Khóa luận tốt nghiệp ngân hàng tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4 0 tới hoạt động bán lẻ của ngân hàng tmcp việt nam thịnh vượng

"Tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 tới hoạt động bán lẻ của ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng - Khóa luận tốt nghiệp ngân hàng phân tích ảnh hưởng của công nghệ 4.0 ...

• Tác giả: Nguyễn Thị Mỹ Linh
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Thị Thu Hằng
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng thương mại
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Của Cuộc Cách Mạng Công Nghiệp 4.0 Tới Hoạt Động Bán Lẻ Của Ngân Hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan
• 1.2.1. Các nghiên cứu trong nước
• 1.2.2. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu và nguồn số liệu
• 1.6. Quá trình thực hiện và định hướng khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 VÀ NGÂN HÀNG BÁN LẺ
• 1.1. Khái quát cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và tác động của cuộc CMCN 4.0 tới lĩnh vực ngân hàng
• 1.1.1. Khái niệm về CMCN 4.0
• 1.2. Những biểu hiện của cuộc cách mạng 4.0
• 1.2.1. Mạng lưới vạn vật kết nối (IoT)
• 1.2.2. Robot cao cấp
• 1.2.3. Công nghệ in 3D
• 1.2.4. Điện toán đám mây
• 1.2.5. Trí tuệ nhân tạo
• 1.2.6. Phân tích dữ liệu lớn
• 1.3. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGÂN HÀNG BÁN LẺ
• 1.3.1. Khái niệm và đặc điểm về ngân hàng bán lẻ. Vai trò của ngân hàng bán lẻ
• 1.3.2. Các ứng dụng CMCN 4.0 trong hoạt động ngân hàng bán lẻ
• 1.3.3. Sự cần thiết ứng dụng cách mạng công nghiệp 4.0 vào ngân hàng bán lẻ
• 1.3.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến ứng dụng cuộc cách mạng 4.0 trong ngân hàng bán lẻ
• 1.3.4.1. Môi trường vĩ mô
• 1.3.4.2. Môi trường vi mô
• 1.3.4.3. Mô hình năm lực lượng cạnh tranh
• 1.3.5. Kinh nghiệm quốc tế về ứng dụng CMCN 4.0
• 1.3.5.1. Kinh nghiệm từ các ngân hàng tại Singapore
• 1.3.5.2. Kinh nghiệm từ các ngân hàng tại Anh
• 1.3.5.3. Kinh nghiệm từ các ngân hàng tại Australia
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CMCN 4.0 TỚI HOẠT ĐỘNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG TMCP VIỆT NAM THỊNH VƯỢNG
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ VPBANK
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 2.1.2. Những cột mốc quan trọng trong quá trình phát triển
• 2.1.3. Những thành quả đã đạt được của VPBank
• 2.2. TÁC ĐỘNG CỦA CMCN 4.0 TỚI HOẠT ĐỘNG BÁN LẺ TẠI NH TMCP VIỆT NAM THỊNH VƯỢNG (VPBANK)
• 2.2.1. Tình hình tài chính
• 2.2.2. Ứng dụng CMCN 4.0 vào các hoạt động bán lẻ của VPBank
• 2.2.3. Đánh giá kết quả đạt được nhờ ứng dụng CMCN 4.0 trong hoạt động bán lẻ của VPBank
• 2.2.3.1. Kết quả đạt được
• 2.2.3.2. Các nguyên nhân chủ yếu
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP ỨNG DỤNG CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 VÀO HOẠT ĐỘNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG VPBANK
• 3.1. Nâng cao năng lực hoạt động
• 3.2. Cải tiến chất lượng dịch vụ ngân hàng
• 3.3. Định hướng phát triển của Ngân hàng VPBank
• 3.3.1. Hoạt động huy động vốn
• 3.3.2. Hoạt động tín dụng
• 3.3.3. Công tác khách hàng và sản phẩm
• 3.3.4. Hoạt động kinh doanh ngoại tệ
• 3.3.5. Nâng cấp hệ thống CNTT và hạ tầng
• 3.4. Các giải pháp ứng dụng thành tựu của CMCN 4.0 trong hoạt động bán lẻ cho Ngân hàng VPBank
• 3.4.1. Giải pháp thứ nhất
• 3.4.2. Giải pháp thứ hai
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tác động của Cách mạng Công nghiệp 4

Cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trong hoạt động của Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank). Sự chuyển mình này không chỉ dừng lại ở việc áp dụng công nghệ mới mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ quy trình hoạt động và chiến lược kinh doanh của ngân hàng. Chuyển đổi số trở thành một yếu tố then chốt trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động và cải thiện trải nghiệm khách hàng. VPBank đã tích cực ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và điện toán đám mây để tối ưu hóa quy trình bán lẻ, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo ra những sản phẩm tài chính phù hợp với nhu cầu của khách hàng.

