Nghiên Cứu So Sánh Cơ Quan Thanh Tra Quốc Hội Trên Thế Giới và Khả Năng Áp Dụng Ở Việt Nam

Nghiên cứu so sánh cơ quan thanh tra quốc hội trên thế giới và khả năng áp dụng tại Việt Nam, mang đến cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Thái Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: GS.TS Thái Vĩnh Thắng
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp
• Đề tài: So Sánh Cơ Quan Thanh Tra Quốc Hội Trên Thế Giới Và Khả Năng Áp Dụng Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
• 0.3. Mục đích nghiên cứu đề tài
• 0.4. Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
• 0.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Đối tượng nghiên cứu
• 0.7. Phạm vi nghiên cứu
• 0.8. Cơ sở lý thuyết, câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 0.9. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.10. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.11. Phương pháp nghiên cứu
• 0.12. Những đóng góp mới về khoa học của luận án
• 0.13. Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THANH TRA QUỐC HỘI VÀ CÁC LOẠI THANH TRA QUỐC HỘI TRÊN THẾ GIỚI DƯỚI GÓC ĐỘ SO SÁNH
• 1.1. Những vấn đề lý luận về Thanh tra Quốc hội
• 1.2. Khái niệm Thanh tra Quốc hội
• 1.3. Vai trò của Thanh tra Quốc hội
• 1.4. Các loại Thanh tra Quốc hội trên thế giới dưới góc độ so sánh
• 1.5. Phương pháp so sánh Thanh tra Quốc hội các nước trên thế giới
• 1.6. Thanh tra Quốc hội cổ điển
• 1.7. Thanh tra Quốc hội hiện đại
• 1.8. Những điểm giống và khác nhau giữa Thanh tra Quốc hội cổ điển và Thanh tra Quốc hội hiện đại
• 2. CHƯƠNG 2: NHU CẦU VẬN DỤNG THANH TRA QUỐC HỘI TRONG KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC ĐỐI VỚI CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC VÀ XÂY DỰNG CƠ QUAN NHÂN QUYỀN QUỐC GIA Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực tiễn tổ chức và hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay và những yêu cầu đặt ra trong việc kiểm soát quyền lực đối với cơ quan hành chính nhà nước
• 2.2. Thực trạng kiểm soát cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay
• 2.3. Kiểm soát cơ quan hành chính nhà nước thông qua hoạt động giám sát của Quốc hội
• 2.4. Kiểm soát cơ quan hành chính nhà nước thông qua Toà án và Viện Kiểm sát
• 2.5. Kiểm soát cơ quan hành chính nhà nước thông qua hệ thống cơ quan thanh tra
• 2.6. Kiểm soát cơ quan hành chính nhà nước từ xã hội
• 2.7. Đánh giá chung về tính hiệu quả của các cơ chế kiểm soát đối với cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay
• 2.8. Cơ chế bảo vệ quyền con người ở Việt Nam hiện nay
• 2.9. Nhu cầu vận dụng Thanh tra Quốc hội trong tổ chức và hoạt động bộ máy Nhà nước ở Việt Nam
• 2.10. Thanh tra Quốc hội góp phần nâng cao năng lực giám sát của Quốc hội đối với cơ quan hành chính nhà nước
• 2.11. Thanh tra Quốc hội thực hiện một số hoạt động tư pháp nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền lực thông qua cơ quan tư pháp
• 2.12. Thanh tra Quốc hội nâng cao hiệu quả kiểm soát đối với cơ quan hành chính nhà nước thông qua hoạt động thanh tra
• 2.13. Thanh tra Quốc hội phát huy vai trò kiểm soát quyền lực nhà nước từ người dân thông qua quyền khiếu nại, tố cáo
• 2.14. Thanh tra Quốc hội đáp ứng nhu cầu thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: KHẢ NĂNG XÂY DỰNG CƠ QUAN THANH TRA QUỐC HỘI Ở VIỆT NAM
• 3.1. Cơ sở chính trị cho việc thành lập Thanh tra Quốc hội ở Việt Nam
• 3.2. Quan điểm của Đảng về vấn đề kiểm soát quyền lực nhà nước
• 3.3. Quan điểm của Đảng về vấn đề thúc đẩy và bảo vệ quyền con người, quyền công dân
• 3.4. Cơ sở pháp lý cho việc vận dụng Thanh tra Quốc hội ở Việt Nam
• 3.4.1. Cơ sở pháp lý cho việc vận dụng Thanh tra Quốc hội là cơ quan kiểm soát độc lập trong bộ máy nhà nước
• 3.4.2. Cơ sở pháp lý cho việc vận dụng Thanh tra Quốc hội là cơ quan nhân quyền quốc gia
• 3.5. Đề xuất mô hình Thanh tra Quốc hội ở Việt Nam, những tác động của cơ quan này đến tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước và phương hướng giải quyết
• 3.5.1. Về vị trí và chức năng của Thanh tra Quốc hội
• 3.5.2. Về cơ cấu tổ chức của Thanh tra Quốc hội
• 3.5.3. Về nhiệm vụ, quyền hạn của Thanh tra Quốc hội
• 4. CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cơ Quan Thanh Tra Quốc Hội Định Nghĩa Vai Trò

