Chương 1: Cơ sở lý luận về quy trình chọn mẫu trong thử nghiệm cơ bản. Chương 2: Thực trạng quy trình chọn mẫu trong trong thử nghiệm cơ bản được áp dụng trong kiểm toán khoản mục Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ tại Văn phòng đại diện Công ty TNHH Kiểm toán FAC tại Thừa Thiên Huế Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện quy trình chọn mẫu trong thử nghiệm cơ bản tại Công ty TNHH Kiểm toán FAC – Chi nhánh Huế Phần III: Kết luận và kiến nghị SVTH: Nguyễn Hữu Kông 4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Trà Ngân PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUY TRÌNH CHỌN MẪU TRONG THỬ NGHIỆM CƠ BẢN 1.1 Cơ sở lí luận về chọn mẫu 1.1 Các khái niệm về chọn mẫu a) Khái niệm chọn mẫu Theo giáo trình "Kiểm toán (Phần 1)" của trường Đại học Công nghiệp TP.HCM, theo đó thì "Chọn mẫu kiểm toán là quá trình chọn một nhóm các khoản mục hoặc đơn vị (gọi là mẫu) từ một tập hợp các khoản mục hoặc đơn vị lớn (gọi là tổng thể) và sử dụng các đặc trưng của mẫu để suy rộng cho đặc trưng của toàn bộ tổng thể.” Theo điểm (a) đoạn (5) VAS số 530 – Lấy mẫu mẫu kiểm toán, ban hành theo Thông tư số 214/2012/TT/BTC ngày 06 tháng 12 năm 2012 của Bộ tài chính, “Lấy mẫu kiểm toán (gọi tắt là lấy mẫu) là áp dụng các thủ tục kiểm toán trên số phần tử ít hơn 100% tổng số phần tử của một số dư tài khoản hay một loại nghiệp vụ, sao cho mọi phần tử đều có cơ hội để được chọn”. Lấy mẫu (chọn mẫu) sẽ giúp KTV thu thập và đánh giá bằng chứng kiểm toán về các đặc trưng của các phần tử được chọn, nhằm hình thành hay củng cố kết luận về tổng thể. b) Tổng thể Theo điểm (b) đoạn (5) VAS số 530 – Lấy mẫu mẫu kiểm toán:“Tổng thể là toàn bộ dữ liệu mà từ đó KTV lấy mẫu nhằm rút ra kết luận về toàn bộ dữ liệu đó”.
Trong kiểm toán, tổng thể là toàn bộ dữ liệu mà ở đó KTV chọn mẫu từ đó phân tích để có thể đi đến kết luận. Ví dụ, tất cả các phần tử trong một số dư tài khoản hay một loại nghiệp vụ cấu thành một tổng thể. Một tổng thể có thể được chia thành các nhóm hoặc các tổng thể con và mỗi nhóm có được kiểm tra riêng. KTV phải đảm bảo tính phù hợp và đầy đủ của tổng thể: - Phù hợp: Tổng thể phải phù hợp với mục đích của thủ tục lấy mẫu.
- Đầy đủ: Tổng thể phải luôn đầy đủ. c) Đơn vị lấy mẫu SVTH: Nguyễn Hữu Kông 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Trà Ngân Theo điểm (f) đoạn (5) VAS số 530 – Lấy mẫu mẫu kiểm toán “Đơn vị lấy mẫu là các phần tử riêng biệt cấu thành nên tổng thể”. Ví dụ như các các nghiệp vụ phát sinh, hóa đơn chứng từ bán hàng, hóa đơn GTGT, các sao kê,… d) Cỡ mẫu Theo đoạn (A10) VAS số 530 – Lấy mẫu mẫu kiểm toán:“Cỡ mẫu là số lượng các phần tử trong tổng thể được lựa chọn theo tiêu thức nhất định vào mẫu để kiểm tra.” Mức độ rủi ro lấy mẫu mà KTV có thể chấp nhận ảnh hưởng tới cỡ mẫu yêu cầu. Mức độ rủi ro mà KTV có thể chấp nhận càng thấp thì cỡ mẫu cần thiết sẽ càng lớn.
