Luận văn thạc sĩ về Rủi ro Hệ thống trong Tài chính Việt Nam của Lê Xuân Hùng

Luận văn thạc sĩ phân tích systemic risks in vietnam s financial system and macroprudential implications, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực

• Tác giả: Lê Xuân Hùng
• Người hướng dẫn: Dr. James Riedel
• Trường học: University of Economics Ho Chi Minh City
• Chuyên ngành: Public Policy
• Đề tài: Systemic Risks In Vietnam’s Financial System And Macroprudential Implications
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• CERTIFICATION
• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENT
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 1.1. Instabilities of Vietnam’s financial system
• 1.2. Objectives and scope
• 1.3. Research method
• 1.4. Analysis framework
• 1.5. Thesis structure
• 2. CHAPTER 2: MACROPRUDENTIAL REGULATION FRAMEWORK
• 2.1. Financial crises
• 2.2. Principles of financial regulation
• 2.3. Systemic risks and macroprudential policy
• 2.4. Externalities of systemic risks
• 2.5. Phases of instabilities
• 2.6. Network anatomy of systemic risk
• 2.7. Development of macroprudential approach
• 3. CHAPTER 3: FINANCIAL INSTABILITIES AND SYSTEMIC RISKS
• 3.1. Risks build-up
• 3.2. Biased banking sector
• 3.3. Quality of capital
• 3.4. Exploitive cross-ownership
• 3.5. Systemic stress materialization in financial sector
• 3.6. Non-performing loans
• 3.7. Real-economy spillovers
• 4. CHAPTER 4: REFORMS IN FINANCIAL SECTOR
• 4.1. Shock absorption capability of credit institutions
• 4.2. Contagions and network structure
• 4.3. Information and regulation framework
• 4.4. Systemic risks in Vietnam’s financial system
• 4.5. Applications of macroprudential policy
• 4.6. Benchmark of recent reforms
• 4.7. Notes on macroprudential policy implementation
• LIST OF REFERENCES
• LIST OF REGULATIONS
• APPENDIX 1: SEISMIC ANATOMY OF FINANCIAL CRISES
• APPENDIX 2: FINANCIAL ACCELERATOR EFFECTS AND MACRO-FINANCIAL LINKAGES
• APPENDIX 3: BICRA (BANKING INDUSTRY COUNTRY RISK ASSESSMENT) SCORE
• APPENDIX 4: THEORY OF FINANCIAL INSTABILITY
• APPENDIX 5: NETWORK MODEL OF SYSTEMIC RISKS
• APPENDIX 6: GROUP OF 30’S SET OF MACROPRUDENTIAL TOOLS
• APPENDIX 7: MOTIVATIONS FOR MACROPRUDENTIAL POLICY ADOPTION
• APPENDIX 8: COST OF PRUDENTIAL REGULATIONS
• APPENDIX 9: CAPITAL INFLOW AND THE POTENTIAL BUILD-UP OF VULNERABILITY
• APPENDIX 10: CROSS SHAREHOLDINGS, INTERBANK LENDING AND INVESTMENT VEHICLES
• APPENDIX 11: SHAREHOLDING STRUCTURE IN VIETNAM’S BANKING SECTOR
• APPENDIX 12: INDICATORS FOR IDENTIFYING GLOBAL SIFIS
• APPENDIX 13: FINANCIAL SOUNDNESS INDICATORS
• APPENDIX 14: MACROPRUDENTIAL INSTRUMENTS REFERENCE
• TABLE OF ABBREVIATIONS
• LIST OF FIGURES
• LIST OF TABLES

Tóm tắt

I. Tổng quan về rủi ro hệ thống trong tài chính Việt Nam

Rủi ro hệ thống trong tài chính Việt Nam đã trở thành một chủ đề nóng trong những năm gần đây. Sự phát triển nhanh chóng của hệ thống tài chính đã dẫn đến nhiều thách thức, đặc biệt là sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Các yếu tố như sự biến động của thị trường, khủng hoảng tài chính và các vấn đề về quản lý rủi ro đã làm nổi bật tầm quan trọng của việc hiểu rõ về rủi ro hệ thống. Việc nghiên cứu và phân tích các rủi ro này không chỉ giúp các nhà quản lý tài chính mà còn giúp các nhà đầu tư và doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan hơn về tình hình tài chính hiện tại.

1.1. Định nghĩa và tầm quan trọng của rủi ro hệ thống

Rủi ro hệ thống được định nghĩa là những rủi ro có khả năng ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống tài chính, không chỉ riêng một tổ chức hay một lĩnh vực. Tầm quan trọng của việc nhận diện và quản lý rủi ro hệ thống là rất lớn, vì nó có thể dẫn đến sự sụp đổ của toàn bộ hệ thống tài chính nếu không được kiểm soát kịp thời.