Bài viết này tập trung phân tích và so sánh cơ quan thanh tra quốc hội trên thế giới, từ đó đánh giá khả năng áp dụng tại Việt Nam. Hiện nay, việc xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước đòi hỏi sự nghiên cứu kỹ lưỡng về các mô hình thanh tra hiệu quả. Thanh tra quốc hội được xem là một thiết chế quan trọng trong việc kiểm soát quyền lực nhà nước, đặc biệt là đối với cơ quan hành chính, và bảo vệ quyền lợi của người dân. Việc nghiên cứu này có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan công quyền. Mục tiêu là tìm hiểu những mô hình thanh tra quốc hội trên thế giới, vị trí, vai trò của nó trong hoạt động nhà nước. Từ đó, tìm ra giải pháp phù hợp giúp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước ở Việt Nam, kiểm soát quyền lực và bảo đảm quyền công dân.

1.1. Khái Niệm và Bản Chất Của Thanh Tra Quốc Hội

Thanh tra Quốc hội là một cơ quan thanh tra độc lập, có chức năng giám sát hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước và các tổ chức khác, đảm bảo tính tuân thủ pháp luật và bảo vệ quyền lợi của người dân. Cơ quan này đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát quyền lực, ngăn ngừa tham nhũng và nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan công quyền. Ví dụ, Quốc hội có thể xem xét tính hợp lý của các quyết định hành chính và theo dõi, đôn đốc, xử lý việc giải quyết khiếu nại của người dân về các quyết định hành chính, hành vi hành chính. Thanh tra Quốc hội được biết đến là một thiết chế giải quyết khiếu nại, tố cáo “thân thiện” đối với người dân, giúp người dân dễ dàng phản ánh những phàn nàn, bức xúc của mình về những hành vi, quyết định của cơ quan công quyền nhằm bảo vệ những quyền lợi chính đáng cho họ.

1.2. Vai Trò Quan Trọng Của Cơ Quan Thanh Tra Độc Lập

Cơ quan thanh tra độc lập đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo tính khách quan và hiệu quả của hoạt động thanh tra. Sự độc lập này giúp cơ quan thanh tra không bị chi phối bởi các yếu tố bên ngoài, từ đó đưa ra những đánh giá và kết luận chính xác, công bằng. Đồng thời, tính độc lập cũng tạo điều kiện để cơ quan thanh tra thực hiện tốt chức năng bảo vệ quyền lợi của người dân và thúc đẩy trách nhiệm giải trình của các cơ quan công quyền. Thanh tra Quốc hội giúp người dân có thể dễ dàng phản ánh những phàn nàn, bức xúc của mình về những hành vi, quyết định của cơ quan công quyền nhằm bảo vệ những quyền lợi chính đáng cho họ.

1.3. So Sánh Cơ Quan Thanh Tra Với Cơ Quan Kiểm Toán Nhà Nước

Mặc dù cả cơ quan thanh tra và cơ quan kiểm toán nhà nước đều có chức năng giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, nhưng phạm vi và phương pháp hoạt động của chúng có sự khác biệt. Cơ quan kiểm toán tập trung vào việc kiểm tra tính chính xác và hợp pháp của các hoạt động tài chính, trong khi cơ quan thanh tra có phạm vi giám sát rộng hơn, bao gồm cả các vấn đề về hành chính, chính sách và nhân sự. Hiến pháp năm 2013 ghi nhận cơ quan Kiểm toán nhà nước với chức năng kiểm soát việc quản lý, sử dụng, chi tiêu tài sản, tài chính công. Sự xuất hiện hai cơ quan hiến định độc lập này chính là bước khởi đầu trong việc vận dụng cơ chế kiểm soát mới ở Việt Nam.

