Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh và ảnh hưởng đến thu hút vốn FDI ở miền Nam Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh đến thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại các tỉnh phía Nam Việt Nam.

• Tác giả: Đặng Minh Triết
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Tiến Khai
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Tác Động Của Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Đến Thu Hút FDI Tại Miền Nam Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Cấu trúc của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 2.1. Đầu tư
• 2.2. Đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2.3. Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh
• 2.4. Nội dung các chỉ số thành phần của PCI
• 2.4.1. Chi phí gia nhập thị trường
• 2.4.2. Tiếp cận đất đai và sự ổn định trong sử dụng đất
• 2.4.3. Tính minh bạch và Tiếp cận thông tin
• 2.4.4. Chi phí thời gian để thực hiện các quy định của nhà nước
• 2.4.5. Chi phí không chính thức
• 2.4.6. Cạnh tranh bình đẳng
• 2.4.7. Tính năng động và tiên phong của chính quyền tỉnh
• 2.4.8. Dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp
• 2.4.9. Đào tạo lao động
• 2.4.10. Thiết chế pháp lý và An ninh trật tự
• 2.5. Tổng quan lý thuyết
• 2.5.1. Tác động của FDI đến nước nhận đầu tư
• 2.5.2. Khung lý thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả thu hút FDI
• 2.5.3. Lý thuyết chiết trung OLI
• 2.5.4. Tác động theo thời gian của lý thuyết chiết trung
• 2.5.5. Lý thuyết hiệu quả kinh tế do quần tụ
• 2.6. Tổng quan các nghiên cứu trước
• 2.6.1. Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa thể chế và FDI
• 2.6.1.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 2.6.1.2. Các nghiên cứu đối với trường hợp của Việt Nam
• 2.6.2. Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa tốc độ phát triển sản xuất công nghiệp và FDI
• 2.6.3. Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa số lượng DN và FDI
• 2.6.4. Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa lực lượng lao động và FDI
• 2.7. Mô hình nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khung phân tích
• 3.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tổng quan tình hình PCI và FDI tại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu
• 4.1.1. Tình hình PCI của các tỉnh
• 4.1.2. Tình hình thu hút FDI các tỉnh trong giai đoạn 2013 - 2017
• 4.2. Thống kê mô tả các biến trong mô hình
• 4.3. Kết quả hồi quy mô hình thực nghiệm bằng phương pháp REM
• 4.4. Kết quả hồi quy mô hình thực nghiệm bằng phương pháp FEM
• 4.5. Kết quả lựa chọn mô hình và độ trễ
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Hàm ý chính sách
• 5.3. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.3.1. Những hạn chế của đề tài
• 5.3.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• TÓM TẮT LUẬN VĂN

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Luận văn nghiên cứu tác động của năng lực cạnh tranh cấp tỉnh đến việc thu hút FDI tại miền Nam Việt Nam. Mục tiêu chính là phân tích ảnh hưởng của 10 yếu tố trong Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Cấp tỉnh (PCI) đến lượng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ năm 2013 đến 2017, tập trung vào 19 tỉnh, thành phía Nam. Phương pháp nghiên cứu bao gồm thống kê mô tả và hồi quy đa biến. Kết quả cho thấy một số yếu tố PCI có tác động tích cực hoặc tiêu cực đến thu hút FDI.

1.1 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát là phân tích tác động của các yếu tố PCI đến thu hút FDI tại các tỉnh phía Nam. Mục tiêu cụ thể bao gồm xác định các chỉ số PCI có ảnh hưởng, đo lường mức độ tác động, và đề xuất chính sách nhằm tăng cường thu hút FDI.

1.2 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng, bao gồm thống kê mô tả và hồi quy đa biến. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo PCI, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, và Niên giám Thống kê. Mô hình nghiên cứu tập trung vào 10 chỉ số PCI và các biến kiểm soát khác.

II. Tổng quan lý thuyết

Chương này trình bày các khái niệm và lý thuyết liên quan đến FDI, PCI, và các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút FDI. Các lý thuyết được đề cập bao gồm lý thuyết chiết trung OLI và lý thuyết hiệu quả kinh tế do quần tụ. Nghiên cứu cũng tổng hợp các kết quả từ các nghiên cứu trước về mối quan hệ giữa thể chế kinh tế và thu hút FDI.