1.1. Ứng dụng công nghệ trong hoạt động bán lẻ

VPBank đã triển khai nhiều giải pháp công nghệ nhằm cải thiện trải nghiệm khách hàng. Việc áp dụng công nghệ tài chính (Fintech) đã giúp ngân hàng phát triển các dịch vụ ngân hàng trực tuyến, cho phép khách hàng thực hiện giao dịch mọi lúc, mọi nơi. Dịch vụ ngân hàng trực tuyến không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn giảm thiểu chi phí giao dịch. Theo một nghiên cứu gần đây, việc sử dụng ngân hàng số đã tăng trưởng mạnh mẽ, với tỷ lệ khách hàng sử dụng dịch vụ này đạt trên 70%. Điều này cho thấy sự chuyển mình mạnh mẽ trong hành vi tiêu dùng của khách hàng, từ đó thúc đẩy VPBank phải liên tục đổi mới và sáng tạo trong các sản phẩm dịch vụ của mình.

1.2. Tác động đến hành vi tiêu dùng

Sự phát triển của Cách mạng Công nghiệp 4.0 đã làm thay đổi hành vi tiêu dùng của khách hàng trong lĩnh vực ngân hàng. Khách hàng ngày càng ưa chuộng các dịch vụ tự động hóa và tiện lợi. VPBank đã nhận thấy sự thay đổi này và đã điều chỉnh chiến lược kinh doanh để đáp ứng nhu cầu của thị trường. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và cung cấp dịch vụ đã giúp ngân hàng cải thiện đáng kể chất lượng phục vụ. Khách hàng không chỉ tìm kiếm sự tiện lợi mà còn mong muốn có những trải nghiệm cá nhân hóa hơn trong các giao dịch tài chính. Điều này đã dẫn đến việc ngân hàng phải đầu tư mạnh mẽ vào phân tích dữ liệu lớn để hiểu rõ hơn về nhu cầu và hành vi của khách hàng.

II. Chiến lược kinh doanh trong bối cảnh CMCN 4

Để thích ứng với Cách mạng Công nghiệp 4.0, VPBank đã xây dựng một chiến lược kinh doanh linh hoạt và sáng tạo. Ngân hàng đã xác định rõ ràng các mục tiêu phát triển bền vững, đồng thời chú trọng đến việc nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua việc ứng dụng công nghệ mới. Chiến lược kinh doanh của VPBank không chỉ tập trung vào việc mở rộng thị trường mà còn chú trọng đến việc cải tiến chất lượng dịch vụ và sản phẩm. Ngân hàng đã đầu tư vào công nghệ tài chính để phát triển các sản phẩm mới, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng.

2.1. Đổi mới sáng tạo trong sản phẩm dịch vụ

VPBank đã phát triển nhiều sản phẩm dịch vụ mới, phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện đại. Việc áp dụng công nghệ số trong phát triển sản phẩm đã giúp ngân hàng tạo ra những dịch vụ tài chính đa dạng và linh hoạt hơn. Các sản phẩm như thẻ ngân hàng số, dịch vụ thanh toán trực tuyến và cho vay trực tuyến đã thu hút được sự quan tâm lớn từ phía khách hàng. Ngân hàng cũng đã chú trọng đến việc cải thiện chất lượng dịch vụ thông qua việc đào tạo nhân viên và nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin.

2.2. Nâng cao trải nghiệm khách hàng

VPBank đã nhận thức rõ tầm quan trọng của việc nâng cao trải nghiệm khách hàng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt. Ngân hàng đã triển khai nhiều giải pháp nhằm cải thiện dịch vụ khách hàng, từ việc tối ưu hóa quy trình giao dịch đến việc cung cấp các dịch vụ hỗ trợ khách hàng 24/7. Sự kết hợp giữa công nghệ thông tin và dịch vụ khách hàng đã giúp VPBank tạo ra một môi trường giao dịch thân thiện và tiện lợi, từ đó gia tăng sự hài lòng và trung thành của khách hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) bùng nổ vào đầu thế kỷ 21 dựa trên nền tảng của cuộc cách mạng số hóa lần thứ ba, tạo lập sự hội tụ giữa các công nghệ hiện đại mang tính đột phá như Trí tuệ nhân tạo (AI), Dữ liệu lớn (Big Data), Điện toán đám mây (Cloud) và Chuỗi khối (Blockchain). Sự chuyển biến này tái cấu trúc sâu sắc nền kinh tế toàn cầu, trong đó ngành tài chính - ngân hàng là lĩnh vực chịu sự tác động nhanh chóng và trực tiếp. Tại Việt Nam, hệ thống ngân hàng thương mại đứng trước những điều kiện thuận lợi để thích ứng với CMCN 4.0 nhờ cơ cấu dân số trẻ, tỷ lệ sử dụng thiết bị di động thông minh cao và khả năng tiếp cận dịch vụ số nhanh chóng của người dân. Trong bối cảnh phân khúc bán lẻ trở thành trọng tâm chiến lược nhằm phân tán rủi ro và gia tăng biên lợi nhuận, việc ứng dụng công nghệ để nâng cao chất lượng dịch vụ, tối ưu hóa quy trình phân phối và nâng cao trải nghiệm khách hàng là xu thế tất yếu. Xuất phát từ bối cảnh thực tiễn đó, đề tài "Đánh giá tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 tới hoạt động bán lẻ của Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng" được lựa chọn nhằm cung cấp một bức tranh toàn diện về tác động thực tế của công nghệ số tới một ngân hàng thương mại cổ phần có tốc độ chuyển đổi số nhanh tại Việt Nam.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể như sau:

