Luận án nghiên cứu so sánh bản dịch Anh-Việt trong lĩnh vực kinh doanh

Bài nghiên cứu này tập trung vào việc so sánh bản dịch Anh-Việt trong lĩnh vực kinh doanh, đặc biệt là trong các… 213 trang · Hanoi Open University · 2022.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Hà
• Người hướng dẫn: Assoc. Hoàng Tuyết Minh
• Trường học: Hanoi Open University
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: So Sánh Bản Dịch Anh-Việt Trong Kinh Doanh: Nghiên Cứu Và Phân Tích
• Loại tài liệu: dissertation
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• STATEMENT OF AUTHORSHIP
• ABSTRACT
• ACKNOWLEDGEMENTS
• LIST OF FIGURES AND TABLES
• LIST OF ABBREVIATIONS
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 1.1. Rationale
• 1.2. Research aim and objectives of the study
• 1.3. Research question
• 1.4. Scope of the study
• 1.5. Methods of the study
• 1.6. Significance of the study
• 1.7. Organization of the thesis
• 2. CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Translation Studies as a discipline
• 2.2. Central Issues of Translation Studies
• 2.3. Issue of translation equivalence
• 2.4. Approaches of Translation Assessment
• 2.4.1. Response-based approach
• 2.4.2. Linguistics-based approach
• 2.4.3. Two popular models of Translation Assessment
• 2.4.4. Newmark’s model of translation assessment (1988)
• 2.4.5. House’s model of translation assessment (2015)
• 2.4.6. Procedure of House’s model
• 2.4.7. Texts and contexts
• 2.4.8. Components of House’s model
• 2.4.9. Overt, covert translation and cultural filters
• 2.5. Adaptation of House’s model for the research aim
• 2.6. Appraisal theory by Martin and White (2005) in House’s model
• 2.6.1. Attitudinal resources of the Appraisal theory
• 2.6.2. Gradational resources of the Appraisal theory
• 2.7. Nominal groups and Verbal groups
• 2.8. Business and Marketing texts
• 2.9. Market segments and Marketing Human-centric strategy
• 2.10. Review of previous studies
• 2.10.1. Previous studies on Comparative Translation Studies
• 2.10.2. Previous studies on Marketing Texts
• 2.11. Summary
• 3. CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY
• 3.1. Interpretive, explanatory and evaluative steps
• 3.2. Data collection and procedures of data analysis
• 3.3. Selection of the source text and target text
• 3.4. Collection of nominal groups and verbal groups
• 3.5. Procedures of data analysis
• 4. CHAPTER 4: TRANSLATION EQUIVALENCE OF NOMINAL GROUPS AND VERBAL GROUPS RELATED TO MARKET SEGMENTS
• 4.1. Translation equivalence of nominal groups and verbal groups related to market segments
• 4.2. Nominal groups related to young, women, netizens’ market segment
• 4.3. Verbal groups related to young, women, netizens’ market segment
• 4.4. Translation equivalence of nominal groups and verbal groups related to young market segment
• 4.5. Nominal groups related to the young market segment
• 4.6. Verbal groups related to the young market segment
• 4.7. Translation equivalence of nominal groups and verbal groups related to women’s market segment
• 4.8. Nominal groups related to women’s market segment
• 4.9. Verbal groups related to women’s market segment
• 4.10. Translation equivalence of nominal groups and verbal groups related to netizens’ market segment
• 4.11. Nominal groups related to netizens’ market segment
• 4.12. Verbal groups related to netizens’ market segment
• 4.13. Summary of translation equivalence of nominal groups and verbal groups related to market segments
• 5. CHAPTER 5: TRANSLATION EQUIVALENCE OF NOMINAL GROUPS AND VERBAL GROUPS RELATED TO HUMAN-CENTRIC MARKETING STRATEGY
• 5.1. Translation equivalence of nominal groups related to human-centric marketing strategy
• 5.2. Analysis of nominal groups related to human-centric marketing strategy in the source text
• 5.3. Comparison of nominal groups related to human-centric marketing strategy in the source text and target text
• 5.4. Translation equivalence of verbal groups related to human-centric marketing strategy
• 5.5. Analyses of verbal groups related to human-centric marketing strategy in the source text
• 5.6. Comparison of verbal groups related to human-centric marketing strategy in the source text and target text
• 5.7. Summary of translation equivalence of nominal groups and verbal groups related to human-centric marketing strategy
• 6. CHAPTER 6: CONCLUSION
• 6.1. Recapitulation of the study
• 6.2. English-Vietnamese translation of nominal groups and verbal groups related to market segments
• 6.3. English-Vietnamese translation of nominal groups and verbal groups related to human-centric marketing strategy
• 6.4. Contributions of the study
• 6.5. Limitations and suggestions for further research
• REFERENCES
• RESEARCHER’S ARTICLES RELATED TO THE THESIS
• APPENDIXES
• APPDENDIX A. Nominal groups and verbal groups related to market segments I
• APPDENDIX B. Gradational resources embedded in nominal groups related to the young market segment XI
• APPDENDIX C. The authors’ attitudes embedded in nominal groups related to the young market segment XII
• APPDENDIX D. Process and graduation embedded in verbal groups related to the young segment XIV
• APPDENDIX E. The authors’ attitude embedded in verbal groups related to the young segment XVII
• APPDENDIX F. Gradational resources of nominal groups related to human-centric marketing strategy XIX
• APPDENDIX G. The authors’ attitude embedded in nominal groups related to human-centric marketing strategy XXV
• APPDENDIX H. Some of the end-of-page explanation for nominal groups in the Target text XXIX
• APPDENDIX I. Equivalence extent in translating nominal groups related to human-centric marketing strategy XXXIII
• APPDENDIX J Process and graduation embedded in the verbal groups related to human-centric marketing strategy XL
• APPDENDIX K. The authors’ attitude embedded in verbal groups related human-centric marketing strategy XLIII
• APPENDIX L. Equivalence extent in translating verbal groups related to human-centric marketing strategy XLV
• APPENDIX M1. Equivalence extent in semantic modification of Nominal groups and Verbal groups related to market segments XLVII
• APPENDIX M2 Equivalence extent in semantic modification of Nominal groups and Verbal groups related to human-centric marketing strategy LX
• Previous comparative translation studies APPENDIX N. Previous studies on marketing texts LXXVII

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Bài nghiên cứu này tập trung vào việc so sánh bản dịch Anh-Việt trong lĩnh vực kinh doanh, đặc biệt là trong các văn bản marketing. Nghiên cứu nhằm đánh giá mức độ tương đương của các nhóm danh từ và động từ liên quan đến các phân khúc thị trường và chiến lược marketing. Dữ liệu được lấy từ văn bản nguồn "Marketing 4.0: Moving from Traditional to Digital" và bản dịch "Tiếp thị 4.0: Dịch chuyển từ Truyền thống sang Công nghệ số". Phương pháp nghiên cứu định tính được áp dụng, trong đó các bước mô tả, so sánh và giải thích được thực hiện để phân tích các nhóm danh từ và động từ. Kết quả cho thấy có sự thay đổi ngữ nghĩa đáng kể trong bản dịch, với nhiều trường hợp cho thấy xu hướng tăng cường mức độ tương đương.

1.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về dịch thuật kinh doanh và các chiến lược dịch thuật hiệu quả. Việc áp dụng mô hình của House (2015) kết hợp với lý thuyết Đánh giá của Martin và White (2005) giúp làm rõ hơn về các yếu tố ngữ nghĩa trong bản dịch. Điều này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn cho các nhà dịch thuật và chương trình đào tạo dịch thuật, đặc biệt trong việc dịch các văn bản không phải văn học.