1.2. Tình hình rủi ro hệ thống tại Việt Nam

Tình hình rủi ro hệ thống tại Việt Nam đã có những diễn biến phức tạp trong những năm qua. Các yếu tố như sự gia tăng nợ xấu, sự biến động của tỷ giá và lãi suất đã tạo ra áp lực lớn lên hệ thống tài chính. Việc phân tích các yếu tố này là cần thiết để đưa ra các giải pháp hiệu quả nhằm giảm thiểu rủi ro.

II. Các thách thức chính đối với rủi ro hệ thống trong tài chính Việt Nam

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý rủi ro hệ thống. Những thách thức này không chỉ đến từ nội tại của hệ thống tài chính mà còn từ các yếu tố bên ngoài như biến động kinh tế toàn cầu. Việc nhận diện và phân tích các thách thức này là rất quan trọng để có thể đưa ra các giải pháp phù hợp.

2.1. Khó khăn trong quản lý nợ xấu

Nợ xấu là một trong những vấn đề lớn nhất mà hệ thống tài chính Việt Nam đang phải đối mặt. Việc xử lý nợ xấu không chỉ ảnh hưởng đến các ngân hàng mà còn tác động đến toàn bộ nền kinh tế. Các biện pháp cần thiết để giảm thiểu nợ xấu cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả.

2.2. Biến động tỷ giá và lãi suất

Sự biến động của tỷ giá và lãi suất có thể tạo ra những rủi ro lớn cho các tổ chức tài chính. Việc quản lý rủi ro từ những biến động này là rất cần thiết để đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính.

III. Phương pháp quản lý rủi ro hệ thống hiệu quả tại Việt Nam

Để quản lý rủi ro hệ thống hiệu quả, Việt Nam cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và phù hợp với bối cảnh địa phương. Các phương pháp này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn nâng cao khả năng phục hồi của hệ thống tài chính.

3.1. Áp dụng chính sách vĩ mô

Chính sách vĩ mô đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý rủi ro hệ thống. Việc điều chỉnh các chính sách tài chính và tiền tệ cần được thực hiện một cách linh hoạt để ứng phó với các biến động của thị trường.

3.2. Tăng cường giám sát và quản lý rủi ro

Việc tăng cường giám sát và quản lý rủi ro là cần thiết để phát hiện sớm các dấu hiệu của rủi ro hệ thống. Các cơ quan quản lý cần có các công cụ và phương pháp hiện đại để theo dõi và đánh giá tình hình tài chính.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về rủi ro hệ thống

Nghiên cứu về rủi ro hệ thống trong tài chính Việt Nam đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn có thể giúp cải thiện tình hình. Các kết quả nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin quý giá cho các nhà quản lý mà còn cho các nhà đầu tư và doanh nghiệp.

4.1. Các mô hình dự đoán rủi ro

Việc phát triển các mô hình dự đoán rủi ro có thể giúp các tổ chức tài chính nhận diện sớm các nguy cơ tiềm ẩn. Các mô hình này cần được xây dựng dựa trên dữ liệu thực tế và các yếu tố kinh tế vĩ mô.

4.2. Kinh nghiệm quốc tế trong quản lý rủi ro

Việc học hỏi từ các kinh nghiệm quốc tế trong quản lý rủi ro hệ thống có thể giúp Việt Nam áp dụng các biện pháp hiệu quả hơn. Các quốc gia đã thành công trong việc quản lý rủi ro có thể cung cấp những bài học quý giá cho Việt Nam.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của rủi ro hệ thống tại Việt Nam

Kết luận từ các nghiên cứu cho thấy rằng việc quản lý rủi ro hệ thống là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết cho sự ổn định của hệ thống tài chính Việt Nam. Triển vọng tương lai phụ thuộc vào khả năng áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả và sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng.

