Luận văn thạc sĩ ảnh hưởng của chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp đến việc áp dụng chế độ chuẩn mực kế toán việt nam trong các công ty niêm yết tại việt nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích ảnh hưởng của chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp đến việc áp dụng chế độ chuẩn mực kế toán việt, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Bùi Thị Mỹ Ngân
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Hữu Đức
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Tác Động Của Chính Sách Thuế Đến Chuẩn Mực Kế Toán Tại Các Công Ty Niêm Yết Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách thuế và chuẩn mực kế toán

Chính sách thuế đóng vai trò quan trọng trong việc định hình các chuẩn mực kế toán tại các công ty niêm yết Việt Nam. Chính sách thuế không chỉ ảnh hưởng đến cách thức ghi nhận và báo cáo tài chính mà còn tác động đến quyết định quản lý tài chính của doanh nghiệp. Các chuẩn mực kế toán Việt Nam đã được xây dựng dựa trên nền tảng của các chuẩn mực quốc tế, nhưng vẫn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các quy định về thuế. Việc áp dụng các chuẩn mực này trong thực tế thường bị chi phối bởi các yêu cầu về thuế doanh nghiệp, dẫn đến sự lựa chọn chính sách kế toán gần gũi với quy định thuế. Điều này có thể dẫn đến những bất cập trong việc phản ánh trung thực tình hình tài chính của doanh nghiệp.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của kế toán tại Việt Nam

Kế toán tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những hình thức ghi chép đơn giản đến việc áp dụng các chuẩn mực kế toán hiện đại. Giai đoạn từ năm 1954 đến nay chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ của kế toán, đặc biệt là sau khi Việt Nam mở cửa kinh tế. Các chuẩn mực kế toán đã được ban hành nhằm đảm bảo tính minh bạch và chính xác trong báo cáo tài chính. Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn bị ảnh hưởng bởi các quy định về thuế, dẫn đến việc các công ty thường lựa chọn các phương pháp kế toán phù hợp với yêu cầu thuế hơn là phản ánh chính xác tình hình tài chính của mình.

II. Tác động của chính sách thuế đến chuẩn mực kế toán

Chính sách thuế có tác động sâu sắc đến việc áp dụng các chuẩn mực kế toán tại các công ty niêm yết. Các doanh nghiệp thường phải điều chỉnh các phương pháp kế toán của mình để phù hợp với các quy định về thuế doanh nghiệp. Điều này dẫn đến việc các báo cáo tài chính có thể không phản ánh chính xác tình hình tài chính thực tế của doanh nghiệp. Sự chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế là một chỉ số quan trọng để đánh giá mức độ ảnh hưởng của chính sách thuế đến việc áp dụng chuẩn mực kế toán. Nghiên cứu cho thấy rằng, các công ty có quy mô lớn thường có xu hướng lựa chọn các chính sách kế toán gần với quy định thuế hơn, nhằm tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro tài chính.

2.1. Mối quan hệ giữa kế toán và thuế

Mối quan hệ giữa kế toán và thuế là một trong những vấn đề quan trọng trong nghiên cứu này. Kế toán không chỉ là công cụ để ghi nhận và báo cáo tài chính mà còn là phương tiện để doanh nghiệp tuân thủ các quy định về thuế. Việc áp dụng các chuẩn mực kế toán phải đảm bảo tính hợp lý và minh bạch, đồng thời phải phù hợp với các quy định về quản lý tài chính. Sự tương tác giữa kế toán và thuế có thể dẫn đến những quyết định không tối ưu trong quản lý tài chính, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

III. Kiến nghị và hướng nghiên cứu tiếp theo

Dựa trên những phân tích về tác động của chính sách thuế đến chuẩn mực kế toán, một số kiến nghị được đưa ra nhằm cải thiện tình hình áp dụng chuẩn mực kế toán tại các công ty niêm yết. Cần có sự điều chỉnh trong chính sách thuế để giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực đến việc áp dụng các chuẩn mực kế toán. Đồng thời, việc tăng cường công tác đào tạo và nâng cao nhận thức về chuẩn mực quốc tế cũng là một yếu tố quan trọng. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá sâu hơn về các yếu tố tác động đến sự lựa chọn chính sách kế toán của doanh nghiệp, từ đó đưa ra các giải pháp cụ thể hơn.