II. Phân tích chất lượng bản dịch

Chất lượng của bản dịch Anh-Việt trong lĩnh vực kinh doanh được đánh giá qua nhiều tiêu chí khác nhau. Một trong những tiêu chí quan trọng là tính chính xác của ngữ nghĩa. Nghiên cứu cho thấy rằng có sự mất mát nhỏ trong ngữ nghĩa khi có hiện tượng lược bỏ một số tính từ trong nhóm danh từ, làm yếu đi ý nghĩa bổ sung. Tuy nhiên, sự tương đương ngữ nghĩa vẫn được duy trì trong nhiều trường hợp, đặc biệt là khi sử dụng các biện pháp tu từ như ẩn dụ. Việc sử dụng các từ ngữ mạnh mẽ và chính xác cũng góp phần nâng cao chất lượng bản dịch.

2.1. Các chiến lược dịch thuật

Các chiến lược dịch thuật được áp dụng rất đa dạng, bao gồm đồng nghĩa, diễn giải, và sử dụng chú thích cuối trang. Những chiến lược này không chỉ giúp duy trì tính chính xác của ngữ nghĩa mà còn làm cho văn bản dịch trở nên dễ hiểu hơn cho độc giả mục tiêu. Việc sử dụng các chú thích giải thích cho các thuật ngữ trừu tượng cũng thể hiện sự tôn trọng đối với độc giả và nâng cao chức năng giao tiếp của bản dịch.

III. Đánh giá và ứng dụng thực tiễn

Kết quả của nghiên cứu này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc đào tạo dịch giả. Việc áp dụng mô hình của House trong việc đánh giá chất lượng bản dịch cho thấy tính hiệu quả khi kết hợp với lý thuyết Đánh giá. Điều này giúp các nhà dịch thuật có thể cải thiện kỹ năng của mình trong việc dịch các văn bản không phải văn học, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh doanh. Sự hiểu biết sâu sắc về các yếu tố ngữ nghĩa và chiến lược dịch thuật sẽ giúp nâng cao chất lượng bản dịch và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường.

3.1. Xu hướng dịch thuật trong kinh doanh

Xu hướng dịch thuật hiện nay trong lĩnh vực kinh doanh đang ngày càng chú trọng đến việc sử dụng ngôn ngữ chính xác và phù hợp với văn hóa của độc giả mục tiêu. Việc áp dụng các chiến lược dịch thuật hiệu quả không chỉ giúp nâng cao chất lượng bản dịch mà còn tạo ra sự kết nối tốt hơn giữa các nền văn hóa khác nhau. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, nơi mà việc giao tiếp hiệu quả giữa các nền văn hóa là rất cần thiết.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ với tiêu đề “A Comparative Study on English-Vietnamese Translation of Business Texts” (Nghiên cứu so sánh bản dịch Anh – Việt trong lĩnh vực Kinh doanh) của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hồng Hà được thực hiện thuộc chuyên ngành Ngôn ngữ học tiếng Anh (English Linguistics, Mã số: 9.01) tại Trường Đại học Mở Hà Nội vào năm 2022, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Hoàng Tuyết Minh và PGS. Lê Hùng Tiến.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự phát triển của cuộc cách mạng khoa học công nghệ, nhu cầu tiếp nhận tri thức kinh tế, thương mại hiện đại thông qua các tài liệu dịch thuật từ tiếng Anh sang tiếng Việt ngày càng gia tăng. Dịch thuật các văn bản phi hư cấu (non-literary texts), đặc biệt là văn bản chuyên ngành kinh tế và tiếp thị, đặt ra những thách thức lớn đối với dịch giả và các nhà xuất bản. Người dịch không chỉ phải chuyển tải chuẩn xác các khái niệm, thuật ngữ và cụm từ chuyên môn mới chưa từng xuất hiện trong ngôn ngữ đích (TL) để bảo đảm tính tương đương của văn bản gốc (ST), mà còn phải duy trì tính tự nhiên, thẩm mỹ và sự phù hợp về mặt ngữ dụng trong ngôn ngữ đích.

Trong hệ thống ngôn ngữ, danh từ và động từ là hai từ loại cốt lõi, do đó các cụm danh từ (nominal groups - NGs) và cụm động từ (verbal groups - VGs) đóng vai trò trung tâm trong việc chuyển tải ý nghĩa kinh nghiệm (ideational meaning) và ý nghĩa liên nhân (interpersonal meaning). Tuy nhiên, các nghiên cứu đối chiếu Anh - Việt trước đây trong lĩnh vực kinh doanh chủ yếu tập trung vào đặc điểm cấu tạo thuật ngữ kinh tế, thuật ngữ tiếp thị, cấu trúc câu trong văn bản quảng cáo hoặc ngôn ngữ áp phích. Việc đánh giá mức độ tương đương dịch thuật dựa trên các biến đổi ngữ nghĩa (semantic modifications) xuất hiện trong các cụm danh từ và cụm động từ của bản dịch văn bản tiếp thị Anh - Việt vẫn chưa được khảo sát một cách toàn diện. Đây chính là khoảng trống nghiên cứu mà luận án xác định và giải quyết.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

• Mục tiêu tổng quát: Đánh giá mức độ tương đương của các biến đổi ngữ nghĩa trong cụm danh từ và cụm động từ ở bản dịch tiếng Việt so với bản gốc tiếng Anh dưới góc độ chức năng - dụng học của mô hình Juliane House (2015), từ đó đề xuất các bổ sung lý thuyết cho việc đánh giá chất lượng dịch thuật văn bản phi hư cấu Anh - Việt.
• Mục tiêu cụ thể: Khảo sát, miêu tả, so sánh và diễn giải mức độ tương đương của các cụm danh từ và cụm động từ chứa đựng biến đổi ngữ nghĩa liên quan đến hai phạm trù nội dung: các phân khúc thị trường (nhóm khách hàng Trẻ, Phụ nữ, Cư dân mạng - YWN) và chiến lược tiếp thị lấy con người làm trung tâm (human-centric marketing strategy).
• Câu hỏi nghiên cứu: Luận án tập trung giải quyết một câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

  “To what extent are the nominal groups and verbal groups related to market segments and human-centric marketing strategy in the Vietnamese translation version ‘Marketing 4.0: Dịch chuyển từ Truyền thống sang Công nghệ số’ (2018) equivalent with the English original text ‘Marketing 4.0 - Moving from Traditional to Digital’ (2017) from the functional-pragmatic perspective?” (Cụm danh từ và cụm động từ liên quan đến các phân khúc thị trường và chiến lược tiếp thị lấy con người làm trung tâm trong bản dịch tiếng Việt ‘Tiếp thị 4.0: Dịch chuyển từ Truyền thống sang Công nghệ số’ (2018) đạt mức độ tương đương như thế nào so với nguyên tác tiếng Anh ‘Marketing 4.0 - Moving from Traditional to Digital’ (2017) dưới góc độ chức năng - dụng học?)