2.1 Lý thuyết về FDI

FDI là hoạt động đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài vào một quốc gia khác với mục đích quản lý và thu lợi nhuận dài hạn. Các hình thức FDI bao gồm thành lập doanh nghiệp mới, mua lại doanh nghiệp, hoặc đầu tư vốn dài hạn.

2.2 Lý thuyết về PCI

PCI đo lường năng lực cạnh tranh của các tỉnh thông qua 10 chỉ số thành phần, bao gồm chi phí gia nhập thị trường, tiếp cận đất đai, tính minh bạch, và dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp. PCI là công cụ quan trọng để đánh giá môi trường đầu tư và kinh doanh tại địa phương.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng để phân tích tác động của các chỉ số PCI đến thu hút FDI. Mô hình nghiên cứu bao gồm biến phụ thuộc là lượng vốn FDI và các biến độc lập là 10 chỉ số PCI. Dữ liệu được thu thập từ các nguồn chính thức và xử lý bằng phương pháp hồi quy đa biến.

3.1 Khung phân tích

Khung phân tích dựa trên các lý thuyết về FDI và PCI, cùng với các nghiên cứu thực nghiệm trước đây. Mô hình nghiên cứu được thiết kế để kiểm định tác động của các yếu tố PCI đến thu hút FDI.

3.2 Thu thập và xử lý dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo PCI, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, và Niên giám Thống kê. Các biến được chuẩn hóa và xử lý bằng phương pháp hồi quy đa biến để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy một số yếu tố PCI có tác động đáng kể đến thu hút FDI. Cụ thể, tính năng động của lãnh đạo tỉnh và đào tạo lao động có tác động tích cực, trong khi cạnh tranh bình đẳng và thiết chế pháp lý có tác động tiêu cực. Kết quả này cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các chính sách nhằm cải thiện môi trường đầu tư và tăng cường thu hút FDI.

4.1 Tác động của các yếu tố PCI

Các yếu tố như tính năng động của lãnh đạo tỉnh và đào tạo lao động có tác động tích cực đến thu hút FDI, trong khi cạnh tranh bình đẳng và thiết chế pháp lý có tác động tiêu cực. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc cải thiện các yếu tố thể chế để thu hút nhà đầu tư nước ngoài.

4.2 Hàm ý chính sách

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các chính sách nên tập trung vào cải thiện tính năng động của lãnh đạo tỉnh và đào tạo lao động, đồng thời giảm thiểu các rào cản liên quan đến cạnh tranh bình đẳng và thiết chế pháp lý để tăng cường thu hút FDI.

V. Kết luận

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các yếu tố trong PCI có tác động đáng kể đến thu hút FDI tại các tỉnh phía Nam Việt Nam. Kết quả này cung cấp cơ sở khoa học để các nhà hoạch định chính sách đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện môi trường đầu tư và tăng cường thu hút FDI. Nghiên cứu cũng đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo để làm sâu sắc hơn hiểu biết về mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh và thu hút FDI.

5.1 Hạn chế của nghiên cứu

Nghiên cứu có một số hạn chế, bao gồm phạm vi dữ liệu hẹp và sự phụ thuộc vào các chỉ số PCI. Cần có thêm các nghiên cứu với dữ liệu đa dạng hơn để khẳng định kết quả.

5.2 Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên mở rộng phạm vi dữ liệu và kết hợp thêm các yếu tố khác như cơ sở hạ tầng và chính sách đầu tư để có cái nhìn toàn diện hơn về thu hút FDI.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia công nghiệp hiện đại vào năm 2030, việc thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giữ vai trò then chốt trong phát triển kinh tế. Giai đoạn 2013-2017 chứng kiến sự biến động đáng kể về năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) và lượng vốn FDI đổ vào các tỉnh phía Nam Việt Nam. Mức độ thu hút FDI không đồng đều giữa các địa phương, phản ánh sự khác biệt về chất lượng thể chế kinh tế và môi trường đầu tư. Luận văn tập trung phân tích tác động của 10 chỉ số thành phần PCI đến lượng vốn FDI được cấp chứng nhận tại 19 tỉnh, thành phía Nam trong giai đoạn này. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định các yếu tố thể chế kinh tế quan trọng ảnh hưởng đến thu hút FDI, từ đó đề xuất các giải pháp chính sách phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong 19 tỉnh, thành phía Nam Việt Nam, với dữ liệu thu thập từ các báo cáo PCI của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Bộ Kế hoạch và Đầu tư, và Tổng cục Thống kê. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách trong việc cải thiện môi trường đầu tư, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương và quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết nền tảng chính: lý thuyết chiết trung OLI của Dunning và lý thuyết hiệu quả kinh tế do quần tụ của O’Sullivan. Lý thuyết OLI giải thích sự lựa chọn đầu tư của các công ty đa quốc gia dựa trên ba lợi thế: Quyền sở hữu (Ownership), Địa điểm (Location) và Nội bộ hóa (Internalization). Lợi thế về địa điểm bao gồm các yếu tố như chi phí lao động, cơ sở hạ tầng, môi trường pháp lý và thể chế kinh tế, ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư FDI. Lý thuyết hiệu quả kinh tế do quần tụ nhấn mạnh lợi ích từ việc các doanh nghiệp cùng ngành tập trung tại một địa phương, tạo điều kiện chia sẻ nguồn lực như lao động có kỹ năng, đầu vào trung gian và lan tỏa tri thức, từ đó giảm chi phí sản xuất và tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm:

• Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) với 10 chỉ số thành phần như chi phí gia nhập thị trường, tiếp cận đất đai, tính minh bạch, chi phí thời gian, chi phí không chính thức, cạnh tranh bình đẳng, tính năng động của chính quyền, dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp, đào tạo lao động, thiết chế pháp lý và an ninh trật tự.
• Lượng vốn FDI được cấp chứng nhận tính theo triệu USD trên đầu người dân tỉnh.
• Tốc độ tăng trưởng sản xuất công nghiệp, số lượng doanh nghiệp và quy mô lao động là các biến kiểm soát thể hiện mức độ quần tụ kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng cân bằng thu thập từ 19 tỉnh, thành phía Nam Việt Nam trong giai đoạn 2013-2017, với tổng số 95 quan sát. Dữ liệu PCI được lấy từ báo cáo hàng năm của VCCI, dữ liệu FDI, dân số, sản xuất công nghiệp, số lượng doanh nghiệp và lao động được thu thập từ Tổng cục Thống kê và Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Phương pháp phân tích chính là hồi quy đa biến với mô hình dữ liệu bảng, áp dụng cả mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Kiểm định Hausman được sử dụng để lựa chọn mô hình phù hợp. Ngoài ra, mô hình còn áp dụng độ trễ 1 và 2 năm để đánh giá tác động theo thời gian của các chỉ số PCI đến lượng FDI. Phương pháp này giúp kiểm soát các biến không quan sát được và tăng độ tin cậy của kết quả phân tích.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động tích cực của tính năng động của chính quyền và đào tạo lao động: Kết quả hồi quy REM cho thấy chỉ số tính năng động và tiên phong của chính quyền tỉnh có tác động dương và có ý nghĩa thống kê đến lượng FDI, với mức tăng trung bình khoảng 4,3% lượng vốn FDI khi điểm số PCI tăng 1 điểm. Chỉ số đào tạo lao động cũng có tác động tích cực, phản ánh vai trò quan trọng của nguồn nhân lực chất lượng trong thu hút đầu tư nước ngoài.

2. Tác động tiêu cực của cạnh tranh bình đẳng và thiết chế pháp lý: Các chỉ số cạnh tranh bình đẳng và thiết chế pháp lý, an ninh trật tự lại có ảnh hưởng âm đến lượng FDI, cho thấy sự ưu ái không công bằng hoặc các vấn đề pháp lý có thể làm giảm sức hấp dẫn của địa phương đối với nhà đầu tư nước ngoài.

3. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát: Tốc độ tăng trưởng sản xuất công nghiệp, số lượng doanh nghiệp và quy mô lao động đều có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến lượng FDI, minh chứng cho lý thuyết hiệu quả kinh tế do quần tụ. Cụ thể, tốc độ tăng trưởng sản xuất công nghiệp tăng 1% tương ứng với mức tăng khoảng 2,1% lượng FDI.

4. Độ trễ tác động: Kết quả mô hình có độ trễ 1 năm cho thấy các chỉ số PCI có tác động rõ ràng hơn đến lượng FDI, phù hợp với giả thuyết về tác động theo thời gian của lý thuyết chiết trung OLI.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các phát hiện tích cực về tính năng động của chính quyền và đào tạo lao động có thể được giải thích bởi vai trò của chính quyền trong việc tạo môi trường thuận lợi, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và cung cấp nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu sản xuất hiện đại. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và quốc tế, khẳng định tầm quan trọng của quản lý nhà nước hiệu quả và phát triển nguồn nhân lực trong thu hút FDI.

