Luận văn thạc sĩ tác động chính sách giao đất giao rừng đến thu nhập của hộ dân sinh sống tại khu vực rừng ngập mặn tỉnh cà mau

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tác động chính sách giao đất giao rừng đến thu nhập của hộ dân sinh sống tại khu vực rừng ngập mặn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Võ Thanh Nhanh
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Thị Mai Hoài
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Chính Sách Giao Đất, Giao Rừng Đến Thu Nhập Của Hộ Dân Sinh Sống Tại Khu Vực Rừng Ngập Mặn Tỉnh Cà Mau
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: SỰ CẦN THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.2. Phạm vi thu thập dữ liệu
• 1.2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3. KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN
• 1.4. CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.4.1. Các nghiên cứu liên quan đến GĐGR
• 1.4.2. Các nghiên cứu liên quan đến nhân tố ảnh hưởng thu nhập của nông hộ
• 1.5. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU NHẬP HỘ GIA ĐÌNH ĐƯỢC GIAO ĐẤT GIAO RỪNG
• 1.5.1. Yếu tố chính sách GĐGR
• 1.5.2. Các yếu tố thuộc đặc điểm kinh tế xã hội của hộ
• 1.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 2. CHƯƠNG 2: NÔNG DÂN, NÔNG THÔN
• 2.1. Hộ gia đình, nông hộ
• 2.2. Thu nhập
• 2.2.1. Thu nhập của hộ gia đình
• 2.3. Rừng và giao đất, giao rừng
• 2.4. Chính sách và đánh giá chính sách
• 2.5. Phương pháp đánh giá tác động chính sách
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Khung phân tích
• 3.1.2. Mô hình đánh giá tác động
• 3.2. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Mô tả và định nghĩa các biến trong phân tích định lượng
• 3.2.2. Dữ liệu thứ cấp
• 3.2.3. Dữ liệu sơ cấp
• 3.2.4. Phương pháp phân tích số liệu
• 3.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. TỔNG QUAN ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội của địa bàn nghiên cứu
• 4.1.2. Thực trạng chính sách GĐGR ngập mặn của tỉnh Cà Mau
• 4.2. ĐẶC ĐIỂM MẪU PHỎNG VẤN
• 4.2.1. Đặc điểm nhân khẩu học hộ phỏng vấn
• 4.2.2. Tình trạng nhà ở và các vật dụng thiết yếu
• 4.2.3. Thu nhập của hộ
• 4.3. TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH GĐGR ĐẾN THU NHẬP CỦA HỘ DÂN SINH SỐNG TẠI RỪNG NGẬP MẶN TỈNH CÀ MAU
• 4.3.1. Kiểm định điều kiện của phương pháp khác biệt kép
• 4.3.2. Tác động của chính sách GĐGR đến thu nhập của người dân
• 4.4. NGUYÊN NHÂN CỦA KẾT QUẢ ẢNH HƯỞNG TỪ CHÍNH SÁCH GĐGR ĐẾN THU NHẬP CỦA HỘ DÂN SINH SỐNG TẠI KHU VỰC RỪNG NGẬP MẶN TỈNH CÀ MAU
• 4.4.1. Diện tích đất rừng giao cho hộ
• 4.4.2. Sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương
• 4.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 5.1. KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 5.1.1. Hoàn thiện chính sách giao đất, giao rừng
• 5.1.2. Tạo điều kiện cho hộ dân sinh sống tại khu vực rừng ngập mặn tỉnh Cà Mau tham gia chính sách GĐGR được tiếp cận tín dụng chính thức
• 5.1.3. Khai thác rừng kết hợp với nuôi trồng thủy sản và du lịch sinh thái rừng ngập mặn tỉnh Cà Mau
• 5.1.4. Các chính sách hỗ trợ về quản lý rừng và sản xuất
• 5.1.5. Thu hút vốn đầu tư phát triển rừng
• 5.2. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chính sách giao đất giao rừng

Chính sách giao đất và giao rừng là một trong những biện pháp quan trọng nhằm quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng tại Việt Nam. Tại tỉnh Cà Mau, chính sách này được triển khai từ năm 2003 với mục tiêu nâng cao thu nhập cho hộ dân sống tại khu vực rừng ngập mặn. Theo số liệu từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Cà Mau, diện tích rừng ngập mặn tại đây lên tới 60.000 ha, trong đó huyện Ngọc Hiển chiếm phần lớn. Việc thực hiện chính sách này không chỉ giúp tăng trưởng diện tích rừng mà còn tạo điều kiện cho người dân cải thiện thu nhập hộ dân. Nghiên cứu này sẽ phân tích tác động của chính sách giao đất giao rừng đến thu nhập hộ dân và tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả này.

