Nghiên cứu so sánh quy định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong pháp luật Anh, Đức và Nga

Nghiên cứu so sánh quy định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong pháp luật Anh, Đức và Nga, phân tích điểm tương đồng và khác biệt.

• Tác giả: Th.S Đặng Thị Hồng Tuyến
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật dân sự
• Đề tài: So sánh quy định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong pháp luật Anh, Đức và Nga
• Loại tài liệu: đề tài khoa học cấp trường
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. PHAN I: Báo cáo phúc trình
• 2. PHAN II: Các chuyên đề nghiên cứu
• 2.1. Nhóm chuyên đề thứ nhất: Nghiên cứu so sánh những quy định chung về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong pháp luật Anh, Đức và Nga
• 2.1.1. Chuyên đề 1: Khái quát về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong pháp luật Anh, Đức và Nga
• 2.1.2. Chuyên đề 2: Cơ sở phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo pháp luật Anh, Đức và Nga
• 2.1.3. Chuyên đề 3: Nguyên tắc, thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo pháp luật Anh, Đức và Nga
• 2.1.4. Chuyên đề 4: Phương thức bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo pháp luật Anh, Đức và Nga
• 2.1.5. Chuyên đề 5: Năng lực chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng
• 2.1.6. Chuyên đề 6: Trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo pháp luật Anh, Đức và Nga
• 2.2. Nhóm chuyên đề thứ hai: Nghiên cứu so sánh quy định về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong một số trường hợp đặc biệt trong pháp luật Anh, Đức và Nga
• 2.2.1. Chuyên đề 7: Bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động
• 2.2.2. Chuyên đề 8: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tai nạn giao thông theo pháp luật Anh, Đức và Nga
• 2.2.3. Chuyên đề 9: Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong trường hợp liên quan đến trách nhiệm sản phẩm
• 2.2.4. Chuyên đề 10: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do làm ô nhiễm môi trường theo pháp luật Anh, Đức và Nga
• 2.2.5. Chuyên đề 11: Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do tài sản gây ra
• 3. BAO CÁO PHÚC TRÌNH
• 3.1. PHAN MỞ ĐẦU
• 3.2. I- TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 3.3. II- MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 3.4. IV- NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.5. V- PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 3.6. VI- PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.7. VII- CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHỦ YẾU
• 3.8. VII- KẾT CẤU CỦA BÁO CÁO PHÚC TRÌNH VỀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Tóm tắt

I. Quy định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

Quy định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một chế định quan trọng trong pháp luật dân sự của nhiều quốc gia, bao gồm Anh, Đức và Nga. Mục đích chính của chế định này là bảo vệ quyền lợi của các chủ thể bị thiệt hại và răn đe các hành vi vi phạm. Thiệt hại ngoài hợp đồng xảy ra khi một chủ thể gây thiệt hại cho chủ thể khác mà không có sự thỏa thuận trước. Các quy định này được xây dựng nhằm đảm bảo công bằng và bồi thường thiệt hại một cách hợp lý.

1.1. Pháp luật Anh

Trong pháp luật Anh, bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng được quy định trong Luật Tort. Khái niệm này bao gồm các hành vi vi phạm nghĩa vụ chung được pháp luật ghi nhận. Mặc dù không có định nghĩa chính thức, các học giả như Winfield và Salmond đã đưa ra các khái niệm về trách nhiệm bồi thường thiệt hại dựa trên việc vi phạm nghĩa vụ pháp lý. Ví dụ, một hành vi sai trái không xuất phát từ hợp đồng có thể dẫn đến trách nhiệm bồi thường.

1.2. Pháp luật Đức

Pháp luật Đức quy định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng tại Điều 823 Bộ luật Dân sự. Theo đó, người gây thiệt hại phải bồi thường nếu vi phạm các quyền được pháp luật bảo vệ. Yếu tố trái luật được xác định thông qua việc xâm phạm các quyền lợi hợp pháp. Trách nhiệm bồi thường được cấu thành bởi ba yếu tố: hành vi xâm phạm, lỗi của người gây thiệt hại và thiệt hại phát sinh.