II. Phân Loại So Sánh Mô Hình Cơ Quan Thanh Tra Quốc Hội Trên Thế Giới

Trên thế giới, có nhiều mô hình cơ quan thanh tra quốc hội khác nhau, mỗi mô hình có những đặc điểm riêng về cơ cấu tổ chức, thẩm quyền và phương thức hoạt động. Việc phân loại và so sánh các mô hình thanh tra này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về ưu điểm và nhược điểm của từng mô hình, từ đó lựa chọn mô hình phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam. Cần phải có thiết chế giải quyết khiếu nại, tố cáo khiến người dân cảm thấy yên tâm và thuận tiện để thực hiện quyền này. Cơ quan thanh tra đã được xây dựng ngay từ những ngày đầu xây dựng nhà nước dân chủ ở Việt Nam với vai trò làm trong sạch bộ máy công quyền, gây dựng lòng tin của người dân đối với một chính phủ còn non trẻ.

2.1. Thanh Tra Quốc Hội Cổ Điển Đặc Điểm Ví Dụ Điển Hình

Thanh tra quốc hội cổ điển thường có phạm vi thẩm quyền hạn chế, tập trung vào việc giải quyết khiếu nại của người dân về các quyết định hành chính. Mô hình này thường được tìm thấy ở các nước có truyền thống pháp luật lâu đời và hệ thống hành chính tương đối ổn định. Thanh tra Quốc hội đã được biết đến là một thiết chế giải quyết khiếu nại, tố cáo “thân thiện” đối với người dân, giúp người dân có thể dễ dàng phản ánh những phàn nàn, bức xúc của mình về những hành vi, quyết định của cơ quan công quyền nhằm bảo vệ những quyền lợi chính đáng cho họ.

2.2. Thanh Tra Quốc Hội Hiện Đại Thẩm Quyền Rộng Tính Độc Lập Cao

Thanh tra quốc hội hiện đại có phạm vi thẩm quyền rộng hơn, bao gồm cả việc giám sát hoạt động của các cơ quan hành chính, các tổ chức công và tư nhân. Mô hình này thường được tìm thấy ở các nước có hệ thống chính trị phức tạp và nhu cầu kiểm soát quyền lực cao. Các thanh tra tỏ ra rất tích cực trong việc bảo vệ người dân khỏi những vi phạm của cơ quan công quyền đến các quyền cơ bản của họ. Mặt khác, Thanh tra Quốc hội nhiều nước còn tổ chức và tham gia rất nhiều hoạt động liên quan đến bảo vệ và giáo dục nhân quyền.

2.3. So Sánh Các Mô Hình Thanh Tra Ưu Điểm Nhược Điểm và Tính Phù Hợp

Việc so sánh các mô hình thanh tra giúp chúng ta nhận diện được những ưu điểm và nhược điểm của từng mô hình, từ đó lựa chọn mô hình phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam. Ví dụ, mô hình thanh tra quốc hội hiện đại có tính độc lập cao, nhưng lại đòi hỏi nguồn lực lớn và hệ thống pháp luật phức tạp. Một số hoạt động mang tính hình thức, chưa thực sự phát huy hiệu quả. Chính vì vậy, vấn đề “kiểm soát quyền lực” đã được Hiến pháp năm 2013 lần đầu tiên hiến định thành một nguyên tắc tại khoản 3 Điều 2 làm cơ sở pháp lý nền tảng để xây dựng và hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam.

III. Phân Tích Thực Trạng Thanh Tra Tại Việt Nam Các Thách Thức

Việc nghiên cứu thực trạng thanh tra tại Việt Nam là cần thiết để xác định những điểm mạnh và điểm yếu của hệ thống thanh tra hiện tại. Điều này giúp chúng ta đánh giá khả năng áp dụng mô hình thanh tra quốc hội tại Việt Nam và đề xuất những giải pháp phù hợp để cải thiện hiệu quả hoạt động của hệ thống thanh tra. Việc xác định vị trí, vai trò và chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan thanh tra nhà nước chưa phù hợp… chưa tạo ra sự chủ động, độc lập cần thiết để đảm bảo tính khách quan, kịp thời trong quá trình hoạt động.

