Sự Biến Đổi Chính Trị Ở Việt Nam Từ 1858 Đến 1945

Sự biến đổi chính trị ở Việt Nam từ năm 1858 đến 1945 là một giai đoạn quan trọng trong lịch sử dân tộc. 107 trang.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Lịch Sử
• Đề tài: Sự Biến Đổi Chính Trị Ở Việt Nam Từ 1858 Đến 1945 Phần 2
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 1945
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 3. CHƯƠNG 3: SỰ BIẾN ĐỔI CHÍNH TRỊ THỰC DÂN PHONG KIẾN SANG CHÍNH TRỊ DÂN CHỦ NHÂN DÂN
• 3.1. Quá trình lựa chọn kiểu nhà nước cho bài toán độc lập ở Việt Nam từ nửa sau thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX
• 3.1.1. Khuynh hướng tái lập kiểu nhà nước phong kiến cuối thế kỷ XIX
• 3.2. Khuynh hướng xác lập kiểu nhà nước tư sản đầu thế kỷ XX
• 3.2.1. Dưới hình thức quân chủ lập hiến
• 3.2.2. Dưới hình thức dân chủ cộng hoà tư sản

Tóm tắt

I. Tổng quan về sự biến đổi chính trị ở Việt Nam từ 1858 đến 1945

Sự biến đổi chính trị ở Việt Nam từ năm 1858 đến 1945 là một giai đoạn quan trọng trong lịch sử dân tộc. Thời kỳ này chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ từ chế độ phong kiến sang các hình thức chính trị mới, đặc biệt là dưới ảnh hưởng của thực dân Pháp. Những biến động này không chỉ ảnh hưởng đến cấu trúc chính trị mà còn tác động sâu sắc đến đời sống xã hội và tư tưởng của người dân.

1.1. Lịch sử chính trị Việt Nam giai đoạn 1858 1945

Giai đoạn này bắt đầu với sự xâm lược của thực dân Pháp, dẫn đến sự thay đổi lớn trong cấu trúc chính trị. Các phong trào yêu nước và kháng chiến đã hình thành nhằm chống lại sự đô hộ của thực dân.

1.2. Tác động của thực dân Pháp đến chính trị Việt Nam

Thực dân Pháp đã áp đặt nhiều chính sách nhằm kiểm soát và khai thác tài nguyên, dẫn đến sự phản kháng mạnh mẽ từ người dân. Những chính sách này đã làm thay đổi căn bản tình hình chính trị và xã hội Việt Nam.

II. Những thách thức trong sự biến đổi chính trị ở Việt Nam

Trong quá trình biến đổi chính trị, Việt Nam đã phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Sự xung đột giữa các lực lượng yêu nước và thực dân Pháp đã tạo ra một bối cảnh phức tạp, đòi hỏi các nhà lãnh đạo phải tìm ra những giải pháp hiệu quả.

2.1. Sự phân hóa trong phong trào yêu nước

Phong trào yêu nước ở Việt Nam không đồng nhất, với nhiều khuynh hướng khác nhau từ phong kiến đến dân chủ. Sự phân hóa này đã làm giảm sức mạnh tổng hợp của các lực lượng chống Pháp.

2.2. Khó khăn trong việc xây dựng một chính quyền mới

Việc xây dựng một chính quyền mới sau khi giành độc lập gặp nhiều khó khăn do thiếu sự đồng thuận và sự hỗ trợ từ quần chúng. Các lãnh đạo yêu nước phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thiết lập một hệ thống chính trị ổn định.

III. Phương pháp và giải pháp trong cuộc đấu tranh giành độc lập

Để đối phó với sự đô hộ của thực dân Pháp, các nhà lãnh đạo yêu nước đã áp dụng nhiều phương pháp và giải pháp khác nhau. Những phương pháp này không chỉ bao gồm khởi nghĩa vũ trang mà còn cả các hoạt động chính trị và văn hóa.

3.1. Khởi nghĩa vũ trang và các phong trào cách mạng

Nhiều phong trào khởi nghĩa vũ trang đã diễn ra trong giai đoạn này, như phong trào Cần Vương. Những cuộc khởi nghĩa này thể hiện tinh thần yêu nước mãnh liệt của nhân dân Việt Nam.

