Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Khóa luận tốt nghiệp "Pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và vấn đề thực thi trong thực tế" do sinh viên Nguyễn Quỳnh Anh (mã sinh viên: 453540) thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của giảng viên Nguyễn Thị Hồng Nhung tại Trường Đại học Luật Hà Nội (năm 2023), thuộc chuyên ngành Luật Đất đai.
Về lý do chọn đề tài, tác giả xuất phát từ quy định tại khoản 1 Điều 54 Hiến pháp năm 2013: "Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước, được quản lý theo pháp luật". Trong bối cảnh gia tăng dân số và tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, không gian sử dụng đất chịu sức ép lớn dẫn đến suy thoái đất, suy giảm quỹ đất nông nghiệp. Hoạt động quy hoạch sử dụng đất trên thực tế bộc lộ nhiều bất cập, chồng chéo, gây lãng phí tài nguyên và làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước. Do đó, việc nghiên cứu cơ sở lý luận kết hợp rà soát quy định hiện hành và đánh giá thực tiễn thực thi pháp luật quy hoạch sử dụng đất trên phạm vi cả nước là đòi hỏi cấp bách nhằm hoàn thiện thể chế đất đai.
Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là hệ thống hóa lý luận, nhận định và đánh giá thực trạng quy định pháp luật cùng thực tiễn thi hành quy hoạch sử dụng đất; từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống quy phạm và bảo đảm thi hành pháp luật trên thực tế. Để đạt được mục tiêu này, tác giả xác định 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận của pháp luật về quy hoạch sử dụng đất.
- Đánh giá thực trạng pháp luật quy hoạch sử dụng đất qua thực tiễn thi hành trên cả nước theo cấu trúc nội dung của pháp luật quy hoạch sử dụng đất nhằm xác định những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân.
- Đề xuất một số giải pháp góp phần đổi mới, hoàn thiện hệ thống pháp luật đất đai nói chung, pháp luật về quy hoạch sử dụng đất nói riêng và nâng cao hiệu quả thực thi.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Quan điểm, đường lối của Đảng về đổi mới chính sách, pháp luật đất đai; các trường phái, học thuyết lý luận về quy hoạch và pháp luật quy hoạch sử dụng đất; hệ thống quy định của Luật Đất đai năm 2013 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành; thực tiễn thi hành pháp luật quy hoạch sử dụng đất trên cả nước.
- Phạm vi nội dung: Tập trung vào 5 nhóm quy định nòng cốt trong Luật Đất đai năm 2013 và các văn bản liên quan: (1) Nguyên tắc lập quy hoạch sử dụng đất; (2) Hệ thống quy hoạch sử dụng đất; (3) Trách nhiệm tổ chức lập, lấy ý kiến quy hoạch sử dụng đất; (4) Thẩm định, quyết định, phê duyệt và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất; (5) Công bố và thực hiện quy hoạch sử dụng đất.
- Phạm vi không gian: Thực tiễn thi hành trên phạm vi cả nước (toàn bộ 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương).
- Phạm vi thời gian: Khảo sát, đánh giá các quy định pháp luật và số liệu thực thi từ năm 2013 đến thời điểm hoàn thành khóa luận (năm 2023).
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khóa luận được xây dựng dựa trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các văn kiện chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam về đất đai, tiêu biểu là Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI.
Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được khai thác làm khung tham chiếu chính gồm:
- Hiến pháp năm 2013 (Điều 53 và Điều 54).
- Luật Đất đai năm 2013 (trọng tâm là Chương IV, từ Điều 35 đến Điều 51 quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất).
- Luật Quy hoạch năm 2017 (các quy định liên quan tại Điều 19, 29, 53).
- Luật số 35/2018/QH14 sửa đổi, bổ sung một số điều của 37 luật có liên quan đến quy hoạch.
- Nghị định số 37/2019/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Quy hoạch.