1.3. Pháp luật Nga

Pháp luật Nga quy định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng tại Điều 15 Bộ luật Dân sự. Người bị thiệt hại có quyền yêu cầu bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp thiệt hại nhỏ hơn quy định của pháp luật hoặc theo thỏa thuận. Chế định này nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể khi bị xâm phạm bởi hành vi không dựa trên hợp đồng.

II. So sánh quy định pháp luật

So sánh quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng giữa Anh, Đức và Nga cho thấy sự tương đồng và khác biệt trong cách tiếp cận và quy định cụ thể. Cả ba hệ thống pháp luật đều nhấn mạnh việc bảo vệ quyền lợi của người bị thiệt hại và đặt ra trách nhiệm bồi thường cho người gây thiệt hại. Tuy nhiên, cách thức quy định và các yếu tố cấu thành trách nhiệm có sự khác biệt đáng kể.

2.1. Cơ sở phát sinh trách nhiệm

Trong pháp luật Anh, trách nhiệm bồi thường phát sinh từ việc vi phạm nghĩa vụ chung. Pháp luật Đức xác định trách nhiệm thông qua việc xâm phạm các quyền được bảo vệ. Pháp luật Nga lại tập trung vào việc bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ các trường hợp ngoại lệ. Sự khác biệt này phản ánh cách tiếp cận khác nhau của các hệ thống pháp luật.

2.2. Nguyên tắc bồi thường

Nguyên tắc bồi thường trong pháp luật Anh và Đức đều dựa trên việc xác định lỗi và thiệt hại. Tuy nhiên, pháp luật Nga lại có cách tiếp cận toàn diện hơn, yêu cầu bồi thường toàn bộ thiệt hại trừ khi có thỏa thuận khác. Điều này cho thấy sự linh hoạt trong cách quy định của pháp luật Nga.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu so sánh quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng giữa Anh, Đức và Nga có giá trị thực tiễn cao. Nó cung cấp cái nhìn tổng quan về cách các hệ thống pháp luật khác nhau giải quyết vấn đề thiệt hại ngoài hợp đồng. Điều này hữu ích cho các luật sư quốc tế và các chủ thể tham gia vào quan hệ giao lưu quốc tế.

3.1. Ứng dụng trong thực tiễn

Việc hiểu rõ các quy định của pháp luật Anh, Đức và Nga giúp các chủ thể dự đoán và giải quyết các tranh chấp phát sinh một cách hiệu quả. Đặc biệt, trong bối cảnh giao lưu quốc tế ngày càng mở rộng, kiến thức về luật pháp quốc tế và trách nhiệm bồi thường là vô cùng cần thiết.

3.2. Ý nghĩa học thuật

Nghiên cứu này cũng có ý nghĩa học thuật lớn, cung cấp tài liệu tham khảo cho các nhà nghiên cứu và sinh viên luật. Nó giúp làm rõ sự tương đồng và khác biệt trong các hệ thống pháp luật, từ đó góp phần vào việc phát triển lý luận và thực tiễn pháp lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ TƯ PHÁP TRUONG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NOI ĐÈ TÀI KHOA HỌC CÁP TRƯỜNG Chủ nhiệm đề tài: 7h.S Dang Thi Hồng Tuyến Trường Đại học Luật Hà Nội MA SO: LH — 2015 - 397/DHL-HN Hà Nội, 2016 NHỮNG NGƯỜI THAM GIA THỰC HIỆN DE TÀI 6 có - TƯ CÁCH STT HỌ VÀ TÊN NƠI CÔNG TÁC THAM GIA ¬ Chủ nhiệm đê tải; 1 | Th.S Đặng Thị Hong Tuyên | Trường DH Luật HN Tác gia CD08; Thư ky đề tai; 2 CN Bui Thi Minh Trang Truong DH Luat HN Tac gia CD04 Tac gia CD02; 7 CĐ03; CD04; 3 PGS. Bui Dang Hiéu Trường DH Luật HN CD05; CD06; CD10 ; Tác gia CD03; 4 Th.S Lé Thi Giang Truong DH Luat HN CD06 : Tac gia CĐ00; 5 Th.S Ha Thi Ut Trường DH Luật HN CD11 , ' ;. Tác gia CĐ0OI, 6 Th.S Đỗ Thị Anh Hong Trường DH Luật HN CD05 ;. Tac giả CĐ02; 7 Th.S Phạm Minh Trang Trường ĐH Luật HN CĐI0 8 | Th.S Trần Thị Kiều Trang | Trường ĐHLuậtHN | Tác giả CD07 | | es at Scanned by CamScanner MỤC LỤC Trang PHAN I: Báo cáo phúc trình.

