phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, đề án gồm ba phần chính nhƣ sau: Chƣơng 1: Căn cứ xây dựng đề án Chƣơng 2: Nội dung đề án Chƣơng 3: Kiến nghị 5 CHƢƠNG 1: CĂN CỨ XÂY DỰNG ĐỀ ÁN 1. Rủi ro tín dụng trong cho vay khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm rủi ro tín dụng trong cho vay khách hàng doanh nghiệp Theo Anthony Sauders (2007) định nghĩa: “Rủi ro tín dụng là khoản lỗ tiềm năng khi ngân hàng cấp tín dụng cho một khách hàng, nghĩa là luồng thu nhập dự tính mang lại từ khoản vay của ngân hàng không thể đƣợc thực hiện cả về số lƣợng và thời hạn”. Theo Ủy ban Basel (2005) về giám sát ngân hàng thì“rủi ro tín dụng là khả năng bên vay hay đối tác của ngân hàng không thực hiện các nghĩa vụ theo điều khoản đã thỏa thuận”.
Trong khái niệm này, sự tổn thất bởi rủi ro tín dụng bắt nguồn từ sự vi phạm của ngƣời vay hoặc đối tác. Trong đó, với hoạt động cho vay, rủi ro tín dụng mặc dù xuất phát từ sự vi phạm bởi ngƣời vay, nhƣng việc lựa chọn ngƣời vay có đủ thiện chí và khả năng trả nợ để có thể thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nhƣ đã cam kết là công việc của ngân hàng. Do đó, sự thiếu sót, sai lầm của ngân hàng trong việc thu thập hoặc xử lý thông tin khi đánh giá, giám sát ngƣời vay lại là nguyên nhân chính dẫn đến rủi ro tín dụng của khoản vay, có thể gọi đây là rủi ro giao dịch. Bên cạnh đó, trong hoạt động cho vay, ngân hàng không chỉ thực hiện một giao dịch cho vay đơn lẻ mà còn thực hiện nhiều giao dịch cho vay khác.
Tại một thời điểm bất kì, tất cả các khoản vay này đều có khả năng xảy ra rủi ro tín dụng. Vì thế, rủi ro tín dụng đƣợc tạo ra bởi tất cả các khoản vay hiện đang tồn tại trong danh mục, sẽ góp phần tạo nên rủi ro tín dụng tổng thể của ngân hàng, đây có thể gọi là rủi ro danh mục. Nhƣ vậy, rủi ro tín dụng là những tổn thất tiềm năng có thể xảy ra trong quá trình cấp tín dụng của ngân hàng, do khách hàng vay không thực hiện nghĩa vụ trả nợ (bao gồm lãi vay và gốc) hoặc trả nợ không đúng hạn cho ngân hàng nhƣ đã cam kết trong hợp đồng. Rủi ro tín dụng không chỉ giới hạn ở hoạt động cho vay, mà còn bao gồm nhiều hoạt động mang tính chất tín dụng khác của ngân hàng nhƣ bảo lãnh, cam kết, chấp thuận tài trợ thƣơng mại, cho vay ở thị trƣờng liên ngân hàng, tín 6 dụng thuê mua, đồng tài trợ dự án… và rủi ro tín dụng dẫn đến dẫn đến tổn thất tài chính nhƣ giảm thu nhập ròng và giảm giá trị thị trƣờng của vốn.
Rủi to tín dụng trong cho vay khách hàng doanh nghiệp là những tổn thất có thể xảy ra trong quá trình cho vay khách hàng doanh nghiệp của NHTM. Phân loại rủi ro tín dụng trong cho vay khách hàng doanh nghiệp Xây dựng các tiêu chí phân loại rủi ro tín dụng có ý nghĩa rất lớn trong việc thiết lập chính sách, quy trình và mô hình tổ chức quản trị tín dụng. Tuỳ theo tiêu chí phân loại mà ngƣời ta có thể chia rủi ro tín dụng thành các loại khác nhau. Căn cứ vào nguyên nhân phát sinh rủi ro Căn cứ và nguyên nhân phát sinh rủi ro, rủi ro tín dụng đƣợc phân chia thành các loại: a) Rủi ro giao dịch Rủi ro giao dịch: Là một hình thức của rủi ro tín dụng mà nguyên nhân phát sinh là do những hạn chế trong quá trình giao dịch và xét duyệt cho vay, đánh giá khách hàng.