- Các nghị quyết của Quốc hội về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất quốc gia: Nghị quyết số 17/2011/QH13, Nghị quyết số 134/2016/QH13 và Nghị quyết số 39/2021/QH15.
- Các đạo luật lịch sử để so sánh, đối chiếu: Luật Đất đai năm 1987, 1993, 2003 và các văn bản hướng dẫn thi hành qua từng thời kỳ.
Về phương pháp nghiên cứu, tác giả kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý chuyên ngành:
- Phương pháp phân tích - tổng hợp: Sử dụng để làm sáng tỏ các khái niệm, đặc điểm, cơ cấu quy phạm pháp luật và tổng hợp các báo cáo của bộ, ngành, địa phương.
- Phương pháp so sánh luật học và lịch sử: So sánh quy định qua các thời kỳ phát triển của Luật Đất đai (1987, 1993, 2003, 2013) nhằm nhận diện sự chuyển biến trong kỹ thuật lập pháp và tư duy quản lý.
- Phương pháp thống kê, đánh giá, bình luận và quan sát thực tế: Phân tích số liệu quản lý nhà nước từ các báo cáo kiểm kê đất đai, tờ trình của Chính phủ, báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường để định lượng kết quả thực hiện các chỉ tiêu sử dụng đất và chỉ ra các sai phạm cụ thể.
- Phương pháp quy nạp, diễn dịch: Đúc kết từ những bất cập thực tiễn để xây dựng hệ thống luận cứ cho các kiến nghị hoàn thiện lập pháp và giải pháp quản lý.
Nguồn dữ liệu thực nghiệm phục vụ đánh giá gồm báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường (như Báo cáo số 624/QHDT-PQHĐĐ năm 2022 của Cục Quy hoạch và Phát triển tài nguyên đất, Tờ trình số 55/TTr-BTNMT năm 2021), số liệu quy hoạch của 63 tỉnh/thành phố, các công trình luận án tiến sĩ (Lê Thị Phúc, 2014), luận văn thạc sĩ (Nguyễn Hồng Hà, 2017; Nguyễn Văn Sơn, 2020; Nguyễn Thị Phúc, 2021; Nguyễn Thế Hiệp, 2021; Nguyễn Huy Chiến, 2016) cùng các tài liệu chính thống phản ánh thực tế triển khai dự án.
Nội dung chính theo từng chương
Chương I: Những vấn đề lý luận về quy hoạch sử dụng đất và pháp luật về quy hoạch sử dụng đất
Chương này tập trung xác lập hệ thống nhận thức lý luận về quy hoạch sử dụng đất và cấu trúc pháp luật điều chỉnh quan hệ này:
- Bản chất và đặc điểm của quy hoạch sử dụng đất: Quy hoạch sử dụng đất đồng thời mang ba tính chất: tính kinh tế (thể hiện bằng hiệu quả sử dụng đất), tính kỹ thuật (tác nghiệp điều tra, khảo sát, đo đạc, lập bản đồ, khoanh định) và tính pháp chế (xác lập tính pháp lý về mục đích và quyền sử dụng đất). Quy hoạch có 6 đặc điểm cơ bản: mang tính lịch sử - xã hội; mang tính tổng hợp; mang tính dài hạn (thường từ 10 đến 20 năm); mang tính chiến lược và chỉ đạo vĩ mô; mang tính chính trị, chính sách xã hội; và mang tính khả biến (tính động, được cập nhật theo sự phát triển).
- Tầm quan trọng của quy hoạch sử dụng đất: Đóng vai trò là cơ sở để sử dụng đất hợp lý, tiết kiệm; điều tiết thị trường bất động sản; nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng; là công cụ thanh tra, kiểm tra, kiểm soát quyền lực nhà nước; và có mối quan hệ hữu cơ với kế hoạch sử dụng đất cũng như quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội.