3.2. Tìm kiếm sự hỗ trợ từ quốc tế

Các nhà lãnh đạo yêu nước đã tìm kiếm sự hỗ trợ từ các nước khác, đặc biệt là từ Nhật Bản và Trung Quốc, nhằm tạo ra một liên minh chống lại thực dân Pháp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính trị Việt Nam

Kết quả của những nỗ lực trong cuộc đấu tranh giành độc lập đã dẫn đến những thay đổi quan trọng trong chính trị Việt Nam. Những nghiên cứu về giai đoạn này giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của đất nước.

4.1. Những bài học từ phong trào yêu nước

Phong trào yêu nước đã để lại nhiều bài học quý giá về sự đoàn kết và tinh thần yêu nước. Những bài học này vẫn còn nguyên giá trị cho các thế hệ sau.

4.2. Tác động của các phong trào đến chính trị hiện đại

Các phong trào yêu nước trong giai đoạn này đã tạo nền tảng cho sự hình thành các chính sách và tư tưởng chính trị hiện đại ở Việt Nam.

V. Kết luận về sự biến đổi chính trị ở Việt Nam từ 1858 đến 1945

Sự biến đổi chính trị ở Việt Nam từ 1858 đến 1945 là một quá trình phức tạp và đầy thách thức. Những biến động này không chỉ ảnh hưởng đến chính trị mà còn tác động sâu sắc đến văn hóa và xã hội Việt Nam.

5.1. Tương lai của chính trị Việt Nam sau 1945

Sau năm 1945, Việt Nam đã bước vào một giai đoạn mới với nhiều thách thức và cơ hội. Những bài học từ quá khứ sẽ là nền tảng cho sự phát triển trong tương lai.

5.2. Di sản của sự biến đổi chính trị

Di sản của sự biến đổi chính trị trong giai đoạn này vẫn còn ảnh hưởng đến chính trị và xã hội Việt Nam hiện nay. Những tư tưởng và phong trào yêu nước đã góp phần định hình bản sắc dân tộc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lịch sử Việt Nam trong suốt 87 năm từ năm 1858 đến năm 1945 là một giai đoạn đầy biến động với những cuộc thử nghiệm thể chế chính trị sâu sắc nhằm tìm lời giải cho bài toán giải phóng dân tộc. Dưới ách cai trị của thực dân Pháp, hơn 90% dân số là nông dân bị đẩy vào cảnh bần cùng hóa, tước đoạt toàn bộ quyền tự do dân chủ cơ bản. Vấn đề nghiên cứu cốt lõi của đề tài tập trung làm sáng tỏ quá trình vận động, chuyển biến mang tính quy luật từ chính trị thực dân phong kiến sang nền chính trị dân chủ nhân dân ở Việt Nam nửa sau thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là phân tích bản chất, nguyên nhân thất bại của 3 khuynh hướng chính trị lớn: tái lập nhà nước quân chủ phong kiến, xác lập kiểu nhà nước tư sản dưới hai hình thức quân chủ lập hiến và dân chủ cộng hòa, cùng với sự lựa chọn tất yếu mô hình nhà nước xã hội chủ nghĩa gắn liền với con đường cách mạng vô sản do Nguyễn Ái Quốc khởi xướng. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ tiến trình lịch sử chính trị Việt Nam từ khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược năm 1858 cho đến thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đặt trong bối cảnh tác động quốc tế từ Pháp, Nhật Bản, Trung Quốc và Nga Xô viết.

Ý nghĩa khoa học của nghiên cứu thể hiện ở việc hệ thống hóa 4 mô hình thể chế thử nghiệm trong lịch sử cận hiện đại, chứng minh luận điểm độc lập dân tộc phải gắn liền với quyền làm chủ thực chất của nhân dân lao động. Kết quả nghiên cứu góp phần giải mã thành công 100% mục tiêu giành độc lập năm 1945, đặt nền móng lý luận cho công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa Mác - Lênin làm nền tảng thế giới quan và phương pháp luận cốt lõi, đặc biệt là quy luật về sự phù hợp giữa kiến trúc thượng tầng chính trị với cơ sở hạ tầng kinh tế. Bên cạnh đó, đề tài kết hợp học thuyết Mác - Lênin về nhà nước và cách mạng với học thuyết về cách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa của Lênin cùng hệ thống quan điểm chính trị Hồ Chí Minh.