Cỡ mẫu có thể được xác định thông qua các tính toán thống kê hoặc dựa trên xét đoán chuyên môn của KTV. e) Rủi ro chọn mẫu Theo điểm (c) đoạn (5) VAS số 530 – Lấy mẫu mẫu kiểm toán “Rủi ro lấy mẫu: Là rủi ro mà kết luận của KTV dựa trên việc kiểm tra mẫu có thể khác so với kết luận đưa ra nếu kiểm tra toàn bộ tổng thể với cùng một thủ tục kiểm toán”. Rủi ro lấy mẫu có thể dẫn tới hai loại kết luận sai đối với thử nghiệm cơ bản như sau: - Kết luận rằng không có sai sót trọng yếu trong khi thực tế lại có. KTV quan tâm chủ yếu đến loại kết luận sai này vì nó ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của cuộc kiểm toán và có thể dẫn đến ý kiến kiểm toán không phù hợp.
- Kết luận rằng có sai sót trọng yếu trong khi thực tế lại không có. Loại kết luận sai này ảnh hưởng đến hiệu quả của cuộc kiểm toán vì thường dẫn tới các công việc bổ sung để chứng minh rằng kết luận ban đầu là không đúng. Để giảm rủi ro chọn mẫu KTV có thể tăng kích cỡ mẫu. Nếu tăng kích cỡ mẫu tới khi mẫu bằng toàn bộ tổng thể thì rủi ro chọn mẫu bằng không.
Tuy nhiên nếu tăng kích cỡ mẫu lên thì đồng nghĩa với việc tăng chi phí kiểm toán, do đó yếu tố cơ bản trong việc chọn mẫu kiểm toán một cách hiệu quả là cân đối giữa rủi ro chọn mẫu và chi phí do chọn mẫu có kích cỡ lớn. f) Rủi ro ngoài chọn mẫu Theo điểm (d) đoạn (5) VAS số 530 – Lấy mẫu mẫu kiểm toán “Rủi ro ngoài lấy mẫu: Là rủi ro khi KTV đi đến một kết luận sai vì các nguyên nhân không liên quan đến rủi ro lấy mẫu”. Nguyên nhân của rủi ro này thường là năng lực và kinh SVTH: Nguyễn Hữu Kông 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Trà Ngân nghiệm của KTV. Ví dụ: KTV có thể sử dụng thủ tục kiểm toán không thích hợp hay KTV hiểu sai bằng chứng kiểm toán và không nhận diện được sai sót.
Các trường hợp dẫn đến rủi ro không chọn mẫu thường bao gồm: - Đánh giá rủi ro tiềm tàng không đúng: KTV có thể đánh giá sai lầm rủi to tiềm tàng trong đối tượng kiểm soát. Có thể KTV cho rằng có ít sai phạm trọng yếu trong đối tượng kiểm toán nên họ có xu hướng giảm quy mô công việc cần thực hiện, do đó không phát hiện được các sai phạm. - Đánh giá không đúng về rủi ro kiểm soát: Khi KTV quá tin tưởng vào khả năng của HTKSNB trong việc ngăn chặn, phát hiện và sửa chữa kịp thời các sai phạm nên các KTV có xu hướng giảm khối lượng công việc cần thiết, vì vậy kết quả về việc đánh giá sai về rủi ro tiềm tàng là không phát hiện được tất cả các sai phạm trọng yếu. - Lựa chọn các thủ tục kiểm soát không thích hợp và thực hiện công việc kiểm toán không hợp lý: KTV có thể lựa chọn các thử nghiệm kiểm toán không phù hợp với mục tiêu kiểm toán.