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các biến đổi ngữ nghĩa trong 661 trường hợp cụm danh từ và 392 trường hợp cụm động từ (với 553 trường hợp có sự biến đổi ngữ nghĩa được phân tích chi tiết) liên quan đến các phân khúc thị trường và chiến lược tiếp thị lấy con người làm trung tâm.
• Phạm vi tư liệu:
  • Nguyên tác tiếng Anh (ST): “Marketing 4.0: Moving from Traditional to Digital” do Philip Kotler, Hermawan Kartajaya và Iwan Setiawan biên soạn, xuất bản năm 2017.
  • Bản dịch tiếng Việt (TT): “Tiếp thị 4.0: Dịch chuyển từ Truyền thống sang Công nghệ số” do nhóm dịch của Nguyễn Khoa Hồng Thành thực hiện, Nhà xuất bản Trẻ ấn hành năm 2018 (tái bản lần thứ 5).
• Phạm vi thời gian và không gian: Ngữ liệu được giới hạn trong các ấn bản xuất bản giai đoạn 2017 - 2018. Quá trình triển khai nghiên cứu được thực hiện từ năm 2018 đến năm 2021. Luận án chỉ tập trung vào các trường hợp có sự biến đổi/khác biệt về mặt ngữ nghĩa giữa ST và TT, không đi sâu vào các trường hợp tương đương tuyệt đối (vốn được coi là tương đương đầy đủ mặc định).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu dịch thuật học và tương đương dịch thuật

Tác giả điểm lại lịch sử phát triển của ngành Nghiên cứu Dịch thuật (Translation Studies) từ thời kỳ La Mã cổ đại (Cicero, Horace) với sự phân biệt giữa dịch "từ đối từ" (word for word) và "ý đối ý" (sense for sense). Theo phân loại của Stainer (1975), lịch sử dịch thuật trải qua bốn thời kỳ gắn liền với sự phát triển của ngôn ngữ học. Khung phân loại của James S. Holmes (1972) và các bổ sung của Toury (1991, 2012) cùng Munday (2016) đã xác lập vị thế độc lập cho Dịch thuật học với hai nhánh chính: Nghiên cứu Dịch thuật Thuần túy (Pure Translation Studies - gồm lý thuyết và mô tả) và Nghiên cứu Dịch thuật Ứng dụng (Applied Translation Studies). Luận án định vị thuộc nhánh nghiên cứu mô tả (Descriptive Translation Studies), hướng tới phục vụ công tác giảng dạy và đào tạo biên dịch viên.

Khái niệm tương đương dịch thuật được điểm duyệt qua nhiều góc nhìn lý thuyết:

• Popovic (dẫn theo Bassnett, 2005): Phân chia 4 loại tương đương gồm tương đương ngôn ngữ (linguistic equivalence), tương đương trục hình vị/ngữ pháp (paradigmatic equivalence), tương đương phong cách/dịch thuật (stylistic/translational equivalence) và tương đương văn bản (textual/syntagmatic equivalence).
• Catford (1965): Đưa ra các mức độ tương đương: tương đương đầy đủ (full equivalence), tương đương từng phần (partial equivalence) và không tương đương (non-equivalence).
• Nida (1964, 1969): Khái niệm tương đương hình thức (formal equivalence) và tương đương động lực (dynamic equivalence).
• Neubert (1985): Xem xét tương đương như một phạm trù ký hiệu học gồm ba thành phần theo trật tự tôn ti: tương đương cú pháp (syntactic), tương đương ngữ nghĩa (semantic) và tương đương dụng học (pragmatic).
• Koller (1979): Phân chia tương đương thành 5 loại: tương đương sở chỉ (denotative equivalence - liên quan đến nội dung/Trường văn), tương đương biểu cảm/liên tưởng (connotative equivalence - liên quan đến phong cách/Không khí văn), tương đương chuẩn mực văn bản (text-normative equivalence) và tương đương dụng học (pragmatic equivalence).
• Vinay & Darbelnet (1958/1988), Machalli (2000): Khái niệm điều biến/biến đổi nghĩa (modulation/semantic modification) gồm điều biến bắt buộc (compulsory modulation) và điều biến tự do (free modulation).

Các mô hình đánh giá chất lượng dịch thuật

Luận án xem xét hai hướng tiếp cận chính trong đánh giá chất lượng dịch thuật: hướng tiếp cận dựa trên phản hồi của độc giả (Response-based approach theo Thuyết Mục đích - Skopos Theory của Reiß và Vermeer, 1984; Nord, 1997) và hướng tiếp cận dựa trên ngôn ngữ học (Linguistics-based approach). Tác giả so sánh hai mô hình đánh giá tiêu biểu:

1. Mô hình của Newmark (1988b): Gồm 5 bước (phân tích ST, mục đích người dịch, so sánh ST-TT, đánh giá bản dịch, tương lai bản dịch). Mô hình này mang tính thực hành nhưng thiếu cơ sở lý thuyết ngôn ngữ học hệ thống vững chắc.
2. Mô hình của Juliane House (1977, 1997, 2015): Mô hình chức năng - dụng học dựa trên Ngữ pháp chức năng hệ thống của Halliday, kết nối ngôn ngữ/văn bản với ngữ cảnh tình huống (Register: Field, Tenor, Mode) và ngữ cảnh văn hóa (Genre), đánh giá bản dịch theo hướng dịch công khai (overt translation) hoặc dịch che đậy (covert translation) thông qua bộ lọc văn hóa (cultural filter).

Các nghiên cứu thực nghiệm liên quan

• Nghiên cứu dịch thuật so sánh quốc tế và văn bản tiếp thị: Công trình của Ehsani và Zohrabi (2014) áp dụng mô hình của House đánh giá bản dịch văn bản quảng cáo Anh - Ba Tư; Birzniece (2006) khảo sát việc sử dụng chữ viết hoa trong văn bản tiếp thị Anh - Latvia.
• Nghiên cứu tại Việt Nam: Các công trình nghiên cứu ngôn ngữ kinh doanh/tiếp thị của Nguyễn Thanh Tùng (2009, 2017) về áp phích và thuật ngữ kinh tế; Bùi Diễm Hạnh (2013) về cấu trúc câu trong văn bản quảng cáo; Hà Thị Hương Sơn (2019) về thuật ngữ tiếp thị; Lê Hùng Tiến (2015) về đánh giá bản dịch. Triệu Thu Hằng (2019) từng kết hợp mô hình của House với lý thuyết Đánh giá nhưng chỉ dừng lại ở nguồn lực Thái độ (Attitude).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án khắc phục hạn chế của các nghiên cứu trước bằng cách tích hợp đồng thời cả nguồn lực Thái độ (Attitudinal resources) và nguồn lực Mức độ (Gradational resources) của Lý thuyết Đánh giá (Martin & White, 2005) vào phân tích Không khí văn (Tenor) và Trường văn (Field) trong mô hình của House (2015), nhằm đánh giá định lượng và định tính các biến đổi ngữ nghĩa của cụm danh từ và cụm động từ trong văn bản tiếp thị Anh - Việt.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết phân tích

Khung lý thuyết của luận án là sự tích hợp giữa mô hình Đánh giá chất lượng dịch thuật chức năng - dụng học của Juliane House (2015) và Lý thuyết Đánh giá (Appraisal Theory) của Martin và White (2005):