Mặt khác, tác động tiêu cực của cạnh tranh bình đẳng và thiết chế pháp lý phản ánh những bất cập trong môi trường kinh doanh như sự ưu ái không công bằng, thủ tục pháp lý phức tạp hoặc thiếu minh bạch, làm tăng chi phí và rủi ro cho nhà đầu tư nước ngoài. Điều này phù hợp với các nghiên cứu cho thấy thể chế yếu kém làm giảm sức hấp dẫn của địa phương đối với FDI.

Việc các biến kiểm soát như tốc độ tăng trưởng sản xuất công nghiệp, số lượng doanh nghiệp và quy mô lao động có tác động tích cực củng cố lý thuyết hiệu quả kinh tế do quần tụ, cho thấy các địa phương có sự phát triển công nghiệp mạnh mẽ và quần tụ nguồn lực sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh trong thu hút FDI. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh điểm số PCI và lượng FDI theo từng tỉnh, hoặc bảng hồi quy chi tiết các biến để minh họa mức độ ảnh hưởng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực điều hành và tính năng động của chính quyền địa phương: Các tỉnh cần đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao năng lực lãnh đạo và thực thi chính sách nhằm tạo môi trường đầu tư thuận lợi, giảm thiểu thủ tục hành chính phức tạp. Mục tiêu tăng điểm số chỉ số tính năng động PCI ít nhất 10% trong vòng 3 năm, do Sở Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với các sở ngành thực hiện.

2. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Đầu tư vào đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng lao động địa phương để đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư nước ngoài. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu ngành công nghiệp chủ lực của tỉnh, với mục tiêu tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 30% trong 5 năm tới, do Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì.

3. Cải thiện môi trường cạnh tranh bình đẳng: Xây dựng và thực thi các chính sách đảm bảo sự công bằng giữa các loại hình doanh nghiệp, hạn chế ưu ái không công bằng và giảm thiểu các chi phí không chính thức. Các cơ quan quản lý cần tăng cường giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, nhằm nâng cao điểm số chỉ số cạnh tranh bình đẳng PCI trong 2 năm tới.

4. Nâng cao chất lượng thiết chế pháp lý và an ninh trật tự: Cải thiện hiệu quả hoạt động của hệ thống tư pháp, đảm bảo quyền sở hữu tài sản và giải quyết tranh chấp nhanh chóng, minh bạch. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan công an, tòa án và chính quyền địa phương để tạo môi trường an toàn, ổn định cho hoạt động đầu tư. Mục tiêu giảm thời gian giải quyết tranh chấp kinh doanh xuống dưới 6 tháng trong 3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách cấp tỉnh: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh các chính sách cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh địa phương, từ đó thu hút hiệu quả hơn nguồn vốn FDI.

2. Các cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư và phát triển kinh tế: Nghiên cứu giúp hiểu rõ các yếu tố thể chế ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài, hỗ trợ trong việc thiết kế các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp và cải cách hành chính.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế, quản lý: Cung cấp mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích dữ liệu bảng và các kết quả thực nghiệm về mối quan hệ giữa PCI và FDI, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài: Giúp nhận diện các yếu tố thể chế quan trọng ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh tại các tỉnh phía Nam, từ đó đưa ra quyết định đầu tư phù hợp và hiệu quả hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) là gì?
   PCI là chỉ số đánh giá chất lượng quản lý kinh tế của chính quyền các tỉnh dựa trên khảo sát doanh nghiệp, gồm 10 chỉ số thành phần phản ánh các khía cạnh như chi phí gia nhập thị trường, tính minh bạch, chi phí không chính thức, và đào tạo lao động.

2. Tại sao lại chọn giai đoạn 2013-2017 để nghiên cứu?
   Giai đoạn này PCI được đo lường đồng bộ theo 10 chỉ số thành phần mới, dữ liệu kinh tế địa phương được cập nhật đầy đủ và chuẩn hóa, giúp phân tích chính xác hơn tác động của PCI đến FDI.

3. Phương pháp hồi quy dữ liệu bảng có ưu điểm gì?
   Phương pháp này kết hợp dữ liệu theo thời gian và dữ liệu chéo, giúp kiểm soát các biến không quan sát được, tăng độ tin cậy và khả năng phân tích tác động của các biến độc lập đến biến phụ thuộc trong nghiên cứu.