1. Xác định sự ảnh hưởng của cuộc CMCN 4.0 tới hoạt động ngân hàng bán lẻ của các ngân hàng thương mại nói chung và hệ thống hóa khung cơ sở lý luận, bài học kinh nghiệm quốc tế liên quan.
2. Phân tích thực trạng tài chính và đánh giá chi tiết những tác động nhiều chiều của CMCN 4.0 tới các hoạt động bán lẻ trọng yếu tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank).
3. Đề xuất hệ thống các giải pháp và khuyến nghị có tính khả thi đối với VPBank nhằm khai thác hiệu quả thành tựu công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ bán lẻ và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm:

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của cuộc CMCN 4.0 tới hoạt động bán lẻ của Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank).
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu tập trung tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank).
• Phạm vi thời gian: Thu thập và khảo sát dữ liệu hoạt động trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2018 (một số dữ liệu cập nhật đến tháng 9 và tháng 10 năm 2018).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết của khóa luận được xây dựng dựa trên sự liên kết giữa các khái niệm nền tảng về CMCN 4.0 và lý luận về dịch vụ ngân hàng bán lẻ:

• Về CMCN 4.0: Tác giả tiếp cận định nghĩa của Gartner (khởi nguồn từ khái niệm "Industrie 4.0" trong báo cáo của chính phủ Đức năm 2013 về sự kết nối hệ thống nhúng và quy trình thông minh) và quan điểm của Klaus Schwab (nhấn mạnh sự kết hợp xóa nhòa ranh giới giữa vật lý, kỹ thuật số và sinh học với tốc độ tăng trưởng hàm số mũ). Bản chất của cuộc cách mạng này được nhận diện qua 6 trụ cột công nghệ chính: Mạng lưới vạn vật kết nối (IoT), Robot cao cấp, Công nghệ in 3D, Điện toán đám mây (Cloud), Trí tuệ nhân tạo (AI) và Phân tích dữ liệu lớn (Big Data).
• Về ngân hàng bán lẻ (Retail Banking): Tác giả tổng hợp quan điểm từ Hiệp định chung về thương mại dịch vụ (GATS), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Viện Công nghệ Châu Á (AIT), Từ điển Ngân hàng và Tin học (Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, 1996), Từ điển giải nghĩa Tài chính - Đầu tư - Ngân hàng - Kế toán (Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, 1999) và căn cứ pháp lý tại Khoản 1, Khoản 7 Điều 20 Luật các Tổ chức tín dụng Việt Nam. Theo đó, dịch vụ ngân hàng bán lẻ là các dịch vụ tài chính được ngân hàng thương mại cung ứng trực tiếp tới khách hàng cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) thông qua mạng lưới chi nhánh hoặc các kênh điện tử viễn thông. Khóa luận cũng dẫn chiếu định hướng tại Quyết định số 2545/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam giai đoạn 2016–2020.
• Về môi trường phân tích: Khóa luận ứng dụng Mô hình năm lực lượng cạnh tranh của Michael Porter (đối thủ trong ngành, quyền lực thương lượng của người gửi tiền và người vay tiền, nhà cung ứng hạ tầng/công nghệ/đào tạo, đối thủ cạnh tranh tiềm ẩn từ ngân hàng ngoại, và các sản phẩm thay thế như tích trữ ngoại tệ, vàng, bất động sản, chứng khoán) kết hợp phân tích môi trường vĩ mô (chính trị, kinh tế, công nghệ, văn hóa - xã hội).

Phương pháp nghiên cứu trong khóa luận là nghiên cứu định tính, kết hợp các thao tác học thuật kinh tế:

• Phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu lý luận và thực tiễn để định hình khung nghiên cứu và tổng kết kinh nghiệm quốc tế.
• Phương pháp thống kê mô tả, phân tích số liệu thứ cấp, so sánh đối chiếu chuỗi thời gian nhằm đánh giá sự biến động của các chỉ tiêu tài chính, tỷ lệ tự động hóa, quy mô phát hành thẻ và mức độ phổ cập ngân hàng số.

Nguồn dữ liệu của đề tài hoàn toàn là dữ liệu thứ cấp có nguồn gốc trích dẫn rõ ràng, bao gồm: Báo cáo tài chính kiểm toán hợp nhất và riêng lẻ của VPBank qua các năm 2016, 2017, 2018; Báo cáo thường niên của VPBank; tài liệu thống kê từ Khối VPDirect và Trung tâm Số hóa Ngân hàng (Digital Lab); Báo cáo Thương mại điện tử Việt Nam 2011; các khảo sát chuyên môn của PwC; số liệu thống kê tài chính từ kênh thông tin CafeF, CafeBiz; cùng các công trình nghiên cứu của Võ Thị Mỹ Hà (2013), Nguyễn Thị Thùy Dương và cộng sự (2018), Lichtenberg (1995), Mario Castello (2006), De Young và Hunter (2003, 2004), Blili và Raymond (1993).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Cơ sở lý luận về cách mạng công nghiệp 4.0 và ngân hàng bán lẻ