3.1. Đánh Giá Hiệu Quả Hoạt Động Thanh Tra Hiện Nay Tại Việt Nam

Mặc dù hệ thống thanh tra Việt Nam đã đạt được những thành tựu nhất định, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về hiệu quả hoạt động, tính độc lập và khả năng bảo vệ quyền lợi của người dân. Việc đánh giá khách quan và toàn diện hiệu quả hoạt động của hệ thống thanh tra là cần thiết để đề xuất những giải pháp cải thiện phù hợp. Theo “Chiến lược phát triển ngành thanh tra đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030” theo Quyết định số 2213/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 08/12/2015 đánh giá: “Hiệu lực, hiệu quả công tác của ngành thanh tra trên các lĩnh vực thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng còn hạn chế”

3.2. Các Thách Thức Hạn Chế Của Hệ Thống Thanh Tra Việt Nam

Hệ thống thanh tra Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự thiếu độc lập, nguồn lực hạn chế, quy trình phức tạp và thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan. Việc nhận diện và giải quyết những thách thức này là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống thanh tra. Khả năng đánh giá, xem xét tính hợp lý của các quyết định hành chính, theo dõi, đôn đốc, xử lý việc giải quyết khiếu nại của người dân về các quyết định hành chính, hành vi hành chính là hoạt động rất quan trọng của Quốc hội.

3.3. Mối Liên Hệ Giữa Thanh Tra Nhà Nước Và Cơ Chế Giám Sát Quốc Hội

Mối liên hệ giữa thanh tra nhà nước và cơ chế giám sát quốc hội còn yếu, dẫn đến sự trùng lặp và chồng chéo trong hoạt động giám sát. Việc tăng cường sự phối hợp giữa hai cơ chế này sẽ giúp nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền lực và đảm bảo tính minh bạch của các hoạt động công. Mặc dù các hình thức để kiểm soát quyền lực ở Việt Nam khá đa dạng, song trên thực tế, khả năng kiểm soát quyền lực vẫn còn nhiều hạn chế, một số hoạt động còn mang tính hình thức, chưa thực sự phát huy hiệu quả.

IV. Đề Xuất Mô Hình Thanh Tra Quốc Hội Phù Hợp Cho Việt Nam

Dựa trên việc phân tích mô hình cơ quan thanh tra trên thế giới và thực trạng thanh tra tại Việt Nam, cần đề xuất một mô hình thanh tra quốc hội phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam. Mô hình này cần đảm bảo tính độc lập, hiệu quả và khả năng bảo vệ quyền lợi của người dân. Quan điểm của Đảng về vấn đề kiểm soát quyền lực nhà nước. Quan điểm của Đảng về vấn đề thúc đẩy và bảo vệ quyền con người, quyền công dân . Quan điểm của Đảng và Nhà nước là cơ sở quan trọng cần xem xét.

4.1. Cơ Sở Pháp Lý Và Cơ Sở Chính Trị Cho Việc Thành Lập

Việc thành lập thanh tra quốc hội cần có cơ sở pháp lý vững chắc, được quy định rõ ràng trong Hiến pháp và các luật liên quan. Đồng thời, cần có sự đồng thuận về chính trị để đảm bảo sự ủng hộ và hợp tác của các cơ quan nhà nước. Cơ sở pháp lý cho việc vận dụng Thanh tra Quốc hội là cơ quan kiểm soát độc lập trong bộ máy nhà nước. Cơ sở pháp lý cho việc vận dụng Thanh tra Quốc hội là cơ quan nhân quyền quốc gia .