4. Tại sao một số chỉ số PCI lại có tác động tiêu cực đến FDI?
   Một số chỉ số như cạnh tranh bình đẳng và thiết chế pháp lý có tác động tiêu cực do thể hiện sự ưu ái không công bằng hoặc các vấn đề pháp lý phức tạp, làm tăng chi phí và rủi ro cho nhà đầu tư nước ngoài.

5. Làm thế nào để các tỉnh cải thiện điểm số PCI?
   Các tỉnh cần tập trung cải cách hành chính, nâng cao năng lực quản lý, phát triển nguồn nhân lực, đảm bảo môi trường cạnh tranh công bằng và cải thiện hệ thống pháp lý, đồng thời tăng cường dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích tác động của 10 chỉ số thành phần PCI đến lượng vốn FDI tại 19 tỉnh, thành phía Nam Việt Nam trong giai đoạn 2013-2017.
• Kết quả cho thấy tính năng động của chính quyền và đào tạo lao động có tác động tích cực, trong khi cạnh tranh bình đẳng và thiết chế pháp lý có tác động tiêu cực đến thu hút FDI.
• Các biến kiểm soát như tốc độ tăng trưởng sản xuất công nghiệp, số lượng doanh nghiệp và quy mô lao động cũng ảnh hưởng tích cực đến lượng FDI.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp chính sách nhằm nâng cao năng lực quản lý, phát triển nguồn nhân lực, cải thiện môi trường cạnh tranh và hệ thống pháp lý tại địa phương.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi và đánh giá hiệu quả cải thiện PCI, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các vùng miền khác để có cái nhìn toàn diện hơn về tác động của thể chế đến FDI.

Hành động ngay: Các nhà quản lý và hoạch định chính sách cần ưu tiên cải thiện các chỉ số PCI có tác động tích cực để tăng cường thu hút FDI, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững cho các tỉnh phía Nam Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 giới thiệu tổng quát về vấn đề nghiên cứu, mục tiêu, câu hỏi, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và cấu trúc của luận văn. Chương 2 trình bày tổng quan về các khái niệm, lý thuyết có liên quan đến FDI, PCI, lý thuyết chiết trung về lý do có FDI, lý thuyết hiệu quả kinh tế do quần tụ và tóm tắt kết quả các nghiên cứu trước về tác động của chất lượng thể chế đối với thu hút FDI. Chương 3 trình bày phương pháp nghiên cứu, gồm khung phân tích, mô hình nghiên cứu thực nghiệm, cách thức thu thập dữ liệu, nguồn dữ liệu, trình bày mô hình hồi quy và lựa chọn phương pháp hồi quy phù hợp đối với mẫu nghiên cứu. Chương 4 trình bày chi tiết kết quả nghiên cứu, gồm: mối quan hệ giữa PCI và FDI của các tỉnh, thành trong giai đoạn nghiên cứu, bình luận và giải thích các kết quả nghiên cứu về tác động của các yếu tố PCI và các yếu tố khác đến việc thu hút FDI của các địa phương trong mẫu nghiên cứu.

6 Chương 5 nêu kết quả chính của nghiên cứu. Dựa trên mức độ tác động của các biến có ý nghĩa thống kê, tác giả gợi ý một số chính sách để thúc đẩy tác động cùng chiều, cải thiện các tác động ngược chiều, và nêu ra các hạn chế của nghiên cứu để gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN 2.1 Đầu tư Theo Sachs và Larrain (1993), đầu tư là phần sản lượng được tích lũy để tăng năng lực sản xuất trong thời kỳ sau của nền kinh tế, hay nói cách khác là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về các kết quả lớn hơn trong tương lai. Ba tính năng phổ biến cho hầu hết các quyết định đầu tư là đầu tư đòi hỏi một khoản chi phí chìm - khoản chi không thể lấy lại, môi trường có sự không chắc chắn đang diễn ra trong khi thông tin đến dần dần và cuối cùng, cơ hội đầu tư thường không biến mất nếu không được thực hiện ngay (Dixit, 1992).