3.1. Đề xuất cải cách chính sách thuế

Cải cách chính sách thuế là cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng các chuẩn mực kế toán. Cần xem xét lại các quy định về thuế doanh nghiệp để đảm bảo rằng chúng không gây cản trở cho sự phát triển của các công ty niêm yết. Việc tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch và ổn định sẽ giúp các doanh nghiệp tự tin hơn trong việc áp dụng các chuẩn mực kế toán một cách chính xác và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam hội nhập sâu rộng với nền kinh tế thế giới, việc áp dụng chế độ, chuẩn mực kế toán Việt Nam trong các công ty niêm yết ngày càng trở nên quan trọng nhằm đảm bảo tính minh bạch và trung thực của báo cáo tài chính. Từ năm 2001 đến 2005, Bộ Tài Chính đã ban hành 26 chuẩn mực kế toán Việt Nam dựa trên chuẩn mực kế toán quốc tế, góp phần nâng cao chất lượng thông tin tài chính. Tuy nhiên, do lịch sử phát triển kế toán Việt Nam chịu ảnh hưởng lớn từ các quy định về thuế, đặc biệt là chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp, nên vẫn tồn tại câu hỏi liệu chính sách thuế có ảnh hưởng đến việc áp dụng chế độ, chuẩn mực kế toán hay không.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá mức độ ảnh hưởng của chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp đến việc áp dụng chuẩn mực, chế độ kế toán trong các công ty niêm yết tại Việt Nam, xác định các nhân tố tác động đến sự ảnh hưởng này và đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế sự ảnh hưởng không mong muốn. Nghiên cứu tập trung vào dữ liệu báo cáo tài chính năm 2011 của 100 doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, loại trừ các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực tài chính, bảo hiểm và ngân hàng. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng báo cáo tài chính, đảm bảo sự tuân thủ chuẩn mực kế toán và hỗ trợ công tác quản lý, điều hành doanh nghiệp cũng như các cơ quan quản lý nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết mối quan hệ giữa kế toán và thuế, và lý thuyết về ảnh hưởng của chính sách thuế đến hành vi lựa chọn chính sách kế toán của doanh nghiệp.

1. Lý thuyết mối quan hệ kế toán - thuế: Trên thế giới, mối quan hệ này được phân loại thành hai dạng chính: độc lập và phụ thuộc. Ở Việt Nam, hệ thống kế toán và thuế có tính độc lập tương đối, tuy nhiên trong thực tế vẫn tồn tại sự ảnh hưởng lẫn nhau, đặc biệt là qua các chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế. Các chênh lệch này được phân thành chênh lệch vĩnh viễn và chênh lệch tạm thời, được quy định và xử lý theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 17 về thuế thu nhập doanh nghiệp.

2. Lý thuyết về ảnh hưởng chính sách thuế đến lựa chọn chính sách kế toán: Do mục tiêu của kế toán và thuế khác nhau, doanh nghiệp có thể lựa chọn chính sách kế toán gần với quy định thuế nhằm giảm chi phí kế toán hoặc tối ưu hóa lợi nhuận báo cáo tài chính. Các nhân tố như quy mô doanh nghiệp, công ty kiểm toán, đòn bẩy tài chính, tính thanh khoản và khả năng sinh lợi được xem là các biến ảnh hưởng đến sự lựa chọn này.