II. Tác động kinh tế của chính sách giao đất giao rừng

Chính sách giao đất giao rừng đã có những tác động tích cực đến thu nhập hộ dân tại khu vực rừng ngập mặn. Theo nghiên cứu, thu nhập bình quân của hộ dân được giao đất đạt 220 triệu đồng/năm, cao hơn 1,3 lần so với hộ sản xuất nông nghiệp. Điều này cho thấy chính sách đã góp phần nâng cao tác động kinh tế cho người dân. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả bền vững, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc quản lý và phát triển tài nguyên rừng. Việc kết hợp giữa phát triển bền vững và bảo vệ môi trường là rất cần thiết để đảm bảo lợi ích lâu dài cho cộng đồng.

III. Nguyên nhân ảnh hưởng đến thu nhập hộ dân

Có nhiều nguyên nhân ảnh hưởng đến thu nhập hộ dân từ chính sách giao đất giao rừng. Đầu tiên, diện tích đất rừng được giao cho hộ dân là yếu tố quyết định. Hộ dân có diện tích lớn sẽ có khả năng sản xuất và thu nhập cao hơn. Thứ hai, sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc cung cấp kỹ thuật và vốn đầu tư cũng đóng vai trò quan trọng. Cuối cùng, quản lý rừng hiệu quả và việc kết hợp giữa nuôi trồng thủy sản và du lịch sinh thái cũng là những yếu tố góp phần nâng cao thu nhập cho hộ dân. Việc phân tích các yếu tố này sẽ giúp đưa ra những gợi ý cho chính sách trong tương lai.

IV. Đề xuất chính sách nhằm nâng cao thu nhập hộ dân

Để nâng cao thu nhập hộ dân tại khu vực rừng ngập mặn Cà Mau, cần hoàn thiện chính sách giao đất giao rừng. Đề xuất bao gồm việc tạo điều kiện cho hộ dân tiếp cận tín dụng chính thức, hỗ trợ kỹ thuật trong sản xuất và phát triển du lịch sinh thái. Ngoài ra, cần có các chính sách hỗ trợ về quản lý rừng và sản xuất để đảm bảo lợi ích cho người dân. Việc thu hút vốn đầu tư phát triển rừng cũng là một giải pháp quan trọng nhằm nâng cao giá trị kinh tế của rừng và cải thiện đời sống cho hộ dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rừng ngập mặn tỉnh Cà Mau có tổng diện tích khoảng 60.000 ha, trong đó huyện Ngọc Hiển chiếm tới 69% diện tích và 70% số hộ được giao đất, giao rừng (GĐGR). Tính đến năm 2015, khoảng 9.794 hộ dân đã được giao gần 40.000 ha đất rừng, chiếm 67,5% tổng diện tích rừng ngập mặn toàn tỉnh. Thu nhập bình quân của các hộ được GĐGR đạt khoảng 220 triệu đồng/năm, cao hơn 30% so với mức thu nhập trung bình 170 triệu đồng/năm của hộ sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh. Chính sách GĐGR được triển khai từ năm 2007 nhằm ổn định sản xuất, bảo vệ và phát triển rừng, đồng thời nâng cao đời sống người dân sinh sống trong khu vực rừng ngập mặn.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá tác động của chính sách GĐGR đến thu nhập hộ dân tại khu vực rừng ngập mặn tỉnh Cà Mau trong giai đoạn 2011-2015, phân tích nguyên nhân của các kết quả tác động và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả chính sách. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp bằng chứng thực tiễn cho các nhà hoạch định chính sách, góp phần phát triển bền vững kinh tế lâm nghiệp và cải thiện sinh kế cho cộng đồng dân cư vùng rừng ngập mặn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về chính sách công và kinh tế nông thôn, trong đó:

• Lý thuyết chính sách công: Chính sách được hiểu là kế hoạch và sách lược nhằm đạt mục tiêu cụ thể, do chủ thể quyền lực ban hành dựa trên đường lối chính trị và tình hình thực tế. Đánh giá chính sách tập trung vào tính khả thi, hiệu quả và tác động đến đối tượng thụ hưởng.

