sai thay đổi với biến phụ thuộc lạm phát .8: Kiểm định phƣơng sai thay đổi với biến phụ thuộc thiệt hại tài sản .9: Kiểm định phƣơng sai thay đổi với biến phụ thuộc giá dầu .10: Kiểm định phƣơng sai thay đổi với biến phụ thuộc cung tiền .11: Kiểm định phƣơng sai thay đổi với biến phụ thuộc tỷ giá.12: Ma trận A và B khi xác định cấu trúc mô hình VAR .13: Ảnh hƣởng thiên tai đến giá cả lƣơng thực, thực phẩm.14: Ảnh hƣởng thiên tai đến giá cả đồ uống, thuốc lá .15: Ảnh hƣởng thiên tai đến giá cả nhà ở và vật liệu xây dựng .16: Ảnh hƣởng thiên tai đến giá cả y tế, dƣợc phẩm .17: Ảnh hƣởng thiên tai đến giá cả giáo dục .18: Ảnh hƣởng thiên tai đến giá cả du lịch, giải trí .19: Ảnh hƣởng thiên tai đến giá cả hàng may mặc .20: Ảnh hƣởng thiên tai đến giá cả thiết bị gia đình .21: Ma trận A, B khi ƣớc lƣợng với biến FOOD-PRICE .22: Ma trận A,B khi ƣớc lƣợng với biến HOUSE-PRICE.187 ix Phụ lục 5.23: Ma trận A, B khi ƣớc lƣợng DRINK-PRICE .1: Đƣờng đi của bão Durian .2: Bộ trọng số khi ƣớc lƣợng tác động của thiên tai đối với thu nhập từ nông-lâm-ngƣ nghiệp .3: Bộ trọng số khi ƣớc lƣợng tác động của thiên tai đối với thu nhập từ lƣơng .4: Bộ trọng số khi ƣớc lƣợng tác động của thiên tai đối với thu nhập từ công nghiệp, xây dựng, thƣơng mại và dịch vụ .1: Phân loại thiên tai dựa trên mức độ thiệt hại .193 x DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU CÁC TỪ VIẾT TẮT ADF Augmented Dickey-Fuller ARDL Autoregressive Distributed Lag CRED Centre for Research on the Epidemiology of Disasters DESINVENTAR Disaster Information Management System DID Difference In Difference DMC Disaster Management Center GMM Generalized Method of Moments HS Học sinh IFS Internation Financial Statistic IS Investment–Saving LM Liquidity preference–Money supply NV Nhân viên SVAR Structural Vector Autoregression UNISDR United Nations Office For Disaster Risk Reduction VEC Vector Error Correction VHLSS Vietnam Household Living Standard Survey WB World Bank xi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Kết quả lƣợc khảo tác động của thiên tai lên tăng trƣởng kinh tế .1: Thống kê mô tả các biến số .2: Kiểm định nhân quả Granger .3: Phân tích phân rã phƣơng sai đối với biến tăng trƣởng kinh tế (G) .4: Kiểm tra tính vững của mô hình .1: Thống kê mô tả các biến số .2: Kiểm định nhân quả Granger .3: Phân tích phân rã phƣơng sai đối với lạm phát .4: Kiểm định nhân quả Granger đối với giá cả hàng hóa nhóm 1 .