                       [ MÔ HÌNH NHÀ NGÔN NGỮ HỌC JULIANE HOUSE (2015) ]
            [ TRƯỜNG VĂN (FIELD) ]                             [ KHÔNG KHÍ VĂN (TENOR) ]
         (Nội dung, sự thể, kinh nghiệm)                   (Mối quan hệ người tham gia, thái độ)
        [ NGUỒN LỰC MỨC ĐỘ / TỐT NGHIỆP ]                      [ NGUỒN LỰC THÁI ĐỘ ]
           (GRADATIONAL RESOURCES)                            (ATTITUDINAL RESOURCES)
         - Cường độ (Intensification)                       - Cảm xúc (Affect)
         - Số lượng (Quantification)                        - Đánh giá năng lực/đạo đức (Judgement)
                                                            - Thẩm định giá trị (Appreciation)
                    [ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ TƯƠNG ĐƯƠNG DỊCH THUẬT (KOLLER 1979) ]
                    - Tương đương sở chỉ (Denotative equivalence)
                    - Tương đương liên tưởng (Connotative equivalence)
                    - Tương đương dụng học (Pragmatic equivalence)
                    - Xu hướng biến đổi: Tăng cấp (Upscaled) / Giảm cấp (Downscaled)

1. Mô hình của House (2015): Khảo sát 3 tầng bậc: Ngôn ngữ/Văn bản (Language/Text), Ngữ cảnh tình huống (Register gồm Field, Tenor, Mode) - Thể loại (Genre), và Chức năng văn bản cá biệt (Individual textual function). Phân loại dịch thuật thành dịch công khai (overt translation) và dịch che đậy (covert translation) thông qua việc sử dụng bộ lọc văn hóa (cultural filter).
2. Lý thuyết Đánh giá của Martin & White (2005):
   • Nguồn lực Thái độ (Attitude): Gồm ba phạm trù: Cảm xúc (Affect), Phán đoán phẩm chất/năng lực (Judgement) và Thẩm định giá trị sự vật/hiện tượng (Appreciation). Nguồn lực này được tích hợp vào thành tố Tenor để phân tích lập trường, cảm xúc và thái độ của tác giả/dịch giả.
   • Nguồn lực Mức độ (Graduation): Gồm Cường độ (Force: Intensification, Quantification) và Tiêu điểm (Focus). Nguồn lực này được tích hợp vào thành tố Field để đo lường mức độ gia tăng hoặc giảm nhẹ của hành động, sự thể.
3. Hệ thống phân loại ngữ pháp chức năng (Halliday & Hasan, 1985; Martin & Rose, 2008): Miêu tả cấu trúc đa biến kinh nghiệm của cụm danh từ (Thing, Deictic, Numerative, Epithet, Classifier, Qualifier) và cụm động từ (Process: Material, Mental, Relational, Behavioral, Verbal, Existential; Auxiliaries).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu định tính làm chủ đạo, kết hợp với các kỹ thuật thống kê mô tả định lượng để hỗ trợ việc phân tích dữ liệu:

• Phương pháp miêu tả (Descriptive procedure): Miêu tả cấu trúc ngữ pháp, ngữ nghĩa, thành tố Register và Genre của các cụm danh từ và cụm động từ trong ST.
• Phương pháp so sánh đối chiếu (Comparative procedure): Đặt các đơn vị dịch thuật của ST và TT cạnh nhau để đối chiếu các thay đổi về mặt ngữ nghĩa.
• Phương pháp diễn giải và đánh giá (Interpretive and evaluative procedures): Phân tích nguyên nhân ngôn ngữ học, văn hóa của các biến đổi ngữ nghĩa, xác định mức độ tăng cấp (upscaled) hay giảm cấp (downscaled) về tương đương sở chỉ, tương đương biểu cảm và tương đương dụng học.

Nguồn tư liệu và dữ liệu khảo sát

Dữ liệu được thu thập thủ công từ toàn bộ văn bản gốc tiếng Anh “Marketing 4.0: Moving from Traditional to Digital” (2017) và bản dịch tiếng Việt “Tiếp thị 4.0: Dịch chuyển từ Truyền thống sang Công nghệ số” (2018).

Chỉ tiêu thống kê ngữ liệu	Số lượng trường hợp trích xuất	Số trường hợp có biến đổi ngữ nghĩa
Cụm danh từ (Nominal Groups - NGs)	661	--
Cụm động từ (Verbal Groups - VGs)	392	--
Tổng số đơn vị phân tích biến đổi ngữ nghĩa	1.053	553

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu (Introduction)

Chương 1 thiết lập nền tảng nghiên cứu thông qua việc trình bày lý do chọn đề tài, tính cấp thiết của việc nghiên cứu bản dịch văn bản kinh doanh phi hư cấu, mục đích, mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu, phạm vi khảo sát, phương pháp luận, đóng góp khoa học và cấu trúc tổng thể gồm 6 chương của luận án.

Chương 2: Tổng quan tài liệu (Literature Review)

Chương 2 cung cấp cơ sở lý thuyết toàn diện về nghiên cứu dịch thuật, khái niệm tương đương dịch thuật, các phương pháp tiếp cận đánh giá bản dịch. Tác giả phân tích chuyên sâu mô hình của House (2015), lý thuyết Đánh giá của Martin & White (2005), đặc điểm ngữ pháp chức năng của cụm danh từ, cụm động từ, cùng đặc trưng thể loại của văn bản tiếp thị số và các phân khúc thị trường chuyên biệt. Chương này cũng tổng hợp các công trình nghiên cứu đối chiếu dịch thuật đi trước để khẳng định tính khoa học của khoảng trống nghiên cứu.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu (Research Methodology)

Chương 3 chi tiết hóa khung phân tích tích hợp (Analytical Framework) của đề tài. Tác giả vạch rõ quy trình 4 bước phân tích dữ liệu:

1. Trích xuất và lập hồ sơ đăng bạ (Register) của các cụm danh từ, cụm động từ trong ST.
2. Nhận diện các biến đổi ngữ nghĩa trong bản dịch TT.
3. Áp dụng nguồn lực Thái độ (Attitude) và Mức độ (Graduation) để phân tích sự dịch chuyển về Field và Tenor.
4. Đánh giá mức độ tương đương chức năng - dụng học (đầy đủ, từng phần, không tương đương; được/mất về nghĩa sở chỉ và nghĩa biểu cảm).

   [ BƯỚC 1: TRÍCH XUẤT ST ]          [ BƯỚC 2: ĐỐI CHIẾU TT ]
   Xác định Register & Genre ST      chứa biến đổi ngữ nghĩa
               [ BƯỚC 3: PHÂN TÍCH DIỄN GIẢI ]
               [ BƯỚC 4: ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ TƯƠNG ĐƯƠNG ]
               - Tương đương sở chỉ (Denotative)
               - Tương đương biểu cảm (Connotative)
               - Tương đương dụng học (Pragmatic)
               - Xác định chiến lược & Bộ lọc văn hóa

Chương 4: Tương đương dịch thuật của cụm danh từ và cụm động từ liên quan đến các phân khúc thị trường (Translation Equivalence of Nominal Groups and Verbal Groups Related to Market Segments)

Chương 4 phân tích chi tiết ngữ liệu NGs và VGs miêu tả 3 phân khúc khách hàng quan trọng trong kỷ nguyên số: Giới trẻ (Young), Phụ nữ (Women) và Cư dân mạng (Netizens) - gọi tắt là nhóm YWN.

Phân khúc nhóm khách hàng tổng thể YWN (Young, Women, Netizens)

Tác giả phân tích các NGs và VGs thể hiện vai trò của nhóm YWN như là động lực chính của tiếp thị số. Bản dịch tiếng Việt thể hiện xu hướng tăng cấp (upscaled) về mặt tương đương biểu cảm thông qua việc sử dụng các từ ngữ trang trọng hơn, bổ sung các định từ nhấn mạnh hoặc sử dụng lối diễn đạt mang tính hình tượng.