• Lý thuyết sinh kế bền vững: Tác động của chính sách GĐGR được xem xét qua các nguồn vốn sinh kế của hộ gia đình như vốn nhân lực, vốn vật chất, vốn xã hội và khả năng tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ.

• Khái niệm thu nhập hộ gia đình: Thu nhập bao gồm thu nhập từ nông nghiệp, phi nông nghiệp, tiền công, tiền lương và các khoản thu nhập khác hợp pháp, trừ chi phí sản xuất.

Các khái niệm chính bao gồm: giao đất giao rừng, thu nhập bình quân đầu người, đa dạng hóa nguồn thu nhập, tiếp cận tín dụng chính thức, và các yếu tố kinh tế xã hội như trình độ học vấn, kinh nghiệm, quy mô hộ, tỷ lệ phụ thuộc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khác biệt trong khác biệt (DID) để đánh giá tác động của chính sách GĐGR đến thu nhập hộ dân. Phương pháp này so sánh sự thay đổi thu nhập giữa nhóm hộ được giao đất rừng (nhóm xử lý) và nhóm không được giao (nhóm kiểm soát) trước và sau khi triển khai chính sách.

• Nguồn dữ liệu:

  • Dữ liệu sơ cấp thu thập từ 200 hộ dân tại huyện Ngọc Hiển, gồm 100 hộ được GĐGR và 100 hộ không được GĐGR, khảo sát vào năm 2016 về thu nhập và các đặc điểm kinh tế xã hội giai đoạn 2011-2015.
  • Dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Cà Mau, các nghiên cứu liên quan và số liệu thống kê kinh tế xã hội.

• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu được chọn theo phương pháp ngẫu nhiên phân tầng, đảm bảo nhóm so sánh và nhóm xử lý có đặc điểm tương đồng về kinh tế xã hội tại thời điểm trước khi áp dụng chính sách.

• Phân tích số liệu:

  • Kiểm định t-test để xác nhận giả định tương đồng giữa hai nhóm trước khi áp dụng chính sách.
  • Mô hình hồi quy DID có bổ sung các biến kiểm soát kinh tế xã hội như giới tính chủ hộ, trình độ học vấn, kinh nghiệm, số nhân khẩu, tỷ lệ phụ thuộc, diện tích đất sản xuất, đa dạng hóa nguồn thu nhập và khả năng tiếp cận tín dụng chính thức.
  • Phần mềm Stata 12.0 được sử dụng để xử lý dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động tích cực của chính sách GĐGR đến thu nhập hộ dân:
   Thu nhập bình quân đầu người của nhóm hộ được giao đất rừng tăng từ khoảng 170 triệu đồng năm 2011 lên 220 triệu đồng năm 2015, cao hơn 29% so với nhóm không được giao đất. Phân tích DID cho thấy chính sách GĐGR làm tăng thu nhập bình quân đầu người khoảng 25 triệu đồng/năm (tương đương 15% mức thu nhập trung bình).

2. Ảnh hưởng của diện tích đất rừng giao:
   Hộ được giao trung bình 4,1 ha đất rừng, trong khi nhóm không được giao chỉ canh tác trên diện tích đất tự có nhỏ hơn nhiều. Diện tích đất sản xuất bình quân đầu người của nhóm hưởng lợi là 13,7 nghìn m2/người, gấp gần 3 lần nhóm so sánh (4,7 nghìn m2/người). Diện tích đất lớn giúp hộ gia đình tăng khả năng sản xuất, đa dạng hóa sinh kế và nâng cao thu nhập.

3. Vai trò của đa dạng hóa nguồn thu nhập và tiếp cận tín dụng:
   Hộ kết hợp khai thác rừng với nuôi trồng thủy sản có thu nhập cao hơn 20% so với hộ chỉ khai thác rừng. Khả năng tiếp cận tín dụng chính thức cũng làm tăng thu nhập bình quân đầu người khoảng 18%, nhờ vốn đầu tư cho sản xuất và mở rộng quy mô kinh doanh.

4. Ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế xã hội:
   Trình độ học vấn và kinh nghiệm của chủ hộ có tác động tích cực đến thu nhập, với mỗi năm học thêm làm tăng thu nhập khoảng 3%, mỗi năm kinh nghiệm làm tăng 2%. Ngược lại, tỷ lệ người phụ thuộc cao làm giảm thu nhập bình quân đầu người do gánh nặng chi tiêu tăng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định chính sách GĐGR đã góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện sinh kế cho hộ dân tại khu vực rừng ngập mặn tỉnh Cà Mau. Diện tích đất rừng được giao là yếu tố quan trọng tạo điều kiện cho người dân phát triển sản xuất, đặc biệt là nuôi trồng thủy sản kết hợp với khai thác rừng. Việc đa dạng hóa nguồn thu nhập giúp giảm rủi ro và tăng ổn định kinh tế hộ gia đình.

So sánh với các nghiên cứu tại các vùng miền núi và Tây Nguyên, tác động tích cực của GĐGR tại Cà Mau rõ nét hơn do điều kiện tự nhiên thuận lợi và sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương. Tuy nhiên, hạn chế về cơ sở hạ tầng, quản lý rừng và tiếp cận tín dụng vẫn còn là rào cản cần khắc phục.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh thu nhập bình quân đầu người giữa hai nhóm trước và sau chính sách, bảng phân tích hồi quy DID với các biến kiểm soát, và biểu đồ thể hiện tỷ lệ hộ đa dạng hóa nguồn thu nhập.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách giao đất, giao rừng:

   • Mở rộng diện tích giao đất rừng cho các hộ dân phù hợp với khả năng quản lý và phát triển sản xuất.
   • Rà soát, điều chỉnh quy hoạch rừng - tôm để cân bằng giữa bảo vệ rừng và phát triển nuôi trồng thủy sản.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và PTNT.

2. Tăng cường hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo nâng cao năng lực quản lý rừng cho người dân:

   • Tổ chức các khóa tập huấn về kỹ thuật trồng rừng, nuôi trồng thủy sản và bảo vệ môi trường rừng.
   • Thời gian: liên tục hàng năm; Chủ thể: Trung tâm khuyến nông, khuyến lâm tỉnh.

3. Tạo điều kiện tiếp cận tín dụng chính thức cho hộ dân:

   • Phối hợp với các ngân hàng, quỹ tín dụng để thiết kế các gói vay ưu đãi, thủ tục đơn giản cho hộ dân được giao đất rừng.
   • Thời gian: 1 năm triển khai thí điểm, mở rộng sau đó; Chủ thể: Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng.

4. Khuyến khích đa dạng hóa sinh kế và phát triển kinh tế rừng bền vững:

   • Hỗ trợ phát triển mô hình kết hợp khai thác rừng với nuôi trồng thủy sản và du lịch sinh thái.
   • Xây dựng các chuỗi giá trị sản phẩm lâm nghiệp và thủy sản để nâng cao giá trị gia tăng.
   • Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Du lịch, các tổ chức cộng đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước:

   • Sử dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh, hoàn thiện chính sách GĐGR và phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững tại các vùng rừng ngập mặn.

2. Các tổ chức tín dụng và ngân hàng:

   • Tham khảo để thiết kế các sản phẩm tín dụng phù hợp, hỗ trợ vốn cho hộ dân phát triển sản xuất và kinh doanh trong khu vực rừng.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế nông thôn, lâm nghiệp:

   • Là tài liệu tham khảo về phương pháp đánh giá tác động chính sách và các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình vùng rừng ngập mặn.

4. Cộng đồng dân cư và các tổ chức quản lý rừng cộng đồng:

   • Hiểu rõ tác động của chính sách GĐGR, từ đó nâng cao nhận thức, năng lực quản lý và phát triển sinh kế bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách giao đất, giao rừng là gì và tại sao quan trọng?
   Chính sách GĐGR là việc Nhà nước trao quyền sử dụng đất và rừng cho hộ gia đình, cá nhân nhằm quản lý bền vững tài nguyên rừng và nâng cao sinh kế người dân. Đây là công cụ quan trọng để bảo vệ rừng và phát triển kinh tế vùng nông thôn.

2. Phương pháp khác biệt trong khác biệt (DID) được áp dụng như thế nào trong nghiên cứu?
   DID so sánh sự thay đổi thu nhập giữa nhóm được giao đất rừng và nhóm không được giao trước và sau khi chính sách triển khai, giúp xác định tác động thực sự của chính sách, loại trừ các yếu tố khác ảnh hưởng đến thu nhập.