ngere ] PHAN II: Các chuyên đề nghiên tru ccccccccccccsccccccccscsssssssssssecccccccccesececeeee130 Nhom chuyén đề thứ nhất : Nghiên cứu so sánh những quy định chung về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong pháp luật Anh, Đức và Chuyên dé 1: Khái quát về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong pháp luật Anh, Đức và Nga. Đỗ Thị Anh Hông.2-2e 131 Chuyên đề 2: Cơ sở phát sinh trách nhiệm bôi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo pháp luật Anh, Đức và Nga. Bùi Đăng Hiếu, Th.S Pham Minh Trang. 149 Chuyên đề 3: Nguyên tắc, thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo pháp luật Anh, Đức và Nga.

Bùi Đăng Hiếu, Th.S Lê Thị Giang.---- 175 Chuyên đề 4: Phương thức bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo pháp luật Anh, Đức va Nga. Bùi Đăng Hiếu, CN Bùi Thị Minh Trang. 209 Chuyên đề 5: Năng lực chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đông. Bùi Đăng Hiếu, Th.

Đỗ Thị Anh Hông. Chuyên đề 6: Trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo pháp luật Anh, Đức va Nga. Bùi Đăng Hiếu, Th.S Lê Thị Giang. 247 Scanned by CamScanner A A , Š oA Nhóm chuyền de thứ hai: Nghiên cứu so sánh quy định về bồi thường thiệt ° ° ° A A A hại ngoài hợp đồng trong một số trường hợp đặc biệt trong pháp luật Anh, Chuyên đề 8: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tai nạn giao thông theo pháp luật Anh, Đức và Nga.

Bùi Đăng Hiếu, Th. Đặng Thị Hong Tuyến. 287 Chuyên đề 9: Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong trường hợp liên quan đến trách nhiệm sản phẩm. 25+ SEE2+2EEE11112221111222111 Tác giả: ThS.

Hà Thị Ủi.- Chuyên đề 10: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do làm ô nhiễm môi trường theo pháp luật Anh, Đức và Nga. Bùi Đăng Hiếu, Th.S Phạm Minh Trang. Chuyên đề 11: Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do tài sản gây ra. Tiần:giii: Thất Hà ES 352 Scanned by CamScanner DANH SÁCH CÁC CHUYEN DE 'Tên'chuy ên đề Tác giả Chuy ên đề I: Khai quát về trách nhiệm bồi ; | |thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong pháp Th.

Đỗ Thi Anh Hồng luật Anh, Đức và Nga Chuyên đề 2: Cơ sở phát sinh trách nhiệm bồi PGS. Bùi Đăng Hiếu, 2 | thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo pháp luật Anh, Đức và Nga Th.S Phạm Minh Trang Chuyên đề 3: Nguyên tắc, thời hiệu khởi _ ¬--. 3 kiện yêu cầu bài thường thiệt hại ngoài hợp iia Bur ae on đồng theo pháp luật Anh, Đức va Nga Th.S Lê Thị Giang Ạ Chuyên đề 4: Phương thức bồi thường thiệt hai| PGS. Bùi Dang Hiếu, ngoài hợp đồng theo pháp luật Anh, Đức và Nga CN Bùi Thị Minh Trang s_| Chuyên đề 5: Năng lực chịu trách nhiệm bồi PGS.