Ví dụ tiêu biểu về cụm danh từ:

• ST: “the primary target market for marketers” (thị trường mục tiêu chính của các nhà tiếp thị).
• TT: “mục tiêu quan trọng đầu tiên trong con mắt của các nhà tiếp thị” (Mã ngữ liệu: 79.1).
• Phân tích: Bản dịch chuyển đổi cấu trúc không chứa ẩn dụ ở ST sang cấu trúc ẩn dụ “trong con mắt của...” ở TT, áp dụng bộ lọc văn hóa (cultural filter) giúp lối diễn đạt trở nên gần gũi với tư duy của người đọc Việt Nam, đạt được sự tương đương mang tính dịch che đậy (covert translation).

Phân khúc Giới trẻ (Young market segment)

Phân tích các NGs và VGs miêu tả đặc tính nhanh nhạy, khả năng nắm bắt xu hướng công nghệ của giới trẻ. Bản dịch có xu hướng sử dụng các phó từ chỉ mức độ mạnh hơn (stronger adverbs) và cấu trúc diễn giải mở rộng.

Phân khúc Phụ nữ (Women’s market segment)

Các cụm từ miêu tả vai trò quản lý tài chính gia đình và quá trình ra quyết định mua sắm phức tạp, toàn diện của phụ nữ được chuyển dịch sang tiếng Việt với sự tăng cường các yếu tố thẩm định giá trị (Appreciation) và phán đoán năng lực (Judgement).

Phân khúc Cư dân mạng (Netizens’ market segment)

Phân tích các đơn vị ngôn ngữ thể hiện sức mạnh kết nối xã hội và khả năng truyền bá thông tin của cộng đồng mạng.

Ví dụ tiêu biểu về cụm động từ/vị ngữ:

• ST: “Netizens … are also highly influential” (Cư dân mạng ... cũng có sức ảnh hưởng cao).
• TT: “Công dân mạng … cũng là những người có tầm ảnh hưởng lớn”.
• Phân tích: Về mặt Không khí văn (Tenor), cụm “highly influential” chứa đựng thái độ thẩm định tích cực. Bản dịch “những người có tầm ảnh hưởng lớn” chuyển tải đầy đủ cả nghĩa sở chỉ (Field) và thái độ biểu cảm của tác giả (Tenor), đạt tương đương sở chỉ lẫn tương đương liên tưởng theo tiêu chí của Koller.

Chương 5: Tương đương dịch thuật của cụm danh từ và cụm động từ liên quan đến chiến lược tiếp thị lấy con người làm trung tâm (Translation Equivalence of Nominal Groups and Verbal Groups Related to Human-Centric Marketing Strategy)

Chương 5 khảo sát các NGs và VGs liên quan đến chiến lược tiếp thị lấy con người làm trung tâm – cốt lõi của Tiếp thị 4.0, nơi thương hiệu được nhân cách hóa với các phẩm chất con người (thể chất, trí tuệ, đạo đức, cảm xúc).

Phân tích biến đổi ngữ nghĩa ở cụm danh từ

Dịch giả sử dụng đa dạng các chiến lược dịch thuật: sử dụng từ đồng nghĩa, cấu trúc hoán dụ/ẩn dụ, đặt thuật ngữ trong dấu ngoặc kép để báo hiệu nghĩa chuyển, và đặc biệt là kỹ thuật thêm chú thích giải nghĩa ở cuối trang (end-of-page notes) cho các khái niệm mới, trừu tượng.

Ví dụ tiêu biểu về biến đổi ngữ nghĩa tạo hiệu quả tương đương dụng học:

• ST: “In such a context… they … search for their identities” (Mã ngữ liệu: 279.5).
• TT: “Trong viễn cảnh đó, khách hàng sẽ… tìm kiếm bản ngã của chính mình”.
• Phân tích: Từ “identities” (danh tính/bản sắc) được dịch thành thuật ngữ mang sắc thái triết học sâu sắc “bản ngã của chính mình”, làm tăng cấp độ tương đương liên tưởng và chức năng liên nhân của văn bản.

Xử lý danh từ riêng trong văn bản tiếp thị

Luận án phát hiện hiện tượng giữ nguyên dạng danh từ riêng tiếng Anh (proper names) trong bản dịch tiếng Việt mặc dù chúng hoàn toàn có khả năng dịch được:

• ST: “Unilever, … announced … the Unilever Sustainable Living Plan” (Mã ngữ liệu: 310.1).
• TT: “… Unilever, công bố kế hoạch Unilever Sustainable Living Plan …”.
• Phân tích: Việc giữ nguyên tên kế hoạch kinh doanh bằng tiếng Anh phản ánh chiến lược dịch công khai (overt translation), thể hiện chủ ý của dịch giả nhằm duy trì tính nguyên bản, thương hiệu và thẩm mỹ của ngôn ngữ nguồn.

Phân tích biến đổi ngữ nghĩa ở cụm động từ

Các cụm động từ chỉ quá trình vật chất (Material processes) và quá trình tinh thần (Mental processes) trong chiến lược tiếp thị thường được chuyển ngữ bằng các động từ tình thái hoặc các kết hợp từ mang sắc thái hành động quyết đoán hơn, giúp gia tăng tính thuyết phục của văn bản hướng dẫn tiếp thị.

Chương 6: Kết luận (Conclusion)

Chương 6 tổng kết toàn bộ kết quả nghiên cứu, hệ thống hóa các phát hiện đối chiếu, khẳng định giá trị lý luận và thực tiễn của đề tài, đồng thời nêu rõ các giới hạn và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp nối.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Kết quả nghiên cứu chính

1. Tỷ lệ biến đổi ngữ nghĩa: Trong tổng số 661 cụm danh từ và 392 cụm động từ khảo sát từ văn bản gốc, có 553 trường hợp xuất hiện biến đổi ngữ nghĩa trong bản dịch tiếng Việt.
2. Xu hướng tương đương: Phần lớn các trường hợp biến đổi ngữ nghĩa thể hiện xu hướng tăng cấp (upscaled trend) về mức độ tương đương (gia tăng cường độ, bổ sung sắc thái biểu cảm, tăng tính trang trọng). Xu hướng giảm cấp (downscaled trend) chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ (chủ yếu do hiện tượng tỉnh lược một số tính từ bổ ngữ đứng trước danh từ làm suy giảm nhẹ ý nghĩa bổ trợ).
3. Chiến lược dịch thuật được nhận diện: Khảo sát thực tế bác bỏ giả định cho rằng văn bản phi hư cấu chủ yếu sử dụng chiến lược dịch nguyên văn (word-for-word/literal translation). Thực tế bản dịch “Tiếp thị 4.0” đã vận dụng linh hoạt nhiều chiến lược:
   • Sử dụng từ đồng nghĩa và cấu trúc giải thích nghĩa (paraphrasing).
   • Sử dụng các phó từ chỉ mức độ mạnh hơn và động từ tình thái có tính thuyết phục cao.
   • Sử dụng ẩn dụ và chuyển đổi hình ảnh thông qua bộ lọc văn hóa (cultural filters) phù hợp với cộng đồng tiếp nhận.
   • Đặt các thuật ngữ ẩn dụ chuyển nghĩa trong dấu ngoặc kép ("...").
   • Bổ sung chú thích giải thích thuật ngữ ở chân trang (end-of-page explanatory notes) cho các khái niệm trừu tượng, thể hiện thái độ tôn trọng độc giả và nâng cao chức năng liên nhân.
   • Giữ nguyên danh từ riêng (proper names) theo chiến lược dịch công khai để bảo tồn bản sắc thương hiệu quốc tế.

