Chương 1: Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tài chính trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Chương 2: Thực trạng công tác quản trị rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp Việt Nam. Chương 3: Nhận diện và kiểm soát rủi ro tài chính trong các doanh nghiệp Việt Nam. Trang 1/77 CHÖÔNG 1 CÔ SÔÛ LYÙ LUAÄN VEÀ QUAÛN TRÒ RUÛI RO TAØI CHÍNH TRONG HOAÏT ÑOÄNG KINH DOANH CUÛA CAÙC DOANH NGHIEÄP Trang 2/77 1.1 Tổng quan về quản trị rủi ro của các doanh nghiệp Việt Nam 1.1 Rủi ro tài chính trong doanh nghiệp John Haynes (1895) John Haynes là một trong những người đầu tiên nghiên cứu về rủi ro.
Theo ông thì rủi ro là khả năng xảy ra những hư hỏng hoặc mất mát một cách tình cờ đối với đơn vị, sự kiện không chắc chắn được coi là rủi ro khi nó sẽ có những tác động xấu đến kết quả của đơn vị. Ông cũng khẳng định rằng, những nhà tư bản – người đầu tư tài sản của mình vào đơn vị – sẽ gánh chịu những rủi ro liên quan đến đơn vị. Knight (1921) Theo Frank H. Knight thì rủi ro là sự kiện trong tương lai mà có thể đo lường được sự tác động còn sự kiện không chắc chắn là những sự kiện mà không thể đo lường được sự tác động.
Mặt khác, ông cũng cho rằng : rủi ro liên quan đến tổn thất, và sự kiện không chắc chắn liên quan đến những lợi ích mà đơn vị sẽ gặp phải trong tương lai. Để xem xét khả năng xuất hiện của rủi ro và sự kiện không chắc chắn, ông sử dụng các khái niệm “xác suất khách quan” và “xác suất chủ quan”. Irving Pfeffer (1956) Pfeffer đã tiếp tục quan điểm của Knight, và theo ông thì: thì rủi ro là sự kết hợp của các nguy hại và được đo lường bởi xác suất xảy ra; còn sự kiện không chắc chắn được đo lường bởi mức độ của niềm tin. Rủi ro là trạng thái khách quan, sự kiện không chắc chắn là trạng thái chủ quan.
Các quan điểm về rủi ro theo thời gian đã có một sự chuyển biến to lớn: từ chỗ coi rủi ro là việc xuất hiện tổn thất một cách tình cờ đến việc dự báo các rủi ro, từ chỗ coi rủi ro là những gì có thể đo lường được đến việc ý thức được những rủi ro không thể đo lường, từ chỉ xem xét đến tổn thất đến việc đánh giá lợi ích, từ xem xét các rủi ro riêng lẻ đến xem xét cùng lúc nhiều rủi ro,.Tuy nhiên, các quan điểm trên còn chứa đựng những bất cập: quan điểm về rủi ro chưa bao quát cho toàn đơn vị; rủi ro được xem xét cho từng sự kiện độc lập hoặc mới chỉ dừng lại xem xét Trang 3/77 sự tác động của nhiều sự kiện đến một mặt hoạt động của đơn vị. Do đó, ứng phó với rủi ro thường bị động vì không có một chiến lược bài bản. Trong hoạt động công ty rủi ro tài chính nói chung có thể chia làm ba loại : rủi ro tín dụng, rủi ro tỷ gía, rủi ro lãi suất. Rủi ro tài chính xuất phát từ ba nguồn : sự thay đổi bên ngoài, hoạt động giao dịch với đối tác bên trong và từ chính nội bộ doanh nghiệp.
