Chương 1: Mấy vấn đề lý luận về văn hóa, giá trị văn hóa, biến đổi giá trị văn hóa 1. Về bản chất của văn hóa 1. Về giá trị và giá trị văn hoá 1. Biến đối văn hoá, biến đổi giá trị văn hoá Chương 2: Sự vận động của các giá trị văn hóa ở nước ta thời kỳ trước đổi mới 2.
Truyền thống văn hoá và các giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc Việt Nam 2. Sự vận động của văn hoá truyền thống ở nước ta và các cơ cấu giá trị của nó trước thời kỳ đổi mới 2. Các vấn đề thay đổi giá trị trong văn hoá Việt Nam trước bước ngoặt đổi mới Chương 3: Phát triển nên kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta và sự biến đối giá trị nhân cách văn hóa 3. Khái lược về nên kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 3.
Tác động hai mặt của nên kinh tế thị trường đến đời sống văn hoá xã hội 3. Sự biến đổi giá trị nhân cách (văn hoá) trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta Chương 4: Sự biến đổi các giá trị văn hóa trong điều kiện xây dựng và phát triển nên kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta 4. Sự biến đổi giá trị văn hoá chính trị 4. Sự biến đổi giá trị văn hoá kinh tế 4.
Sự biến đối giá trị đạo đức 4. Sự biến đổi giá trị văn hoá pháp luật 4. Sự biến đổi giá trị thẩm mỹ 4. Sự biến đổi giá trị về tín ngưỡng, tôn giáo Chương 5: Các giải pháp xây dựng những giá trị văn hóa trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay 5.
Những giá trị văn hóa Việt Nam trước thách thức của toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay 5. Các giải pháp chủ yếu nhằm xây dựng các giá trị văn hóa ở nước ta trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 5. Một số kiến nghị 5. Phương pháp nghiên cứu Dé tai đựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quán triệt quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước, đồng thời vận dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau đây: - Nghiên cứu định tính (nghiên cứu lý thuyết): Dé tài nghiên cứu cơ sở lý luận về văn hóa, giá trị văn hóa, phân tích thực trạng biến đổi giá trị văn hóa trong điều kiện phát triển nên kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; xác định phương hướng và các giải pháp nhằm phát triển văn hóa, hình thành các giá trị văn hóa trong thời kỳ phát triển mới của đất nước.
- Phương pháp phân tích được sử dụng để làm rõ những điểm tích cực, điểm hạn chế trong sự biến đổi các giá trị văn hóa trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. - Phương pháp điều tra xã hội học. Nội dung diéu tra tap trung vào nhận thức của các cơ quan lãnh đạo và quản lý của Đảng và Nhà nước, các cán bộ lãnh đạo, quản lý và các tầng lớp nhân dân về các giá trị văn hóa truyền thống và cách mạng, về sự biến đổi giá trị văn hóa trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và yêu cầu xây dựng và phát triển văn hóa, hình thành các giá trị văn hóa Việt Nam trong điều kiện phát triển nên kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Địa bàn điều tra: Đề tài đã tiến hành điều tra ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Hưng Yên và tỉnh Đồng Tháp vẻ sự phát triển văn hóa, biến đổi giá trị văn hóa trong điều kiện phát triển nên kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Đối tượng điêu tra: Tập trung vào 3 nhóm đối tượng chính: (1) Cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp. (2) Đội ngũ trí thức. (3) Một số tầng lớp dân cư. - Số lượng phiếu điều tra: 1500 phiếu.
- Phương pháp thống kê - so sánh: Sử dụng các số liệu thống kê để phân tích và so sánh nhằm đưa ra kết luận vẻ thực trạng và giải pháp phát triển văn hóa, biến đổi giá trị văn hóa trong thời kỳ phát triển nên kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. - Phương pháp chuyên gia: Đề tài tìm kiếm các ý kiến phân tích, đánh giá của các chuyên gia về nội dung nghiên cứu của đề tài qua các chuyên để nghiên cứu chuyên sâu, các hội thảo và tọa đàm khoa học được tổ chức trong quá trình thực hiện đề tài. - Phương pháp dự báo: Kết hợp cả phương pháp dự báo định tính và dự báo định lượng nhằm dự báo xu hướng biến đổi giá trị văn hóa, phát triển văn hóa ở nước ta trong thời gian tới. Lực lượng nghiên cứu Việc thực hiện nghiên cứu đề tài được tiến hành bởi đội ngũ các cộng tác viên là các nhà khoa học thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Trường Đại học Sư phạm Đồng Tháp và một số đơn vị khác.