4.2. Vị Trí Chức Năng Và Thẩm Quyền Của Cơ Quan Thanh Tra Mới

Xác định rõ vị trí, chức năng và thẩm quyền của cơ quan thanh tra mới là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả hoạt động của cơ quan này. Cơ quan thanh tra cần có thẩm quyền rộng đủ để giám sát hoạt động của các cơ quan hành chính, nhưng cũng cần có sự giới hạn để tránh lạm quyền. Quyền khiếu nại, tố cáo là một trong những cách thức để người dân thực hiện được quyền làm chủ trực tiếp của mình đối với Nhà nước và xã hội. Tuy nhiên, thực tế việc thực hiện quyền này của người dân vẫn chưa được bảo đảm.

4.3. Cơ Cấu Tổ Chức Phương Thức Hoạt Động Của Thanh Tra Quốc Hội

Cơ cấu tổ chức của thanh tra quốc hội cần đảm bảo tính chuyên nghiệp, hiệu quả và độc lập. Phương thức hoạt động cần linh hoạt, minh bạch và có sự tham gia của người dân. Do đó, hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Quốc hội theo hướng tăng cường được khả năng kiểm soát đối với cơ quan hành chính là vấn đề có ý nghĩa thiết thực. Thanh tra Quốc hội là một thiết chế hỗ trợ đắc lực cho Quốc hội của nhiều nước trong việc giám sát hệ thống cơ quan hành chính.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Tác Động Giải Pháp Cho Bộ Máy Nhà Nước

Việc thành lập cơ quan thanh tra quốc hội sẽ có những tác động đáng kể đến tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước. Cần đánh giá những tác động này và đề xuất những giải pháp phù hợp để giảm thiểu những tác động tiêu cực và tối đa hóa những tác động tích cực. Mặc dù ở Việt Nam, Thanh tra Quốc hội đến nay vẫn chưa được vận dụng, tuy nhiên, đối với nhiều nước trên thế giới, cơ quan này đã xuất hiện trong bộ máy nhà nước của họ và được vận hành khá hiệu quả.

5.1. Tác Động Của Cơ Quan Thanh Tra Đến Hoạt Động Hành Chính

Cơ quan thanh tra có thể giúp cải thiện tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả của hoạt động hành chính. Tuy nhiên, cũng có thể gây ra sự chậm trễ và phức tạp trong quy trình hành chính. Thanh tra Quốc hội đáp ứng nhu cầu thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia ở Việt Nam .125 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 . KHẢ NĂNG XÂY DỰNG CƠ QUAN THANH TRA QUỐC HỘI Ở VIỆT NAM.

5.2. Giải Pháp Để Giảm Thiểu Tác Động Tiêu Cực Của Thanh Tra

Cần có những giải pháp để giảm thiểu những tác động tiêu cực của thanh tra, chẳng hạn như đơn giản hóa quy trình, tăng cường đào tạo cho cán bộ và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan. Về nhiệm vụ, quyền hạn của Thanh tra Quốc hội .148 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 .155 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

5.3. Vai Trò Của Cơ Quan Dân Cử Trong Giám Sát Hoạt Động Thanh Tra

Cơ quan dân cử đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát hoạt động của cơ quan thanh tra, đảm bảo tính khách quan và tuân thủ pháp luật của hoạt động này. Đề cao hơn nữa chủ quyền Nhân dân, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, do Nhân dân làm chủ. Lần đầu tiên Hiến pháp quy định rõ ràng, đầy đủ về quyền làm chủ của Nhân dân thông qua hai hình thức gồm hình thức dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện.

VI. Kết Luận Tiềm Năng Hướng Phát Triển Cơ Quan Thanh Tra Mới

Việc thành lập cơ quan thanh tra quốc hội có tiềm năng to lớn trong việc cải thiện hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước và bảo vệ quyền lợi của người dân. Tuy nhiên, cần có sự nghiên cứu kỹ lưỡng và triển khai thận trọng để đảm bảo thành công. Việc nghiên cứu so sánh cơ quan Thanh tra Quốc hội các nước trên thế giới và đánh giá khả năng áp dụng Thanh tra Quốc hội ở Việt Nam là điều thực sự cần thiết.

6.1. Đánh Giá Tiềm Năng Của Mô Hình Thanh Tra Tại Việt Nam

Đánh giá một cách khách quan, không phiến diện những tiềm năng mà mô hình thanh tra mới có thể mang lại cho Việt Nam trong việc cải thiện bộ máy nhà nước và nâng cao uy tín trong mắt nhân dân.

