Chương I: Những van dé lí luận về kiểm soát suy thoái tài nguyên dat, pháp luật về kiêm soát suy thoái tài nguyên đất Chương II: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về kiểm soát suy thoái tài nguyên đất ở Việt Nam Chương III: Dinh hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát suy thoái tài nguyên đất ở Việt Nam Nguyễn Anh Hoàng Sơn Luận văn thạc sĩ CHUONG I: NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VE KIEM SOAT SUY THOAI TAI NGUYEN DAT, PHAP LUAT VE KIEM SOAT SUY THOAI TAI NGUYEN DAT 1. Những van đề chung về suy thoái tài nguyên dat 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của tài nguyên đất > Khái niệm tài nguyên đất Tài nguyên thiên nhiên là nguôn của cải vật chất nguyên khai duoc hình thành và ton tại trong tự nhiên mà con người có thé sử dụng dé đáp ứng các nhu câu trong cuộc sống. Con người khai thác tài nguyên thiên nhiên dé sản xuất hàng hóa phục vụ nhu cầu của cuộc song.
Tuy thuộc vào mục dich sử dung, trữ lượng, chất lượng mà phân ra làm nhiều loại tài nguyên. Trong đó, phải ké đến một tài nguyên rất quan trọng trong cuộc sống cũng như trong các hoạt động sản xuât của con người - đó là tài nguyên dat. Cho đến nay đã có nhiều định nghĩa về đất, trong đó định nghĩa về đất được thừa nhận rộng rãi nhất là định nghĩa của nhà thô nhưỡng học người Nga Dacutraep (1879): “Dat là vật thể thiên nhiên được hình thành qua một thời gian dai do kết quả tác động tổng hợp của 5 yếu to: đá mẹ, động thực vật, khí hậu, địa hình và thời gian”. Đây là định nghĩa đầu tiên và cũng là định nghĩa phản ánh xác thực nguồn gốc hình thành đất".
Theo Dai từ điển Tiếng Việt, dat là phan chat rắn làm thành lóp trên cùng của bê mặt trái đất, gom các hat rời, it gắn kết với nhau và có thể trồng trọt được. Các Mác viết: “Đất đai là tài sản mãi mãi với loài người, là điều kiện dé sinh tôn, là điều kiện không thé thiếu được dé sản xudt, là tư liệu sản xuất cơ bản trong nông, lâm nghiệp ”. Bởi vậy, néu không có đất dai thì không có bất kỳ một ngành sản xuất nào, con người không thê tiến hành sản xuất ra của cải vật chất để duy trì cuộc sông và duy tri noi giỗng đến ngày nay. Trải qua một quá trình lịch sử lâu đài con người chiếm hữu đất đai biến đất đai từ một sản vật tự nhiên thành một tài sản của cộng đồng, của một quốc gia.
Luật Dat dai năm 1993 của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam có ghi: “Dat dai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phan ' TS. Đỗ Thị Lan, TS. Đỗ Anh Tài (đồng tác giả, 2007), Giáo trình kinh tế tài nguyên đất, Trường Đại hoc Nông Lâm- Đại học Thái Nguyên, Nxb. Nông nghiệp, tr.5 Nguyễn Anh Hoàng Sơn Luận văn thạc sĩ quan trọng hang dau của môi trường song, là địa bàn phán bô các khu dân cư, xdy dựng các cơ sở kinh tê, văn hoá xã hội, an ninh quốc phòng.