Ví dụ: gửi thư xác nhận các khoản phải thu theo sổ sách trong khi đó mục tiêu là tìm ra các khoản phải thu chưa ghi sổ. Hoặc có thể đã chọn được các thủ tục thích hợp nhưng việc triển khai các thủ tục đó lại để xảy sai sót do hạn chế về năng lực, thể lực hay về thời gian. KTV và công ty kiểm toán có thể kiểm soát được rủi ro ngoài chọn mẫu và có khả năng làm giảm rủi ro ngoài chọn mẫu tới mức có thể chấp nhận được thông qua lập kế hoạch và giám sát việc thực hiện kế hoạch một cách chu đáo, đồng thời phải thực hiện các thủ tục kiểm soát chất lượng chặt chẽ và thích hợp đối với công việc kiểm toán.2 Các phương pháp chọn mẫu 1.1 Chọn mẫu thống kê Theo điểm (g) đoạn (5) VAS số 530 – Lấy mẫu mẫu kiểm toán,” Lấy mẫu thống kê: Là phương pháp lấy mẫu có các đặc điểm sau:Các phần tử được lựa chọn ngẫu nhiên vào mẫu; Sử dụng lý thuyết xác suất thống kê để đánh giá kết quả mẫu, bao gồm cả việc định lượng rủi ro lấy mẫu.” Chọn mẫu thống kê được khuyến khích sử dụng do có một số ưu điểm sau: SVTH: Nguyễn Hữu Kông 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Trà Ngân - Đòi hỏi có sự tiếp cận chính xác và rõ ràng đối với đối tượng kiểm toán. - Kết hợp chặt chẽ việc đánh giá mối quan hệ trực tiếp giữa kết quả của mẫu chọn với tổng thể trong cuộc kiểm toán.
- KTV phải chỉ ra các đánh giá cụ thể hay mức rủi ro và mức trọng yếu.2 Chọn mẫu phi thống kê Theo điểm (g) đoạn (5) VAS số 530 – Lấy mẫu mẫu kiểm toán, “Chọn mẫu phi thống kê là phương pháp chọn mẫu không có một số đặc điểm của phương pháp chọn mẫu thống kê". Việc lựa chọn mẫu sẽ dựa vào phán xét nghề nghiệp của KTV chứ không dựa vào lý thuyết xác suất. Phương pháp chọn mẫu phi thống kê được sử dụng khi: - Việc kết hợp các phần tử mẫu với các số ngẫu nhiên là rất khó khăn và tốn kém. - Các kết luận không nhất thiết phải dựa trên sự chính xác toán học.
- KTV có đầy đủ hiểu biết về tổng thể làm căn cứ áp dụng chọn mẫu phi thống kê để có thể đưa ra kết luận hợp lý về tổng thể. - Việc lựa chọn mẫu đại diện là không cần thiết, chẳng hạn, mẫu phi thống kê hiệu quả vì bỏ qua một số lớn các phần tử không cần kiểm tra. Phương pháp chọn mẫu phi thống kê hiện nay cũng được sử dụng rộng rãi bởi có những ưu điểm sau: - Cho phép tiếp cận với các vấn đề mà có thế không thích hợp với phương pháp thống kê. - Cho phép KTV rà soát lại các ước lượng suy diễn dựa trên các yếu tố bổ sung cho những bằng chứng thu thập được từ mẫu.
- Cho phép KTV có thể phỏng đoán và bỏ qua một số trường hợp cá biệt đòi hỏi đánh giá bằng định lượng về mức độ rủi ro và mức trọng yếu. Do đó, các kết luận được tiếp cận với các tổng thể trên một căn cứ phán đoán nhiều hơn.3 Các phương pháp lựa chọn phần từ mẫu 1.1 Chọn mẫu ngẫu nhiên Theo Trang 115, Giáo trình “Kiểm toán căn bản” do TS. Trần Đình Tuấn và ThS. Đỗ Thị Thúy Phương đồng chủ biên:”Chọn mẫu ngẫu nhiên là các chọn khách quan SVTH: Nguyễn Hữu Kông 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Trà Ngân theo đúng phương pháp xác định, đảm bảo cho mọi phần tử trong tổng thể đều có cơ hội bằng nhau để được chọn vào mẫu.” Đây là phương pháp tốt nhất để ta có thể chọn ra một mẫu có khả năng đại biểu cho tổng thể.
Mẫu ngẫu nhiên là mẫu mà trong đó mọi sự kết hợp có thể của các phần tử trong tổng thể đều có cơ hội tạo thành mẫu như nhau. Theo điểm (a) Phụ lục 4 VAS 520 – Lấy mẫu kiểm toán, “Lựa chọn ngẫu nhiên là sử dụng một số chương trình chọn số ngẫu nhiên. Ví dụ: các bảng số ngẫu nhiên.