3. Yếu tố nào ảnh hưởng nhiều nhất đến thu nhập của hộ dân trong khu vực rừng ngập mặn?
   Diện tích đất rừng được giao, khả năng đa dạng hóa nguồn thu nhập (kết hợp khai thác rừng và nuôi trồng thủy sản) và tiếp cận tín dụng chính thức là những yếu tố có ảnh hưởng tích cực mạnh mẽ nhất.

4. Tại sao tiếp cận tín dụng chính thức lại quan trọng đối với hộ dân?
   Vốn vay từ các tổ chức tín dụng giúp hộ dân đầu tư mở rộng sản xuất, áp dụng kỹ thuật mới, nâng cao năng suất và thu nhập, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các nguồn vốn không chính thức với lãi suất cao.

5. Những hạn chế chính của chính sách GĐGR tại tỉnh Cà Mau là gì?
   Bao gồm quy hoạch rừng - tôm chưa rõ ràng, cơ sở hạ tầng còn yếu, quản lý rừng chưa hiệu quả, hạn chế trong tiếp cận tín dụng và hỗ trợ kỹ thuật, cũng như tình trạng lấn chiếm đất rừng để mở rộng nuôi trồng thủy sản.

Kết luận

• Chính sách giao đất, giao rừng đã góp phần nâng cao thu nhập bình quân đầu người của hộ dân sinh sống tại khu vực rừng ngập mặn tỉnh Cà Mau khoảng 15% trong giai đoạn 2011-2015.
• Diện tích đất rừng giao, đa dạng hóa nguồn thu nhập và khả năng tiếp cận tín dụng chính thức là những yếu tố quan trọng tác động tích cực đến thu nhập hộ gia đình.
• Các yếu tố kinh tế xã hội như trình độ học vấn, kinh nghiệm và tỷ lệ người phụ thuộc cũng ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả chính sách.
• Hạn chế về cơ sở hạ tầng, quản lý và hỗ trợ kỹ thuật cần được khắc phục để phát huy tối đa lợi ích của chính sách.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách, tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, tạo điều kiện tiếp cận vốn và khuyến khích đa dạng hóa sinh kế nhằm phát triển bền vững kinh tế rừng ngập mặn.

Next steps: Triển khai các khuyến nghị chính sách trong vòng 1-3 năm tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu đánh giá tác động dài hạn và mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các vùng rừng khác.

Call to action: Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng dân cư cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp đề xuất, góp phần bảo vệ tài nguyên rừng và nâng cao đời sống người dân vùng ngập mặn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu. Chương 2: Cơ sở lý thuyết. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách. 123doc 4 Chương 2. Nông dân, nông thôn Theo Bùi Quang Dũng (2012) thì nông dân là người dân làm nghề nông. Người nông dân vừa là tác nhân kinh tế, vừa là chủ một gia đình.

Một gia đình nông dân không đơn giản là một đơn vị sản xuất, đó cũng là một đơn vị tiêu dùng. Gia đình nông dân không chỉ nuôi dưỡng các thành viên của nó mà còn cung cấp cho họ những hoạt động khác. Theo Phan Văn Thạng (2008) thì nông thôn là một hình thức cư trú mang tính không gian - lãnh thổ, xã hội của con người, nơi sinh sống của những người chủ yếu làm nghề nông và những nghề khác có liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến hoạt động sản xuất nông nghiệp. Hộ gia đình, nông hộ Hộ gia đình là một khái niệm để chỉ hình thức tồn tại của một kiểu nhóm xã hội lấy gia đình làm nền tảng.

Hộ gia đình trước hết là một tổ chức kinh tế có tính chất hành chính và địa lý. Trong đó, gia đình là một nhóm người mà các thành viên gắn bó với nhau bằng quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống (kể cả nhận con nuôi) vừa đáp ứng nhu cầu riêng tư của mình, vừa thỏa mãn nhu cầu xã hội. Do tác động của nền kinh tế thị trường, hộ gia đình ở nông thôn Việt Nam được phân loại thành: hộ gia đình thuần nông, hộ gia đình nông nghiệp - phi nông nghiệp, hộ gia đình phi nông nghiệp. Theo từ điển bách khoa toàn thư Việt Nam thì nông hộ là gia đình nông dân ở nông thôn, sinh sống bằng nghề nông hoặc một số ngành nghề phụ khác.