Ý nghĩa và đóng góp của đề tài Việc thực hiện đề tài đã xây dựng được hệ thống lý luận cơ bản về văn hóa, giá trị văn hóa, biến đổi giá trị văn hóa. Đồng thời, đề tài đã chỉ ra được thực trạng biến đổi giá trị văn hóa, phát triển văn hóa trong điều kiện phát triển nên kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay; góp phần bổ sung và hoàn thiện hệ thống chính sách về phát triển văn hóa và con người, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc hình thành các giá trị văn hóa mới trong điều kiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển nên kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế. Kết quả của để tài là tài Hiệu tham khảo cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà quản lý văn hóa xã hội, các học viên hệ lý luận chính trị cao cấp, cử nhân chính trị, cao học và nghiên cứu sinh các chuyên ngành văn hóa học, mỹ học, xã hội học, giáo dục học, chính trị học. Trong quá trình thực hiện đề tài, các cộng tác viên của đề tài đã công bố một số công trình nghiên cứu có liên quan là: - GS.
TS Đỗ Huy, Xây dựng đạo đức sinh thái và xây dựng môi trường văn hóa trong lịch trình thế kỷ XI, Tạp chí Lý luận chính trị, số 2-2001. TS Nguyễn Duy Bác, Về thể chế văn hóa ở Việt Nam hiện nay. Mấy suy nghĩ bước đầu. Sách Cảm nhận về văn hóa và văn học trong hành trình đổi mới, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội, 2006.
TS Nguyễn Duy Bắc, Về xây dựng đời sống văn hóa đại chúng ở nước ta hiện nay, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, số 1- 2007. TS Nguyễn Duy Bắc, Giá trị văn hóa truyền thống và việc giáo dục văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ, Tạp chí Giáo dục, số 168, kỳ 2 - 7/2007. Nguyễn Thị Hương, Sự biến đổi của những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc hiện nay, Tạp chí Báo chí và tuyên truyền số 8-2006. Nguyễn Văn Thắng, Sự biến đổi giá trị về giáo dục trong nên kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, Tạp chí Khoa giáo số 9-2006.
Chương một MẤY VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA, GIÁ TRỊ VĂN HÓA, BIẾN ĐỔI GIÁ TRỊ VĂN HÓA 1. VỀ BẢN CHẤT CỦA VĂN HÓA Theo các nhà nghiên cứu văn hóa ở phương Tây thì khái niệm văn hóa có nguồn gốc từ tiếng Latinh Colère - Cultura nghĩa là trồng trọt dùng để chỉ sự chăm sóc đất đai canh tác. Ở phương Đông trong Chư Dịch có nói đến: "Quan hồ nhân văn dĩ hóa thành thiên hạ" (Quan sát đáng vẻ con người để giáo hóa thiên hạ). Ở đây văn hóa được giải thích như một phương thức dùng văn để cải hóa con người.
Ở phương Tây trong thời cận hiện đại khái niệm văn hóa được sử dụng phổ biến để chỉ trình độ học vấn, học thức, tri thức, phép lịch sự. Do nhu cầu phản ánh các hoạt động xã hội, khái niệm văn hóa đã được mở rộng trên nhiều lĩnh vực của đời sống. Ở phương Đông, khái niệm văn hóa được mở rộng vào đời sống tính thần chỉ các phong tục, tập quán, lễ hội, sinh hoạt cộng đồng, nhân cách, sáng tác nghệ thuật, Cho đến nay có rất nhiều cách tiếp cận văn hóa theo những quan điểm khác nhau như cách tiếp cận sinh thái học, chức năng luận với các lý thuyết vị chủng, tương đối. Trên hết là các tiếp cận theo quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.
Đó là cách tiếp cận theo quan điểm triết học mácxít. Văn hóa trong quan niệm triết học mácxít đó là những vấn đề biến đổi của bản thân con người với tư cách là sự hình thành lịch sử hiện thực của con người. Văn hóa theo đó xuất hiện từ lao động, hiện ra như một nhiệm vụ thực tiễn biến đổi các quan hệ qua lại giữa con người với thế giới và với nhau. Văn hóa, theo quan điểm triết học mácxít được biểu hiện như một quá trình biến con người thành chủ thể của sự vận động lịch sử và trở thành một cá nhân toàn vẹn.
Cách tiếp cận triết học mácxít về văn hóa gắn văn hóa với phương thức sản xuất xã hội, cá nhân với cộng đồng, truyền thống với hiện đại, dân tộc với quốc tế, đặc biệt là coi trọng vai trò của lao động nhất là lao động của lực lượng đông đảo nhất trong xã hội là nhân đân lao động. Trên ý tưởng ấy văn hóa là một hiện tượng xã hội gắn liền với các hoạt động nhiều mặt của con người. Nguồn gốc của mọi hiện tượng, mọi quan hệ văn hóa đều gắn với các hoạt động sống của con người. Văn hóa được biểu thị như phương thức hoạt động người bao chứa toàn bộ các sản phẩm vật chất và tỉnh thần của con người cũng như năng lực phát triển của chính bản thân con người.
Người ta thường gọi đó là thế giới của con người, do con người và vì con người. Trong tất cả các xã hội, văn hóa có những đặc trưng phổ biến là cách sử dụng ngôn ngữ, những biểu tượng, các giá trị chuẩn mực, các quan hệ sinh sống, giao tiếp, cách đánh giá.
