CHƯƠNG I GIỚI THIỆU VỀ CUỘC VẬN ĐỘNG “NGƯỜI VIỆT NAM ƯU TIÊN DÙNG HÀNG VIỆT NAM” 1. Giới thiệu về cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” 1. Bối cảnh phát động cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” Việc gia nhập Tổ chức kinh tế thế giới WTO vào năm 2007 đã đánh dấu bước ngoặt to lớn trong quá trình phát triển kinh tế của Việt Nam. Nước ta đã nhận được nhiều sự ưu đãi to lớn, góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển nhanh chóng và dần chiếm được vị thế trên trường quốc tế.
Tuy nhiên, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế cũng mang lại cho Việt Nam không ít thách thức, đặc biệt là sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường quốc tế cũng như nội địa. Dù có nền kinh tế tiềm năng lớn, nước ta vẫn là nước nhập siêu, quá trình vận dụng khoa học kĩ thuật vào sản xuất trong nước chưa được khai thác triệt để, hàm lượng trí tuệ đầu tư vào còn thấp, khiến cho đa số hàng Việt vào thời kì này vẫn kém chất lượng, mẫu mã thiếu sự đa dạng, giá cả chưa hợp lý,. Hơn nữa, cũng không thể phủ nhận thực tế là mức sống của người dân Việt nam ngày càng được cải thiện, và quan niệm “ăn no mặc ấm” ngày nào đã nhanh chóng trở thành “ăn ngon, mặc đẹp”, đặc biệt là đối với người dân ở các thành phố lớn. Do đó, sính dùng hàng ngoại đã trở thành tâm lý chung tồn tại trong một bộ phận không nhỏ người tiêu dùng, tạo thêm rào cản to lớn cho hàng nội địa.
Nhận thức rõ bối cảnh trên, Ngày 31/7/2009, Bộ Chính trị đã ban hành Thông báo Kết luận số 264-TB/TW, chính thức phát động cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt nam” trên địa bàn cả nước. Định nghĩa “Hàng Việt Nam” Trong chiến lược tuyên truyền về cuộc vận động, việc làm rõ khái niệm “hàng Việt Nam” là mấu chốt ban đầu và góp phần quan trọng trong việc định hướng người tiêu dùng. Việc nâng cao nhận thức và tính chuẩn mực của khái niệm “hàng Việt Nam” cũng giúp nâng cao tính tự cường dân tộc và ý thức trách nhiệm với quốc gia đới với cả doanh nghiệp và người tiêu dùng; giúp doanh nghiệp tập trung nâng cao uy tín cho sản phẩm, người tiêu dùng chú trọng hơn đến các giá trị bền vững mang tinh thần dân tộc. Trên cơ sở so sánh với hai khái niệm “hàng nội địa hóa” và “hàng nhập khẩu”, nhóm tác giả xin làm rõ khái niệm “hàng Việt Nam”.
Theo ý kiến ông Diệp Thành Kiệt – Phó chủ tịch hiệp hội Da giày Việt nam, ba định nghĩa trên được hiểu như sau: - Hàng nhập khẩu là hàng hóa được sản xuất từ một nước khác và nhập qua cửa khẩu Việt nam, có xuất xứ từ nước ngoài. - Hàng nội địa hóa là hàng hóa được sản xuất từ nhà máy ở trong nước nhưng mang nhãn hiệu nước ngoài, chủ sở hữu nhãn hiệu đó là công dân nước ngoài hoặc đó là hàng sản xuất bởi nhà máy trong nước và sở hữu nhãn hiện là công dân Việt Nam nhưng tỷ lệ giá trị gia tăng không đạt mức quy định của hàng Việt Nam. - Hàng Việt Nam là hàng hóa thỏa mãn được hai điều kiện: (1) được sản xuất trong lãnh thổ nước Việt Nam, (2) có phần giá trị gia tăng tạo ra trong nước đạt tỷ lệ nhất định do cơ quan thẩm quyền của Việt Nam quy định tùy theo từng chủng loại và điều kiện cụ thể. Theo định nghĩa trên, trường hợp doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra nước ngoài và sản xuất mặt hàng, dù nhãn hiệu là Tiếng Việt thì sau khi nhập về Việt Nam, vẫn được xem là “hàng nhập khẩu”.