- Lý luận về pháp luật quy hoạch sử dụng đất: Tác giả phân tích khái niệm pháp luật quy hoạch sử dụng đất, chỉ ra 4 đặc điểm (gồm các quy định nội dung và hình thức; thể hiện quyền lực nhà nước trong lĩnh vực đất đai; xây dựng trên chế độ sở hữu toàn dân; kết hợp chuyên môn nghiệp vụ và pháp lý). Cơ cấu pháp luật quy hoạch sử dụng đất bao gồm 6 nhóm quy phạm: (1) Khái niệm; (2) Nguyên tắc, căn cứ, thời hạn, chi phí; (3) Nội dung, phương pháp, kỳ quy hoạch, điều chỉnh; (4) Trình tự, thẩm quyền; (5) Công bố, lấy ý kiến, thực hiện; (6) Quản lý, giám sát, trách nhiệm của các chủ thể.
- Các yếu tố ảnh hưởng và lịch sử phát triển: Pháp luật quy hoạch sử dụng đất chịu sự chi phối của yếu tố chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội, lịch sử và chế độ sở hữu toàn dân. Quá trình phát triển được phân kỳ qua 6 giai đoạn rõ rệt: trước năm 1980; 1980 - 1986; 1987 - 1993; 1993 - 2003; 2003 - 2013; và giai đoạn từ năm 2013 đến nay.
Chương II: Thực trạng pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và vấn đề thực thi trong thực tế
Chương II là trọng tâm của khóa luận, phân tích đối chiếu giữa quy chuẩn lập pháp và kết quả triển khai thực tế trên cả nước:
- Đánh giá quy định pháp luật hiện hành:
- Điều 35 Luật Đất đai năm 2013 đã bổ sung 4 nguyên tắc mới so với Luật năm 2003: bảo đảm tính đặc thù/liên kết vùng cấp quốc gia - cấp huyện thể hiện nội dung của cấp xã; khai thác hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu; ưu tiên quỹ đất quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, an ninh lương thực; quy hoạch ngành/địa phương phải phù hợp với quy hoạch sử dụng đất.
- Luật số 35/2018/QH14 xác lập hệ thống quy hoạch gồm: cấp quốc gia, cấp huyện, đất quốc phòng và đất an ninh (quy hoạch cấp tỉnh chuyển thành phương án phân bổ không gian trong quy hoạch tỉnh; quy hoạch cấp xã được bãi bỏ và lồng ghép vào kế hoạch sử dụng đất cấp huyện).
- Phân tích thẩm quyền lập (Điều 42), thẩm định (Điều 44 Luật Đất đai năm 2013; Điều 29 Luật Quy hoạch năm 2017), phê duyệt (Điều 45), điều chỉnh (Điều 46 Luật Đất đai năm 2013; Điều 53 Luật Quy hoạch năm 2017), lấy ý kiến (Điều 43) và công bố công khai.
- Tác giả chỉ ra 4 lỗ hổng lập pháp lớn: (1) Chưa có chế tài pháp lý xử phạt cơ quan chậm trễ hoặc bỏ qua quy trình lấy ý kiến nhân dân trong thời hạn 30 ngày; (2) Thiếu nguyên tắc "đồng thuận tương đối" (chưa quy định tỷ lệ % người dân không tán thành thì dự thảo phải sửa đổi hay hủy bỏ); (3) Chưa có cơ chế ràng buộc cơ quan nhà nước phải tiếp thu ý kiến phản biện độc lập của tổ chức tư vấn lập quy hoạch (theo khoản 1 Điều 47); (4) Quy định điều chỉnh quy hoạch thiếu nguyên tắc chặt chẽ và thiếu chế tài xử lý người có thẩm quyền vi phạm.