Rủi ro tài chính bắt nguồn từ vô số các giao dịch liên quan trực tiếp đến tài chính như mua bán, đầu tư, vay nợ và một số hoạt động kinh doanh khác hoặc là hệ quả gián tiếp của các chính sách thay đổi trong quản lý, trong cạnh tranh, trong các quan hệ quốc tế và thậm chí có thể chỉ do sự thay đổi của thời tiết hay khí hậu. Nếu quan sát kỹ các biến động về tài chính, có thể nhận ra được 3 nguồn chính gây ra rủi ro về tài chính bao gồm: Rủi ro phát sinh từ sự thay đổi bên ngoài về giá cả trên thị trường như lãi suất, tỷ giá hay giá của các loại hàng hoá khác. Rủi ro phát sinh từ các hoạt động hay giao dịch với các đối tác trong kinh doanh như nhà cung cấp, khách hàng, các đối tác trong các giao dịch phát sinh hoặc trong các liên doanh góp vốn đầu tư. Rủi ro phát sinh từ ngay chính nội bộ doanh nghiệp, những thay đổi từ bên trong liên quan đến nhân sự, cơ cấu tổ chức hoặc quy trình sản xuất kinh doanh.
Rủi ro chính là các khả năng gây ra tổn thất hay thiệt hại. Thông thường, các rủi ro không đứng riêng lẻ một mình mà chúng tiềm tàng trong mối quan hệ có tính tương tác lẫn nhau khiến cho việc dự đoán rủi ro càng trở nên khó khăn hơn.1 Mô hình những rủi ro trong họat động kinh doanh của DN RỦI RO RỦI KINH RO TẾ RỦI RO TÀI TÁC CHÍNH NGHIỆP DOANH NGHIỆP RỦI RO NGUỒN RỦI RO NHÂN KHÁC LỰC RỦI RO PHÁP LÝ 1.2 Lợi ích của quản trị rủi ro: - Tạo lập sự phù hợp giữa lựa chọn chiến lược và mức rủi ro có thể chấp nhận: đối với mỗi chiến lược được lựa chọn, đơn vị xem xét mức rủi ro có thể chấp nhận cho từng chiến lược, trên cơ sở đó đơn vị có căn cứ để xây dựng các mục tiêu cụ thể và xác định cách thức quản lý các rủi ro liên quan. Điều này tạo sự nhất quán trong việc quản lý và hướng các công việc hàng ngày theo theo mục tiêu ban đầu đã đề ra. - Làm tăng hiệu quả đối với việc phản ứng với rủi ro : QTRR cung cấp các kỹ thuật và phương pháp cụ thể trong việc nhận dạng và lựa chọn các phương thức phản ứng với rủi ro như né tránh rủi ro, giảm thiểu rủi ro, chuyển giao rủi ro và chấp nhận rủi ro sẽ giúp các nhà quản lý phản ứng với rủi ro một cách hiệu quả.
Trang 5/77 - Giảm thiểu tổn thất bất ngờ trong quá trình hoạt động: QTRR làm tăng khả năng của đơn vị về việc nhận dạng các sự kiện tiềm tàng, đánh giá rủi ro, thiết lập cách thức phản ứng với rủi ro và do đó giảm thiểu những chi phí và tổn thất bất ngờ. - Nhận dạng và quản lý rủi ro xuyên suốt toàn đơn vị: mỗi đơn vị phải đối mặt với rất nhiều loại rủi ro tác động đến nhiều bộ phận khác nhau. Và QTRR đòi hỏi người quản lý không những quản lý các loại rủi ro riêng biệt mà còn phải hiểu được sự tác động lẫn nhau của các rủi ro đó. Từ đó giúp cho đơn vị có cái nhìn hệ thống đối với các loại rủi ro và phản ứng hiệu quả hơn đối với rủi ro, phục vụ cho việc thực hiện mục tiêu tổng thể của đơn vị.