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa công nghệ 4.0 và hoạt động ngân hàng bán lẻ. Tác giả phân tích 7 tác động trọng yếu của CMCN 4.0 tới ngành ngân hàng:

1. Thay đổi toàn diện kênh phân phối truyền thống sang kênh số (Internet Banking, Mobile Banking, Tablet Banking, giao dịch không giấy tờ) và lấy tối đa hóa trải nghiệm khách hàng làm trọng tâm.
2. Ứng dụng giao diện lập trình ứng dụng mở (API) và phân tích hành vi khách hàng qua dữ liệu lớn (Big Data) để cá nhân hóa sản phẩm và tối ưu hóa quyết định kinh doanh.
3. Xu hướng suy giảm vai trò của chi nhánh vật lý truyền thống (tốc độ suy giảm gia tăng mạnh từ giai đoạn 2013–2016), thay thế bằng các nền tảng tự phục vụ thông minh (Kiosk Banking tích hợp đa tính năng).
4. Áp lực cạnh tranh quyết liệt từ các công ty công nghệ tài chính (FinTech) trong mảng thanh toán và dịch vụ tài chính (dẫn số liệu khảo sát của PwC ước tính đầu tư toàn cầu vào FinTech vượt 150 tỷ USD).
5. Gia tăng rủi ro an ninh mạng, rò rỉ dữ liệu riêng tư và nguy cơ tấn công tin tặc khi vận hành trên hạ tầng đám mây.
6. Thay đổi cơ cấu thị trường lao động ngân hàng: giảm nhu cầu lao động tác nghiệp thủ công, giao dịch viên và kỹ sư vận hành chi nhánh; gia tăng nhu cầu nhân sự chất lượng cao kết hợp tài chính và công nghệ.

Về hoạt động ngân hàng bán lẻ, tác giả trình bày đặc điểm phục vụ tập khách hàng phân tán, nhu cầu đa dạng và chi phí mạng lưới lớn; đồng thời phân tích 3 mảng nghiệp vụ cốt lõi: tiền gửi (tiết kiệm, thanh toán, giấy tờ có giá), cho vay (vay tiêu dùng, thấu chi) và thanh toán (thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng, ngân hàng điện tử). Các công nghệ bán lẻ hiện đại được xem xét gồm: ATM, Kiosk Banking (sử dụng màn hình cảm ứng hỗ trợ giao dịch phi tiền mặt và thanh toán thuế), Internet Banking, Mobile Banking, POS, thẻ chip điện tử và mô hình ngân hàng số (Digital Banking).

Nghiên cứu đúc kết bài học kinh nghiệm quốc tế từ 3 quốc gia phát triển:

• Singapore: Ngân hàng DBS tự động hóa khoảng 70% tổng số giao dịch, xác thực định danh an toàn qua mã truy cập cá nhân; Ngân hàng UOB triển khai Kiosk Banking ứng dụng công nghệ cảm ứng và nhận diện bảo mật bằng tĩnh mạch, kết hợp hệ thống thông tin quản lý (MIS) để đo lường rủi ro và phân khúc khách hàng.
• Anh: Ngân hàng HSBC tiên phong về thẻ thanh toán và hệ thống tiết kiệm trực tuyến tại Mỹ (thu hút hơn 1 tỷ USD tiền gửi chỉ trong 2 tháng đầu và mở rộng qua 7 bang cùng thủ đô Washington D.C.); Ngân hàng Standard Chartered (SCB) triển khai toàn diện giải pháp Quản trị quan hệ khách hàng (CRM) để tự động hóa bán hàng và thiết lập hồ sơ cá biệt hóa chào bán qua email/web.
• Australia: Ngân hàng ANZ chú trọng quy trình quản trị rủi ro, phát triển hệ thống quản lý hàng đợi và kênh Kiosk Banking bảo mật tĩnh mạch; Ngân hàng Khối thịnh vượng chung (Commonwealth Bank) vận hành mạng lưới hơn 3.300 máy ATM liên kết kiểu hình sao với bộ phận chuyển mạch linh hoạt, cho phép chuyển khoản liên ngân hàng trực tiếp tại máy ATM, SMS Banking và Internet Banking.

Chương 2: Thực trạng và tác động của cuộc CMCN 4.0 tới hoạt động bán lẻ của Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng

Chương 2 tập trung phân tích trường hợp điển hình của VPBank. Được thành lập ngày 12/08/1993 theo Giấy phép số 0042/NH-GP với vốn điều lệ ban đầu 20 tỷ đồng, VPBank trải qua nhiều lần tăng vốn: đạt 2.000 tỷ đồng (2008), 4.000 tỷ đồng (2010), 15.760 tỷ đồng (2017) và đạt 25.300 tỷ đồng vào năm 2018. Mạng lưới ngân hàng đạt 219 điểm giao dịch với gần 24.000 cán bộ nhân viên, có cổ đông chiến lược OCBC nắm giữ 14,88% cổ phần và sở hữu 100% Công ty Tài chính TNHH MTV VPBank (FE Credit) – đơn vị chiếm 55% thị phần tài chính tiêu dùng tại Việt Nam.