Các khái niệm chính bao gồm: chênh lệch tạm thời và vĩnh viễn giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế, chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại, tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), đòn bẩy tài chính, và tính thanh khoản.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu thực nghiệm với dữ liệu định lượng từ báo cáo tài chính năm 2011 của 100 doanh nghiệp niêm yết được chọn ngẫu nhiên, loại trừ các doanh nghiệp trong lĩnh vực tài chính, bảo hiểm và ngân hàng. Cỡ mẫu 100 doanh nghiệp đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy cho phân tích.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Thống kê mô tả: Phân tích chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế để xác định tỷ lệ doanh nghiệp áp dụng chính sách kế toán gần với quy định thuế.
• Kiểm định mối liên hệ: Sử dụng kiểm định Chi bình phương cho biến định danh (công ty kiểm toán) và kiểm định T-test hoặc Mann-Whitney cho các biến định lượng nhằm đánh giá mối quan hệ giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc.
• Mô hình hồi quy Binary Logistic: Được áp dụng để ước lượng xác suất doanh nghiệp phát sinh chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại dựa trên các biến độc lập như quy mô doanh nghiệp, công ty kiểm toán, đòn bẩy tài chính, tính thanh khoản, khả năng sinh lợi và mức tăng trưởng lợi nhuận. Các biến định lượng được biến đổi logarit để phù hợp với phân phối chuẩn.

Timeline nghiên cứu tập trung vào dữ liệu năm 2011, với việc thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu được thực hiện trong năm nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ doanh nghiệp áp dụng chính sách kế toán gần với quy định thuế: Trong 100 doanh nghiệp nghiên cứu, có 60% doanh nghiệp phát sinh chênh lệch vĩnh viễn mà không có chênh lệch tạm thời, 27% phát sinh cả hai loại chênh lệch, và 13% không phát sinh chênh lệch nào. Điều này cho thấy phần lớn doanh nghiệp lựa chọn chính sách kế toán gần với quy định thuế, đặc biệt là loại trừ chênh lệch tạm thời.

2. Ảnh hưởng của quy mô doanh nghiệp: Doanh nghiệp có quy mô lớn (được đo bằng tổng tài sản và doanh thu) có xu hướng phát sinh chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại cao hơn so với doanh nghiệp nhỏ, tức là ít chịu ảnh hưởng của chính sách thuế trong việc lựa chọn chính sách kế toán. Trung bình logarit tổng tài sản của nhóm có chi phí thuế hoãn lại cao hơn nhóm không có chi phí này.

3. Ảnh hưởng của công ty kiểm toán: Doanh nghiệp được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán lớn (Big4) có xu hướng áp dụng chính sách kế toán đúng chuẩn mực hơn, phát sinh chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại nhiều hơn so với các doanh nghiệp được kiểm toán bởi các công ty nhỏ hơn (Non-Big4).

4. Ảnh hưởng của các chỉ số tài chính khác: Các biến đòn bẩy tài chính, tính thanh khoản, khả năng sinh lợi (ROA, ROE) và mức tăng trưởng lợi nhuận cũng có ảnh hưởng đến việc lựa chọn chính sách kế toán gần với quy định thuế, tuy nhiên mức độ ảnh hưởng khác nhau và cần phân tích sâu hơn qua mô hình hồi quy.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp có ảnh hưởng rõ rệt đến việc áp dụng chế độ, chuẩn mực kế toán trong các công ty niêm yết tại Việt Nam. Việc phần lớn doanh nghiệp lựa chọn chính sách kế toán gần với quy định thuế phản ánh thực tế chi phí kế toán và áp lực từ cơ quan thuế khiến doanh nghiệp ưu tiên tuân thủ các quy định thuế hơn là chuẩn mực kế toán. Điều này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế cho thấy sự khác biệt mục tiêu giữa kế toán và thuế dẫn đến sự không hài hòa trong báo cáo tài chính.