Khung phân tích lý thuyết tập trung vào 5 khái niệm khoa học trọng tâm: kiểu nhà nước, hình thức chính thể, thể chế thực dân phong kiến, khối đại đoàn kết toàn dân và nền dân chủ nhân dân. Nghiên cứu đối chiếu 3 kiểu nhà nước cơ bản trong lịch sử tư tưởng nhân loại gồm nhà nước phong kiến quân chủ chuyên chế, nhà nước tư sản đại nghị và nhà nước chuyên chính vô sản kiểu Xô viết. Luận văn chỉ ra rằng một thể chế chính trị chỉ có thể tồn tại bền vững khi giải quyết triệt để mâu thuẫn giai cấp và mâu thuẫn dân tộc trong lòng xã hội đương thời.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ cỡ mẫu gồm 187 tài liệu lưu trữ, văn kiện lịch sử, tác phẩm chính trị học tiêu biểu và các bài báo khoa học chuyên ngành xuất bản trong giai đoạn từ năm 1888 đến năm 1945 cùng các công trình tổng kết lịch sử hiện đại. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu mục đích phi xác suất, tập trung vào các văn bản có giá trị pháp lý và tư tưởng mang tính bước ngoặt như Dụ Cần Vương ngày 06-6-1888 của vua Hàm Nghi, tác phẩm Hải ngoại huyết thư của Phan Bội Châu, Thư thất điều của Phan Chu Trinh, tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp và Cương lĩnh chính trị đầu tiên năm 1930 của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Đề tài sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp chặt chẽ với phương pháp logic, phân tích nội dung văn bản chuyên sâu và phương pháp so sánh thể chế chính trị. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là vì sự biến đổi thể chế là một tiến trình lịch sử cụ thể, đòi hỏi sự tái hiện chân thực các sự kiện theo dòng thời gian đồng thời phải khái quát hóa bản chất lý luận, chỉ ra tính tất yếu khách quan của việc chuyển hóa mô hình nhà nước ở Việt Nam. Toàn bộ quá trình nghiên cứu và xử lý dữ liệu được tiến hành liên tục trong khung thời gian 24 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu khẳng định sự phá sản hoàn toàn của khuynh hướng tái lập kiểu nhà nước phong kiến cuối thế kỷ XIX. Phong trào Cần Vương khởi xướng từ năm 1885 dù khơi dậy tinh thần yêu nước nhưng nhanh chóng thất bại do ngọn cờ trung quân không còn sức hút khi triều đình nhà Nguyễn cam tâm đầu hàng. Sự thoái trào này khép lại với việc vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị vào mùa thu năm 1945, chấm dứt hoàn toàn sự tồn tại của chế độ quân chủ nghìn năm.

Thứ hai, khuynh hướng dân chủ tư sản đầu thế kỷ XX dưới cả hai hình thức quân chủ lập hiến của phong trào Duy Tân và cộng hòa dân chủ tư sản của Việt Nam Quang Phục hội cùng Việt Nam Quốc dân đảng đều rơi vào bế tắc. Nguyên nhân cốt tử là do cơ sở kinh tế - xã hội Việt Nam thời kỳ này không có một giai cấp tư sản dân tộc đủ mạnh về tiềm lực kinh tế và uy thế chính trị để làm bệ đỡ thể chế.

Thứ ba, luận văn bóc trần bản chất phản động và cồng kềnh của bộ máy thực dân Pháp. Số liệu so sánh cho thấy tại thuộc địa của Anh, trung bình cứ 66.150 người dân mới có 1 viên chức người Âu, trong khi tại thuộc địa Pháp, tỷ lệ này là 1 viên chức người Âu trên 3.490 người dân, tức mật độ cai trị dày đặc gấp gần 19 lần. Tệ nạn tham nhũng làm thất thoát ngân sách nghiêm trọng, điển hình trong 12 triệu đồng ngân sách Nam Kỳ thì có tới 10 triệu đồng, tương đương hơn 83,3%, rơi vào túi các quan chức cai trị thực dân.