Loại hình đơn vị ngôn ngữ	Chiến lược dịch thuật chủ đạo	Xu hướng tương đương	Hiệu quả chức năng - dụng học
Cụm danh từ (NGs)	- Ẩn dụ hóa kết hợp bộ lọc văn hóa - Chú thích thuật ngữ chân trang - Giữ nguyên danh từ riêng	Tăng cấp (Upscaled) chiếm ưu thế	- Nâng cao tính tự nhiên, dễ hiểu - Đạt tương đương dụng học và liên tưởng - Bảo tồn bản sắc ngôn ngữ nguồn
Cụm động từ (VGs)	- Sử dụng phó từ cường độ mạnh - Tăng cường trợ động từ tình thái - Diễn giải dài hơn nguyên tác	Tăng cấp (Upscaled) chiếm ưu thế	- Tăng cường tính thuyết phục của hành động - Làm rõ quy trình tiếp thị cho người đọc

Những đóng góp mới của luận án

• Về mặt lý luận:
  • Chứng minh tính tương thích và hiệu quả của việc áp dụng mô hình chức năng - dụng học của House (2015) vào việc đánh giá chất lượng bản dịch văn bản phi hư cấu (tiếp thị) trong cặp ngôn ngữ Anh - Việt.
  • Bổ sung cơ sở đo lường cho mô hình của House thông qua việc tích hợp đồng thời hai nguồn lực của Lý thuyết Đánh giá (Martin & White, 2005): tích hợp nguồn lực Mức độ (Graduation) vào phân tích Trường văn (Field) và nguồn lực Thái độ (Attitude) vào phân tích Không khí văn (Tenor), tạo ra công cụ định lượng và định tính hóa mức độ tương đương chi tiết.
• Về mặt thực tiễn:
  • Cung cấp bức tranh thực tế về các chiến lược xử lý cụm danh từ và cụm động từ có biến đổi ngữ nghĩa trong dịch thuật văn bản kinh doanh Anh - Việt.
  • Làm tài liệu tham khảo cho các chương trình đào tạo biên dịch viên chuyên ngành kinh tế - thương mại, giúp người dịch nhận thức rõ vai trò của bộ lọc văn hóa và kỹ thuật bổ sung chú thích chân trang nhằm đạt được tương đương dụng học.

Kiến nghị và đề xuất

• Dịch giả văn bản kinh tế cần tránh cách tiếp cận dịch từng từ cứng nhắc; cần chủ động sử dụng bộ lọc văn hóa hợp lý để chuyển đổi các hình ảnh ẩn dụ sang các cách diễn đạt tương thích trong văn hóa đích.
• Cần cân nhắc kỹ lưỡng việc giữ nguyên hay chuyển ngữ các danh từ riêng và thuật ngữ viết tắt quốc tế để vừa bảo đảm tính chính xác chuyên ngành, vừa không gây cản trở khả năng tiếp nhận của độc giả bản ngữ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Phạm vi ngữ liệu: Nghiên cứu chỉ giới hạn khảo sát trên một cặp văn bản cụ thể là cuốn sách “Marketing 4.0” (2017) và bản dịch tiếng Việt xuất bản năm 2018; chưa mở rộng so sánh đối chiếu với các tác phẩm kinh doanh thuộc các phân ngành khác (như tài chính, ngân hàng, quản trị chuỗi cung ứng).
• Cấp độ phân tích: Luận án tập trung khảo sát ở cấp độ từ vựng (cụm danh từ và cụm động từ) có sự biến đổi ngữ nghĩa; chưa đi sâu phân tích toàn bộ các hiện tượng ngữ pháp ở cấp độ câu phức hoặc cấp độ liên kết văn bản tổng thể.
• Thành tố Register và Genre: Biến lượng Phương thức (Mode) và Thể loại (Genre) không ghi nhận nhiều sự biến đổi lớn giữa ST và TT (do cả hai đều duy trì phong cách viết học thuật, phi hư cấu), do đó chưa được phân tích sâu như hai thành tố Field và Tenor.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng ứng dụng khung phân tích tích hợp (House 2015 kết hợp Martin & White 2005) sang các thể loại văn bản chuyên ngành khác như tài chính, luật kinh tế, hoặc các văn bản khoa học kỹ thuật.
• Khảo sát so sánh đối chiếu đa bản dịch (nhiều bản dịch tiếng Việt khác nhau của cùng một nguyên tác) để đánh giá sự khác biệt trong phong cách và lựa chọn chiến lược dịch thuật của từng dịch giả.
• Nghiên cứu mở rộng sang các cấp độ ngôn ngữ lớn hơn như cấu trúc cú pháp, mạch lạc văn bản và cấu trúc liên kết liên đoạn trong dịch thuật văn bản kinh doanh.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

1. Nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Ngôn ngữ học ứng dụng và Dịch thuật học: Cung cấp một quy trình mẫu mực về việc kết hợp mô hình phân tích chất lượng dịch thuật của House với lý thuyết Đánh giá của Martin & White để giải quyết bài toán đo lường mức độ tương đương.
2. Giảng viên và cơ sở đào tạo biên - phiên dịch: Cung cấp nguồn tư liệu ngữ liệu đối chiếu thực tế phong phú (các bảng ngữ liệu tại Chương 4, Chương 5 và hệ thống Phụ lục A đến M) phục vụ giảng dạy môn Dịch thuật chuyên ngành Kinh tế - Thương mại.
3. Dịch giả và biên tập viên nhà xuất bản: Cung cấp các chỉ dẫn thực hành về kỹ thuật sử dụng bộ lọc văn hóa, kỹ thuật đặt chú thích cuối trang, và cách xử lý các cấu trúc ẩn dụ, danh từ riêng khi chuyển ngữ tài liệu kinh tế - tiếp thị từ tiếng Anh sang tiếng Việt.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án lựa chọn tư liệu khảo sát là tác phẩm nào và vì sao?

Luận án lựa chọn nguyên tác tiếng Anh “Marketing 4.0: Moving from Traditional to Digital” (2017) của Philip Kotler, Hermawan Kartajaya, Iwan Setiawan và bản dịch tiếng Việt “Tiếp thị 4.0: Dịch chuyển từ Truyền thống sang Công nghệ số” (2018, NXB Trẻ) do nhóm dịch của Nguyễn Khoa Hồng Thành thực hiện. Lý do lựa chọn: Đây là tác phẩm tiêu biểu của chuyên gia tiếp thị hàng đầu thế giới phản ánh bước chuyển đổi từ tiếp thị truyền thống sang tiếp thị số; bản dịch tiếng Việt được thực hiện bởi nhóm dịch giả có chuyên môn sâu về kinh doanh và ngoại giao, mang tính cập nhật cao.

2. Khung lý thuyết của luận án có điểm gì mới so với các nghiên cứu trước đây?

Khác với các nghiên cứu trước (như Triệu Thu Hằng 2019 chỉ sử dụng nguồn lực Thái độ), luận án đã tích hợp đồng thời cả nguồn lực Mức độ (Graduation: Intensification, Quantification) vào thành tố Trường văn (Field) và nguồn lực Thái độ (Attitude: Affect, Judgement, Appreciation) vào thành tố Không khí văn (Tenor) trong mô hình đánh giá dịch thuật chức năng - dụng học của House (2015), kết hợp với tiêu chí phân loại tương đương của Koller (1979).