5.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác

Sự hợp tác giữa các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và doanh nghiệp là rất quan trọng trong việc quản lý rủi ro hệ thống. Chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ, các biện pháp quản lý mới có thể đạt được hiệu quả cao.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững trong quản lý rủi ro hệ thống sẽ giúp Việt Nam xây dựng một hệ thống tài chính ổn định và phát triển. Các chính sách cần được thiết kế để đảm bảo sự phát triển lâu dài và bền vững cho nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2006–2011 chứng kiến bước chuyển dịch quan trọng của nền kinh tế Việt Nam sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào đầu năm 2007, với chỉ số VN-Index từng tăng trưởng bùng nổ 140% vào cuối năm 2006. Tuy nhiên, sự mở rộng ồ ạt của dòng vốn và tín dụng ngân hàng với mức tăng bình quân 33%/năm đã nhanh chóng làm bộc lộ những bất ổn mang tính cấu trúc. Tăng trưởng kinh tế suy giảm từ mức 7%–9% trong giai đoạn 1997–2006 xuống còn khoảng 5%–6% trong giai đoạn 2009–2011. Hệ thống ngân hàng rơi vào vòng xoáy căng thẳng thanh khoản với lãi suất liên ngân hàng có thời điểm vượt ngưỡng 30%, nợ xấu gia tăng nhanh chóng và thị trường bất động sản đóng băng diện rộng.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là cách tiếp cận giám sát an toàn vi mô truyền thống không đủ khả năng nhận diện và ngăn chặn các rủi ro mang tính lan truyền trong toàn bộ hệ thống tài chính. Mục tiêu của luận văn là nhận diện toàn diện các nguồn gốc và cơ chế tích tụ rủi ro hệ thống tại Việt Nam giai đoạn 2006–2011, phân tích các lỗ hổng giám sát và đề xuất khung chính sách an toàn vĩ mô dựa trên lý thuyết mạng lưới nhằm ổn định hệ thống tài chính. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ khu vực ngân hàng thương mại Việt Nam – nơi nắm giữ quy mô tài sản tương đương 200% GDP vào năm 2011 – kết hợp đánh giá các đợt cải cách quản chế đến năm 2015. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống chỉ báo định lượng và công cụ chính sách giúp các cơ quan quản lý kiểm soát hiệu quả tính chu kỳ tín dụng, xử lý triệt để tình trạng sở hữu chéo và bảo vệ khu vực kinh tế thực trước các cú sốc tài chính bất lợi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng phân tích dựa trên sự kết hợp giữa hai lý thuyết kinh tế kinh điển: Lý thuyết Bất ổn Tài chính của Hyman Minsky và Trường phái Tài chính Hành vi của Robert Shiller. Các lý thuyết này chỉ ra rằng hệ thống tài chính mang bản chất bất ổn nội sinh; trong thời kỳ tăng trưởng hưng thịnh, hành vi chấp nhận rủi ro quá mức của các định chế sẽ tự tích lũy tổn thương và dẫn đến sụp đổ dây chuyền.

Để giải quyết tính phi tuyến của các cú sốc, tác giả vận dụng khung lý thuyết điều tiết tài chính của Brunnermeier (năm 2009) và phân loại ngoại ứng của Nicolò (năm 2012). Ba nhóm ngoại ứng tiêu cực chính của rủi ro hệ thống bao gồm:

• Bổ sung chiến lược (strategic complementarities): Các ngân hàng đồng loạt mở rộng tín dụng trong chu kỳ kinh tế đi lên, dẫn đến tích tụ rủi ro hệ thống.
• Bán tháo tài sản và thắt chặt tín dụng (fire sales & credit crunches): Sự sụt giảm giá trị tài sản bảo đảm kích hoạt làn sóng bán tháo và siết chặt cho vay trong chu kỳ suy thoái.
• Tính liên kết mạng lưới (interconnectedness): Cú sốc từ một định chế lan truyền qua các kênh nợ liên ngân hàng và danh mục tài sản tương đồng.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết mạng lưới tài chính của Andrew Haldane (năm 2009) và mô hình của Acemoglu (năm 2013). Các khái niệm cốt lõi được định hình gồm: Rủi ro hệ thống (Systemic Risk), Chính sách an toàn vĩ mô (Macroprudential Policy), Định chế tài chính có tầm quan trọng hệ thống (SIFI) và Vòng xoáy thanh khoản (Liquidity Spirals).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp quy nạp (inductive approach) kết hợp phân tích định tính chuyên sâu dựa trên khung đánh giá chuẩn mực của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ủy ban Rủi ro Hệ thống Châu Âu (ESRB).

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập và chuẩn hóa từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV), Tổng cục Thống kê (GSO), Ngân hàng Thế giới (WB), IMF cùng các báo cáo chuyên sâu của Fitch Ratings, Moody's và Công ty Chứng khoán Vietcombank (VCBS) trong chuỗi thời gian 2000–2012. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng Việt Nam, tập trung phân tích sâu nhóm 10 ngân hàng thương mại lớn nhất chiếm 76,5% tổng thu nhập lãi toàn ngành và 4 ngân hàng thương mại nhà nước (SOCBs) chiếm gần 60% thị phần tín dụng.

Lý do lựa chọn phương pháp định tính cấu trúc mạng lưới thay vì mô hình định lượng kinh lượng thuần túy xuất phát từ sự hạn chế về tính minh bạch của số liệu liên ngân hàng, sự tồn tại của các quan hệ sở hữu chéo phức tạp và sự sai lệch lớn giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) với chuẩn mực quốc tế (IFRS). Cách tiếp cận này cho phép bóc tách chính xác bản chất cơ chế truyền dẫn rủi ro mà các mô hình hồi quy truyền thống dễ bỏ qua.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã xác định bốn nhóm rủi ro hệ thống trọng yếu cấu thành nên tình trạng bất ổn của hệ thống tài chính Việt Nam:

Thứ nhất, môi trường vĩ mô mở rộng quá mức với tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân lên tới 32%/năm trong giai đoạn 2000–2010, vượt xa tốc độ tăng trưởng GDP bình quân (7,2%/năm) và tăng trưởng huy động vốn (29%/năm). Sự mất cân đối này đẩy tỷ lệ dư nợ trên vốn huy động (LTD) của hệ thống ngân hàng lên mức 136,7% và tỷ lệ dư nợ trên tổng tài sản đạt 68,6% vào năm 2010 – mức cao kỷ lục trong khu vực châu Á.