Thứ tư, con đường độc lập dân tộc gắn liền với kiểu nhà nước dân chủ nhân dân do Nguyễn Ái Quốc lựa chọn là bước phát triển nhảy vọt. Thông qua việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào tháng 2 năm 1930 và Mặt trận Việt Minh năm 1941, cách mạng đã quy tụ hơn 90% lực lượng nông dân cùng khối liên minh công nông, kết hợp sức mạnh dân tộc với thời đại để lật đổ chính quyền thực dân phong kiến.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện của luận văn giải thích rõ mối quan hệ biện chứng giữa giải phóng dân tộc và giải phóng giai cấp. Khác với các nhà nho tiền bối đặt mục tiêu dân chủ hoặc độc lập một cách tách rời, Nguyễn Ái Quốc đã giải quyết hài hòa bài toán này khi khẳng định quyền lợi bộ phận phải phục tùng quyền lợi sống còn của quốc gia dân tộc tại Hội nghị Trung ương 8 tháng 5 năm 1941. Kết quả này tương đồng với nhận định của nhiều học giả uy tín khi đánh giá sự thành công của chủ nghĩa Mác - Lênin tại Việt Nam là sự kế thừa và nâng tầm truyền thống yêu nước của dân tộc.

Để tối ưu hóa việc truyền tải các phát hiện, dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng so sánh 4 tiêu chí cốt lõi giữa các mô hình thể chế gồm: cơ sở kinh tế, giai cấp lãnh đạo, hình thức nhà nước và kết quả thực tiễn. Đồng thời, một biểu đồ ma trận thể hiện tương quan quyền lực chính trị và mật độ quản trị bộ máy thực dân qua các giai đoạn 1858-1945 sẽ làm nổi bật tính chất áp bức của chính quyền thuộc địa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên những bài học lịch sử về quá trình chuyển đổi thể chế chính trị, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Một là, tiếp tục hoàn thiện thể chế Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Quốc hội và Chính phủ cần cụ thể hóa các quy định pháp luật nhằm bảo đảm quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, nâng cao chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh đạt mức trên 80% tỷ lệ hài lòng vào năm 2030.

Hai là, củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc trên nền tảng liên minh công nhân, nông dân và đội ngũ trí thức. Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cần đổi mới phương thức tập hợp lực lượng, đặt mục tiêu vận động 100% các tổ chức thành viên tham gia giám sát và phản biện xã hội giai đoạn 2026-2030, giải quyết hài hòa lợi ích giữa các tầng lớp nhân dân.

Ba là, triệt để tinh gọn tổ chức bộ máy nhà nước và đẩy mạnh phòng chống tham nhũng, lãng phí. Thanh tra Chính phủ cùng Bộ Nội vụ cần rà soát, cắt giảm tối thiểu 15% đến 20% các thủ tục hành chính chồng chéo, xây dựng đội ngũ công chức liêm chính, chấm dứt tình trạng quan liêu theo lộ trình từ nay đến năm 2028.

Bốn là, đổi mới chương trình giáo dục lý luận chính trị và lịch sử tư tưởng thể chế cho thế hệ trẻ. Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh triển khai số hóa 100% tài liệu nghiên cứu về lịch sử thể chế chính trị Việt Nam, tích hợp vào hệ thống học liệu điện tử phục vụ giảng dạy đại học trước năm 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Chính trị học và Triết học. Luận văn cung cấp nguồn ngữ liệu đối sánh chuẩn xác cùng khung phương pháp luận lịch sử - logic sắc bén để ứng dụng trực tiếp vào việc thực hiện các công trình nghiên cứu sau đại học.

Nhóm thứ hai là đội ngũ giảng viên, nhà nghiên cứu lý luận chính trị tại các học viện, trường đại học trên toàn quốc. Tài liệu này đóng vai trò như tài liệu tham khảo chuyên khảo giá trị để biên soạn bài giảng các học phần Lịch sử tư tưởng chính trị Việt Nam và Chủ nghĩa xã hội khoa học.

Nhóm thứ ba là cán bộ tham mưu, chuyên viên hoạch định chính sách tại các cơ quan Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc. Công trình giúp củng cố nhận thức về bài học dựa vào dân, phát huy dân chủ thực chất trong quản trị công và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Nhóm thứ tư là sinh viên các ngành Luật học, Khoa học Quản lý và Quản trị Nhân lực công. Nghiên cứu hỗ trợ sinh viên mở rộng kiến thức nền tảng về lịch sử nhà nước và pháp luật, phục vụ quá trình viết khóa luận tốt nghiệp và tham gia các cuộc thi học thuật.