Sự khác biệt về quy mô doanh nghiệp và công ty kiểm toán cũng giải thích được mức độ ảnh hưởng của chính sách thuế. Doanh nghiệp lớn với nguồn lực kế toán tốt hơn và được kiểm toán bởi các công ty uy tín có khả năng áp dụng chuẩn mực kế toán chính xác hơn, giảm thiểu ảnh hưởng của chính sách thuế. Ngược lại, doanh nghiệp nhỏ và được kiểm toán bởi các công ty nhỏ hơn có xu hướng lựa chọn chính sách kế toán gần với thuế để giảm chi phí và rủi ro.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân phối tỷ lệ doanh nghiệp theo nhóm chênh lệch, bảng so sánh trung bình các biến theo nhóm có và không có chi phí thuế hoãn lại, cũng như bảng kết quả mô hình hồi quy Binary Logistic để minh họa mức độ ảnh hưởng của từng biến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp: Cần rà soát, điều chỉnh các quy định về thuế để giảm thiểu sự khác biệt giữa chính sách thuế và chuẩn mực kế toán, nhằm hạn chế việc doanh nghiệp lựa chọn chính sách kế toán dựa trên quy định thuế. Bộ Tài Chính và cơ quan thuế nên phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý kế toán để xây dựng chính sách đồng bộ, thực hiện trong vòng 1-2 năm tới.

2. Nâng cao năng lực kế toán doanh nghiệp: Khuyến khích doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đầu tư nâng cao chất lượng công tác kế toán, đào tạo nhân lực kế toán chuyên nghiệp để áp dụng chuẩn mực kế toán đúng đắn, giảm sự phụ thuộc vào chính sách thuế. Các hiệp hội kế toán và các trường đại học có thể phối hợp tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu trong 1-3 năm tới.

3. Tăng cường vai trò và trách nhiệm của công ty kiểm toán: Đề xuất các công ty kiểm toán, đặc biệt là các công ty nhỏ, nâng cao chất lượng kiểm toán, tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực kế toán và kiểm toán quốc tế, hạn chế việc thỏa hiệp với doanh nghiệp nhằm đảm bảo tính khách quan và trung thực của báo cáo tài chính. Cơ quan quản lý nhà nước cần tăng cường giám sát và đánh giá chất lượng kiểm toán định kỳ.

4. Xây dựng hệ thống giám sát và xử lý vi phạm: Thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ việc áp dụng chuẩn mực kế toán và chính sách thuế, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm nhằm nâng cao ý thức tuân thủ của doanh nghiệp. Cơ quan thuế và các cơ quan quản lý kế toán cần phối hợp xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và thanh tra định kỳ trong vòng 2 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý doanh nghiệp niêm yết: Giúp hiểu rõ ảnh hưởng của chính sách thuế đến công tác kế toán, từ đó có chiến lược quản lý tài chính và kế toán phù hợp nhằm tối ưu hóa lợi ích và tuân thủ pháp luật.

2. Cơ quan quản lý nhà nước về thuế và kế toán: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách thuế và chuẩn mực kế toán, nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát hoạt động doanh nghiệp.

3. Các công ty kiểm toán và chuyên gia kế toán: Hỗ trợ nâng cao chất lượng kiểm toán, tư vấn chính sách kế toán phù hợp, đồng thời nhận diện các rủi ro liên quan đến sự ảnh hưởng của chính sách thuế.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kế toán, tài chính: Là tài liệu tham khảo quý giá để nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ giữa thuế và kế toán, cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng chuẩn mực kế toán trong thực tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp ảnh hưởng như thế nào đến kế toán?
   Chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp ảnh hưởng đến việc lựa chọn chính sách kế toán của doanh nghiệp, đặc biệt qua các chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế. Doanh nghiệp có thể điều chỉnh chính sách kế toán để giảm chi phí thuế hoặc tối ưu hóa lợi nhuận báo cáo tài chính.