- Thực tiễn thi hành và kết quả số liệu:
- Công tác lập quy hoạch quốc gia thời kỳ 2021 - 2030 (theo Nghị quyết số 39/2021/QH15) huy động báo cáo của 27 bộ, ban, ngành, 63/63 tỉnh, thành phố và ý kiến của 7 chuyên gia đầu ngành. Tuy nhiên, tiến độ ở nhiều địa phương rất chậm, việc phân bổ chỉ tiêu thiếu linh hoạt (như tiêu chí đất nông thôn mới thiếu quỹ đất), phương pháp lập chưa áp dụng phân tích không gian và số liệu điều tra cơ bản, kiểm kê đất rừng phòng hộ, đất nông lâm trường chưa chuẩn xác.
- Việc lấy ý kiến và công bố công khai còn mang tính hình thức, đối phó; chỉ niêm yết tại trụ sở hoặc cổng thông tin điện tử khiến người dân nông thôn, vùng sâu vùng xa khó tiếp cận; nhiều cổng thông tin không đính kèm bản đồ và báo cáo thuyết minh chi tiết; thiếu cán bộ giải thích chuyên môn.
- Đánh giá thực hiện chỉ tiêu giai đoạn 2011 - 2020: Cả nước có 63/63 tỉnh hoàn thành lập và điều chỉnh quy hoạch. Tuy nhiên, việc thực hiện chỉ tiêu đất phi nông nghiệp chỉ đạt 82,24% kế hoạch duyệt; thiếu nguồn vốn triển khai các dự án trọng điểm (sân bay Long Thành, cao tốc Bắc - Nam, đường vành đai).
- Tác giả dẫn chứng các trường hợp điều chỉnh quy hoạch tùy tiện làm quá tải hạ tầng kỹ thuật: Khu đô thị Trung Hòa - Nhân Chính (Hà Nội) ban đầu có mật độ xây dựng 34,83% với 8 tòa nhà 6,7 - 7,5 tầng, sau nhiều lần điều chỉnh mật độ vọt lên hơn 50% với 16 tòa nhà cao 17 - 34 tầng; Khu đô thị Linh Đàm (Hà Nội) bị phá vỡ không gian với 12 tòa cao tầng mật độ 50%, khu VP6 từ nhà ở thấp tầng bị biến thành tòa nhà 35 tầng.
- Dẫn chứng tình trạng quy hoạch treo gây thiệt hại nghiêm trọng: Dự án mở đường Lê Thánh Tông tại thị trấn Vạn Giã (Vạn Ninh, Khánh Hòa) treo suốt 30 năm (từ 1993 đến 2023) khiến nhà dân dột nát không được sửa chữa; Dự án công viên hồ điều hòa tại Tổ dân phố 15 Tân Mỹ (Mỹ Đình 1, Nam Từ Liêm, Hà Nội) treo từ năm 2011/2013 làm gần 1.000 hộ dân sống tạm bợ không được cấp phép xây dựng/chuyển nhượng và hơn 30 ha đất ruộng bị bỏ hoang.
Chương III: Định hướng và kiến nghị hoàn thiện pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và giải pháp nâng cao việc thực hiện quy hoạch sử dụng đất
Chương III đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp và tổ chức thực hiện dựa trên 5 căn cứ định hướng:
- Định hướng: Căn cứ đường lối, quan điểm của Đảng và chính sách của Nhà nước; yêu cầu về tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật; bảo đảm tính khả thi; đáp ứng tính dự báo, chiến lược; tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của Luật Đất đai.
- Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật:
- Về hệ thống quy hoạch: Phân định ranh giới giữa quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch xây dựng và quy hoạch sử dụng đất; xử lý triệt để việc chồng chéo chỉ tiêu.
- Về lấy ý kiến nhân dân: Bổ sung chế tài xử lý người có thẩm quyền vi phạm thời gian lấy ý kiến 30 ngày; luật hóa nguyên tắc đồng thuận tương đối với tỷ lệ phần trăm cụ thể; quy định bắt buộc giải trình tiếp thu hoặc phản hồi ý kiến chuyên gia tư vấn.