Tác động của CMCN 4.0 tới các mảng hoạt động bán lẻ của VPBank được phân tích qua số liệu thực chứng:

• Hoạt động huy động vốn: Phát triển các sản phẩm tiết kiệm trực tuyến trên nền tảng VPBank Online (bên cạnh Tiết kiệm thường và Easy Savings, ngân hàng bổ sung Tiết kiệm trả lãi trước, Tiết kiệm lĩnh lãi định kỳ và Tiết kiệm bảo toàn Thịnh Vượng). Tổng huy động vốn khách hàng năm 2017 đạt 217.732 tỷ đồng (tăng 16% so với năm 2016), trong đó phân khúc khách hàng cá nhân tăng trưởng 26%. Tiền gửi có kỳ hạn duy trì tỷ trọng trên 90% tổng nguồn vốn huy động.
• Hoạt động cho vay bán lẻ: Ứng dụng công nghệ xử lý dữ liệu giúp rút ngắn thời gian khởi tạo và phê duyệt khoản vay thẻ tín dụng cùng sản phẩm vay tiêu dùng tín chấp từ 24 giờ làm việc thủ công (tương đương 3 ngày) xuống quy trình tự động trong 60 phút. Tỷ lệ phê duyệt tự động tăng từ 30% lên 90%, trong đó các khoản vay tín chấp đạt tỷ lệ duyệt tự động trên 80%. Dư nợ cho vay khách hàng năm 2018 đạt 221.000 tỷ đồng (tăng 21,5%); tín dụng phục vụ tiêu dùng hộ gia đình đạt 93.833 tỷ đồng (chiếm 42,26% tổng dư nợ). Lãi suất cho vay tiêu dùng bình quân bằng VND năm 2018 duy trì ở mức cao là 43,83%/năm (giảm nhẹ từ 43,90%/năm của năm 2017), vượt trội so với mức lãi suất cho vay thương mại bằng VND (3,00% – 13,50%/năm) và ngoại tệ (3,30% – 5,50%/năm). Lợi nhuận trước thuế năm 2018 đạt gần 9.200 tỷ đồng (ngân hàng mẹ đạt 5.078 tỷ đồng, các công ty con đóng góp hơn 4.100 tỷ đồng).
• Hoạt động thẻ và ngân hàng điện tử: Phát hành 28 loại thẻ (3 thẻ nội địa, 25 thẻ quốc tế thương hiệu MasterCard, tiêu biểu là VPBank Priority Platinum MasterCard cho khách hàng ưu tiên) và chuyển đổi sang công nghệ chip EMV bảo mật. Đến tháng 9/2018, lũy kế đạt 3,295 triệu thẻ phát hành (gồm 1,571 triệu thẻ tín dụng và 1,802 triệu thẻ ghi nợ); tỷ lệ kích hoạt thẻ tín dụng đạt 65,9%. Doanh số chi tiêu bình quân trên một thẻ hoạt động mỗi tháng tăng trưởng liên tục: từ 4,5 triệu đồng (2015) lên 5,5 triệu đồng (2016), 6,4 triệu đồng (2017) và đạt 9,9 triệu đồng vào tháng 9/2018. Hệ thống VPBank Online áp dụng chuẩn mã hóa 3DES với 3 lớp bảo mật và xác thực OTP. Năm 2016, dịch vụ E-banking có 300.000 người dùng (tăng 157%), số lượng giao dịch đạt 5,7 triệu lượt (tăng 238%), phục vụ khoảng 15.000 khách hàng doanh nghiệp với giá trị giao dịch đạt gần 40.000 tỷ đồng/năm.
• Chuyển đổi mô hình ngân hàng số: Thành lập Trung tâm Số hóa Ngân hàng (Digital Lab) năm 2017; ra mắt nền tảng VPBank Dream (tháng 3/2018); triển khai số hóa phát hành thẻ tín dụng (Credit Card Digital Journey Project) và giải pháp tích hợp cho vay tín chấp cá nhân (UPL) cho phép tải tài liệu và phê duyệt trong vài phút. Nền tảng số mang lại 600.000 khách hàng mới trong năm 2017 (so với mức 40.000 của giai đoạn 3 năm trước đó). Đến tháng 9/2018, số lượng người dùng ngân hàng số đạt 997.118 người; tỷ trọng giao dịch thực hiện trực tuyến tăng từ 27% (2016) lên 41% (2017) và đạt 49% (tháng 9/2018). VPBank đồng thời là ngân hàng đồng bảo trợ ngân hàng số Timo từ năm 2016 và tiên phong ra mắt ngân hàng số YOLO (ngày 14/09/2018) có hệ thống CoreBanking riêng, tích hợp hệ sinh thái đa dịch vụ và thanh toán QR code chuẩn EMV của MasterCard. Trong giai đoạn thử nghiệm từ 14/09/2018 đến 10/10/2018, YOLO đạt 24.582 lượt đăng ký (bình quân ~903 lượt/ngày), doanh số giao dịch tín dụng đạt 49,290 tỷ đồng, 20.370 giao dịch thanh toán (bình quân ~755 giao dịch/ngày) với tổng giá trị 47,533 tỷ đồng.