Thứ hai, chất lượng vốn suy giảm nghiêm trọng và mức độ nợ xấu tiềm ẩn bị che giấu. Tỷ lệ nợ xấu chính thức do Ngân hàng Nhà nước công bố chỉ ở mức khoảng 4,5%, nhưng các cơ quan xếp hạng tín nhiệm độc lập như Fitch Ratings và Moody's ước tính tỷ lệ nợ xấu thực tế theo chuẩn IAS/IFRS dao động từ 13% đến 15% tổng tài sản. Đáng chú ý, nợ xấu từ khối doanh nghiệp nhà nước (SOEs) chiếm tới 53% tổng nợ xấu toàn hệ thống (theo số liệu ADB năm 2014), phản ánh hậu quả của chính sách phân bổ tín dụng chỉ định.

Thứ ba, sở hữu chéo mang tính trục lợi và sự suy yếu về mặt cấu trúc thể chế. Tài sản hệ thống ngân hàng chiếm tới 200% GDP, trong khi khu vực tài chính phi ngân hàng chỉ chiếm 17% GDP và thị trường cổ phiếu khoảng 20% GDP. Tính đến tháng 6/2011, có 15 ngân hàng thương mại không đạt yêu cầu vốn pháp định 3.000 tỷ đồng theo Nghị định 141, tạo động cơ cho việc tăng vốn ảo thông qua vay mượn nội bộ và chuyển dịch mạng lưới sang cấu trúc mắt xích khép kín (ring network) vô cùng mong manh trước nguy cơ vỡ nợ dây chuyền.

Thảo luận kết quả

Sự tích tụ của các rủi ro hệ thống bắt nguồn từ các lỗ hổng chính sách tài khóa và tiền tệ. Gói kích cầu trị giá 100.000 tỷ đồng (tương đương 6,8% GDP) vào cuối năm 2008 cùng gói hỗ trợ lãi suất 17.000 tỷ đồng theo Quyết định số 131/QĐ-TTg đã bơm vào nền kinh tế hơn 600.000 tỷ đồng tín dụng trong năm 2009. Chính sách này vô tình củng cố tâm lý ỷ lại (moral hazard), khiến các ngân hàng thương mại cổ phần nhỏ gia tăng phụ thuộc vào nguồn vốn liên ngân hàng từ các ngân hàng thương mại nhà nước lớn.

Bối cảnh bất ổn tại Việt Nam giai đoạn này có nhiều điểm tương đồng sâu sắc với cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 tại Thái Lan và Hàn Quốc. Đó là sự kết hợp giữa cấu trúc ngân hàng bị chi phối bởi lợi ích nhóm, sự thiếu vắng của các công cụ cảnh báo sớm và việc sử dụng nguồn vốn ngắn hạn để tài trợ cho các dự án bất động sản dài hạn rủi ro cao.

Khi trực quan hóa dữ liệu qua biểu đồ chuỗi thời gian, mối liên hệ giữa tăng trưởng tín dụng nóng và chu kỳ suy thoái kinh tế thể hiện rõ độ trễ khoảng 2 năm. Đỉnh tăng trưởng tín dụng năm 2007 đã kéo theo đỉnh điểm bùng phát nợ xấu và đóng băng thanh khoản vào giai đoạn 2009–2011. Ma trận sở hữu chéo dạng đồ thị mạng lưới cho thấy rõ các ngân hàng thương mại nhà nước đóng vai trò trung tâm cung cấp thanh khoản ròng, khiến toàn bộ hệ thống cùng chịu tổn thương sâu sắc khi khu vực doanh nghiệp nhà nước làm ăn kém hiệu quả.

Giám sát vi mô dựa trên tỷ lệ an toàn vốn (CAR) 9% theo Thông tư 13 đã thất bại trong việc cảnh báo khủng hoảng do số liệu bị bóp méo bởi chuẩn kế toán VAS. Điều này khẳng định sự cần thiết phải thiết lập ngay khung chính sách an toàn vĩ mô toàn diện.

