CHƯƠNG 1 MOT SỐ VAN ĐÈ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN TỰ DO KINH DOANH CUA DOANH NGHIEP 11. Khai nigm và đặc điểm của quyền tự do kinh doanh cia doanh nghiệp 111 Kiáimiệu quyầu te do kinh doauh cña đomnh ngiuệp Trong hộ thống các quyền tw do cia công dân, quyén h do kinh doanh là mốt tổ phin hop thành, đông vai tr quan trọng trong hệ thing các quyền này: ĐỂ có quan niêm ding din và quyén tự do nh doen, trước hết cần tim hiểu để nhân thúc đấy đã nội him các khổ niệm quyền con nguời quyên công dân nói chung dưới góc độ ich six nguin gic và bản chất để đợc quan tim của nhân loại trong mơi thi kỹ lịch sử Mỗi buớc phát tiễn của lịch siti hổ loài người đều gin iễn với cuộc đâu tranh gi cấp, cách mạng xã hội shim ii phóng quyền cơn người Trong lịch sở từ ring nhân loại có các quan niêm khác nhau về sưra đồi, bản chất của quyển cơn người Trước ks học thuyét pip uit hy nhiên” ra đi, trong lịch sở nhân los đã từng sở quan niện (tuy conit và rồi rad cho ing con người mang thuộc tính he nhiên, cơn "người ra đội đương nhiên có quyền tơ do, Quyển tự nhiên của con người r đời không do oi ban phát: Quyển con người xuất hién trước kh có Nhà nước, pháp luật Trong đề liện ich sỡ cụ thể đó, quan niềm này thể hiện khát vong ofa con người, kh mã các quyển tự do của ho bi chà đạp, nho cầu về quyền tơ do để rỡ nên búc xúc dưới các chế độ người bóc lột người. Lúc đó, người ta thường tim đến tinh chất tự nhiên "tạo hae’,* sink” các quyên ty do của con người. Nhân xét về quan niệm này, có học giã đã viết “Quan niệm này thể biện tính triết học nhân bản, nhưng khó tránh khối tính.
tru tượng phí ich sử khó tránh khối tinh chất do trông khi xác ảnh nội dang các quyển con người, quyền công dân trong đời sống thục tiễn”) Din thể kỷ XVIL, XVIII các nhà tr tưởng cải cách lỗi lạc như Loc, "Hing Vin Hảo vì Pham Kaui Ích (dit iin 1995), yến cơn người mong thể gi adn de, Viên Ting ‘ulin học số hội Bà Nột 13 Rousteny,. đi du ra học thuyết "nhấp luật từ nhiên nh * Theo quan niệm cũa thuyết “pháp luật tự nhiên nhân!” thi quyền con người là đặc quyền tư nhiên, quyền. fue nhiên, “pháp luật tự nhién” đăng trên, cao hơn pháp luật nhà nước. Locke cho ring các quyền cơ bản, bơ nhiên của con người bao gm: quyén sống quyén được the do-va quyền có tả sẵn ThuyẾt pháp luật hy nhiên ra doi aim thể hiện nhờ câu hi do của con người, khẳng nh quyển con người là quyền tự do vấn có Xuất pit từ quan điểm “cơn người hiện thực", Chi ngiĩa Mae đã xem xét một cách tổng quất toàn điện vẫn đồ quyển con người, quyển công dân theo quan iim mới, khoa học và cách mang Theo quan của Chủ nghĩa Mác, quyền con.
"người là một phạm trù mang tn lich sở và do tình độ phá tiển kinh tổ - xã hội quy định và quyết ảnh Quyên con người theo đó muẫn được bảo vé và phát hiển hải được quy đính thánh luật và ghỉ nhận rong luật, luật la “inh thánh" cơ bản của quyển con người và béo vệ quyén con người. Quyền con người phit gin với "nghĩa vụ và trách nhiệm của công dân, và quyền con người theo đó, luôn meng tính, gai cấp và tính nhân loại (tinh xã hổ". 6 các nước xã hội chủ nghĩa trước đây, quyén con người t được nhấc đến và được mắc nhiên đẳng nhất với quyén công din. Trong các vin bản pháp lut chỉ st dạng thuật ngữ quyền công din.