Nông hộ là đơn vị sản xuất quan trọng đối với nông nghiệp. Liên hợp quốc (1993) khái niệm về “Hộ” gồm những người sống chung dưới một ngôi nhà, làm chung và có chung một ngân quỹ. 123doc 5 Theo Frank Ellis (1993) thì nông hộ được khái niệm như là một hộ gia đình mà trong đó các thành viên trong nông hộ sẽ dành phần lớn thời gian cho các hoạt động nông nghiệp hoặc theo Nguyễn Lân (2000) thì nông hộ là gia đình sống bằng nghề nông. Như vậy, nông hộ là những hộ sống ở nông thôn, có ngành nghề sản xuất chính là nông nghiệp, nguồn thu nhập và sinh sống chủ yếu bằng nghề nông.

Ngoài hoạt động nông nghiệp, nông hộ còn tham gia các hoạt động phi nông nghiệp (như tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ…) ở các mức độ khác nhau. Thu nhập Theo Samuelson và Nordhause (1997), thu nhập là số tiền thu được hay tiền mặt mà một người hay hộ gia đình kiếm được trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm). Tổng cục Thống kê (2010) định nghĩa về thu nhập là tổng số tiền mà một người hay một gia đình kiếm được trong một ngày, 1 tuần hay 1 tháng; hay nói cụ thể hơn là tất cả những gì mà người ta thu được khi bỏ công sức lao động một cách chính đáng được gọi là thu nhập. Thu nhập bình quân/người/tháng được tính bằng cách chia tổng số thu nhập trong năm của hộ gia đình cho số nhân khẩu của hộ và chia cho 12 tháng.

Thu nhập của hộ gia đình Theo Singh và Strauss (1986) cho rằng thu nhập của hộ gia đình gồm thu nhập chính từ nông nghiệp và thu nhập từ phi nông nghiệp. Theo Tổng cục Thống kê (2010) định nghĩa: Thu nhập của hộ gia đình là toàn bộ số tiền và giá trị hiện vật quy thành tiền sau khi đã trừ chi phí sản xuất mà hộ gia đình và các thành viên trong hộ nhận được trong một thời gian nhất định, thường là một năm. Thu nhập bao gồm: (1) thu nhập từ tiền công, tiền lương; (2) thu nhập từ sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản (sau khi đã trừ chi phí và thuế sản xuất); (3) thu nhập từ ngành nghề phi nông, lâm, thủy sản (sau khi đã trừ chi phí sản xuất và thuế sản xuất); (4) thu khác được tính vào thu nhập như cho biếu, mừng, lãi tiết kiệm,… 123doc 6 Cần lưu ý giữa các khoản thu tính vào thu nhập và các khoản thu không tính vào thu nhập. Các khoản không tính vào thu nhập gồm rút tiền tiết kiệm, thu nợ, bán tài sản, vay nợ, tạm ứng và các khoản chuyển nhượng vốn nhận được do liên doanh, liên kết trong sản xuất kinh doanh,… 2.

Rừng và giao đất, giao rừng Rừng là một hệ sinh thái bao gồm các quần thể thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa hoặc hệ thực vật đặc trưng là thành phần chính có độ che phủ của tán rừng từ 0,1 trở lên (Luật Bảo vệ và phát triển rừng, 2004). Rừng gồm rừng trồng và rừng tự nhiên trên đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng. Giao đất là việc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền trao quyền sử dụng đất bằng quyết định hành chính cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất (Luật đất đai, 2003). Giao đất khác với cho thuê đất.

Cho thuê đất là hình thức Nhà nước hoặc các chủ sử dụng đất tạm thời chuyển quyền sử dụng đất của mình cho các chủ thuê đất thông qua hợp đồng thuê đất phù hợp với các quy định của pháp luật hiện hành. Giao đất, cho thuê đất là nội dung quan trọng của quản lý Nhà nước về đất đai, được hình thành trên cơ sở chế độ sở hữu toàn dân do Nhà nước làm đại diện chủ sở hữu. Nhà nước thực hiện trao quyền sử dụng đất cho các đối tượng có nhu cầu sử dụng đất thông qua giao đất và cho thuê đất. Việc giao đất và cho thuê đất phải đảm bảo các nguyên tắc là phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; đúng thẩm quyền; đúng đối tượng; theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định; đúng hạn mức, thời hạn; do UBND các cấp có thẩm quyền thực hiện.