2. Tại sao doanh nghiệp lớn ít chịu ảnh hưởng của chính sách thuế hơn doanh nghiệp nhỏ?
   Doanh nghiệp lớn có nguồn lực kế toán tốt hơn, chi phí kế toán cao hơn và thường được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán uy tín, nên có khả năng áp dụng chuẩn mực kế toán chính xác, giảm thiểu sự ảnh hưởng của chính sách thuế.

3. Chênh lệch vĩnh viễn và chênh lệch tạm thời khác nhau thế nào?
   Chênh lệch vĩnh viễn là sự khác biệt không thể điều chỉnh trong tương lai giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế, còn chênh lệch tạm thời là sự khác biệt về thời điểm ghi nhận thu nhập hoặc chi phí, có thể điều chỉnh trong các kỳ kế toán tiếp theo.

4. Vai trò của công ty kiểm toán trong việc giảm ảnh hưởng của chính sách thuế?
   Công ty kiểm toán uy tín giúp doanh nghiệp tuân thủ chuẩn mực kế toán, hạn chế việc lựa chọn chính sách kế toán dựa trên quy định thuế, từ đó nâng cao tính trung thực và khách quan của báo cáo tài chính.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của chính sách thuế đến kế toán?
   Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực kế toán, áp dụng chuẩn mực kế toán đúng đắn, phối hợp chặt chẽ với công ty kiểm toán và tuân thủ các quy định pháp luật về thuế và kế toán. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý để hoàn thiện chính sách.

Kết luận

• Phần lớn các công ty niêm yết tại Việt Nam lựa chọn chính sách kế toán gần với quy định thuế, đặc biệt là loại trừ chênh lệch tạm thời, phản ánh ảnh hưởng rõ rệt của chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp đến kế toán.
• Doanh nghiệp có quy mô lớn và được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán lớn ít chịu ảnh hưởng của chính sách thuế hơn so với doanh nghiệp nhỏ và được kiểm toán bởi các công ty nhỏ.
• Các nhân tố tài chính như đòn bẩy tài chính, tính thanh khoản và khả năng sinh lợi cũng tác động đến sự lựa chọn chính sách kế toán của doanh nghiệp.
• Cần có các giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện chính sách thuế, nâng cao năng lực kế toán doanh nghiệp, tăng cường vai trò công ty kiểm toán và xây dựng hệ thống giám sát hiệu quả.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các nghiên cứu tiếp theo nhằm đánh giá sâu hơn các yếu tố ảnh hưởng và mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các lĩnh vực khác.

Hành động tiếp theo: Các nhà quản lý, chuyên gia kế toán và cơ quan quản lý nên phối hợp triển khai các khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng báo cáo tài chính và đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN CHẾ ĐỘ, CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VIỆT NAM VÀ HỆ THỐNG THUẾ VIỆT NAM 1.1 Tổng quan chế độ, chuẩn mực kế toán Việt Nam: 1.1 Lịch sử hình thành và phát triển: 1.1 Lịch sử hình thành kế toán: Ngay từ thời cổ đại, khi xuất hiện hoạt động mua bán con người đã có nhu cầu ghi chép lại các chi tiết của giao dịch. Việc ghi chép thời đó tuy đơn giản nhưng nó chính là tiền đề cho việc hoàn thiện phương pháp ghi chép kế toán. Theo thời gian đã có những phát triển về phương pháp ghi chép để phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội từng thời kỳ.2 Vài nét quá trình phát triển của kế toán thế giới: Theo các tài liệu nghiên cứu về lịch sử kế toán, kế toán xuất hiện từ thời cổ đại. Thung lũng Mesopotamia được xem là nơi xuất hiện những ghi chép cổ xưa nhất về hoạt động buôn bán.