Từ định nghĩa trên có thể hiểu đầu tư là việc sử dụng các nguồn lực quý giá hiện có vào một hay nhiều hoạt động nhất định nhằm thu lại lợi nhuận và/hoặc lợi ích kinh tế - xã hội. Các nguồn lực này được quy đổi về chung một giá trị biểu hiện bằng một đơn vị tiền tệ nhất định và gọi chung là vốn đầu tư, và các hoạt động này thường là hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc xây dựng cơ sở hạ tầng. Chủ thể thực hiện hoạt động đầu tư với mong đợi nhận được kết quả nhất định trong tương lai và kết quả này khi quy về giá trị tiền lớn hơn vốn đầu tư. Tuy nhiên, do kết quả của hoạt động đầu tư tùy thuộc rất nhiều nguyên nhân, nên đầu tư có thể mang lại lợi nhuận hoặc không mang lại lợi ích gì cả so với kỳ vọng ban đầu của nhà đầu tư; đồng thời, hoạt động đầu tư có tính rủi ro, mạo hiểm vì thường diễn ra trong một thời gian dài, nhà đầu tư không thể dự báo tất cả các khả năng có thể xảy ra, nhất là các rủi ro do thiên tai, dịch bệnh.2 Đầu tư trực tiếp nước ngoài Đầu tư trực tiếp nước ngoài được xem là một hoạt động đầu tư vào một DN hoạt động ở quốc gia/lãnh thổ khác với quốc gia của chủ đầu tư.

Mục đích của chủ đầu tư là thực sự có quyền quản lý DN và đạt được các lợi ích kinh tế trong thời gian dài (IMF, 1993). Dựa trên định nghĩa này, Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) phát triển thêm các dạng của FDI như: thành lập một doanh nghiệp (DN) mới tại nước nhận đầu tư, mua lại toàn bộ một DN đang hoạt động tại quốc gia đó, 8 hoặc tham gia quản lý một DN bằng cách cấp tín dụng trên 5 năm, hoặc sở hữu từ 10% cổ phần biểu quyết trở lên (OECD, 2008). Tại Việt Nam, định nghĩa về đầu tư nước ngoài lần đầu tiên được đề cập tại Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1987, theo đó, đầu tư nước ngoài là việc các tổ chức, cá nhân nước ngoài trực tiếp đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền nước ngoài hoặc bất kỳ tài sản nào được Chính phủ Việt Nam chấp thuận để hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng, hoặc thành lập xí nghiệp liên doanh hoặc xí nghiệp 100% vốn nước ngoài. Đến năm 2014, đầu tư nước ngoài được định nghĩa là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền và các tài sản hợp pháp khác để tiến hành các hoạt động đầu tư (Luật đầu tư, 2014).

Luật đầu tư năm 2014 không định nghĩa cụ thể về FDI, đồng thời không quy định cụ thể về tỷ lệ sở hữu vốn của nhà đầu tư nước ngoài để DN được gọi là DN nước ngoài tại Việt Nam. Nhìn chung, kết quả lược khảo các tài liệu về FDI cho thấy, FDI là hoạt động đầu tư cần được quan tâm trong thời gian dài, phản ánh lợi ích trong dài hạn, thường là lợi nhuận, và quyền kiểm soát của một chủ thể ở nền kinh tế của quốc gia này đối với một DN tại nền kinh tế của quốc gia khác. Quyền kiểm soát thể hiện ở mức độ quản lý và sở hữu một số vốn nhất định tại DN đó.3 Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh Theo giới thiệu của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), PCI là chữ viết tắt của cụm từ tiếng Anh Provincial Competitiveness Index, có nghĩa tương ứng trong tiếng Việt là “Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh”. Chỉ số này thể hiện đánh giá của các DN đối với chất lượng quản lý kinh tế của chính quyền các tỉnh và xếp hạng chính quyền các tỉnh theo đánh giá đó.

PCI được xây dựng, điều chỉnh từ hợp tác nghiên cứu giữa VCCI và dự án Sáng kiến cạnh tranh Việt Nam do cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ - USAID tài trợ, thực hiện theo 3 bước: (1) Thu thập dữ liệu từ khảo sát DN và số liệu của các cơ quan, tổ chức liên quan, (2) Đo lường và tính toán các chỉ số thành phần, và (3) Kết hợp các chỉ số thành phần theo trọng số để tính PCI. Cách tiến hành từng bước như sau: 9 Bước 1. Thu thập dữ liệu: dữ liệu được thu thập từ 2 nguồn: (i) qua điều tra, khảo sát bằng thư đến gần mười ngàn DN tư nhân được lựa chọn ngẫu nghiên đang hoạt động trên 63 tỉnh, thành phố của Việt Nam, trên cơ sở đảm bảo đại diện tương đối chính xác cho DN tại một tỉnh về lĩnh vực kinh doanh, loại hình DN, số năm hoạt động của DN; và (ii) qua các báo cáo đã được công bố chính thức của các cơ quan nhà nước cấp Bộ như: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Tổng cục Thống kê, Tòa án nhân dân Tối cao và trang thông tin điện tử chính thức của các cơ quan quản lý nhà nước của các tỉnh, thành phố. Hai nguồn dữ liệu này đảm bảo tính khách quan cho kết quả đo lường.