Đề xuất và khuyến nghị

Để giải quyết triệt để các tổn thương cấu trúc và nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống tài chính, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Thiết lập khung chính sách an toàn vĩ mô và đệm vốn nghịch chu kỳ: Ngân hàng Nhà nước cần ban hành quy định về đệm vốn nghịch chu kỳ (countercyclical capital buffer) từ 0%–2,5% và phụ thu vốn đối với các định chế có tầm quan trọng hệ thống (SIFIs). Mục tiêu là kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng toàn ngành không vượt quá 2,5 lần tốc độ tăng trưởng GDP thực tế trong giai đoạn trung hạn 2016–2020.

2. Chuyển đổi chuẩn mực kế toán và nâng cao tính minh bạch: Bộ Tài chính phối hợp cùng Ngân hàng Nhà nước xây dựng lộ trình bắt buộc áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS/IAS) thay thế chuẩn VAS cho toàn bộ các ngân hàng thương mại trước năm 2020. Giải pháp này nhằm xác định chính xác tỷ lệ nợ xấu thực tế, trích lập dự phòng rủi ro đầy đủ và xử lý dứt điểm 53% nợ xấu tồn đọng từ khu vực doanh nghiệp nhà nước, hướng tới kiểm soát nợ xấu thực tế toàn hệ thống dưới mức 3%.

3. Kiểm soát sở hữu chéo và áp đặt giới hạn an toàn vĩ mô: Cơ quan thanh tra giám sát ngân hàng cần kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ sở hữu chéo giữa các tập đoàn và ngân hàng, áp dụng ngay trần tỷ lệ cho vay trên giá trị tài sản bảo đảm (LTV) ở mức 60%–70% và tỷ lệ cho vay trên thu nhập (LTI) đối với các khoản tín dụng bất động sản, chứng khoán trong thời gian 18–24 tháng.

4. Tái cơ cấu thị trường tài chính và phát triển định chế phi ngân hàng: Chính phủ cần hoàn thiện khung pháp lý để thúc đẩy thị trường trái phiếu doanh nghiệp và các định chế tài chính phi ngân hàng phát triển mạnh mẽ, nâng tỷ trọng tài sản của khối phi ngân hàng từ mức 17% GDP lên mức 30%–35% GDP vào năm 2025, nhằm san sẻ áp lực cung ứng vốn dài hạn vốn đang đè nặng lên hệ thống ngân hàng thương mại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách (Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, Bộ Tài chính): Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng bộ chỉ báo cảnh báo sớm rủi ro hệ thống, áp dụng các công cụ kiểm soát an toàn vĩ mô (vốn đệm nghịch chu kỳ, trần LTV/LTI) và hoàn thiện mô hình cơ quan giám sát tài chính hợp nhất.

2. Ban điều hành và chuyên viên quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Giúp các nhà quản trị ngân hàng nhận diện cơ chế vòng xoáy thanh khoản (liquidity spirals), đo lường mức độ phơi nhiễm nợ xấu và xây dựng kế hoạch bổ sung vốn tự có nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của hiệp ước Basel II và Basel III.

3. Chuyên gia phân tích tài chính, các quỹ đầu tư và công ty chứng khoán: Cung cấp góc nhìn khách quan về chất lượng tài sản thực tế của hệ thống ngân hàng Việt Nam, đánh giá chính xác mức độ rủi ro tiềm ẩn từ các mạng lưới sở hữu chéo và tác động lan truyền đến thị trường vốn.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế, Tài chính – Ngân hàng và Chính sách công: Là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp ứng dụng lý thuyết mạng lưới phức hợp và các mô hình ngoại ứng tài chính vào phân tích thực chứng tại các nền kinh tế đang phát triển.

Câu hỏi thường gặp

Rủi ro hệ thống khác biệt như thế nào so với rủi ro của từng ngân hàng riêng lẻ?

Rủi ro hệ thống là rủi ro xuất phát hoặc lan truyền qua hệ thống tài chính gây tổn hại nghiêm trọng đến khu vực kinh tế thực. Khác với rủi ro vi mô chỉ đe dọa sự an toàn của một ngân hàng đơn lẻ, rủi ro hệ thống hình thành do tính liên kết mạng lưới và hành vi mang tính bầy đàn của các định chế tài chính.

Tại sao chính sách giám sát an toàn vi mô lại thất bại trước bất ổn tài chính giai đoạn 2008–2011?

Giám sát vi mô chỉ tập trung vào bảng cân đối kế toán của từng ngân hàng độc lập và dựa trên tỷ lệ CAR danh nghĩa 9%. Khi tín dụng toàn ngành tăng trưởng nóng 33%/năm và tỷ lệ LTD vọt lên 136,7%, cách tiếp cận này bỏ qua sự tích tụ rủi ro vĩ mô và các hiệu ứng lan truyền vỡ nợ chéo.

Sở hữu chéo tác động tiêu cực như thế nào đến mạng lưới ngân hàng Việt Nam?