Thời kỳ này công việc kế toán khá đơn giản. Khi một giao dịch xảy ra, kế toán cần ghi chép các nội dung như tên của các bên tham gia giao dịch, loại hàng hoá, giá cả và các cam kết quan trọng khác. Việc ghi chép được thực hiện trên đất sét sau đó hong khô để lưu trữ. Lúc đó kế toán đã được xem là một nghề nghiệp.

Ở Ai Cập cổ đại thì kế toán được ghi chép trên giấy cói và được lưu trữ vào kho sau khi được kiểm tra, soát xét nội bộ. Thời này người ghi chép cũng có thể bị xử phạt nếu ghi chép không đúng các giao dịch. Kế toán Ai Cập cổ đại cũng chỉ dừng lại ở hình thức ghi chép liệt kê mô tả đơn giản trong suốt thời kỳ tồn tại của nó, có lẽ là do tình trạng mù chữ và thiếu đồng tiền giao dịch thích hợp. Vào khoảng năm 600 trước Công Nguyên, người Hy Lạp đã sáng tạo ra tiền kim loại.

Hệ thống ngân hàng phát triển. Điều này tác động rất lớn đến sự phát triển của kế 123doc 5 toán bởi hai trong bảy điều kiện hình thành phương pháp ghi chép có hệ thống của kế toán đó là việc hình thành tiền tệ và việc hình thành các quan hệ tín dụng. Theo Đoàn Quang Thiệu (2008), thời kỳ trung đại đánh dấu một bước ngoặt lớn về sự phát triển của kế toán, đó là sự ra đời của phương pháp ghi sổ kép mà cha đẻ của nó là một nhà tu dòng Franciscain tên là Luca Pacioli. Ông viết phương pháp ghi sổ kép khởi nguồn từ một bản thảo có mô tả ngắn gọn nhiều đặc tính của kế toán kép của Benedetto Cotrugli.

Năm 1494, Pacioli đã cho xuất bản một cuốn sách với nội dung là một bản tóm lược và kiến giải về toán học, kế toán chỉ là một trong số năm đề mục được đề cập đến với 36 chương. Pacioli đưa ra hệ thống gồm các thành phần bản ghi, nhật ký, sổ cái. Cuối kỳ kế toán thực hiện bảng cân đối thử. Thời kỳ này kế toán đã đóng vai trò cung cấp thông tin tài chính cho Nhà nước và chủ doanh nghiệp.

Đến thế kỷ 19, kế toán đã phát triển thành một nghề mang tính xã hội hoá và chuyên nghiệp hoá, các hiệp hội kế toán đã được hình thành. Năm 1880 là Hiệp hội kế toán Anh và xứ Wales với số lượng thành viên ban đầu là 587 người và sau đó kết nạp thêm 606 thành viên mới. Năm 1887 là Hiệp hội kế toán Mỹ, tiền thân của Hiệp hội Kế toán có giấy chứng nhận hành nghề Mỹ. Sang thế kỷ 20, với những thay đổi, phát triển về kinh tế, kế toán đã từng bước được hoàn thiện và phát triển mạnh mẽ.

Kế toán đã dần tách biệt thành hai hệ thống là kế toán tài chính cung cấp thông tin cho nhiều đối tượng bên ngoài và kế toán quản trị cung cấp thông tin mang tính chất nội bộ cho người quản lý. Đây cũng là kỷ nguyên đánh dấu sự ra đời của chuẩn mực kế toán quốc tế. Khái niệm kế toán quốc tế đã xuất hiện, kế toán không còn nằm trong khuôn khổ một quốc gia nữa mà đã mở rộng ra môi trường toàn cầu. Từ đó đến nay, Chuẩn mực kế toán quốc tế đã trải qua nhiều lần chỉnh sửa, bổ sung cho phù hợp với điều kiện kinh tế thế giới đổi mới và đã được nhiều nước trên thế giới áp dụng, tính đến cuối năm 2008 đã có trên 100 quốc gia.3 Quá trình phát triển của kế toán Việt Nam: 1.1 Giai đoạn từ năm 1954 trở về trước: Thời kỳ trước, hình thức manh nha của kế toán Việt Nam là việc ghi chép mang tính liệt kê tài sản gia đình, để người chủ gia đình nắm được tình hình tài sản của mình.