6.2. Các Bước Triển Khai Để Thanh Tra Hiệu Quả Trong Tương Lai

Đưa ra những bước triển khai cụ thể, ví dụ như từ khâu xây dựng khung pháp lý, đào tạo nhân lực đến thử nghiệm ở quy mô nhỏ để đảm bảo cơ quan thanh tra có thể phát triển hiệu quả trong tương lai. Kinh nghiệm quốc tế về thanh tra rất quan trọng để nghiên cứu.

6.3. Hướng Phát Triển Cơ Quan Thanh Tra Để Đáp Ứng Nhu Cầu Mới

Phân tích các hướng phát triển khả thi, ví dụ mở rộng thẩm quyền, tăng cường ứng dụng công nghệ hay nâng cao năng lực cán bộ để cơ quan thanh tra có thể đáp ứng tốt nhất những nhu cầu mới của xã hội và đất nước. Có thể phát huy vai trò kiểm soát quyền lực nhà nước từ người dân thông qua quyền khiếu nại, tố cáo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Ủy viên của Nghị viện về hành chính (tại Vương quốc Anh); Chương 2. Thanh tra Nghị viện Thụy Điển; Chương 3. Thanh tra Châu 16 Âu; Chương 4.

Thanh tra Thổ Nhĩ Kỳ. Luận văn đã nghiên cứu mô hình thanh tra trong đó có Thanh tra Quốc hội của một số quốc gia và khu vực trên các phương diện: Lịch sử hình thành, phạm vi kiểm soát của cơ quan thanh tra, thủ tục và thẩm quyền thực hiện khiếu nại, thực tiễn hoạt động. Những đánh giá, phân tích trong luận văn góp phần cung cấp các số liệu, thông tin về cơ quan Thanh tra Quốc hội ở một số nước trên thế giới. - Bài nghiên cứu “The Ombudsman Institution and The Quality of Democracy”, của TS.6 Nghiên cứu đã chỉ ra mối quan hệ giữa cơ quan thanh tra trong việc thúc đẩy chất lượng của nền dân chủ.

Nội dung nghiên cứu gồm: 1. Nguồn gốc và sự lan tỏa của cơ quan Thanh tra Quốc hội trên thế giới; 2. Dân chủ và pháp quyền; 3. Sự đóng góp của cơ quan thanh tra tới chất lượng của nền dân chủ.

- Bài nghiên cứu “The Relation between Ombudsman and the Courts – The viewpoint of the Venice Commission”, của Gabriele Kucsko – Stadlmayer (Round Table with the Russian Commissioners for Human Rights 22/23 tháng 10 năm 2011). Bài thuyết trình về cơ quan thanh tra ở một số nước châu Âu, tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa cơ quan thanh tra với tòa án: phạm vi thanh tra của Thanh tra Quốc hội đối với tòa án để không ảnh hưởng đến tính độc lập của tòa án trong xét xử và vẫn đảm bảo kiểm soát được tòa án nhằm bảo vệ quyền con người. - Bài nghiên cứu: “The parliamentary ombudsman – withstanding the test of time”, ed. Bài nghiên cứu của TS.

Richard Kirkham của Khoa Luật Trường Đại học Shefield, gồm 32 trang, trong đó tác giả đã chỉ ra những khó khăn, thách thức mà cơ quan Thanh tra Quốc hội phải đối diện để đảm bảo giải quyết thỏa đáng các khiếu nại của người dân hiện nay. Tác giả cho rằng, hiệu quả công việc của thanh tra Quốc hội không chỉ do nỗ lực đơn độc của cơ quan thanh tra mà phải có sự hợp tác từ các cơ quan nhà nước như Quốc hội, hệ thống tư pháp… Đồng thời, tác giả vẫn khẳng định tầm quan trọng của việc tồn tại thiết chế Thanh tra Quốc hội. 6 Được lấy từ bài thuyết trình trong buổi khai mạc lễ tốt nghiệp trường Khoa học chính trị - Đại học Siena. Xem: https://www.eu/en/speech/en/348 truy cập: Ngày 25/5/2017 17 - Bài nghiên cứu: “How to be a good Ombudsman” của TS.