- Giúp đơn vị nắm bắt những cơ hội trong kinh doanh: QTRR xem xét tất cả các sự kiện tiềm tàng liên quan đến đơn vị không chỉ có rủi ro và vì vậy giúp các nhà quản lý nhận dạng các sự kiện mang đến cơ hội từ đó đưa ra những phản ứng thích hợp để tận dụng những cơ hội đó. - Cải thiện sự phân bổ nguồn vốn của đơn vị: Có được đầy đủ thông tin về rủi ro giúp nhà quản lý đánh giá tổng quát nhu cầu về vốn và tối ưu hoá việc phân bổ vốn của đơn vị. Tóm lại, QTRR giúp nhà quản lý trong việc tạo lập giá trị cho đơn vị bằng cách: xử lý hữu hiệu đối với những sự kiện không chắc chắn trong tương lai và cung cấp các cách thức phản ứng nhằm đem lại hiệu qủa cao nhất cho đơn vị.3 Quản trị rủi ro tài chính : QTRR tài chính là xác định mức độ rủi ro mà một công ty mong muốn, nhận diện được mức độ rủi ro hiện nay của công ty đang gánh chịu và sử dụng các công cụ phái sinh hoặc các công cụ tài ch ính khác để điều chỉnh mức độ rủi ro thực sự theo mức rủi ro mà mình mong muốn. Rủi ro tài chính nói chung có thể chia làm ba loại: ng hoá, rủi ro tỷ giá, rủi ro lãi suất.
Trang 6/77 Bộ phận quản trị tài chính trong công ty sẽ kết hợp với các bộ phận nghiệp vụ để phát triển phương thức kiểm soát các loại rủi ro này một cách có hiệu quả với chi phí hợp lý, nhằm hạn chế rủi ro tiềm ẩn và giúp ổn định dòng tiền. Các chiến lược rủi ro cổ điển chỉ dựa trên những giải pháp về hoạt động kinh doanh và giải pháp trên bảng cân đối kế toán. Nhưng các chiến lược này thường tốn kém và tỏ ra không hiệu quả. Vì vậy, theo đánh giá của nhiều tổ chức tư vấn tài chính, doanh nghiệp nên sử dụng những giải pháp “ ngoài bảng cân đối kế toán”, như là các công cụ phái sinh trong QTRR tài chính sẽ giúp các doanh nghiệp có một chiến lược QTRR linh hoạt hơn, nhanh hơn và chính xác hơn với chí phí giao dịch thấp hơn.
Việc sử dụng ngày càng nhiều các công cụ phái sinh để quản lý rủi ro không xảy ra một cách đơn giản và thuần túy là chỉ do người ta ham thích chúng. Trên thực tế luôn có những ngờ vực lớn và những e ngại về các công cụ phái sinh. Mặc dù vậy, các công ty cũng đã bắt đầu thừa nhận rằng các công cụ phái sinh chính là công cụ tốt nhất để đối phó với những bất ổn ngày càng gia tăng trên thị trường. Các công ty quaûn trò rủi ro cũng có thể làm giảm xác suất phá sản, một tiến trình rất tốn kém mà trong đó chi phí pháp lý trở thành một phần đáng kể tác động lên giá trị của công ty.
Các Giám đốc tiến hành QTRR còn là do quyền lợi của họ gắn liền với thành quả công ty, nói rõ hơn là họ quản lý rủi ro cho chính họ. QTRR làm gia tăng cơ hội đầu tư vào các dự án hấp dẫn và những dự án này tính trên tổng thể sẽ tốt cho xã hội và nền kinh tế. QTRR cũng cho phép các công ty tạo ra các dòng tiền cần thiết để thực hiện các dự án đầu tư. Các công ty QTRR để giảm thuế, giảm chi phí phá sản, bởi vì các nhà quản trị quan tâm đến tài sản của riêng họ, để tránh đầu tư lệch lạc, để thực hiện vị thế đầu cơ khi có dịp, để kiếm được lợi nhuận kinh doanh chênh lệch hoặc để giảm rủi ro tín dụng để từ đó đi giảm chi phí đi vay.4 Sự cần thiết phải thực hiện quản trị rủi ro tài chính trong các doanh nghiệp Việt Nam ả kinh doanh sao.
Trong hoạt động kinh tế, quản trị là rất cần thiết vì nó sẽ giúp gia tăng hiệu quả.