Đến khi thực dân Pháp vào xâm chiếm nước ta, đi cùng với chính sách bóc lột là việc xây dựng các nhà máy, đồn điền và ở đó kế toán xuất hiện.2 Giai đoạn từ năm 1954 - 1975: Đây là thời kỳ đánh dấu sự bắt đầu phát triển thực sự của kế toán Việt Nam với việc ban hành chế độ kế toán kép áp dụng thí điểm trong các xí nghiệp thuộc ngành công nghiệp và xây dựng vào năm 1957. Hệ thống tài khoản kế toán được xây dựng để áp dụng chung cho tất cả các ngành theo Quyết định số 425-TC/CĐKT ngày 14/12/1970. Nhưng chế độ báo cáo lại được quy định riêng cho từng ngành, các đơn vị kinh tế thuộc ngành nội thương áp dụng chế độ báo cáo thống kê, kế toán định kỳ theo Quyết định số 299/TTg ngày 27/10/1971; các xí nghiệp công nghiệp thì áp dụng theo Quyết định số 233/CP ngày 01/12/1970. Tổng Cục thống kê cũng ban hành Quyết định số 212-TCKT ngày 03/11/1971 quy định chế độ báo cáo thống kê kế toán định kỳ đối với các đơn vị công ty, cửa hàng, thương nghiệp đã hạch toán kinh tế độc lập thuộc Bộ Nội thương quản lý.

Như vậy có thể thấy thời kỳ này kế toán và thống kê đi đôi với nhau, có phân biệt trong chế độ báo cáo giữa các ngành, kế toán chủ yếu phục vụ cho quản lý Nhà nước về hoạt động sản xuất kinh doanh của kinh tế quốc doanh.3 Giai đoạn từ năm 1975 - 1995: Sau ngày thống nhất đất nước, cả nước tập trung vào phát triển kinh tế ổn định xã hội, kế toán cũng có những bước chuyển mình rõ rệt. Nhà nước liên tục sửa đổi, bổ sung các quy định về kế toán cho phù hợp với bối cảnh kinh tế-xã hội mới. Ngày 20/05/1988, Nhà nước đã ban hành Pháp lệnh kế toán và thống kê áp dụng chung trong 123doc 7 nền kinh tế quốc dân. Hệ thống tài khoản kế toán đã được xây dựng mới theo Quyết định số 212-TC/CĐKT ngày 15/12/1989, sau đó được thay thế bởi Quyết định số 1205- TC/CĐKT ngày 14/12/1994.

Ngày 18/04/1990, Bộ Tài Chính ban hành Quyết định 224-TC/CĐKT quy định chế độ báo cáo kế toán định kỳ áp dụng thống nhất cho xí nghiệp công nghiệp quốc doanh. Đến 14/12/1994, chế độ báo cáo kế toán định kỳ áp dụng chung cho các ngành nghề được ban hành theo Quyết định số 1206-TC/CĐKT. Có thể thấy thời gian đầu của giai đoạn này là nền kinh tế bao cấp, các thành phần kinh tế chỉ có quốc doanh, tập thể và cá thể mà giữ thành phần chủ đạo là thành phần kinh tế quốc doanh. Các quy định kế toán còn có sự phân biệt giữa các ngành nghề.