Jacob Soderman, bài nghiên cứu được trình bày tại Hội nghị bồi dưỡng nâng cao công chức thanh tra châu Âu năm 2004 tại Marid. Theo đó, tác giả đã trình bày nguồn gốc ra đời của cơ quan thanh tra đầu tiên tại châu Âu và sự phát triển các cơ quan thanh tra ở các nước Liên minh châu Âu, đánh giá tính hiệu quả của hoạt động thanh tra trong việc kiểm soát cơ quan hành chính thông qua việc quốc hội bầu cơ quan thanh tra nhằm đảm bảo sự độc lập của cơ quan thanh tra với cơ quan hành chính. - Sách: “The Danish Ombudsman”, March 1995, ed.by the Danish Ombudsman and the Ministry of foreign affairs. Cuốn sách là tài liệu chuyên sâu về ombudsman của Đan Mạch, với 15 chuyên đề, nội dung là các bài nghiên cứu của nhiều tác giả về lịch sử hình thành, vai trò của ombudsman trong việc kiểm soát cơ quan hành chính, mối quan hệ với cơ quan nhân quyền châu Âu, triển vọng phát triển của mô hình này trong tương lai… Cuốn sách đã cung cấp cho luận án các nội dung quan trọng về Thanh tra Quốc hội ở Đan Mạch.

Ngoài ra, một số công trình về kiểm soát quyền lực có đề cập Thanh tra Quốc hội như: - Sách: “Tool for Parliamentary Oversight - A Comparative Study of 88 National Parliaments” của TS. Hironori Yamamoto, Nxb. Inter-Parliamentary Union, 2007. Công trình dưới hình thức nghiên cứu so sánh đã phân tích cơ sở thực hiện quyền giám sát của Nghị viện đối với Chính phủ và đánh giá các công cụ giám sát của của nghị viện của 88 quốc gia.

Trong đó, tại mục 3.1, Thanh tra Quốc hội được tác giả xác định là một trong những công cụ giám sát của Quốc hội được nhiều nước áp dụng. Như vậy, công trình đã phần nào cho thấy, Thanh tra Quốc hội là một trong những phương thức kiểm soát quyền lực của Quốc hội đối với cơ quan hành chính. Tuy nhiên, công trình cũng chưa có nhiều phân tích mang tính lý luận về mối quan hệ giữa Thanh tra Quốc hội và Quốc hội trong vấn đề kiểm soát quyền lực. - Sách: “Constitutional and administrative law” của tác giả Hilaire Barnett, Cavendish Publishing Limited, London - Sydney, 2003 (tái bản lần thứ 3).

Cuốn sách gồm có 7 phần và 26 chương, nghiên cứu toàn diện về pháp luật hiến pháp 18 và hành chính ở Anh trên cơ sở so sánh với các quan điểm, tư tưởng của các học giả về nhà nước và pháp luật trên thế giới. Công trình cũng dành một chương để nghiên cứu về Thanh tra Quốc hội của Anh (commissioners for administration: ‘ombudsman’). Công trình đã chỉ ra sự ra đời của Thanh tra Quốc hội ở Anh xuất phát từ nhu cầu kiểm soát quyền lực cũng như nhu cầu phát huy dân chủ của người dân Anh. Cụ thể, trước khi thiết chế này ra đời, theo truyền thống, công dân có khiếu nại về quản lý hành chính của Chính phủ sẽ được giải quyết bởi tòa án hoặc các cơ quan tài phán hoặc thông qua các thành viên Nghị viện, tuy nhiên, các cách thức này cho thấy các phàn nàn được giải quyết không thỏa đáng và kết quả là có sự thay thế và bổ sung cơ chế mới để giúp công dân thực hiện được quyền này đó chính là Thanh tra Quốc hội.7 Công trình đã cho thấy Thanh tra Quốc hội là một thiết chế bổ sung nhằm hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực và phát huy dân chủ ở Anh.

Tuy nhiên, công trình cũng chỉ phân tích vấn đề này dưới góc độ lịch sử tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Anh chứ chưa có những phân tích đánh giá tổng hợp các vấn đề lý luận liên quan đến Thanh tra Quốc hội. Các công trình nghiên cứu nước ngoài về Thanh tra Quốc hội với vai trò là cơ quan nhân quyền quốc gia Nghiên cứu thuộc nhóm này có thể kể đến một số công trình tiêu biểu sau: - Sách: “The Role of National Human Rights Institutrions in Good Governance and Human Rights Protection” của GS. Reft, Citation: 13 Harv. Theo tác giả, cấu trúc của một nhà nước dân chủ đòi hỏi sự cải cách cả ba nhánh quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp; pháp quyền cần phải được nhấn mạnh và quyền con người cần phải được thúc đẩy.