Trong quá hình đổi mới do Đăng đề xướng bên canh những truyền thống tốt dep côn din tộc, những thành qué quý báu cũa quá trình cách mang Việt Nam được kế thir và phát huy nhồng thành ing tink hoe văn hóa cit nhân loại đ và dang được chúng ta tip thu. Điều 50 Hiển pháp (1992) quy, Sanh: “Ởmước Công hỏa xã hi chủ ngấa Tiét Nam, các quyền cơn người về chính trị đân sục han tế vẫn hóa, xã hội được tôn trong thể Iain ở các quyển công dân và được guy đnh trong Kiẫn pháp và php Inde" Như vậy, cô ng ảnh ring vide ghi nhận và dim bảo thục hiện tốt các quyển công din cũng chính 1à thục hiện nối ding cơ bên của quyén cơn người Quyển te do của công dân thé hiên rất da dang liên quan din mọi mắt ci ps: rumgehiner ca gov psn dn ipagect dt deren 3 Ape 3 Muang _hlray rng hares rar ntghenemldahoc glaalahoc arbre, ip 100772023, đời sốngxã hội. Trong hệ thống các quyên tơ do dé thi quyén hr do kinh doanh có ÿ "nghĩa dic bit quan trong Giá tị to lớn cia quyền hy do nh doanh thể hiện ở chế nó là tự do trong host déng kinh tổ. Host động inh tổ luôn giữ vi trí trang tâm trong đời sống xã hộ “quyết đính các hoạt động khác Từ quan niệm chung quyên tr do ca cơn người, cho phép ching ta khẳng nk: Quyền tr do kính doanh là một phạm tn pháp ý, Dưới góc d này; quyển hy do kinh doanh được hiễu theo nghĩa chủ quan và khách quan.
“Theo ngiĩa chỗ quan hay nhìn nhận dưới gốc đổ quyén cũa chủ thể quyền he do kinh doanh được hiễu là khả năng hành đông có ý thúc của cá nhân hay pháp nhân trong quá hình hoạt động sin xuất kinh doanh Theo ngiễa này, quyển tự do Xanh doen bao ham những kh năng ma cá nhân hay pháp nhân có thé xử mự nh. tur do đầu tơ tiền vấn để thánh lập đoanh nghiệp, tr do hơn chon mổ hình tổ chúc ảnh doen, hy đo ia chon đối táo để thi lập các quan hệ kinh tế, tơ do cạnh ranh, từ do định đoạt trong viée giải quyết tranh chấp phát sinh từ hoạt đồng kinh doanh. Những khả năng xử nợ này là thuộc tỉnh tơ nhiên cũa cá nhân (hay phép nhân) chữ không phã do Nhà nước ben ting, Song những khả năng xở sự đó muốn, ở thành hiện thực thì phi được Nhà nước thể chế hoa bằng pháp lit và kh đó nó Tới trở thành “thee quyển". Công chính vi viy, quyền tự do lánh doanh với tr cách quyền năng chi thể cing cổ giới hen nhất ind, vi nur I Lénin từng chi: "Sống trong một xã hội mà lạ thoát khôi xã hồi ấy a được te do, đó là điều không thé được" Theo ngiĩa khách quan hoặc được xem xét dưới gốc đồ lá mét chế định pháp luật quyển tự do inh doanh la hệ thống các quy pham pháp luật và những đầm bio phép lý do Nhà nước ben hành, shim tạo điêu kiện cho các cá nhân hay pháp nhân.