Bùi Đăng Hiểu, thường thiệt hại ngoài hợp đông Th. Đỗ Thị Ánh Hồng Chuyên đề 6: Trách nhiệm liên đới bồi PGS. Bùi Đăng Hiếu, 6 | thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo pháp Ni luật Anh, Đức và Nga Th.S Lê Thị Giang ` tA h ` l 3 a À E he Chuyên đê T: Boi thường thiệt hại trong Ths.Tran Thị Kiều Trang quan hệ lao động. see pe đề 8: Trach nhiệm uy: =3 hại | PGS.

Bùi Đăng Hiếu, Nea eae ee Pear Ê Th. Đặng Thị Hồng Tuyến uậ „ Đức và ` : Chuyên đề 9: Bồi thường thiệt hại ngoài hợp 9 | đồng trong trường hợp liên quan đến trách ThS. Hà Thị Ut nhiệm sản phẩm Chuyên đề 10: Trách nhiệm bồi thường thiệt hail pos TS. Bùi Dang Hiểu, 10 | do làm ô nhiễm môi trường theo pháp luật Anh, Th.S Phạm Minh Trang Đức và Nga Chuyên đề 11: Bồi thường thiệt hại ngoài ThS.

Hà Thị Út hợp đồng do tài sản gây ra Scanned by CamScanner BAO CÁO PHÚC TRÌNH PHAN MỞ DAU I- TINH CAP THIET CUA DE TAI Chế định bồi thường thiệt hại (BTTH) ngoài hợp đồng là chế định được áp dụng phổ biến và lâu đời trong lịch sử pháp luật thế giới. Từ xa xưa, trong quan hệ hàng ngày của con người, việc một chủ thê gây ra thiệt hại cho chủ thể khác không thông qua hợp đồng đã diễn ra một cách thường xuyên. Vì vậy, các quy định pháp luật về BTTH ngoài hợp đồng từ rất sớm đã được các quốc gia xây dựng nhằm bảo vệ quyền lợi của chủ thể bị xâm hại, đồng thời nhằm răn đe chủ thể thực hiện hành vi xâm phạm và phòng ngừa hành vi xâm phạm xảy ra. Cũng vì lẽ đó, chế định BTTH ngoài hợp đồng được coi là một trong những chế định cơ bản trong pháp luật dân sự nhiều quốc gia.

Cùng với đó, hoạt động nghiên cứu so sánh quy định về BTTH ngoài hợp đồng trong pháp luật một số nước có tầm quan trọng nhất định. Trong bối cảnh giao lưu quốc tế hiện nay khi mà mối quan hệ giữa các chủ thé đến từ nhiều quốc gia khác nhau xuất hiện hàng ngày, quan hệ BTTH ngoài hợp đồng phat sinh từ những quan hệ đó rat dé xảy ra. Vì vậy, việc nghiên cứu so sánh pháp luật BTTH ngoài hợp đồng của các nước là yêu cầu đặt ra đối với không chỉ các luật sư quốc tế mà đối với tất cả những chủ thể tham gia vào quan hệ giao lưu quốc tế, đặc biệt là so sánh các quy định trong hệ thống pháp luật Anh, Đức và Nga - đại điện cho các dòng họ pháp luật lớn trên thế giới (dòng họ Common Law, dòng ho Civil Law và dòng họ pháp luật XHCN). Nhận thức được điều đó, tác giả thực hiện đề tài “Nghiên cứu so sánh các quy định về BTTH ngoài hợp đông trong pháp luật Anh, Đức và Nga” với mong muốn cung cấp một tài liệu tham khảo bồ ích cho người đọc, trong hoàn cảnh hạn chế các tài liệu so sánh pháp luật nước ngoài nói chung và luật BTTH ngoài hợp đông của nước ngoài nói riêng ở Việt Nam.

Có thê thây, việc thực hiện đề tài nghiên cứu này là thực sự cần thiết trong giai đoạn hiện nay. I- TINH HÌNH NGHIÊN CUU DE TÀI 1. Ngoài nước Nghiên cứu về pháp luật BTTH ngoài hợp đồng của các nước, cho tới nay, đã được rất nhiều học giả thực hiện. Tuy nhiên, trong các công trình này, các tác giả chỉ nghiên cứu, tìm hiểu về pháp luật BTTH ngoài hợp đồng của một quốc gia nào đó (Anh, Đức, Nga) mà không đi so sánh với pháp luật của quốc gia khác.