3. Quy mô dữ liệu khảo sát và tỷ lệ các trường hợp biến đổi ngữ nghĩa là bao nhiêu?

Tác giả đã thu thập tổng cộng 661 trường hợp cụm danh từ (NGs) và 392 trường hợp cụm động từ (VGs) từ văn bản gốc. Trong đó, có 553 trường hợp chứa đựng sự biến đổi ngữ nghĩa (semantic modifications) ở bản dịch tiếng Việt được đưa vào phân tích đối chiếu chuyên sâu.

4. Phát hiện nổi bật về xu hướng tương đương dịch thuật trong bản dịch "Tiếp thị 4.0" là gì?

Phần lớn các trường hợp biến đổi ngữ nghĩa thể hiện xu hướng tăng cấp (upscaled trend) về mức độ tương đương (sử dụng từ ngữ trang trọng hơn, phó từ chỉ mức độ mạnh hơn, mở rộng diễn giải, sử dụng ẩn dụ kết hợp bộ lọc văn hóa). Xu hướng giảm cấp (downscaled trend) chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ (chủ yếu do tỉnh lược một số tính từ bổ ngữ). Dịch giả cũng duy trì chiến lược dịch công khai bằng cách giữ nguyên dạng các danh từ riêng tiếng Anh để bảo đảm bản sắc thương hiệu.

5. Những chiến lược dịch thuật nào được người dịch sử dụng để xử lý các thuật ngữ và khái niệm mới?

Dịch giả sử dụng kết hợp nhiều chiến lược: dùng từ đồng nghĩa, giải thích nghĩa (paraphrasing), chuyển đổi hình ảnh ẩn dụ cho phù hợp văn hóa đích, đặt các thuật ngữ mang nghĩa bóng trong dấu ngoặc kép, và đặc biệt là chủ động bổ sung các chú thích giải thích ở chân trang (end-of-page notes) cho các khái niệm trừu tượng.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hồng Hà là một công trình nghiên cứu đối chiếu dịch thuật có hệ thống và chặt chẽ về việc chuyển ngữ văn bản tiếp thị từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Bằng việc kết hợp mô hình đánh giá chất lượng dịch thuật chức năng - dụng học của House (2015) với Lý thuyết Đánh giá của Martin và White (2005), luận án đã làm sáng tỏ 553 trường hợp biến đổi ngữ nghĩa trong các cụm danh từ và cụm động từ của tác phẩm “Marketing 4.0”. Kết quả nghiên cứu khẳng định bản dịch tiếng Việt đạt được mức độ tương đương chức năng - dụng học cao với xu hướng tăng cấp chiếm ưu thế, đồng thời chỉ ra các chiến lược dịch thuật hiệu quả cho thể loại văn bản kinh doanh phi hư cấu. Công trình đóng góp thiết thực cho cả lý luận đánh giá dịch thuật và thực tiễn đào tạo biên dịch viên chuyên ngành tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING HANOI OPEN UNIVERSITY NGUYỄN THỊ HỒNG HÀ A COMPARATIVE STUDY ON ENGLISH -VIETNAMESE TRANSLATION OF BUSINESS TEXTS (Nghiên cứu so sánh bản dịch Anh – Việt trong lĩnh vực Kinh doanh) MAJOR: ENGLISH LINGUISTICS CODE: 9.01 A dissertation submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy in Linguistics SUPERVISORS: 1. HOÀNG TUYẾT MINH 2. LÊ HÙNG TIẾN HÀ NỘI, 2022 STATEMENT OF AUTHORSHIP The thesis entitled “A comparative study on English-Vietnamese translation of Business texts” has been submitted for the degree of Doctor of Philosophy. I, the undersigned, hereby declare that I am the sole author of this thesis, I have fully acknowledged and referenced the ideas and work of others in this thesis.

The thesis does not contain work extracted from a thesis, dissertation or research paper previously presented for another degree or diploma at this or any other university. Signature NGUYỄN THỊ HỒNG HÀ i ABSTRACT This descriptive, comparative, and evaluative research attempts to assess the equivalence extent of nominal groups and verbal groups related to market segments and marketing strategies with their semantic modifications in an English- Vietnamese translation of a marketing text from the functional- pragmatic perspective. The data are extracted from the Source text (ST) “Marketing 4.0: Moving from Traditional to Digital”, published in 2017 and from the Target text (TT) “Tiếp thị 4.0: Dịch chuyển từ Truyền thống sang Công nghệ số”, published in 2018. The qualitative method is applied to the study, in which descriptive, comparative and interpretive procedures are adopted in which the nominal groups and verbal groups of the ST are described in terms of Register and Genre, followed by the comparison of these language units between the ST and TT.

Finally, the interpretive steps are applied to analyze the semantic modifications before the evaluation of equivalence extent is provided. The sources of data are analyzed and assessed from the functional- pragmatic perspective of House’s model (2015) incorporated with the Attitudinal and Gradational resources of Appraisal theory (Martin and White, 2005). House’s model begins with language embedded in the text, then Register is analyzed and Genre is described. On Register, component Field is combined with Gradational resources while component Tenor is integrated with Attitudinal resources from Appraisal theory.

The findings show that, among the 661 cases of the nominal groups and 392 verbal groups collected from the source text, 553 cases (both nominal and verbal groups) contain semantic modification in the translation, in which a large number of cases show an ‘upscaled’ trend of equivalence extent while the ‘downscaled’ trend accounts for a small proportion. The translation strategies applied are diverse including synonymy, paraphrasing, using end-of-page note, metaphors,… Moreover, a gain in equivalence can be seen in the way of figurative expressions, using ‘stronger’ adverbs, modal verbs, more formal words, resorting the longer ii expressions than the source text and applying metaphors which are carefully put in double quotation mark. Especially, when using metaphors in the translation, the cultural filters are employed to be more familiar to the target readers. Besides, for the abstract terms which may raise confusion for the target readers, notes of explanation at the end of the page is also carefully added right away to each page, revealing a respectful attitude towards the readership and enhancing the interpersonal function of the translation.

Additionally, the pragmatic equivalence is reached in several cases of the nominal and verbal groups in the translation. The partial loss in denotative and connotative equivalence occurs just very little in the translation when there is a phenomenon of ellipsis in some adjectives preceding the noun, weakening the supplementary meaning or lowering the meaning of elements in the group or when the proper names in the original text are completely remained the same as in the translated text in spite of their translatability. This probably seems to be the translators’ purposeful intention of retaining the identity and aesthetics of the source language. The findings of this study can make some theoretical contributions to applying House’s model in uncovering the equivalence of an English-Vietnamese translation of non-literary text.

Also, the model shows the effectiveness when integrated with another theory, particularly with the Appraisal theory of Martin and White (2005) in translation studies. The practical contributions are for translators, and translator training programme, especially in translating non- literarty texts. iii ACKNOWLEDGEMENTS This thesis would not have been made possible without the guidance and the support of individuals who contributed and extended their valuable assistance in the preparation and completion of this study. I would like to express my heartfelt gratitude to my supervisors, Assoc.

Lê Hùng Tiến and Assoc. Hoàng Tuyết Minh, who inflame the fervent passion inside me towards the research topic and research progress. Without their continuously constructive feedback and encouragement, the thesis could not come into being. Additionally, I am deeply grateful to Dr.

Huỳnh Anh Tuấn, whose guidance and insightful comments are of profound significance during my research completion. I also wish to extent my gratitude to Assoc. Hồ Ngọc Trung, Assoc. Phan Văn Quế, Dr.