thục hiện quyền chủ thé nói trên. Với quan niệm đó, quyền tư do kinh doanh- mốt rit bo gồm những quyền mã ho đợc hưông mất khán, đồ là trách nhiện cũ các cơ quan nhà ngức, công thúc nhà nước lồi th hiện chức năng quân lý nhà nước của mình phải tôn trong, bảo vé những quyén của chủ thể kinh doanh. Hai mắt này tổn tạ thống nhất rong chế nh pháp lý tự do kinh doenh Néu chỉ tha nhận 10 những quyển của chỗ thể mà không dim bảo cho nó những đu kiện thực hiện thi quyền tư do kinh doanh cũng chi mang tỉnh hình thức” Quyển te do kinh domnh của domnh nghiệp có cơ sở pháp lý là toàn bộ các qguy định của Nhà nước ban hành nhằm tạo điều kiện cho các chỗ thể kinh doanh thục hiện host động kinh doanh một cách hợp lý. Quyên tự do kinh doanh cũa doanh nghiệp có nội dang rấtrông bao gim nhiễu nôi dụng khác nhau nhờ quyển chi đông mỡ réng quy mồ ngành nghề nh doanh, quyền chủ đồng tim kiểm thí trường khách hing và kỹ kết hop đồng: quyin tuyển thuê sử đụng lao động theo yêu cầu kinh doanh; quyên từ chốt vã tổ cáo mọi yêu cầu cùng cấp các nguễn lạc không được pháp luật quy dinh của bit kỹ cá nhân, cơ quan hay tổ chức nào.
Ở smi Logi hình doanh nghiệp, pháp luật có những quy định cu th, chỉ tất về quyển của các chủ th trong các văn bên quy pham pháp luật tương ing? Nhữ vấy, dưới góc đồ pháp ly, có thể hu: “Qurén ne do fanh doanh của doanh nghiệp là hệ thông các quy phạm pháp luật và những đẫm bảo pháp lý do “Nhà nước bem hành nhằm tao điều hiện cho các doanh nghưệp được tr do quyết nh cách thức học hiện hoat đồng sẵn it: lanh doanh từ đu ne, sản xuất én tiêu thị sản phim để tạo ra lợi niin 112. du tự do kinh äoanh của doauk ugh tr do anh doanh cũa doanh nghưệp gin hẳn và đồng vai trò quan trong trong viée thực hién hoạt động lanh anh cũa doanh nghập Từ didn giã thích thuật ngữ luật học giã thích ring "EEnh doanh là việc thực hiện một một sễ hoặc tt od các công đomn cũa quá trù đẫu hụ sản xuất din nu tht sẵn phẩm hoặc cing ứng dich vụ trén tn trường nhằm mục dich sinh lợi” Kinh doanh là pham tri inh tổ, gin với sin xuất hing hỏa, phân ánh mối quan hệ giữa người với nguồi trong sản xuất tiêu ding nhắm mục dich anh lời Duda góc độ kinh tế học thì kinh doanh 1à phuong thúc hoạt đồng kinh t rong điều ˆ 1S Bùi Ngoc Chỳng G004), Mớt sổ tất vd nụ ổn náo Bi doanh meng pháp it kn ef kiến hành ố ‘ition Nr Chant quốc gà, Bà Nội 10-20, °ggeIbiupbahoex sốt vy2007/11/1912/447894/ tr cp 104072023 `he nha hộ lột C00), độn gưg Hơi og hổ hoe Nb Công nhân in, H Nội, tì " ghương tiện mà chủthể lanh tổ sử ding để thục hiện các hoạt động kinh tỉ cũa "mình (bao gồm quả tình đều ty, săn xuất vận tả, thương mai, dich va.) trén cơ sử vận dụng quy luật giá tí cùng các qu luật khác, shim mục iêu vốn sin lôi co nhất, Khi niêm kinh doanh đã được ghi nhân trong các vẫn bản pháp luật khi có say phat triển kinh tế bàng hỏa nhiễu thành phần vận đồng theo cơ chỗ thi trường sh hướng XHCN. Cu thi, khái niêm kinh doanh được ghi nhân tạ Điều 3 Luật Công ty năm 1990 và hoàn hiện hơn trong Luật Doanh nghiệp 1999. Sau đó, Luật Doanh nghiệp 2005 đã xác định rõ răng hơn khá niệm lánh doanh nhấn: phân biệt với giao dich din sự khác.