Câu hỏi thường gặp

Phong trào Cần Vương vì sao không thể đưa dân tộc đến thắng lợi hoàn toàn? Phong trào Cần Vương thất bại do chế độ quân chủ chuyên chế đã suy tàn và không còn đại diện cho phương thức sản xuất tiến bộ. Ngọn cờ trung quân bị suy yếu nghiêm trọng khi triều đình nhà Nguyễn ký hiệp ước đầu hàng, khiến phong trào thiếu một cơ sở kinh tế vững chắc và không thu hút được toàn thể nhân dân tham gia.

Hạn chế lớn nhất trong tư tưởng cứu nước của Phan Bội Châu giai đoạn đầu là gì? Hạn chế lớn nhất của Phan Bội Châu giai đoạn đầu là chủ trương dựa vào sự giúp đỡ của đế quốc Nhật Bản theo thuyết đồng văn, đồng chủng mà chưa thấy rõ bản chất xâm lược của chủ nghĩa đế quốc. Ngoài ra, việc ông sử dụng mô hình quân chủ lập hiến làm thủ đoạn tập hợp lực lượng đã bộc lộ sự ảo tưởng về chính trị.

Tại sao khuynh hướng dân chủ tư sản không thành công tại Việt Nam đầu thế kỷ XX? Khuynh hướng này thất bại vì giai cấp tư sản Việt Nam ra đời muộn, có quy mô nhỏ bé và phụ thuộc nặng nề vào tư bản Pháp. Thiếu một giai cấp tư sản dân tộc đủ mạnh làm điểm tựa kinh tế - xã hội, các tổ chức như Việt Nam Quốc dân đảng nhanh chóng bị thực dân Pháp đàn áp và tan rã hoàn toàn.

Bộ máy cai trị của thực dân Pháp tại Đông Dương thể hiện tính chất gì? Bộ máy cai trị thực dân mang tính chất quan liêu, quân phiệt và áp bức nặng nề với mật độ 1 viên chức người Âu trên 3.490 dân bản xứ, cao hơn thuộc địa Anh gần 19 lần. Bộ máy này chủ yếu phục vụ mục tiêu vơ vét tài nguyên và bòn rút ngân sách thuộc địa để làm giàu cho giới cầm quyền.

Yếu tố quyết định thắng lợi của sự chuyển biến sang nhà nước dân chủ nhân dân năm 1945 là gì? Yếu tố quyết định là sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam và lãnh tụ Hồ Chí Minh khi giải quyết chuẩn xác mối quan hệ giữa dân tộc và giai cấp. Đảng đã thành lập Mặt trận Việt Minh, khơi dậy tinh thần yêu nước và tổ chức khối đại đoàn kết toàn dân trên nền tảng liên minh công nông vững chắc.

Kết luận

• Luận văn đã phục dựng toàn diện tiến trình lựa chọn thể chế chính trị tại Việt Nam giai đoạn 1858-1945 qua các mô hình quân chủ chuyên chế, quân chủ lập hiến, cộng hòa tư sản và dân chủ nhân dân.
• Nghiên cứu chỉ rõ nguyên nhân thất bại mang tính quy luật của hệ tư tưởng phong kiến và tư sản trước yêu cầu lịch sử của sự nghiệp giải phóng dân tộc.
• Công trình chứng minh tính tất yếu khoa học của mô hình nhà nước dân chủ mới gắn liền với định hướng xã hội chủ nghĩa do Chủ tịch Hồ Chí Minh xác lập.
• Đề tài đóng góp hệ thống tư liệu lịch sử giá trị cùng 4 nhóm khuyến nghị chính sách thiết thực nhằm hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện nay.
• Nghiên cứu mở ra hướng tiếp cận mới cho giai đoạn 2026-2030 trong việc khảo cứu sâu hơn tác động của các yếu tố pháp lý quốc tế đối với sự vận động thể chế chính trị Việt Nam thời kỳ đổi mới.