Thêm vào đó, hàng hóa được sản xuất trực tiếp tại Việt Nam, sử dụng nhân công và nguyên liệu tại Việt Nam, nhưng đăng ký thương hiệu của nước ngoài hoặc nhà máy do người nước ngoài thành lập, vẫn được xem là “hàng nội địa hóa”. Chủ trương của Bộ Chính trị khi triển khai cuộc vận động Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt nam” nhắm đến hai đối tượng chính là người tiêu dùng và các doanh nghiệp trong nước. Đối với người tiêu dùng, cuộc vận động không chỉ nhằm mục đích phát huy lòng yêu nước, tự hào dân tộc, mà còn giúp người tiêu dùng nhận thức rõ được ý nghĩa quan trọng của mỗi hoạt động giao dịch, tiêu dùng trong sự phát triển kinh tế đất nước, từ đó thay đổi được tâm lý “sính ngọai” và hành vi mua sắm của họ. Về phần doanh nghiệp, cuộc vận động không chỉ mong muốn mang đến nhiều lợi ích to lớn mà còn là những bài học thực tiễn quý giá.
Việc thay đổi thói quen tiêu dùng của người Việt Nam sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng tối đa thị trường nội địa, tăng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước nói riêng và toàn bộ nền kinh tế nói chung. Thêm vào đó, cuộc vận động cũng góp phần tạo động lực tích cực cho quá trình ứng dụng khoa học công nghệ mới, đẩy mạnh phát triển sản xuất, kinh doanh tạo ra nhiều sản phẩm, hàng hoá dịch vụ chất lượng tốt, giá thành hợp lý, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Thông qua mối quan hệ gắn bó hữu cơ giữa sản xuất và tiêu dùng còn góp phần tích cực vào việc chủ động bình ổn giá cả, kiềm chế lạm phát, tạo tác động tích cực đến dư luận xã hội. Nói cách khác, cuộc vận động này không chỉ vì lợi ích của riêng người tiêu dùng hay lợi ích của doanh nghiệp, mà còn vì lợi ích chung của toàn xã hội.
Quy mô tổ chức cuộc vận động Sau khi Bộ chính trị ban hành văn bản số 264-TB/TW, các cơ quan chính quyền từ trung ương đến địa phương ngay lập tức tập trung nhân lực để ra sức tuyên truyền cho cuộc vận động. Các văn bản chỉ đạo được ban hành sau đó có thể kể đến là Thông tri số 36/TTr-MTTW-BTT ngày 16/9/2009 của Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam về hướng dẫn triển khai cuộc vận động, Kế hoạch số 18/KH-MTTW-BCDDTWW ngày 8/12/2009 của Ban chỉ đạo Trung ương về việc tiếp tục tổ chức thực hiện cuộc vận động, Hướng dẫn số 1631/HD-TLĐ của Tổng liên đoàn lao động Việt Nam về việc tuyên truyền thực hiện cuộc vận động, Quyết định số 5839/QĐ-BCT Chương trình hành động của Bộ Công Thương thực hiện cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”. Một số hoạt động triển khai cuộc vận động tại các địa phương trong cả nước. Địa bàn tỉnh/thành phố Hoạt động Thời gian Liên hiệp Hợp tác xã Từ ngày Chương trình "Tự hào hàng Việt" lần thứ Thương mại Thành 31/8 đến 12 phố Hồ Chí Minh 27/9/2009 Thành phố Hồ Chí Cuộc diễu hành ủng hộ hàng Việt thu hút 11/10/2009 Minh 16.000 người tham gia Báo Đại Đoàn Kết tổ Toạ đàm “Làm sao để người Việt ưu tiên 12/10/2009 chức tại Hà Nội dùng hàng Việt” Buổi tọa đàm "Người Hải Dương với cuộc Sở Công thương tỉnh vận động Người Việt Nam ưu tiên dùng 28/10/2009 Hải