CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Nghiên cứu về Phật giáo trên thế giới nói chung và ở các quốc gia Đông Nam Á trong đó có Thái Lan là đề tài thu hút sự quan tâm và nghiên cứu của nhiều học giả, tăng sĩ, cư sĩ Phật giáo trên toàn thế giới. Những nghiên cứu về Phật giáo chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực như lịch sử, triết học, tôn giáo, văn hóa … Xét riêng dưới góc độ những ảnh hưởng của Phật giáo vào văn hóa và tinh thần của người Thái Lan thì còn khá nhiều khoảng trống để khám phá và nghiên cứu.
Nhìn chung có thể tổng hợp các công trình nghiên cứu có giá trị tham khảo cho đề tài thành các nhóm như sau: *Nhóm thứ nhất: những nghiên cứu về Phật giáo nói chung và Phật giáo Theravada nói riêng, các tông phái Phật giáo ở Thái Lan và những ảnh hưởng nhất định của nó. Swearer trong “The Buddhist World of Southeast Asia (Thế giới Phật giáo Đông Nam Á)” (USA: State University of New York Press, 1995) có lẽ là cuốn sách khá đầy đủ khi nghiên cứu về thế giới Phật giáo ở Đông Nam Á trong đó có Thái Lan. Nhưng sẽ là chưa đủ nếu chúng ta đi sâu vào nghiên cứu về lịch sử hình thành và ảnh hưởng của các tư tưởng Phật giáo đến đời sống văn hóa, tinh thần và nhận thức của người Thái Lan. The Buddhist World of Southeast Asia là kết quả của sự quan sát và nghiên cứu lâu dài của Donald K.
Swearer về Phật giáo nguyên thủy. Sự quan tâm của ông đối với Phật giáo bắt đầu từ chính trải nghiệm cá nhân. Vào cuối những năm 1950, sau hai năm sống ở Băng Cốc, Thái Lan, ông trải nghiệm một nền văn hoá Phật giáo và giảng dạy tại một trường Cao đẳng Kitô giáo và một trường Đại học Phật giáo. Kể từ đó, ông đã dành vài chuyến nghỉ phép ở Thái Lan với thời gian lưu trú ngắn hơn hoặc thăm viếng Sri Lanka, Myanmar, Campuchia và Lào.
Mặc dù sự hiểu biết của ông về Phật giáo là sự kế thừa, tiếp nối công việc của các học giả từ các môn học khác nhau, chuyên khảo này cũng phản 14 ánh kinh nghiệm cá nhân tác giả ở Thái Lan và Đông Nam Á. Tuy không bàn nhiều về ảnh hưởng của Phật giáo đối với đời sống văn hóa, tinh thần và nhận thức của người Thái Lan nhưng những trình bày của Donald K. Swearer về Phật giáo nguyên thủy cũng là những tham khảo rất có ích cho việc nghiên cứu về Phật giáo Theravada đang là đối tượng nghiên cứu của luận án này. Thailand: Buddhist Kingdom as Modern Nation State (NXB.
Boulder and London: Westview Press, 1987) của Charles Keyes (chủ biên), là tập hợp những bài viết của các nhà nghiên cứu đưa ra những quan điểm, phân tích về Phật giáo Thái Lan hiện đại. Trong các chương của cuốn sách này (chương 6-9) đề cập đến các tổ chức xã hội, vai trò của nhà nước với Phật giáo, những xu hướng biến đổi văn hóa-xã hội có liên hệ trực tiếp đến Phật giáo Thái Lan cũng như vai trò của giới sư sãi đối với việc định hình Phật giáo thời kỳ hiện đại. Công trình chủ yếu bàn về những vấn đề của Phật giáo Thái Lan thời hiện đại trong đó có đề cập phần nào đến những ảnh hưởng của Phật giáo trong quá trình biến đổi văn hóa, xã hội cũng như vai trò của Phật giáo trong thời kỳ phát triển hiện đại của Thái Lan. Đây là những gợi ý rất quan trọng để tác giả luận án tham khảo trong khi phân tích và đáng giá ảnh hưởng của Phật giáo Theravada Thái Lan vào đời sống chính trị, văn hóa, xã hội thời kỳ hiện đại mà công trình này chưa đề cập đến.