Rủi ro giao dịch có ba bộ phận: - Rủi ro lựa chọn đối nghịch là rủi ro liên quan đến quá trình đánh giá phân tích tín dụng khi ngân hàng lựa chọn phƣơng án vay vốn có hiệu quả để ra quyết định cho vay. - Rủi ro bảo đảm phát sinh từ các tiêu chuẩn đảm bảo nhƣ các điều khoản trong hợp đồng cho vay, các loại TSBĐ, chủ thể đảm bảo, cách thức đảm bảo và mức cho vay trên trị giá của TSBĐ. - Rủi ro nghiệp vụ là rủi ro liên quan đến quản lý khoản vay và hoạt động cho vay, bao gồm cả việc sử dụng hệ thống xếp hạng rủi ro và kỹ thuật xử lý các khoản cho vay có vấn đề. b) Rủi ro danh mục tín dụng Là rủi ro phát sinh do những hạn chế trong quản lý danh mục cho vay của ngân hàng, bao gồm rủi ro nội tại và rủi ro tập trung.
Khái niệm quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng thương mại Bùi Thị Nhung (2021), “Quản trị rủi ro chính là trung tâm của hoạt động quản trị điều hành của mỗi NHTM. Hiểu một cách đơn giản thì quản trị rủi ro chính 7 là quá trình các NHTM áp dụng các nguyên lý, các phƣơng pháp và kinh nghiệm quản trị ngân hàng vào hoạt động kinh doanh của ngân hàng mình để giám sát phòng ngừa, hạn chế và giảm thiểu rủi ro trong hoạt động tín dụng, đầu tƣ và các hoạt động kinh doanh khác để ngăn chặn tổn thất thiệt hại cho ngân hàng, đồng thời không ngừng nâng cao sức mạnh và uy tín của ngân hàng trên thƣơng trƣờng. Quản trị rủi ro là bộ phận quan trọng trong chiến lƣợc kinh doanh của mỗi NHTM, đồng thời với mỗi loại rủi ro cụ thể lại áp dụng các phƣơng pháp quản trị riêng. Quản trị rủi ro tín dụng là quá trình xây dựng và thực thi các chiến lƣợc, các chính sách quản lý và kinh doanh tín dụng nhằm đạt đƣợc các mục tiêu an toàn, hiệu quả và phát triển bền vững, đồng thời, phải tăng cƣờng các biện pháp phòng ngừa, hạn chế và giảm thấp nợ quá hạn, nợ xấu trong kinh doanh tín dụng, từ đó tăng doanh thu, giảm chi phí và nâng cao chất lƣợng và hiệu quả hoạt động kinh doanh cả trong ngắn hạn và dài hạn của NHTM”.
Theo Basel II, “Quản trị rủi ro là một quá trình liên tục cần đƣợc thực hiện ở mọi cấp độ của một tổ chức tài chính và là yêu cầu bắt buộc để các tổ chức tài chính có thể đạt đƣợc các mục tiêu đề ra và duy trì khả năng tồn tại và sự minh bạch về tài chính”. Do đó có thể hiểu QTRRTD là quá trình TCTD tiến hành các hoạt động tác động đến RRTD, bao gồm việc thiết lập cơ cấu tổ chức, xây dựng hệ thống các chính sách, phƣơng pháp quản lý RRTD để thực hiện quá trình quản lý rủi ro đó là xác định, đo lƣờng, đánh giá, quản lý, giám sát và kiểm tra kiểm soát RRTD nhằm bảo đảm hạn chế tới mức thấp nhất rủi ro xảy ra. Rủi ro tín dụng có thể bắt nguồn từ các nguyên nhân từ bên trong hoặc bên ngoài mà ngân hàng không kiểm soát đƣợc. Các nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng từ phía các ngân hàng thƣơng mại bao gồm sự yếu kém trong các phƣơng pháp xếp hạng tín dụng nội bộ và cơ cấu quản trị nội bộ, hay thiếu quy trình định giá độc lập và liên tụccũng nhƣ thiếu hệ thống cảnh báo sớm để chỉ ra dấu hiệu của nợ xấu.Từ đó, có thể nói Quản trị rủi ro tín dụng là quá trình ngân hàng tác động đến hoạt động tín dụng thông qua bộ máy và công cụ quản lý để phòng ngừa, cảnh báo, đƣa ra các biện pháp nhằm hạn chế đến mức tối đa rủi ro tín dụng.