Sở hữu chéo tạo ra vốn ảo nhằm đối phó với quy định vốn pháp định 3.000 tỷ đồng, làm sai lệch các hệ số an toàn vốn. Hiện tượng này biến mạng lưới tài chính thành cấu trúc mắt xích khép kín, tập trung tín dụng vào các dự án sân sau rủi ro và làm tê liệt khả năng hấp thụ sốc của hệ thống.

Vì sao có sự chênh lệch lớn giữa tỷ lệ nợ xấu công bố và ước tính quốc tế?

Sự chênh lệch bắt nguồn từ khoảng cách giữa chuẩn kế toán VAS và IFRS. Chuẩn VAS cho phép cơ cấu lại nợ mà không phải chuyển nhóm nợ xấu, khiến con số nợ xấu chính thức chỉ khoảng 4,5%, trong khi các tổ chức quốc tế như Moody's và Fitch Ratings ước tính con số thực tế lên tới 13%–15%.

Lý thuyết mạng lưới đóng vai trò gì trong việc thiết kế chính sách an toàn vĩ mô?

Lý thuyết mạng lưới giúp các nhà quản lý mô hình hóa các mối liên kết trực tiếp (liên ngân hàng) và gián tiếp (danh mục tài sản chung). Qua đó, cơ quan quản lý xác định chính xác các ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống (SIFIs) để áp đặt mức dự phòng và tỷ lệ đệm vốn cao hơn.

Kết luận

Năm đúc kết quan trọng nhất từ công trình nghiên cứu bao gồm:

• Rủi ro hệ thống tại Việt Nam giai đoạn 2006–2011 mang tính nội sinh, bắt nguồn từ tăng trưởng tín dụng quá nóng (32%/năm) và cơ cấu thị trường phụ thuộc quá lớn vào ngân hàng với quy mô tài sản tương đương 200% GDP.
• Tỷ lệ nợ xấu thực tế theo chuẩn IFRS ở mức 13%–15%, cao gấp 3 lần số liệu công bố chính thức, với hơn 53% nợ xấu tập trung tại khu vực doanh nghiệp nhà nước.
• Cấu trúc sở hữu chéo và vốn ảo làm suy giảm nghiêm trọng khả năng hấp thụ sốc của các tổ chức tín dụng, thúc đẩy vòng xoáy mất thanh khoản liên ngân hàng.
• Phương thức giám sát an toàn vi mô truyền thống hoàn toàn không đủ khả năng kiểm soát rủi ro mang tính tương tác mạng lưới.
• Việc triển khai đồng bộ khung chính sách an toàn vĩ mô kết hợp lộ trình áp dụng chuẩn IFRS và Basel II/III là yêu cầu cấp bách để bảo đảm an ninh tài chính quốc gia.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã tiên phong hệ thống hóa lý thuyết mạng lưới và khung an toàn vĩ mô vào thực tiễn hệ thống tài chính Việt Nam. Lộ trình cải cách tiếp theo đòi hỏi Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý phải khẩn trương hoàn thiện thể chế an toàn vĩ mô giai đoạn 2020–2025. Các nhà hoạch định chính sách, lãnh đạo ngân hàng và giới nghiên cứu học thuật hãy chủ động tham khảo luận văn này để cùng xây dựng một hệ thống tài chính Việt Nam minh bạch, an toàn và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING UNIVERSITY OF ECONOMICS HO CHI MINH CITY FULBRIGHT ECONOMICS TEACHING PROGRAM -------- – & — -------- a thesis for THE DEGREE OF MASTER IN PUBLIC POLICY SYSTEMIC RISKS IN VIETNAM’S FINANCIAL SYSTEM AND MACROPRUDENTIAL IMPLICATIONS by LE XUAN HUNG Ho Chi Minh city, 2015 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING UNIVERSITY OF ECONOMICS HO CHI MINH CITY FULBRIGHT ECONOMICS TEACHING PROGRAM -------- – & — -------- LE XUAN HUNG SYSTEMIC RISKS IN VIETNAM’S FINANCIAL SYSTEM AND MACROPRUDENTIAL IMPLICATIONS MASTER IN PUBLIC POLICY THESIS CODE: 60340402 supervisors JAMES RIEDEL DO THIEN ANH TUAN Ho Chi Minh city, 2015 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] i CERTIFICATION I certify that the substance of the thesis has not already been and is not being submitted for any other degree. I certify that to the best of my knowledge, any source used and help involed have been acknowledged in the thesis. The views stated in the thesis are of my own and do not necessarily reflect the views of the Ho Chi Minh City Economics University or Fulbright Economics Teaching Program. Author Lê Xuân Hùng TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ii ACKNOWLEDGEMENTS I would like to express my gratitude to everyone in my family, who has provided me with tremendous support and encouragement during my study and my whole life.

I would like to express my sincere appreciation to my supervisors - Mr. Đỗ Thiên Anh Tuấn and Dr. James Riedel, without whom I shall not be able to complete my thesis. With rich knowledge, a lot of experiences and great compassion - my supervisors has guided and enlightened me through many hardships of completing this thesis.