Chương 3. Các giải pháp ứng dụng cách mạng công nghiệp 4.0 vào hoạt động bán lẻ của Ngân hàng VPBank

Dựa trên kết cấu văn bản và các mục tiêu đã đề ra, Chương 3 tập trung xây dựng các nhóm giải pháp nhằm phát huy kết quả chuyển đổi số tại VPBank:

• Nâng cao năng lực hoạt động và chất lượng dịch vụ ngân hàng: Tối ưu hóa trải nghiệm khách hàng tại các điểm chạm số; rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính; hoàn thiện quy trình chăm sóc khách hàng đa kênh.
• Định hướng phát triển từng mảng nghiệp vụ: Tiếp tục mở rộng các kênh huy động vốn trực tuyến linh hoạt nhằm gia tăng tỷ trọng tiền gửi không kỳ hạn (TGKKH) để hạ thấp chi phí vốn; đẩy mạnh ứng dụng mô hình chấm điểm tín dụng tự động và thẩm định rủi ro dựa trên dữ liệu lớn cho các khoản vay bán lẻ; đa dạng hóa danh mục sản phẩm dịch vụ tài chính cá nhân và công tác bán chéo sản phẩm; duy trì hoạt động kinh doanh ngoại tệ phù hợp quy định pháp lý.
• Nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin và hạ tầng kỹ thuật: Tiếp tục đầu tư nâng cấp hệ thống phần mềm ngân hàng lõi (CoreBanking); củng cố hạ tầng an ninh, an toàn bảo mật dữ liệu khách hàng theo các tiêu chuẩn quốc tế; tích hợp các công nghệ 4.0 (AI, Cloud, Big Data) nhằm mở rộng hệ sinh thái số liên kết giữa ngân hàng với các đối tác bán lẻ và thương mại điện tử.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và phản ánh rõ nét sự chuyển dịch trong hoạt động bán lẻ của VPBank dưới tác động của công nghệ thông qua hệ thống chỉ tiêu cụ thể:

Chỉ tiêu theo dõi	Năm 2016	Năm 2017	Tháng 9/2018
Vốn điều lệ (tỷ đồng)	-	15.760	25.300
Tỷ trọng giao dịch trực tuyến (%)	27%	41%	49%
Số lượng người dùng ngân hàng số (người)	-	-	997.118
Doanh số chi tiêu bình quân/thẻ/tháng (triệu VNĐ)	5,5	6,4	9,9
Tỷ lệ kích hoạt thẻ tín dụng (%)	64,4%	64,0%	65,9%
Tỷ lệ phê duyệt tự động vay tín chấp (%)	-	30%	> 80%
Thời gian phê duyệt khoản vay qua quy trình tự động	24 giờ làm việc	-	60 phút

Các giải pháp và định hướng do tác giả đề xuất tập trung vào việc chuẩn hóa quy trình thẩm định tự động, mở rộng hệ sinh thái ngân hàng số kết hợp dịch vụ đời sống (như trường hợp YOLO), và đầu tư sâu vào hệ thống hạ tầng an toàn bảo mật thông tin.

Về mặt đóng góp khoa học và thực tiễn, tác giả đã tự xác định:

• Hệ thống hóa một cách có phương pháp các luận điểm lý thuyết về CMCN 4.0 gắn với lĩnh vực bán lẻ của ngân hàng thương mại, chỉ ra các biểu hiện công nghệ và xu thế tất yếu của mô hình ngân hàng không chi nhánh.
• Đúc kết các bài học kinh nghiệm quốc tế có tính ứng dụng thực tiễn cao từ các ngân hàng tiên tiến tại Singapore, Anh và Australia (như triển khai Kiosk Banking bảo mật tĩnh mạch, ứng dụng CRM và tự động hóa quy trình giao dịch).
• Khắc phục khoảng trống nghiên cứu của các đề tài trước đó vốn chỉ tiếp cận dịch vụ bán lẻ một cách chung chung, bằng việc phân tích chuyên sâu, có hệ thống các số liệu thực tế về tác động của CMCN 4.0 tới từng phân khúc nghiệp vụ (huy động, tín dụng tiêu dùng, thẻ, e-banking, digital banking) tại một ngân hàng thương mại cổ phần cụ thể là VPBank giai đoạn 2015–2018.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn xuất phát từ phạm vi và nguồn lực nghiên cứu được thể hiện trong văn bản:

• Phạm vi nghiên cứu bị giới hạn trong khuôn khổ hoạt động của một ngân hàng thương mại cổ phần duy nhất (VPBank) trong giai đoạn thời gian 2015–2018. Các số liệu phân tích chủ yếu phản ánh giai đoạn đầu của công cuộc chuyển đổi số tại ngân hàng.
• Nguồn số liệu nghiên cứu hoàn toàn là dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo thường niên, báo cáo tài chính và số liệu nội bộ ngân hàng cung cấp, chưa có điều kiện triển khai khảo sát thực nghiệm sơ cấp diện rộng trên tập khách hàng cá nhân sử dụng dịch vụ.
• Đối với các mô hình ngân hàng số độc lập mới ra mắt như YOLO, dữ liệu thực nghiệm trong văn bản mới chỉ dừng lại ở khoảng thời gian thử nghiệm ban đầu (từ 14/09/2018 đến 10/10/2018), do đó chưa đủ chuỗi thời gian để đo lường độ bền vững về tài chính và khả năng kiểm soát rủi ro vận hành lâu dài.