Có thé ké ra một số công trình nghiên cứu về BTTH ngoài hợp đồng trong pháp luật của Anh, Đức, Nga như: - Taylor & Francis, “Tort Law”, 2009, Routledge & Cavendish. - Catherine Elliott, Frances Quinn, “Tort Law”, 2013, Pearson. - Basil S Markesinis & Hannes Unberath, “7e German Law of Torts: A Comparative Treatise”, 2006, Bloomsbury Publishing. - Gerald Spindler & Oliver Rieckers, “Tort Law in Germany”, 2011, Kluwer Law International.

- William Bradford Simons, “Private and Civil Law in the Russian Federation: Essays in Honor of F. Feldbrugge”, 2009, Martinus Nijhoff Publishers. Bên cạnh đó, van dé so sánh pháp luật về BTTH ngoài hợp đồng cũng đã được một số tác giả trên thế giới tiến hành va được trình bày trong một số cuốn sách về Luật So sánh, như: - Konrad Zweigert & Hein Kotz, trong cuốn “Introduction to Comparative Law”, 1998, Clarendon Press Oxford, đã dành mục E phan II dé so sánh quy định về BTTH ngoài hop đồng của một số quốc gia dai diện cho hai truyền thống Civil Law và Common Law. - Piter De Cruz, trong cuỗn “Comparative Law in a Changing World”, 1999, Cavendish Publishing Company, đã trình bày một số so sánh về BTTH ngoài hợp đồng của một số nước trong mục 10 cùng với phần so sánh về luật hợp đồng.

- Mathias Reimann, Reihard Zimmermann, trong cuốn “The Oxford Handbook of Comparative Law”, 2006, Oxford University Press, cũng đã so sánh pháp luật BTTH ngoài hợp đồng của một số nước tại mục 30. Tuy nhiên phần nghiên cứu so sánh được trình bay trong những tác pham trên đều chỉ quan tâm đến một khía cạnh nhỏ nào đó mà chưa khái quát được tất cả những khía cạnh khác nhau của pháp luật BTTH ngoài hợp đồng, đặc biệt chưa đi sâu vào so sánh các quy định cụ thể về BTTH ngoài hợp đồng trong pháp luật Anh, Đức và hầu như không nghiên cứu về BTTH ngoài hợp đồng trong pháp luật Nga. Hơn nữa, những công trình trên đã được thực hiện cách đây hơn một thập kỷ, vì vậy, một số kết quả nghiên cứu so sánh trong đó không còn mang tính thời sự (với hai cuốn đầu tiên). Ngoài các công trình trên, gần đây có một vài tác pham của các tác giả khác nghiên cứu so sánh pháp luật BTTH ngoài hợp đồng của một số nước.

Nhưng hau hết các công trình nay cũng chủ yếu khai thác một trường hợp cụ thê của BTTH ngoài hợp đồng. Ví dụ như: Paula Giliker, “Vicarious Liability in Tort: A Comparative Perspective”, Cambridge University Press, 2010. Trong nước Ở trong nước, pháp luật về BTTH ngoài hợp đồng cũng đã được khá nhiều học giả tiến hành nghiên cứu. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về BTTH ngoài hợp đồng trong pháp luật nước ngoài của các học giả trong nước mới chỉ ở con số rất hạn chế.

Có thể ké ra một số công trình như: - Nguyễn Minh Tuấn, *Pháp luật dân sự Việt Nam và pháp luật của một số quốc gia trên thé giới qui định về trách nhiệm dân sự do tài sản gây thiệt hại gây ra’, bài viết trong đề tài NCKH “Trách nhiệm dân sự cho tài sản gây hại — Van đề lý luận và thực tiễn” do TS. Nguyễn Thị Huệ chủ nhiệm đề tài, 2009.