I would like to thank all teachers and staffs in Fulbright Economics Teaching Program (FETP), who have transferred much of their knowledge and experience to me. I truly appreciate FETP’s founders for creating such an inspiring program that opened up to me a whole new horizon of knowledge. Last but not least, I would like to express my thanks to all of my friends and colleagues, who helped and encouraged me during my time at FETP. Author Lê Xuân Hùng TIEU LUAN MOI download : [e-mail] iii ABSTRACT Vietnam is addressing financial instabilities by strengthening its grip onto the banking sector and financial system in general.

It is done via improving financial safety measures, addressing cross-ownership relations and restructuring non-perform loans. Meanwhile, after the global financial crisis, a new line of research related to systemic risks and macroprudential policy had taken center stage with various implications. This study explores the application of these implications in reducing systemic risk of Vietnam financial system using qualitative analysis; via (1) formulating the implications of macroprudential approach with emphasis on network theory; (2) identifying the systemic risks in Vietnam financial system during 2009 – 2011 and (3) assessing recent reforms’ ability to reduce systemic risks in the financial sector. The results indicate that there are four groups of systemic risks in Vietnam financial sectors: expansionary macro environment, weak currency position, sector-wide degradation of capital quality, and structural weakness at institutional and systemic level.

Recent reforms are positive in addressing those risks, but only from microprudential perspective. Yet, the coverage of macroprudential policies is low and incomplete. The study suggests that a more holistic approach is needed in improving financial stability, with specific recommendations including (1) embrace the networked and dynamic nature of financial system; (2) facilitate development of non-bank financial institutions; (3) address regulation transparency and data availability; (4) construct a dependable set of indicators that reflect phases of risks build-up and roll-out and; (5) further consolidate supervision structure. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] iv TABLE OF CONTENT Certification.

iii   Table of Content. iv   Table of Abbreviations .vii   List of Figures. ix   List of Tables.   Instabilities of Vietnam’s financial system.

  Objectives and scope. 4   Chapter 2:   Macroprudential regulation framework.   Principles of financial regulation.   Systemic risks and macroprudential policy.

  Externalities of systemic risks.   Phases of instabilities.   Network anatomy of systemic risk.   Development of macroprudential approach.

22   Chapter 3:   Financial instabilities and systemic risks.   Risks build-up. 25   TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.   Biased banking sector.

  Quality of capital.   Exploitive cross-ownership.   Systemic stress materialization in financial sector.   Non-performing loans.

  Real-economy spillovers. 38   Chapter 4:   Reforms in financial sector.   Shock absorption capability of credit institutions.   Contagions and network structure.

  Information and regulation framework.   Systemic risks in Vietnam’s financial system.   Applications of macroprudential policy.   Benchmark of recent reforms.

  Notes on macroprudential policy implementation. 53   List of References. 55   List of Regulations. 62   Appendix 1: Seismic anatomy of financial crises.

62   Appendix 2: Financial accelerator effects and macro-financial linkages. 62   Appendix 3: BICRA (Banking Industry Country Risk Assessment) score. 63   Appendix 4: Theory of financial instability. 63   Appendix 5: Network model of systemic risks.

64   Appendix 6: Group of 30’s set of macroprudential tools. 65   TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vi Appendix 7: Motivations for macroprudential policy adoption. 66   Appendix 8: Cost of prudential regulations. 69   Appendix 9: Capital inflow and the potential build-up of vulnerability.

71   Appendix 10: Cross shareholdings, interbank lending and investment vehicles. 72   Appendix 11: Shareholding structure in Vietnam’s banking sector. 73   Appendix 12: Indicators for identifying global SIFIs. 74   Appendix 13: Financial soundness indicators.