Những cơ quan nhà nước hoạt động như cơ chế giám sát để ngăn chặn những hoạt động không phù hợp của các cơ quan nhà nước cũng có thể được thành lập để đảm bảo một nền quản lý tốt như cơ quan kiểm toán, ủy ban bầu cử, ủy ban chống tham nhũng và các dạng cơ quan nhân quyền.8 Trong 7 Hilaire Barnett (2003), Constitutional and administrative law, Cavendish Publishing Limited, London - Sydney, p. 8 Trích nguyên văn: “Democratic governance structures, including the legislative, executive / administrative, and judicial branches, can be reformed. The rule of law can be strengthened. Human rights protection can be improved”, “State institutions that act as oversight mechanisms to prevent improper state action and improve governance can also be established in the pursuit of good governance.

These institutions include state 19 đó, các tổ chức quốc tế và cả các quốc gia bày tỏ sự quan tâm đến các loại cơ quan nhân quyền trong việc thúc đẩy nền quản lý và bảo vệ quyền con người của nhà nước. Công trình đã chỉ ra mô hình Thanh tra Quốc hội vốn chức năng ban đầu không nhấn mạnh vào yếu tố bảo vệ quyền con người, tuy nhiên, thực tế cho thấy, một số thanh tra xử lý các vụ việc làm phát sinh các vấn đề thực thi quyền con người cần phải sử dụng các quy định về quyền con người để giải quyết.9 Vào khoảng những năm giữa thập niên 70, một số quốc gia trên thế giới đã kết hợp mô hình Thanh tra Quốc hội với ủy ban nhân quyền thành một thiết chế hỗn hợp (‘the hybrid human rights ombudsman’) như ở các nước châu Mỹ La Tinh, Trung và Tây Âu.10 - Sách: “The Ombudsman, Good Governance and the International Human Rights System” của GS. Cuốn sách bao gồm 12 chương, nội dung đề cập sự phát triển quan niệm về Thanh tra Quốc hội, phân tích các khía cạnh về vai trò của ombudsman trong việc kiểm soát quyền lực của chính phủ, cơ quan hành chính và bảo đảm các quyền con người. Tác phẩm là sự đánh giá khá toàn diện hoạt động của Thanh tra Quốc hội của các nước đại diện cho nhiều khu vực khác nhau trên thế giới.

- Sách: “Human Rights Commissions and Ombudsman Offices: National Experiences Throughout the World” của nhóm tác gỉa Kamal Hossain, Leonard F. Besselink, Haile Selassie Gebre Selassie, Edmond Volker, Nxb. Martinus Nijhoff Publishers, 2000. Cuốn sách là công trình nghiên cứu khá dày dặn hơn 800 trang về mô hình cơ quan nhân quyền quốc gia thông qua phân tích mô hình Thanh tra Quốc hội của 23 nước trên thế giới, qua đó đúc rút những kinh nghiệm trong việc tổ chức và thành lập loại cơ quan này từ đó đề xuất cách thức vận dụng Thanh tra Quốc hội trong vấn đều thúc đẩy và bảo vệ nhân quyền ở những nước mới chuyển từ chế độ nhà nước phi dân chủ sang nhà nước dân chủ cụ thể là ở nước Cộng hoà dân chủ liên bang Ethiopia.

auditors, electoral commissions,anti-corruption commissions, and various forms of national human rights institutions”. Reft, (2000), The Role of National Human Rights Institutrions in Good Governance and Human Rights Protection”, Citation: 13 Harv. 9 Trích nguyên văn: “The classical ombudsman does not have an express human rights mandate. However, in practice, some of these ombudsmen handle some cases that raise a jurisdictional human rights issue that is dealt with by using human rights norms”, Xem: GS.

20 - Sách: “Righting Wrongs: The Ombudsman in Six Continents” của Roy Gregory và Philip James Giddings (chủ biên), International Institute of Admistrative Sciences, Nxb.