Trải qua nhiễu thê hệ nhân dán ta đã ton bao công sức, xương mau mới tao lap, bảo vệ được von đất dai như ngày nay!” > Đặc điểm của tài nguyên đất Đất là vật thể tự nhiên được hình thành lâu đời từ khi có sự sống xuất hiện trên Trái đất, là kết quả của một quá trình hoạt động tông hợp của 5 yếu t6 gồm: mẫu thạch, sinh vật, khí hậu, địa hình và thời gian. Sau này nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, cần bổ sung thêm vào một yếu tô khác nữa đó là con người; chính con người khi tác động vào đất làm thay đổi khá nhiều tính chất vật lý, hóa học và sinh học của đất tự nhiên và từ đó đã hình thành nên những loại đất mới không thể tìm thấy được trong tự nhiên. Thứ nhất, dat đai có tính cô định vị trí, không thé di chuyển được, tính cố định vị trí quyết định tính giới hạn về quy mô theo không gian và chịu sự chỉ phối của các yếu tố môi trường nơi có đất”. Mặt khác, đất đai không giống các hàng hóa khác có thé sản sinh qua quá trình sản xuất.
Do đó, đất đai là có hạn. Tuy nhiên, giá trị của đất đai ở các vị trí khác nhau lại không giống nhau. Đất đai là một tài sản không hao mòn theo thời gian và giá trị đất đai luôn có xu hướng tăng lên theo thời gian. Tuy nhiên trên thực tế, với tác động của con người cùng với một số yếu tô tự nhiên, đất đai đang dần bị hao mòn về cả mặt chất lượng và số lượng”.
Thứ hai, đất đai có tính đa dạng phong phú tuỳ thuộc vào mục đích sử dụng đất đai và phù hợp với từng vùng địa lý, đối với đất đai sử dụng vào mục đích nông nghiệp thì tính đa dạng phong phú của đất đai do khả năng thích nghi cua các loại cây, con quyết định và đất tốt hay xấu xét trong từng loại đất dé làm gì, đất tốt cho mục đích này nhưng lại không tốt cho mục đích khác. Từ những cách phân loại khác nhau, đất đai cũng được phân chia thành nhiều loại riêng biệt. Lương Văn Hinh, TS. Nguyễn Ngọc Nông, ThS.
Nguyễn Đình Thi; Chủ biên: TS. Lương Văn Hinh (2002), Giáo trình Quy hoạch sử dụng đất đai, Trường Đại học Nông Lâm- Đại học Thái Nguyên, Nxb. Nông nghiệp Hà Nội. 3 Theo Thư viện Học liệu mở Việt Nam truy cập ngày 15/07/2016, https://voer.vn/m/vai-tro-va-dac- diem-cua-dat-dai/8af8e894.
Nguyễn Anh Hoàng Sơn Luận văn thạc sĩ Thứ ba, đất đai là một tư liệu sản xuất gan liền với hoạt động của con người. Con người tác động vào đất đai nhằm thu được sản phẩm để phục vụ cho các nhu cầu của cuộc sống. Tác động này có thê trực tiếp hoặc gián tiếp và làm thay đổi tính chất của đất đai; có thể chuyển đất hoang thành đất sử dụng được hoặc là chuyển mục đích sử dụng đất. Tất cả những tác động đó của con người biến đất đai từ một sản phẩm của tự nhiên thành sản phẩm của lao động.
Trong nền kinh tế thị trường, các quan hệ đất đai phong phú hon rất nhiều, quyền sử dụng đất được trao đổi, mua bán, chuyển nhượng và hình thành một thị trường đất đai. Lúc này, đất đai được coi như là một hàng hoá va là hàng hoá đặc biệt. Thị trường đất đai có liên quan đến nhiều thị trường khác và những biến động của thị trường này có ảnh hưởng đến nên kinh tế và đời sống dân cư. > Vai trò của tài nguyên đất Trong tiến trình lịch sử của xã hội loài người, con người và tài nguyên đất ngày càng gắn liền chặt chẽ với nhau.
Đất trở thành nguồn của cải vô tận của con người, con người dựa vào đó để tạo nên sản phẩm nuôi sống mình. Đất đai là một tài sản cố định hoặc đầu tư cố định, là thước do sự giàu có của một quốc gia. Đồng thời, đất đai còn là sự bảo hiểm của cuộc sông, bảo hiểm về tài chính, như là sự chuyên nhượng của cải qua các thế hệ và như là một nguồn lực cho các mục đích tiêu dùng”. Như vậy, tài nguyên đât có vai trò vô cùng quan trọng đôi với con người cũng như tự nhiên, cụ thê: Thứ nhất, đất là một bộ phận quan trọng của môi trường.