Phạm Thị Thủy, Assoc. Phạm Thị Thanh Thùy, Dr. Nguyễn Việt Hùng, Dr. Nguyễn Thị Vân Đông, Dr.

Nguyễn Đăng Sửu, Dr. Lưu Thị Kim Nhung and Dr. Lê Phương Thảo, who gave practical comments on my research proposal and presentations, and provided me with many valuable suggestions to develop my research effectively. My sincere thanks also go to the colleagues and friends at the English Faculties of Hanoi University of Business and Technology for their continuous motivation, support, and valuable advice for me across the path.

I will never forget strong support from Mr. Lê Công Phú, Ms. Trần Thị Thúy Hà, Mr. Nguyễn Việt Xô, Mr.

Phạm Đức Diễn, Ms. Đào Thị Thu Nga, Ms. Vi Thị Hồng Ngân, Ms. Nguyễn Thị Phương Anh, Ms.

Nguyễn Thanh Nhàn, Mr. Nguyễn Việt Tiệp, Ms. Nguyễn Thị Hảo, Ms. Đỗ Thị Kim Dung, and Ms.

Lê Thị Kiều Oanh. They have always supported me to overcome the obstacles during my research completion. Last but not least, I would like to thank my warm-hearted parents, my enthusiastic brothers, my sisters-in-law and my family with their restless assistance, especially my daughter and my son for their immense tenderness, deep empathy, strong inspiration, and firm support to motivate me throughout upheavals and realize the life values. iv TABLE OF CONTENTS STATEMENT OF AUTHORSHIP i ABSTRACT ii ACKNOWLEDGEMENTS iv LIST OF FIGURES AND TABLES x LIST OF ABBREVIATIONS xiii CHAPTER 1: INTRODUCTION 1 Rationale 1 2 Research aim and objectives of the study 3 3 Research question 4 4 Scope of the study 5 5 Methods of the study 6 6 Significance of the study 6 7 Organization of the thesis 7 CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW 9 2.1 Translation Studies as a discipline 9 2.

Central Issues of Translation Studies 11 2. Issue of translation equivalence 13 2. Approaches of Translation Assessment 17 2. Response-based approach 18 2.

Linguistics-based approach 19 2. Two popular models of Translation Assessment 20 2. Newmark’s model of translation assessment (1988) 20 2. House’s model of translation assessment (2015) 22 2.

Procedure of House’s model 22 2. Texts and contexts 25 2. Components of House’s model 26 2. Overt, covert translation and cultural filters 28 v 2.

Adaptation of House’s model for the research aim 31 2. Appraisal theory by Martin and White (2005) in House’s model 35 2. Attitudinal resources of the Appraisal theory 35 2. Gradational resources of the Appraisal theory 41 2.5 Nominal groups and Verbal groups 45 2.

Business and Marketing texts 50 2. Market segments and Marketing Human-centric strategy 56 2. Marketing Human-centric strategy 57 58 2. Review of previous studies 58 2.

Previous studies on Comparative Translation Studies 63 2. Previous studies on Marketing Texts 65 2. Summary CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY 3. Interpretive, explanatory and evaluative steps 70 3.

Data collection and procedures of data analysis 76 3. Selection of the source text and target text 76 3. Collection of nominal groups and verbal groups 78 3. Procedures of data analysis 80 3.

TRANSLATION EQUIVALENCE OF NOMINAL GROUPS AND 83 vi VERBAL GROUPS RELATED TO MARKET SEGMENTS 4.1 Translation equivalence of nominal groups and verbal groups related to market 84 segments 4. Nominal groups related to young, women, netizens’ market segment 84 4.2 Verbal groups related to young, women, netizens’ market segment 92 4. Translation equivalence of nominal groups and verbal groups related to young 99 market segment 4. Nominal groups related to the young market segment 99 4.2 Verbal groups related to the young market segment 109 4.3 Translation equivalence of nominal groups and verbal groups related to women’s 117 market segment 4.1 Nominal groups related to women’s market segment 117 4.

Verbal groups related to women’s market segment 126 4.4 Translation equivalence of nominal groups and verbal groups related to netizens’ 133 market segment 4.1 Nominal groups related to netizens’ market segment 133 4. Verbal groups related to netizens’ market segment 141 4.5 Summary of translation equivalence of nominal groups and verbal groups related 150 to market segments CHAPTER 5: TRANSLATION EQUIVAENCE OF NOMINAL GROUPS AND 152 VERBAL GROUPS RELATED TO HUMAN-CENTRIC MARKETING STRATEGY 5. Translation equivalence of nominal groups related to human-centric marketing 152 strategy 5. Analysis of nominal groups related to human-centric marketing strategy in the 152 source text 5.

Comparison of nominal groups related to human-centric marketing strategy in 157 the source text and target text 5. Translation equivalence of verbal groups related to human-centric marketing 164 strategy 5. Analyses of verbal groups related to human-centric marketing strategy in the 164 source text 5. Comparison of verbal groups related to human-centric marketing strategy in the 168 vii source text and target text 5.

Summary of translation equivalence of nominal groups and verbal groups related 171 to human-centric marketing strategy CHAPTER 6: CONCLUSION 175 6. Recapitulation of the study 175 6. English-Vietnamese translation of nominal groups and verbal groups related to 176 market segments 6. English-Vietnamese translation of nominal groups and verbal groups related to 179 human-centric marketing strategy 6.

Contributions of the study 180 6. Limitations and suggestions for further research 183 REFERENCES 186 RESEARCHER’S ARTICLES RELATED TO THE THESIS 197 APPENDIXES APPDENDIX A. Nominal groups and verbal groups related to market segments I APPDENDIX B. Gradational resources embedded in nominal groups related to XI the young market segment APPDENDIX C.

The authors’ attitudes embedded in nominal groups related to XII the young market segment APPDENDIX D. Process and graduation embedded in verbal groups related to XIV the young segment APPDENDIX E. The authors’ attitude embedded in verbal groups related to the XVII young segment APPDENDIX F. Gradational resources of nominal groups related to human- XIX centric marketing strategy APPDENDIX G.

The authors’ attitude embedded in nominal groups related to XXV human-centric marketing strategy APPDENDIX H. Some of the end-of-page explanation for nominal groups in the XXIX viii Target text APPDENDIX I. Equivalence extent in translating nominal groups related to human- XXXIII centric marketing strategy APPDENDIX J Process and graduation embedded in the verbal groups related to XL human-centric marketing strategy APPDENDIX K. The authors’ attitude embedded in verbal groups related human- XLIII centric marketing strategy APPENDIX L.

Equivalence extent in translating verbal groups related to human- XLV centric marketing strategy APPENDIX M1. Equivalence extent in semantic modification of Nominal groups and XLVII Verbal groups related to market segments APPENDIX M2 Equivalence extent in semantic modification of Nominal groups and LX Verbal groups related to human-centric marketing strategy Previous comparative translation studies APPENDIX N. Previous studies on marketing texts LXXVII ix LIST OF FIGURES AND TABLES FIGURES Figure 2. Relation between language and social context (Martin and Rose, 24 2008:10) Figure 2.

Three levels of text analysis (Martin and Rose, 2008:17) 25 Figure 2. House’s model of translation quality assessment (House 2015:127) 29 Figure 2. Theoretical framework of the study 33 Figure 2. The Appraisal framework (Martin and White, 2005) 37 Figure 2.