Forest Recollections: Wandering Monks in Twentieth- century Thailand (University of Hawai’i Press, Honululu, 1997) đề cập khá toàn diện đến Phật giáo Thái Lan thế kỷ XX. Trong nửa đầu của thế kỷ này các khu rừng của Thái Lan là quê hương của những nhà sư khổ hạnh. Họ là những Phật tử xuất gia. Tuy nhiên, tông phái Phật giáo của họ đã không sao chép cách thực hành được mô tả trong các kinh điển Phật giáo nguyên thủy.
Phật giáo của họ được tìm thấy hiện hữu trong cuộc sống hàng ngày trong rừng và đối phó với những thách thức về thể chất và tinh thần, về nạn đói, đau đớn, sợ hãi, và ham muốn. Bằng việc kết hợp các cuộc phỏng vấn và tự truyện với sự hiểu biết khá đầy đủ các tài liệu lưu trữ và việc đọc các tư liệu Phật giáo phổ biến, Kamala Tiyavanich mô tả cuộc sống ba thế hệ của những nhà tu hành khổ hạnh trong rừng và thách thức khuôn mẫu của 15 Phật giáo Thái Lan. Mặc dù truyền thống tu khổ hạnh đã mất, việc hiện đại hóa không ngừng và sự tàn phá rừng lan rộng của Thái Lan, cuộc đời của các nhà sư được trình bày ở đây là bằng chứng cho sự đa dạng phong phú của các truyền thống Phật giáo khu vực. Nghiên cứu về dòng tu này càng làm phong phú thêm sự hiểu biết của chúng ta về Phật giáo ở Thái Lan và khu vực.
Qua đây chúng ta cũng thấy được trong thời hiện đại, ở Thái Lan Phật giáo Theravada vẫn tiếp tục phát huy được ảnh hưởng của mình ở một dạng khác phù hợp với xã hội hiện đại. Đây cũng là nguồn tư liệu tham khảo để tác giả luận án nghiên cứu sâu hơn, toàn diện hơn về Phật giáo Theravada Thái Lan phát huy ảnh hưởng của mình trong thời kỳ hiện đại. Becoming the Buddha: The Ritual of Image Consecration in Thailand. (Prin- ceton and Oxford: Princeton University Press, 2004) của tác giả Donald K.
Swearer là công trình nghiên cứu đầu tiên về các nghi lễ chính trong việc thực hành Phật giáo ở các nước châu Á. Donald Swearer đã có đóng góp rất lớn cho sự hiểu biết của chúng ta về hình ảnh của Đức Phật, vai trò của nó trong đời sống tu trì của Phật giáo thông qua việc tìm hiểu chi tiết và có thể tiếp cận được về các nghi lễ Phật giáo ở miền bắc Thái Lan bằng một cuộc khảo sát khác với các phương pháp dựa trên văn bản hoặc cách tiếp cận nhân học. Quá trình tìm hiểu các nghi lễ Phật giáo được xây dựng thông qua tụng niệm, bài giảng, thiền định, và sự có mặt của các nhà sư là trọng tâm của cuốn sách. Ngoài ra công trình Becoming the Buddha còn cho chúng ta thấy rõ những điểm chung về truyền thống thờ hình tượng đức Phật ở hầu hết các quốc gia châu Á.