Quản trị rủi ro tín dụng bao gồm các biện pháp nhƣ thiết lập chính sách tín dụng, phân tích và thẩm định tín dụng, xếp hạng, chấm điểm và bảo đảm tín dụng… 8 1. Mô hình quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay khách hàng doanh nghiệp Có hai mô hình quản trị rủi ro tín dụng đã và đang đƣợc áp dụng phổ biến là mô hình quản trị rủi ro tín dụng phân tán và mô hình quản trị rủi ro tín dụng tập trung. Mô hình quản trị rủi ro tín dụng phân tán Nguồn: Nguyễn Văn Tiến (2017) Mô hình quản lý rủi ro tín dụng phân tán đƣợc hiểu là công tác thẩm định khách hàng, quản lý rủi ro của ngân hàng đƣợc thực hiện tại các chi nhánh riêng biệt. Hội sở chính chỉ có nhiệm vụ là chỉ đạo định hƣớng chung và thẩm định những khách hàng vƣợt quá khả năng cho phép của chi nhánh.
Mô hình này tạo cho mỗi Chi nhánh nhƣ một ngân hàng nhỏ, có thể thực hiện 3 chức năng; Chức năng kinh doanh, chức năng quản lý rủi ro và chức năng tác nghiệp 9 Mô hình quản trị rủi ro tín dụng tập trung Nguồn: Nguyễn Văn Tiến (2017) Sự tách biệt giữa 3 chức năng này nhằm mục đích chính là tăng cƣờng chuyên môn hóa cao đối với từng vị trí cán bộ làm công tác tín dụng, đồng thời tăng cƣờng giám sát nghiệp vụ giữa các khâu, qua đó giảm thiểu RRTD cũng nhƣ rủi ro hoạt động đối với ngân hàng Mô hình quản lý tín dụng tập trung giúp cho việc QTRRTD đƣợc tăng cƣờng theo chiêu dọc, tách bạch các khâu trong quy trình tín dụng tại Chi nhánh và trụ sở chính, phân định rõ trách nhiệm và quyền hạn của các cá nhân, đơn vị trong việc quan hệ khách hàng, thẩm định và quyết định tín dụng, thông qua đó nâng cao chất lƣợng tín dụng, chất lƣợng phục vụ khách hàng. Quy trình quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay khách hàng doanh nghiệp 1. Nhận diện rủi ro tín dụng trong cho vay khách hàng doanh nghiệp Nhận diện RRTD là quá trình xác định liên tục và có hệ thống. Bất kỳ khoản vay nào cũng có thể có vấn đề, việc sớm nhận biết vấn đề và có những biện pháp theo dõi nhanh chóng, chuyên nghiệp giúp các vấn đề, tổn thất có thể giảm đến mức thấp nhất.
Những dấu hiệu rủi ro sẽ giúp ngân hàng có thể nhận biết và có giải pháp xử lý sớm các vấn đề một cách hiệu quả. Nhận diện rủi ro trước khi cho vay: Rủi ro xảy ra trong khâu lập hồ sơ và phân tích tín dụng dẫn đến quyết định cho vay các khách hàng không đủ điều kiện và không có khả năng trả nợ trong tƣơng lai. Một số dấu hiệu nhận biết rủi ro đến từ phía khách hàng.