Để tiếp cận toàn bộ dữ liệu phân tích và hệ thống luận chứng chuyên sâu, độc giả và các nhà nghiên cứu có thể tra cứu toàn văn luận văn tại thư viện học thuật chuyên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 3 Sù BIÕN §æI Tõ CHÝNH TRÞ THùC D¢N PHONG KIÕN SANG CHÝNH TRÞ D¢N CHñ NH¢N D¢N 3. Quá trình lựa chọn kiểu nhà nước cho bài toán độc lập ở Việt Nam từ nửa sau thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX 3. Khuynh hướng tái lập kiểu nhà nước phong kiến cuối thế kỷ XIX Một kiểu nhà nước bao giờ cũng được biểu hiện cụ thể trong một hình thức nhà nước nhất định. Khuynh hướng chính trị này tái lập kiểu nhà nước phong kiến dưới hình thức nhà nước quân chủ chuyên chế trung ương tập quyền.

Tiêu biểu cho khuynh hướng chính trị này không thể không kể đến vua Hàm Nghi và tướng Tôn Thất Thuyết. Là những người đứng đầu phe chủ chiến trong triều đình, trong dụ Cần Vương Hàm Nghi ngày 06-6-1888 viết: “Trẫm vâng noi đại thống, nối tiếp cơ đồ lớn lao, nhưng vận nước gian truân, bọn giặc thôn tính, thế thậm lan dần, không thể tạm yên. Vì thế đã mật triệu các bề tôi vào viện Cơ Mật uống máu ăn thề, hẹn trước hết đánh phá tại kinh thành, sau đó đuổi dài vào Gia Định” [212]. “Noi đại thống, nối tiếp cơ đồ lớn lao” ở đây chính là tiếp tục chế độ quân chủ cha truyền con nối hàng nghìn năm ở Việt Nam.

Kêu gọi nhân dân phò vua cứu nước, sau khi giành độc lập lại tiếp tục xây dựng chế độ phong kiến ở nước ta chính là con đường của các lãnh tụ Cần Vương. Với tôn chỉ này, “ái quốc” đã có thể gắn với “trung quân”. Tư tưởng chính trị đã trở thành nền tảng cho chế độ phong kiến Việt Nam suốt chiều dài lịch sử được khơi dậy trong bối cảnh đất nước nguy nan đã trở thành động lực thúc đẩy phong trào yêu nước chống Pháp phát triển. 142 SỰ BIẾN ĐỔI CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM TỪ 1858 ĐẾN 1945 Là một người đứng đầu triều đình phong kiến nhà Nguyễn, trong một nền quân chủ đã có bề dày hàng nghìn năm ở nước ta, lại chịu ảnh hưởng sâu sắc của Nho giáo, việc hướng đất nước theo mô hình phong kiến sau ngày độc lập của những lãnh tụ Cần Vương là điều dễ hiểu.

Những lãnh tụ yêu nước này chưa vượt ra khỏi nguồn gốc xuất thân của mình để hướng tới một chân trời mới, mở ra một hướng đi mới cho dân tộc. Nền quân chủ đã toả sáng trong nhiều triều đại phong kiến Việt Nam, làm rạng danh cho dân tộc trong các triều đại phong kiến lớn như Lý, Trần, Lê… đã không còn đủ sức cứu dân tộc Việt Nam trong bối cảnh lịch sử này. Khi mà nhiều người đứng đầu triều đình đã phản bội lại lợi ích dân tộc, xã hội phong kiến không còn là một xu thế phát triển hợp quy luật, ở Việt Nam nó đã đến độ suy tàn, cuộc sống của nhân dân đói khổ, các cuộc đấu tranh của nông dân chống triều đình đã diễn ra ở khắp đất nước trong nhiều năm thì ngọn cờ quân chủ dù có làm dấy lên những cuộc khởi nghĩa chống Pháp oanh liệt nhưng cũng không đủ sức làm thay đổi thân phận nô lệ của dân tộc Việt Nam và nhân dân Việt Nam. Điều mà các lãnh tụ Cần Vương đầy nhiệt huyết còn thiếu là tầm nhìn thời đại để nhìn thấy xu thế phát triển tất yếu của xã hội.

Và số phận bi thương của họ là kết cục tất yếu của những con đường như vậy. Một Hàm Nghi bị tù đày, sống lưu vong nơi đất khách quê người: “Những người giúp việc bị chặt đầu và nhà vua bị đưa đi đày ở đảo Rêuyniông ở châu Phi” [98, tr. Một Đả Thạch Ông - Tôn Thất Thuyết thác nơi xứ người cũng là điều không khó lý giải.