Hướng mở rộng cho các nghiên cứu tiếp theo bao gồm việc kéo dài chuỗi thời gian nghiên cứu để đánh giá hiệu quả sau giai đoạn 2018; thực hiện khảo sát định lượng sơ cấp về mức độ chấp nhận công nghệ của khách hàng đối với các dịch vụ ngân hàng số; và mở rộng phạm vi so sánh đối chuẩn giữa VPBank với các ngân hàng thương mại khác trong hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo học thuật và ứng dụng thực tiễn cho nhiều nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên cao học thuộc các chuyên ngành Ngân hàng thương mại, Tài chính - Ngân hàng, Hệ thống thông tin quản lý và Kinh tế số có thể sử dụng đề tài làm tài liệu tham khảo về phương pháp luận đánh giá tác động công nghệ đến nghiệp vụ ngân hàng.
• Những người thực hiện nghiên cứu về đề tài ngân hàng số, chuyển đổi số dịch vụ tài chính có thể tham khảo phần tổng kết kinh nghiệm quốc tế (Singapore, Anh, Úc), cách thức phân loại các kênh phân phối hiện đại (Kiosk Banking, Internet/Mobile Banking, POS) và cách vận dụng mô hình 5 lực lượng cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng.
• Phần có giá trị tham khảo cao nhất trong văn bản là các số liệu thực chứng tại Chương 2 mô tả chi tiết quy trình rút ngắn thời gian phê duyệt tín dụng tự động, cơ chế vận hành của Trung tâm Số hóa Ngân hàng (Digital Lab), các dự án số hóa phát hành thẻ và phương thức triển khai mô hình ngân hàng số có core banking riêng tích hợp hệ sinh thái (YOLO) tại thị trường Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Ứng dụng công nghệ 4.0 đã làm thay đổi quy trình khởi tạo và phê duyệt khoản vay tín chấp tại VPBank như thế nào?
Thời gian quay vòng khởi tạo khoản vay cho thẻ tín dụng và sản phẩm vay tiêu dùng tín chấp đã được rút ngắn từ quy trình thủ công kéo dài 24 giờ làm việc (tương đương 3 ngày) xuống còn quy trình phê duyệt tự động trong 60 phút. Tỷ lệ phê duyệt tự động tăng từ mức 30% lên 90%, trong đó các sản phẩm cho vay tín chấp đạt tỷ lệ duyệt tự động trên 80%.

2. Ngân hàng số YOLO của VPBank có điểm gì khác biệt về mặt kỹ thuật và mô hình vận hành so với các ứng dụng ngân hàng số khác tại thời điểm ra mắt?
VPBank là ngân hàng tiên phong trang bị hệ thống ngân hàng lõi (CoreBanking) riêng biệt cho ngân hàng số YOLO. Về mặt vận hành, YOLO không chỉ cung ứng các dịch vụ ngân hàng thuần túy mà còn tích hợp với toàn bộ hệ sinh thái dịch vụ thiết yếu bên ngoài (tiêu dùng, bán lẻ, taxi...) và ứng dụng phương thức thanh toán mã QR theo chuẩn EMV của MasterCard.

3. Cơ cấu dư nợ và lãi suất cho vay tiêu dùng của VPBank trong giai đoạn nghiên cứu có đặc điểm gì nổi bật?
Dư nợ tín dụng liên quan đến hoạt động tiêu dùng hộ gia đình chiếm tỷ trọng chi phối trong cơ cấu tín dụng của VPBank, đạt 42,26% tổng dư nợ (tương đương 93.833 tỷ đồng). Tính đến cuối năm 2018, mức lãi suất cho vay tiêu dùng bình quân bằng VND là 43,83%/năm (năm 2017 là 43,90%/năm), cao hơn nhiều so với lãi suất cho vay thương mại bằng VND thông thường (từ 3,00% đến 13,50%/năm).

4. Kênh ngân hàng điện tử VPBank Online áp dụng các tiêu chuẩn an ninh và phương thức bảo mật nào?
VPBank áp dụng công nghệ mã hóa thông tin 3DES theo chuẩn quốc tế với 3 lớp mã khóa bảo vệ. Các giao dịch trên hệ thống yêu cầu xác thực 3 yếu tố kết hợp, bao gồm: Tên tài khoản, Mật khẩu cá nhân và mã mật khẩu một lần (OTP) gửi qua tin nhắn SMS.