Dương tổ chức hàng Việt Nam" Hội chợ Thương mại Ninh Thuận năm, triển lãm các thương hiệu Việt và tuần lễ Quý 4 năm Tỉnh Ninh Thuận mua sắm hàng hóa Việt Nam, thu hút trên 3 2009 vạn lượt người đến tham quan mua sắm Chương trình “Đưa hàng Việt về nông 03 - Tỉnh Bình Dương thôn” 5/12/2011 Thành phố Hà Nội “Ngày Vàng 15/11” – giảm giá và khuyến 15/11/2009 mãi các mặt hàng Việt Nam Hội thảo: “Những giải pháp đột phá để vượt Tỉnh An Giang qua khó khăn và tăng sức cạnh tranh cho 11/12/2009 doanh nghiệp” Hội thảo “Kinh doanh và cạnh tranh vì sự Tỉnh Đồng Nai an toàn của Người tiêu dùng: giải quyết vấn 10/8/2010 nạn môi trường” Các khẩu hiệu “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, “Tôi yêu hàng Việt Giai đoạn Tỉnh Phú Yên Nam”, “Là người Việt Nam, bạn đừng quên 2009-2011 yêu hàng Việt Nam” Tổ chức 14 Hội nghị với gần 1.000 người tham dự với chủ đề “Tính lợi ích trong sử Giai đoạn Tỉnh Bắc Kạn dụng hàng Việt – Nét đẹp trong văn hoá 2009-2011 tiêu dùng của người Việt” Nguồn: Tổng hợp của nhóm tác giả.
Qua những hoạt động đa dạng trên, chúng ta có thể thấy ngay từ khi bắt đầu, Đảng và Nhà nước đã chủ trương mở rộng quy mô cũng như tầm ảnh hưởng cuộc vận động rộng khắp địa bàn cả nước. Những thành tựu đạt được trong giai đoạn 2009-2011 1. Những thành tựu đạt được trên địa bàn cả nước Ngày 28/12/2011, Bộ Công thương đã tổ chức buổi hội nghị sơ kết thực hiện chương trình hành động hưởng ứng Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”. Kết quả đạt được trên cả nước như sau: có 33 tỉnh, thành phố và các địa phương đã tổ chức 156 đợt bán hàng về nông thôn với hơn 1.627 doanh nghiệp tham gia, thu hút 655.179 lượt người dân địa phương tới tham quan mua sắm.
Không những vậy, người dân các nước lân cận như Lào, Campuchia cũng tới tham quan, mua sắm trong các đợt bán hàng tại các tỉnh biên giới. Như vậy, với việc tích cực từng bước đưa hàng Việt Nam đến tay người tiêu dùng, cuộc vận động không chỉ tạo dựng được niềm tin của người dân trong nước, mà ngay cả người dân các nước láng giềng cũng quan tâm đến cuộc vận động. Những thành tựu đạt được trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức tuyên truyền mạnh mẽ và sâu rộng cuộc vận động qua các phương tiện như: panô, áp phích, báo đài, biểu diễn ca nhạc, kịch nói, các đợt vận động sáng tác bài hát cổ động cho cuộc vận động. Điển hình cho các hình thức trên là hoạt động của Câu lạc bộ Đại sứ hàng Việt, sáng tác các bài hát quảng bá hàng Việt, Giải báo chí "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam" năm 2011, kênh truyền hình HTV-Co.op để quảng bá hàng Việt, xây dựng và triển khai chương trình khuyến khích sử dụng hàng Việt.
Câu lạc bộ Đại sứ hàng Việt trực thuộc Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA), là một tổ chức những văn nghệ sĩ, nhà khoa học, những người hoạt động xã hội tự nguyện ủng hộ và tham gia vận động người tiêu dùng ưu tiên sử dụng hàng Việt. [8] Song song với các hoạt động trên, mục tiêu hướng đến doanh nghiệp cũng được Ban chỉ đạo cuộc vận động của Thành phố Hồ Chí Minh chú trọng.