- Về điều chỉnh quy hoạch: Xây dựng nguyên tắc điều chỉnh quy hoạch tương tự nguyên tắc lập quy hoạch; quy định rõ tiêu chí "thay đổi lớn về kinh tế - xã hội" để ngăn chặn việc điều chỉnh cục bộ vì lợi ích nhóm; bổ sung chế tài xử lý nghiêm minh việc tùy tiện nâng tầng, tăng mật độ xây dựng.
- Về công bố công khai: Bắt buộc đăng tải toàn bộ báo cáo thuyết minh tổng hợp kèm bản đồ số hóa tỷ lệ chuẩn trên cổng thông tin; quy định trách nhiệm của UBND cấp cơ sở phải bố trí cán bộ giải thích nội dung quy hoạch cho người dân.
- Về thực hiện quy hoạch: Hoàn thiện cơ chế thu hồi đất, đền bù, giải phóng mặt bằng và bảo đảm nguồn lực tài chính trước khi phê duyệt dự án.
- Giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành:
- Đổi mới phương pháp lập quy hoạch dựa trên tiếp cận kinh tế không gian, phân tích chi phí - lợi ích, ứng dụng công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu số hóa đất đai.
- Tập trung giải quyết dứt điểm các dự án "quy hoạch treo", có cơ chế hỗ trợ người dân trong vùng quy hoạch chưa thực hiện; xử lý nghiêm minh cán bộ quản lý vi phạm trật tự xây dựng và trật tự quy hoạch.
Kết quả và đóng góp
Khóa luận đã tổng hợp kết quả thực hiện các chỉ tiêu quy hoạch sử dụng đất cấp quốc gia thời kỳ 2011 - 2020 theo Nghị quyết số 134/2016/QH13 của Quốc hội thông qua dữ liệu chính thức:
| Nhóm loại đất / Chỉ tiêu |
Hiện trạng năm 2010 (nghìn ha) |
Chỉ tiêu duyệt đến năm 2020 (nghìn ha) |
Thực tế đạt được đến năm 2020 (nghìn ha) |
Tỷ lệ thực hiện so với chỉ tiêu duyệt (%) |
| Đất nông nghiệp |
26.236,40 |
27.038,09 |
27.983,26 |
103,50% (vượt 945,17 nghìn ha) |
| Đất phi nông nghiệp |
3.705,07 |
4.780,24 |
3.931,11 |
82,24% (thấp hơn 849,13 nghìn ha) |
| Đất chưa sử dụng đưa vào khai thác |
3.163,88 (hiện trạng) |
1.953,52 (chỉ tiêu khai thác) |
1.944,13 (đã khai thác) |
99,52% (trong văn bản nêu cao hơn 4,89%) |
| Đất khu công nghệ cao |
- |
- |
3,63 |
100,00% |
| Đất khu kinh tế |
1.519,67 |
1.582,86 |
1.634,13 |
103,23% (vượt 51,27 nghìn ha) |
| Đất đô thị |
1.517,15 |
1.941,74 |
2.028,07 |
104,45% (vượt 86,33 nghìn ha) |
Ở cấp độ địa phương:
- 63/63 đơn vị hành chính cấp tỉnh đạt tỷ lệ trên 90% chỉ tiêu đất nông nghiệp.
- Đối với đất phi nông nghiệp: 09/63 tỉnh đạt trên 90%; 52/63 tỉnh đạt từ 70% đến dưới 90%; 02/63 tỉnh chỉ đạt từ 30% đến dưới 70% (Vĩnh Phúc, Kon Tum).
- Đối với diện tích đất chưa sử dụng còn lại: 32/63 tỉnh đạt trên 90%; 06/63 tỉnh đạt từ 70% đến dưới 90%; 06/63 tỉnh đạt 50% đến dưới 70%; 19/63 tỉnh đạt dưới 50%.
Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc tác giả đã khái quát hóa một cách có hệ thống cơ sở lý luận về bản chất, đặc điểm và cơ cấu quy phạm pháp luật quy hoạch sử dụng đất; vạch rõ các kẽ hở pháp luật về quy trình lấy ý kiến, cơ chế tham vấn và kiểm soát điều chỉnh quy hoạch; đồng thời phản ánh chân thực các hệ lụy xã hội bằng các vụ việc thực tế cụ thể (tại Trung Hòa - Nhân Chính, Linh Đàm, Vạn Giã, Tân Mỹ) để làm cơ sở cho các kiến nghị hoàn thiện thể chế đất đai.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên khung pháp lý của Luật Đất đai năm 2013 và các văn bản hướng dẫn có hiệu lực tính đến năm 2023. Các dữ liệu về điều tra cơ bản, thống kê ở cấp cơ sở vùng sâu, vùng xa chưa được tác giả khảo sát sơ cấp trên diện rộng mà chủ yếu kế thừa từ các báo cáo thứ cấp của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
- Hướng nghiên cứu tiếp: Đề tài mở ra hướng tiếp tục nghiên cứu đối chiếu các bất cập nêu trên với dự thảo Luật Đất đai sửa đổi (nay là Luật Đất đai năm 2024); nghiên cứu sâu hơn về cơ chế kiểm soát tư pháp đối với các quyết định hành chính về điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất; xây dựng bộ tiêu chí lượng hóa về kinh tế - sinh thái trong đánh giá tính khả thi của quy hoạch đất đai.
Giá trị tham khảo
Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:
- Giảng viên, sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Luật Đất đai, Luật Kinh tế, Quản lý đất đai và Quy hoạch đô thị dùng làm tài liệu học tập, nghiên cứu chuyên đề về chế định quy hoạch đất đai.
- Cán bộ xây dựng pháp luật, cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường cấp tỉnh, cấp huyện tham khảo trong quá trình rà soát quy trình lấy ý kiến cộng đồng, công bố thông tin quy hoạch và kiểm soát điều chỉnh dự án.
- Phần đáng tham khảo nhất của công trình là Chương II, nơi cung cấp hệ thống số liệu kiểm kê thực tế thời kỳ 2011 - 2020 trên phạm vi cả nước và phân tích chi tiết các vi phạm thực địa về mật độ xây dựng và quy hoạch treo kéo dài.
Câu hỏi thường gặp
1. Luật Đất đai năm 2013 đã bổ sung những nguyên tắc lập quy hoạch sử dụng đất cơ bản nào so với Luật năm 2003?
Theo Điều 35 Luật Đất đai năm 2013, có 4 nguyên tắc mới được bổ sung:
- Quy hoạch sử dụng đất cấp quốc gia phải bảo đảm tính đặc thù, liên kết của các vùng kinh tế; quy hoạch cấp huyện phải thể hiện nội dung sử dụng đất của cấp xã.
- Bảo đảm khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.
- Ưu tiên quỹ đất cho mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, công cộng, an ninh lương thực và bảo vệ môi trường.
- Quy hoạch, kế hoạch của ngành, lĩnh vực, địa phương có sử dụng đất phải phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.
2. Tác giả phát hiện những khoảng trống pháp lý nào trong quy định về lấy ý kiến nhân dân đối với quy hoạch sử dụng đất?
Khóa luận chỉ ra 3 khoảng trống lớn:
- Pháp luật chưa có chế tài xử lý đối với cơ quan, người có thẩm quyền không tổ chức lấy ý kiến hoặc không thực hiện đúng thời hạn 30 ngày theo luật định.
- Chưa có quy định về nguyên tắc "đồng thuận tương đối" (chưa quy định tỷ lệ % ý kiến không tán thành thì dự thảo phải chỉnh lý hay bãi bỏ, cũng như trách nhiệm giải trình của cơ quan lập quy hoạch).
- Thiếu cơ chế bắt buộc tiếp thu đối với ý kiến phản biện độc lập của các tổ chức tư vấn lập quy hoạch được thuê theo quy định tại khoản 1 Điều 47 Luật Đất đai năm 2013.