Việc giao đất, cho thuê đất được thực hiện thông qua các hình thức Nhà nước có thu tiền và không thu tiền sử dụng (Luật Đất đai, 2003). Giao rừng là việc Nhà nước thực hiện trao quyền sử dụng đất và rừng cho các đối tượng trong xã hội.Hộ gia đình và cá nhân được giao đất lâm nghiệp chỉ có quyền sử dụng đất; được giao rừng tự nhiên chỉ có quyền sử dụng rừng, chứ không có quyền sở hữu rừng. Rừng trồng do chủ rừng tự đầu tư thì có quyền sở hữu rừng (Luật Bảo vệ và phát triển rừng, 2004). 123doc 7 Theo Luật Bảo vệ và phát triển rừng (2004), giao rừng được Nhà nước triển khai với nhiều đối tượng khác nhau: (1) Ban quản lý vườn quốc gia, Ban quản lý khu bảo tồn; (2) Ban quản lý rừng phòng hộ; (3) Lâm trường/công ty kinh doanh rừng; (4) Cộng đồng thôn, bản, xã; (5) Hộ gia đình/cá nhân; (6) Các tổ chức chính trị xã hội dân sự khác như Hội cựu chiến binh, Đoàn thanh niên.

Chính sách và đánh giá chính sách Theo Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê, 1992), chính sách là sách lược và kế hoạch cụ thể nhằm đạt một mục đích nhất định, dựa vào đường lối chính trị chung và tình hình thực tế mà đề ra. Theo Anderson (2003), chính sách là một quá trình hành động có mục đích mà một cá nhân hoặc một nhóm theo đuổi một cách kiên định trong việc giải quyết vấn đề. Hay chính sách là đường lối cụ thể của một chính đảng hoặc một chủ thể quyền lực về một lĩnh vực nhất định cùng các biện pháp, kế hoạch thực hiện đường lối ấy (Nguyễn Minh Thuyết, 2010 được trích trong Võ Thanh Sơn, 2013). Như vậy, khi xem xét chính sách, chúng ta thấy có một số đặc điểm chung: Chính sách là do một chủ thể quyền lực hoặc chủ thể quản lý đưa ra; Chính sách được ban hành căn cứ vào đường lối chính trị chung và tình hình thực tế; Chính sách được ban hành bao giờ cũng nhắm đến một mục đích nhất định; Nhằm thực hiện một mục tiêu ưu tiên nào đó; Chính sách được ban hành đều có sự tính toán và chủ đích rõ ràng (Ngô Tự Nam, 2012).

Đánh giá chính sách là đánh giá tính toàn vẹn, tính thống nhất, tính khả thi và hiệu quả của chính sách, nhằm điều chỉnh chính sách cho phù hợp với mục tiêu và thực tế (Nguyễn Minh Thuyết, 2010 được trích trong Võ Thanh Sơn, 2013). Theo Ngô Tự Nam (2012), đánh giá chính sách là phân tích động lực của chính sách, tính cấp bách của chính sách, đồng thời dự báo hiệu quả của chính sách khi tổ chức thực hiện trên các lĩnh vực của đời sống xã hội. Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2002) thì đánh giá chính sách là quá trình xem xét, đánh giá mục tiêu, nội dung và các ảnh hưởng của chính sách, để từ đó đưa ra những kiến nghị về chính 123doc 8 sách trên cơ sở lợi ích xã hội. Phương pháp đánh giá tác động chính sách Theo Jean-Pierre Cling và cộng sự (2012) thì đánh giá tác động chính sách là cách tiếp cận mang tính thực chứng.

Đây là việc xem xét và đánh giá các chính sách đã được triển khai dựa vào những số liệu kinh tế vi mô và các kỹ thuật kinh tế lượng. Đánh giá chính sách bao gồm: Đánh giá nhu cầu: đối tượng mục tiêu là ai, vấn đề cần giải quyết là gì, chương trình nằm trong khuôn khổ nào, hoạt động can thiệp có vị trí như thế nào? Đánh giá quy trình: chương trình được triển khai thế nào trong thực tế, các dịch vụ đã hứa được cung cấp chưa, dịch vụ có đến được đối tượng mục tiêu không, khách hàng có hài lòng không? Đánh giá tác động: liệu chương trình có tạo ra tác động mong đợi đối với các cá nhân hay đối tượng mục tiêu, các hộ gia đình, các thể chế, các đối tượng thụ hưởng của chương trình? Những tác động này là nhờ chương trình hay nhờ vào các yếu tố khác? Mục tiêu của đánh giá tác động của chính sách là đo lường mức độ thay đổi trong phúc lợi của đối tượng tham gia do chính sách đó mang lại.