75   Appendix 14: Macroprudential instruments reference. 76   TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vii TABLE OF ABBREVIATIONS BIS - Bank of International Settlement CAR - Capital Adequacy Ratio CCA - Contingent Claims Analysis CI - Credit Institution CoVaR - Conditional Value-at-Risk DSA - Debt Sustainability Analysis DTI - Debt-To-Income ratio ECB - European Central Bank EU - European Union FETP - Fulbright Economics Teaching Program FI - Financial Institution FSI - Financial Soundness Indicators FTA - Free Trade Agreement GDP - Gross Domestic Product GSO - General Statistics Office IAS - International Accounting Standards IFRS - International Financial Reporting Standards IMF - International Monetary Fund IT - Information Technology JPoD - Joint-Probabilities of Distress JSCB - Joint-Stock Commercial Bank LCI - Law on Credit Institutions LTD - Loan-to-deposit ratio TIEU LUAN MOI download : [e-mail] viii LTI - Loan-to-income ratio LTSF - Loan-to-stable-funding ratio LTV - Loan-to-value ratio NPL - Non-Performed Loan SBV - State Bank of Vietnam SIFI - Systemic Important FIs SOBC - State-Owned Commercial Bank TPP - Trans-Pacific Partnership agreement USD - United States Dollar VAS - Vietnam Accounting Standards VCBS - Vietcombank Securities Company VELP - Vietnam Executive Leadership Program VND - Vietnamese Dong WB - World Bank WTO - World Trade Organization TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ix LIST OF FIGURES Figure 2.1: Loss and margin/haircut spiral that arise due to leverage and maturity mismatch .2: Build-up of Systemic Risk: Sources and Channels .3: Transmission Channels of an Exogenously Induced Credit Supply Shock .4: Macro-financial linkages between real and nominal (i.1: Exchange rate from 1/1/2007 – 2012.2: Share of credit to the economy by group of credit institutions and total credit to GDP .3: Growth of credit, deposits and GDP during 2000 – 2010.4: Market share in banking sector.5: Net credit between CIs. Showing large SOCBs acted as credit providers to JSCBs.6: NPLs ratio of commercial banks. Showing adjustments after Circular 13 in effect.1: Understanding network topology is key in macroprudential policy.

45   TIEU LUAN MOI download : [e-mail] x LIST OF TABLES Table 2.1: Classification of FIs based on their systemic risk contribution.2: Externalities and Macroprudential policies .3: Comparison of macro- and micro-prudential perspectives.4: The macroprudential toolkit.5: Classifies the set of potential tools. 21   TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -1- Chapter 1: INTRODUCTION 1. Instabilities of Vietnam’s financial system Vietnam’s macro environment is relatively stable in the 1997-2006 period, with low inflation, a higher growth rate – 7% to 9% annually – and a moderate level of trade deficit. Early 2007, Vietnam joined the WTO1.

It marked the start of a turbulent time when firms in public and private sector began to experience structural problems, rising inefficiency, and waste of resources. Problems exhibited via macro indicators, including: reduced GDP growth, unemployment2, high inflation, plummeted exchange rates, liquidity shortage in banking sector, stagnated stock market, etc. Area that received the most media coverage was financial sector with banking system at the epicenter. Vietnam’s banking sector expanded rapidly during this period and its troubles were pronounced indication of fundamental weaknesses in financial system.

In this period, we can see many kinds of issues - at different severities: liquidity shortage, regulation circumventions, cross-ownership, prevalent Non-performing loans, etc. To be fair, it is not all bad as the economy is still growing, and the government succeeded at re-gaining control of the economy with steady single digit inflation rates and above 6% growth for the first quarter of 2015. Optimistic as it sounds, it is also a point for debates. Was these macro issues remedied by short-term solutions? Were root causes addressed? It is considered (VELP, 2012) that these problems are consequences of long-standing structural problems nested inside the economy: misallocation of resources, ownership structure, inefficient public spending, 1 Actually, its effect has already appeared a year prior with VNIndex growth of 140% at the end of 2006 compare to end of 2005.

2 Official data does not show a high unemployment rate. However, it may be due to the more people work in subsistence agriculture with little or no engagement with the market economy (Phu Huynh, 2014) TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -2- local credit-fueled growth, and other factors. With TPP entrance in sight, will history be repeated? In the wake of 2007 – 2008 global crises, the idea of systemic risk has risen as a prevalent approach to analyze instabilities in financial system. The macroprudential approach - as a way to reduce systemic instabilities - has emerged as a recommended practice in supervising financial systems.

Studies also indicated that the application of these theories is not limited to developed economies but also highly applicable for emerging economies (Mihet, 2013). In Vietnam during 2006 – 2011, besides external factors, a major source of financial instabilities came from wrongdoings of FIs and shortcomings of regulations (VELP, 2012). The negative consequence was not limited in those faulty FIs or within financial sector but also affected negatively other well-behaved FIs and the rest of the economy. It is questioning that will and how macroprudential approach (1) help with understanding and (2) provide regulators with tools to mitigate these problems of Vietnam? 1.

Objectives and scope This study argues that macroprudential approach is beneficial for Vietnam by taking into account the instabilities of Vietnam financial system and general economy during period of 2006 – 2011. It focuses on aspects of systemic risk and indications of microprudential supervising approach’s deficiencies. The study also briefly reviews new regulations (since 2012) against macroprudential recommendations. To meet those objectives, the research questions are: 1.

What are the aspects of systemic risks in Vietnam financial system during 2006 – 11? 2. How macroprudential policy can prevent/mitigate those risks in the context of Vietnam? 3. How does recent financial reforms compare against the recommendations? The main research subjects are: (1) mechanism of systemic risk and financial instabilities; (2) motivations, tools and indicators of macroprudential approach in financial system TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -3- supervision; (3) systemic risks of Vietnam’s economy and financial system during the period of 2006 – 11; (4) current financial reforms.