Trong bối cảnh văn hoá ở miền bắc Thái Lan, Becoming the Buddha đã làm sáng tỏ các bản văn viết về việc tạo ra hình ảnh Đức Phật lần đầu tiên; xem xét các cuộc tranh luận về nguồn gốc lịch sử của các nghi lễ Phật giáo. Công trình này tuy nghiên cứu việc thực hành các nghi lễ Phật giáo ở miền Bắc Thái Lan nhưng nó cũng góp phần gợi ý cho chúng ta khi nghiên cứu về Phật giáo Theravada Thái Lan nói chung và thông qua các hoạt động tôn giáo này mà chúng ta mới hiểu được những nghi lễ Phật giáo này đã ảnh hưởng đến đời sống của người Thái Lan như thế nào. 16 Trong bài viết “A modern trend of Study of Buddhism in Thailand: King Mongkut and Dharmamayutikanikaya”1 Phra Anil Dharmamasakiyo (Sakya) - nhà sư, nhà nghiên cứu người Thái Lan đã tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của giáo lý Phật giáo nguyên thủy (Theravada) đối với người Thái dưới triều Mông-kụt với giáo phái Thăm-ma-giút Ni-kai. Điều đầu tiên trong việc nỗ lực hiện đại hóa Phật giáo Thái Lan của vua Mông-kụt là cải cách đạo đức xã hội.
Điều này thể hiện khả năng nhìn xa trông rộng của nhà vua về một trạng thái tinh khiết của Phật giáo tại quốc gia này. Vua Mông-kụt cho rằng Phật giáo đích thực là một nguyên lý đơn giản và độc nhất vô nhị. Vũ trụ và tất cả những gì chứa đựng trong nó chính là chân lý. Cùng với việc loại bỏ các tín ngưỡng mê tín đã bám chặt vào những tín đồ Phật giáo Thái Lan trong nhiều thế kỷ, vua Mông-kụt đã truyền bá một hình thức Phật giáo tinh khiết dựa trên nền tảng Kinh điển Pali, thay vì căn cứ vào các loại sách chú giải.
Theo ông, nếu hiểu Phật giáo một cách đúng đắn thì sự hiểu biết đó sẽ không có bất cứ một điều gì trái ngược với ý nghĩa chung. Điều quan trọng nhất là hệ thống đạo đức của Phật giáo phải hoàn toàn thích hợp với những nhu cầu của con người trong thời hiện đại. Cải cách Phật giáo của Đức vua Mông-kụt đã mang lại kết quả và được biểu hiện trên phương diện đạo đức trong các ngôi chùa. Nhà vua chủ trương mang các chùa lại gần với ngôn ngữ Pali hơn.
Với cách tiếp cận này, tác giả tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của giáo lý Phật giáo nguyên thủy (Theravada) đối với người Thái dưới triều Mông-kụt với giáo phái Thăm-ma-giút Ni-kai. Có thể thấy sự ảnh hưởng của các giáo lý Phật giáo đến quan điểm nhân sinh của người đứng đầu một vương triều, một quốc gia. Điều đặc biệt là nó còn ảnh hưởng cả đến các chính sách trị nước, chính sách giáo dục và tôn giáo đối với người Thái Lan. 1 Bài viết này được trình bày tại Hội thảo quốc tế về Khám phá các Nghiên cứu Nguyên thủy: Các xu hướng học thuật và tương lai của một ngành học (Exploring Theravada Studies:Intellectual Trends and the Future of a Field of Study), 12-14 tháng 8 năm 2004, do Viện Nghiên cứu Châu Á tại Đại học Quốc gia Singapore tổ chức (Asia Research Institute at National University of Singapore).
17 Tiếp đến là công trình của một nhà nghiên cứu Phật giáo người Thái Lan, đó là cuốn sách พุทธศาสนาในความเปลี่ยนแปลงของสังคมไทย (Phật giáo trong sự thay đổi của xã hội Thái Lan) của tác giả Ni-thi Yêu-xỉ-vông, in tại Nhà in Mun-la-ni-thi-kô-môn- khim-thoong, Băng Cốc, năm 2000. Trước hết tác giả đã dành một phần của công trình để giới thiệu những đặc điểm cơ bản nhất của Phật giáo nói chung và Phật giáo Theravada Thái Lan nói riêng. Trên cơ sở những hiểu biết về Phật giáo Theravada Thái Lan tác giả đã cho ta thấy Phật giáo Theravada Thái Lan hiện nay đang đối mặt với những thách thức của quá trình hiện đại hóa và Âu hóa của xã hội Thái Lan. Cụ thể là Phật giáo Theravada Thái Lan đang ngày càng bị suy giảm vai trò trước một xã hội công nghiệp và tiêu dùng.