3. Việc thực hiện chỉ tiêu đất phi nông nghiệp quốc gia thời kỳ 2011 - 2020 đạt kết quả như thế nào so với mục tiêu đề ra?
Kết quả thực hiện chỉ tiêu đất phi nông nghiệp đạt thấp: Hiện trạng năm 2010 có 3.705,07 nghìn ha, Quốc hội phê duyệt chỉ tiêu đến năm 2020 là 4.780,24 nghìn ha (tăng 1.075,17 nghìn ha). Tuy nhiên, thực tế đến năm 2020 mới đạt 3.931,11 nghìn ha (tăng thêm 226,04 nghìn ha, chỉ đạt 21,02% chỉ tiêu tăng thêm). Như vậy, diện tích đất phi nông nghiệp thực tế thấp hơn 849,13 nghìn ha so với chỉ tiêu Quốc hội phê duyệt (đạt tỷ lệ 82,24%).
4. Những dẫn chứng thực tế nào được tác giả phân tích để minh họa cho tình trạng điều chỉnh quy hoạch tùy tiện và "quy hoạch treo"?
Khóa luận phân tích 4 vụ việc thực tế:
- Khu đô thị Trung Hòa - Nhân Chính (Hà Nội): Mật độ xây dựng bị nâng từ 34,83% lên hơn 50%, số tòa nhà từ 8 tòa (cao 6,7 - 7,5 tầng) tăng thành 16 tòa (cao 17 - 34 tầng).
- Khu đô thị Linh Đàm (Hà Nội): Mật độ xây dựng bị đẩy lên 50% với 12 tòa cao tầng; riêng khu VP6 từ quy hoạch nhà ở thấp tầng bị biến thành tòa nhà 35 tầng.
- Đường Lê Thánh Tông (thị trấn Vạn Giã, Vạn Ninh, Khánh Hòa): Quy hoạch treo suốt 30 năm (từ năm 1993 đến năm 2023) khiến nhà dân xuống cấp nghiêm trọng nhưng không thể sửa chữa hay tái định cư.
- Tổ dân phố 15 Tân Mỹ (Mỹ Đình 1, Nam Từ Liêm, Hà Nội): Quy hoạch công viên hồ điều hòa treo từ năm 2011/2013 khiến gần 1.000 hộ dân không được cấp phép xây dựng, sang nhượng đất và hơn 30 ha đất nông nghiệp bị bỏ hoang.
5. Tác giả đề xuất những giải pháp lập pháp nào đối với hoạt động điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất?
Tác giả kiến nghị: Bổ sung nguyên tắc điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất vào luật tương thích với nguyên tắc lập quy hoạch để đề cao tính thận trọng, kỷ luật; quy định chặt chẽ các điều kiện điều chỉnh nhằm loại bỏ tình trạng can thiệp tùy tiện vì lợi ích nhóm; đồng thời bổ sung chế tài xử lý nghiêm khắc đối với tổ chức, cá nhân có thẩm quyền vi phạm các quy định về điều chỉnh quy hoạch.
Kết luận
Khóa luận của tác giả Nguyễn Quỳnh Anh đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và phân tích sâu sắc thực trạng pháp luật về quy hoạch sử dụng đất theo Luật Đất đai năm 2013. Bằng việc kết hợp đối chiếu các quy phạm lập pháp với số liệu thống kê thực tế cấp quốc gia giai đoạn 2011 - 2020 và các vụ việc điển hình tại Hà Nội, Khánh Hòa, công trình đã làm rõ những kẽ hở thể chế dẫn đến tình trạng điều chỉnh quy hoạch tùy tiện và dự án treo. Các giải pháp và kiến nghị hoàn thiện pháp luật do tác giả đề xuất mang tính đồng bộ, thiết thực, đóng góp giá trị học thuật và thực tiễn cho công tác sửa đổi thể chế quản lý đất đai tại Việt Nam.