Đo lường và tính toán các chỉ số thành phần: Các chỉ tiêu tại bước 1 được quy đổi về thang điểm 10. Địa phương có tiêu chí tốt nhất so với 62 tỉnh thành còn lại đạt điểm 10, tương ứng, địa phương có tiêu chí thấp nhất đạt điểm 1. Chỉ số thành phần được tính = 40% x trung bình các chỉ tiêu “cứng” (chỉ tiêu đã được các bộ, ngành công bố) + 60% x trung bình cộng các chỉ tiêu “mềm” (chỉ tiêu thu được qua khảo sát PCI). Kết hợp các chỉ số thành phần theo trọng số để tính PCI cho các địa phương: Tùy vào mức độ quan trọng, các chỉ số thành phần được nhân với trọng số tương ứng.

Trọng số của các chỉ số quan trọng từ 15% đến 20%, của chỉ số trung bình là 10% và của chỉ số có mức độ quan trọng thấp là 5%. Cụ thể: PCI = (chỉ số gia nhập thị trường x 5% + chỉ số Tiếp cận đất đai x 5% + chỉ số Tính minh bạch x 20% + Chỉ số Chi phí thời gian x 5% + chỉ số Chi phí không chính thức x 10% + chỉ số Cạnh tranh bình đẳng x 5% + chỉ số Tính năng động và tiên phong của chính quyền tỉnh x 5% + chỉ số dịch vụ hỗ trợ DN x 20% + chỉ số Đào tạo lao động x 20% + chỉ số Thiết chế pháp lý và An ninh trật tự x 5%) x 100.4 Nội dung các chỉ số thành phần của PCI Với lần điều chỉnh phương pháp luận gần nhất vào năm 2013, có 128 chỉ tiêu được sử dụng để đo lường 10 chỉ số thành phần của PCI (VCCI, 2016), cụ thể: 10 2.1 Chi phí gia nhập thị trường Chỉ số này đánh giá sự khác biệt về chi phí thành lập DN và đi vào hoạt động kinh doanh chính thức của DN giữa các tỉnh, bao gồm các chỉ tiêu: Số ngày thay đổi đăng ký doanh nghiệp; tỷ lệ DN phải chờ hơn 1 tháng/3 tháng để hoàn thành các thủ tục; tỷ lệ DN đăng ký thành lập DN qua phương thức mới (trực tuyến, thủ tục hành chính công, bưu điện) hoặc được ứng dụng tốt công nghệ thông tin; tỷ lệ các thủ tục (thay đổi) đăng ký DN được niêm yết công khai, được cán bộ hướng dẫn rõ ràng, đầy đủ, nhiệt tình, thân thiện, am hiểu chuyên môn.2 Tiếp cận đất đai và sự ổn định trong sử dụng đất Chỉ số này đo lường đánh giá của DN về mức độ dễ dàng khi tiếp cận đất đai và sự ổn định về mặt bằng kinh doanh. Các chỉ tiêu cụ thể gồm có: tỷ lệ DN có mặt bằng kinh doanh và được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; tỷ lệ DN gặp thuận lợi trong việc tiếp cận/mở rộng diện tích kinh doanh, thực hiện thủ tục hành chính (TTHC) về đất đai, hoặc gặp khó khăn do thiếu quỹ đất sạch, không được tiếp cận thuận lợi, nhanh chóng các thông tin về đất đai. Ngoài ra còn các chỉ tiêu: thời gian chờ để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; khả năng bị thu hồi đất; đánh giá mức độ bồi thường thỏa đáng nếu bị thu hồi đất hoặc tính hợp lý của khung giá đất thay đổi so với thay đổi giá thị trường; giải phóng mặt bằng chậm; tỷ lệ DN không có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do lo ngại tiêu cực trong thực hiện các TTHC.