Đất đai là cơ sở của mọi hình thái sinh vật song trên luc dia thông qua việc cung cấp các môi trường sống cho sinh vật và đến đi truyền dé bảo tồn cho thực vật, động vật và các cơ thê sống cả trên đất và đưới mặt nước. Thứ hai, đất là nền tảng không gian dé phân bố dân cu và các hoạt động kinh tế - xã hội. Vai trò của đất đai càng lớn khi dân số ngày càng đông, nhu cầu về nơi cư trú cũng như sản xuất ngày càng tăng. Tứ ba, đất là đối tượng sản xuất, tư liệu sản xuất không thé thay thé trong nông nghiệp, lâm nghiệp.
Con người sử dụng tài nguyên đất dé khai thác và sử Tg. Đỗ Thi Lan, TS. Đỗ Anh Tài (đồng tác giả, 2007), tldd chú thích 1, tr. Nguyễn Anh Hoàng Sơn Luận văn thạc sĩ dụng tạo nên của cải vật chât.
Đặc biệt ở các quôc gia nông nghiệp, vai trò của đất càng trở nên quan trọng. Thứ tư, là chỗ dựa cho tat cả các hệ sinh thái. Dat giữ vai trò tích cực trong việc phát tan nòi giống của các sinh vật, đất còn là môi trường sống của nhiều loài sinh vật. Bên cạnh đó, đất giữ mối quan hệ mật thiết với các hệ sinh thái khác như rừng, nước.
Dat đai và việc sử dụng nó là nguồn và là tam thảm xanh, hình thành một thé cân bang năng lượng trái đất — sự phan xa, hấp thụ và chuyên đôi năng lượng phóng xạ từ mặt trời và của tuân hoàn khí quyên địa câu. Thir năm, tài nguyên đất có vai trò đảm bảo an ninh lương thực. Môi trường sống của thực phẩm hau hết là đất dai, cho nên việc khai thác tài nguyên đất cũng đồng nghĩa với việc tạo ra lương thực cho dân cư. Khái niệm, nguyên nhân và ảnh hưởng của suy thoái tài nguyên đất > Khái niệm suy thoái tài nguyên đất Luật bảo vệ môi trường Việt Nam năm 2014 quy định: “%⁄y thodi môi trường là sự suy giảm về chất lượng và số lượng của thành phần môi trường, gây ảnh hưởng xâu đến con người và sinh vật.
”” Từ khái niệm trên có thê định nghĩa, sưy thodi tài nguyên đất là tình trạng dat mat di những đặc tinh và tinh chất vốn có ban đầu do những nguyên nhân tác động nhất định theo thời gian. Suy thoái tài nguyên đất bao gom hai dang là ô nhiễm môi trường đất và thoái hóa đất. Trong đó, ô nhiễm môi trường đất là tất cả các hiện tượng làm nhiễm ban môi trường đất (nồng độ các chất độc hai tăng lên quá mức an toàn) bởi các chất gây ô nhiễm. Còn thoái hóa đất là các hiện tượng làm suy giảm cả về số lượng và chất lượng của tài nguyên đất.
Các loại hình thoái hóa đất bao gồm xói mòn, rửa trôi, đất có độ phì thấp và mat cân bằng dinh dưỡng, chua hóa, mặn hóa, khô hạn và sa mạc hóa, ngập ung, thoái hóa hữu cơ,. Có thé thấy, suy thoái tài nguyên đất được nhận diện ở hai trạng thai: 6 nhiễm đất và thoái hóa đất, khác với một số yếu tố môi trường khác. Ví dụ như không khí, suy thoái không khí thường được hiểu là ô nhiễm không khí.