5. Kinh nghiệm triển khai Kiosk Banking tại các ngân hàng quốc tế được khóa luận tổng kết gồm những trường hợp nào?
Văn bản trình bày kinh nghiệm triển khai Kiosk Banking sử dụng màn hình cảm ứng kết hợp công nghệ nhận diện bảo mật bằng tĩnh mạch tại Ngân hàng UOB (Singapore) và Ngân hàng ANZ (Australia) nhằm cung cấp các giao dịch phi tiền mặt an toàn, in sao kê và tra cứu thông tin tự động mà không cần nhân viên quầy.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Mỹ Linh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về tác động của CMCN 4.0 tới lĩnh vực ngân hàng bán lẻ, đồng thời phân tích sâu sắc bức tranh thực tiễn tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) giai đoạn 2015–2018. Kết quả nghiên cứu làm nổi bật sự chuyển dịch rõ nét của ngân hàng qua các chỉ số tự động hóa phê duyệt tín dụng, sự bứt phá của quy mô phát hành thẻ chip EMV và việc triển khai các mô hình ngân hàng số chuyên sâu như Digital Lab, Timo và YOLO. Đề tài cung cấp nguồn dữ liệu thực chứng hữu ích và hệ thống giải pháp có giá trị thực tiễn cho hoạt động phát triển dịch vụ bán lẻ hiện đại của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 VÀ NGÂN HÀNG BÁN LẺ 1. Khái quát cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và tác động của cuộc CMCN 4.0 tới lĩnh vực ngân hàng 1. Khái niệm về CMCN 4.0 Theo Gartner: “Cách mạng Công nghiệp 4.0 (hay Cách mạng Công nghiệp lần thứ Tư) xuất phát từ khái niệm "Industrie 4.0" trong một báo cáo của chính phủ Đức năm 2013.0" kết nối các hệ thống nhúng và cơ sở sản xuất thông minh để tạo ra sự hội tụ kỹ thuật số giữa Công nghiệp, Kinh doanh, chức năng và quy trình bên trong”.

Theo Klaus Schwab, mang đến cái nhìn đơn giản hơn về Cách mạng Công nghiệp 4.0 như sau: "Cách mạng công nghiệp đầu tiên sử dụng năng lượng nước và hơi nước để cơ giới hóa sản xuất. Cuộc cách mạng lần 2 diễn ra nhờ ứng dụng điện năng để sản xuất hàng loạt. Cuộc cách mạng lần 3 sử dụng điện tử và công nghệ thông tin để tự động hóa sản xuất. Bây giờ, cuộc Cách mạng Công nghiệp Thứ tư đang nảy nở từ cuộc cách mạng lần ba, nó kết hợp các công nghệ lại với nhau, làm mờ ranh giới giữa vật lý, kỹ thuật số và sinh học".

Theo ông Klaus Schwab, tốc độ đột phá của Cách mạng Công nghiệp 4.0 hiện "không có tiền lệ lịch sử". Khi so sánh với các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây, 4.0 đang tiến triển theo một hàm số mũ chứ không phải là tốc độ tuyến tính. Hơn nữa, nó đang phá vỡ hầu hết ngành công nghiệp ở mọi quốc gia. Và chiều rộng và chiều sâu của những thay đổi này báo trước sự chuyển đổi của toàn bộ hệ thống sản xuất, quản lý và quản trị.

Tóm lại, bản chất của cuộc cách mạng lần thứ tư là dựa trên nền tảng công nghệ số và tích hợp tất cả các công nghệ thông minh để tối ưu hóa quy trình, phương thức sản xuất; nhấn mạng những công nghệ đang và sẽ có tác động lớn nhất là công nghệ in 3D, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ tự động hóa, công nghệ người máy…Cuộc CMCN thứ 4 là xu hướng hiện tại của tự động hóa và trao đổi dữ liệu trong công nghệ sản xuất. Nó bao gồm các hệ thống mạng vật lý, mạng Internet kết nối vạn vật (IoT) và điện toán đám mây. Những biểu hiện của cuộc cách mạng 4.0 Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) được tạo nên bởi sự hội tụ của các công nghệ mới, chủ yếu như: (1) Mạng lưới kết nối vạn vật (Internet of Things, IoT), (2) Robot cao cấp, (3) Công nghệ in 3D, (4) Điện toán đám mây (Cloud), (5) Trí tuệ nhân tạo (AI), (6) Dữ liệu lớn (BigData),.Các công nghệ sẽ mang tính liên ngành sâu rộng, có sức mạnh tiếp cận và xử lý số lượng lớn các yêu cầu từ khách hàng tại cùng một thời điểm, dung lượng lưu trữ dữ liệu không giới hạn. Những bước tiến ấn tượng trong lĩnh vực tương tác giữa máy móc và thế giới sinh học, trí thông minh nhân tạo là nền tảng xuất hiện các mô hình kinh doanh mới.

Thứ nhất, Mạng lưới vạn vật kết nối (IoT): mô tả đơn giản nhất, có thể coi IoT là mối quan hệ giữa vạn vật (các sản phẩm, dịch vụ, địa điểm) và con người thông qua các công nghệ kết nối và các nền tảng khác nhau. Ngày nay, có hàng tỷ thiết bị trên toàn thế giới như điện thoại thông minh, máy tính bảng và máy tính được kết nối internet. Số lượng thiết bị được dự kiến sẽ tăng đáng kể trong vài năm tới, ước tính vài tỷ đến hơn một nghìn tỷ thiết bị.