Từ năm 1991 đến năm 1994, nền kinh tế thị trường nhiều thành phần định hướng Xã Hội Chủ Nghĩa phát triển đã tác động lớn đến kế toán. Lúc này đã có sự thống nhất về kế toán cho các ngành nghề, tuy nhiên vẫn còn sự phân biệt giữa kinh tế quốc doanh và ngoài quốc doanh. Đây cũng là mốc thời gian cho sự xuất hiện của hoạt động kiểm toán độc lập giúp hỗ trợ kế toán phát triển. Năm 1991, Bộ Tài Chính thành lập hai công ty kiểm toán đầu tiên, và năm 1992 công ty kiểm toán nước ngoài đầu tiên đã được cấp phép hoạt động tại Việt Nam là Ernst & Young.4 Giai đoạn 1995 đến nay: Giai đoạn này kinh tế Việt Nam phát triển mạnh, hòa nhập với kinh tế thế giới.

Công tác kế toán được chú trọng đúng mức nhằm cung cấp các thông tin kinh tế tài chính hữu ích. Lúc này Nhà nước ban hành các quy định mang tính bao quát hơn, nhiều vấn đề được đưa vào cùng một văn bản pháp luật chứ không phải bằng nhiều văn bản rời rạc như trước đó. Chế độ kế toán doanh nghiệp được ban hành theo Quyết định số 1141-TC/QĐ/CĐKT ngày 01/11/1995 quy định cả hệ thống tài khoản, hệ thống báo cáo tài chính, chế độ sổ sách và chế độ chứng từ kế toán. Chế độ kế toán doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng được ban hành theo Quyết định số 1177 TC/QĐ/CĐKT ngày 23/12/1997.

Mặc dù vậy, hệ thống kế toán nói trên vẫn chịu ảnh hưởng nhiều của các 123doc 8 quy định về thuế; ví dụ Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh vẫn dành riêng hai mục cung cấp số liệu về thuế của doanh nghiệp. Thời kỳ mở cửa nền kinh tế đất nước, kế toán cũng không còn phát triển một cách đơn lẻ mà đã có hệ thống và liên kết với thế giới. Năm 1996, Hội kế toán Việt Nam (VAA) ra đời và trở thành thành viên của Liên đoàn kế toán quốc tế (IFAC) cũng như là thành viên của Liên đoàn kế toán các nước ASEAN (AFA). Việt Nam cũng tiếp cận và nghiên cứu chuẩn mực kế toán quốc tế.

Năm 1999, bắt tay vào soạn thảo chuẩn mực kế toán Việt Nam dựa trên cơ sở chuẩn mực kế toán quốc tế. Đến tháng 12/2001, bốn chuẩn mực kế toán Việt Nam đầu tiên được ban hành theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2001 gồm các chuẩn mực số 02, 03, 04 và 14. Nhưng mãi đến ngày 09/10/2002, Bộ Tài Chính mới ban hành thông tư số 89/2002/TT-BTC hướng dẫn thực hiện bốn chuẩn mực này. Tiếp đến ngày 31/12/2002, các chuẩn mực số 01, 06, 10, 15, 16 và 24 được ban hành theo Quyết định số 165/2002/QĐ-BTC.

Thông tư hướng dẫn sáu chuẩn mực này được ban hành vào ngày 04/11/2003, số 105/2003/TT-BTC. Đợt 3 ban hành tiếp sáu chuẩn mực gồm các chuẩn mực số 05, 07, 08, 21, 25 và 26 theo Quyết định số 234/2003/QĐ-BTC ngày 30/12/2003. Ngày 30/05/2005, Bộ Tài Chính ban hành thông tư hướng dẫn số 23/2005/TT-BTC. Ngày 15/02/2005, ban hành sáu chuẩn mực kế toán đợt 4 gồm các chuẩn mực số 17, 22, 23, 27, 28 và 29 theo Quyết định số 12/2005/QĐ-BTC.

Thông tư hướng dẫn Quyết định này số 20/2006/TT-BTC ngày 20/03/2006. Đến ngày 28/12/2005, 26 chuẩn mực kế toán Việt Nam chính thức được hoàn thành với việc ban hành bốn chuẩn mực còn lại là chuẩn mực số 11, 18, 19 và 30 theo Quyết định số 100/2005/QĐ-BTC.