CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHO VAY 1. Khái niệm cho vay Qua lịch sử hình thành và phát triển ngân hàng cho thấy quan hệ tín dụng ra đời và tồn tại từ quá trình tuần hoàn vốn để giải quyết hiện tượng dư thừa, thiếu hụt vốn giữa các chủ thể của nền kinh tế. Tùy theo góc độ nghiên cứu khác nhau mà có những quan điểm khác nhau về tín dụng.
Tín dụng bắt nguồn thuật ngữ CREDIT - được hiểu đơn giản là “một quan hệ sử dụng sự tín nhiệm”. Theo Luật các tổ chức tín dụng năm 2010: Cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ tín dụng khác [21] Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi [21] Như vậy cho vay chỉ là một trong những nghiệp vụ thuộc về tín dụng, là nghiệp vụ thường xuyên, chủ yếu của hoạt động tín dụng; là nghiệp vụ mang đầy đủ nhất những đặc điểm, tín chất của tín dụng. Do đó, theo nghĩa hẹp tín dụng có thể hiểu là cho vay. Bản chất của cho vay là biểu hiện mối quan hệ vay mượn và hoàn trả, nó chứa đựng các nội dung sau: - Có sự chuyển nhượng/ cam kết chuyển nhượng quyền sử dụng vốn từ người sở hữu sang người sử dụng dựa trên cơ sở lòng tin.
- Sự chuyển nhượng mang tính chất tạm thời. - Sự chuyển nhượng này có kèm theo chi phí. Khách hàng vay vốn phải đảm bảo tuân thủ 2 nguyên tắc: 2 - Sử dụng vốn đúng mục đích cam kết ban đầu. - Hoàn trả nợ gốc và lãi đúng thời hạn đã thỏa thuận.
Phân loại cho vay Thị trường ngày càng phát triển, xu hướng tự do hóa càng sâu thì sự cạnh tranh ngày càng gay gắt. Điều này thúc đẩy các ngân hàng phải nghiên cứu đưa ra các sản phẩm về cho vay đa dạng để đáp ứng nhu cầu khác nhau của khách hàng. Các hình thức cho vay có thể phân loại theo một số tiêu chí sau: 1. Căn cứ vào thời hạn cho vay Cho vay ngắn hạn: Là loại cho vay có thời hạn đến 1 năm và được sử dụng chủ yếu để bổ sung vốn lưu động của các doanh nghiệp, phục vụ tiêu dùng của cá nhân, hộ gia đình… Cho vay trung hạn: Là loại cho vay có thời hạn trên 1 năm đến 5 năm, được sử dụng chủ yếu để mua sắm tài sản cố định, máy móc thiết bị, mở rộng sản xuất kinh doanh… Cho vay dài hạn: Là loại cho vay có thời hạn trên 5 năm, đáp ứng nhu cầu đầu tư dài hạn như xây dựng cơ bản (nhà xưởng, dây chuyền sản xuất, …), tài trợ dự án, cá nhân mua nhà ở… 1.
Căn cứ vào phương thức cho vay Cho vay từng lần: Là loại cho vay mà mỗi lần vay vốn khách hàng và tổ chức tín dụng phải thực hiện thủ tục vay vốn cần thiết và ký kết hợp đồng tín dụng. Cho vay hạn mức: Là loại cho vay mà khách hàng và tổ chức tín dụng thỏa thuận cấp một hạn mức tín dụng được duy trì trong một khoảng thời gian nhất định. Căn cứ vào tài sản đảm bảo Cho vay có đảm bảo: Là cho vay có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh của bên thứ ba đảm bảo nghĩa vụ trả nợ cho ngân hàng. Cho vay không có đảm bảo (cho vay tín chấp): là cho vay không có tải sản thế chấp, cầm cố hay bảo lãnh của bên thứ ba.
Phân loại khác Ngoài ra ta có thể phân loại cho vay dựa vào chủ thể vay vốn như: cho vay doanh nghiệp, cho vay cá nhân hộ gia đình; hoặc dựa vào phương thức hoàn trả: cho vay trả góp, cho vay phi trả góp, cho vay tuần hoàn… 1. Chức năng và vai trò của tín dụng - cho vay 1. Chức năng của hoạt động tín dụng - cho vay - Chức năng tập trung và phân phối lại tiền tệ Cho vay được xem như chiếc cầu nối giữa các nguồn cung – cầu vốn về tiền tệ trong nền kinh tế. Thông qua hoạt động cho vay, các quá trình tập trung và phân phối mới thực hiện, nó trực tiếp điều phối các nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi trong xã hội để bổ sung kịp thời cho những đối tượng có nhu cầu là cá nhân, doanh nghiệp nhằm phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh, đầu tư, tiêu dùng….
- Chức năng thúc đẩy lưu thông hàng hóa và phát triển sản xuất Cho vay tạo ra nguồn vốn hỗ trợ hoạt động sản xuất kinh doanh được diễn ra một cách liên tục, tạo ra nguồn vốn để đầu tư và mở rộng qui mô và phạm vi sản xuất, tạo điều kiện đẩy nhanh tốc độ thanh toán, lưu thông qua các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt góp phần đẩy nhanh tốc độ lưu thông hàng hóa. - Chức năng phản ánh và kiểm soát các hoạt động kinh tế Đối với hoạt động cho vay, để hình thành quan hệ cho vay thì ngân hàng phải nắm bắt và kiểm soát một số hoạt động của người đi vay như: tình hình luân chuyển hàng hóa, vòng quay vốn, các khoản đầu tư, khả năng trả nợ, tình hình tài chính, quan hệ với các tổ chức cho vay hay người cho vay khác… Các vấn đề về cho vay như trả nợ không đúng hạn hoặc không có khả năng trả nợ phản ánh là hệ quả của các vấn đề trong quá trình sản xuất kinh doanh như: khâu tiêu thụ hàng hóa, không có lãi, khả năng phá sản hoặc từ các nguyên nhân nội khác như: lừa đảo, yếu kém trong công tác quản lý của ngân hàng…. Từ đó, công tác quản lý vĩ mô có thể đánh giá thực trạng sức khỏe nền kinh tế và đưa ra các chính sách quản lý phù hợp như chính sách về thuế, lãi suất, về đầu tư đảm bảo yêu cầu ổn định và phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ. Vai trò của tín dụng - cho vay ngân hàng trong nền kinh tế thị trường - Thúc đẩy quá trình tái sản xuất mở rộng và tăng trưởng kinh tế Trong lĩnh vực sản xuất và kinh doanh hàng hoá, dịch vụ, mọi chu kỳ đều bắt đầu bằng tiền tệ và kết thúc bằng khối lượng tiền tệ lớn hơn, tạo điều kiện để tái mở rộng hoạt động.
Trong chu trình này, tăng nhanh vòng quay vốn tiền tệ là một trong các yếu tố quyết định thành công trong sản xuất kinh doanh. Để rút ngắn thời gian nhằm tăng nhanh vòng quay vốn, mỗi chủ thể kinh doanh phải chủ động tìm kiếm và thực hiện nhiều biện pháp như: ứng dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật, đổi mới công nghệ, hoàn thiện nghệ thuật quản trị kinh doanh, tìm kiếm thị trường mới. những việc làm này đòi hỏi một khối lượng lớn về vốn và ngân hàng sẽ là người đáp ứng nhu cầu đó bằng các hoạt động cho vay. Vốn vay này phải được hoàn trả trong một thời gian nhất định kèm tiền lãi đi vay, do đó họ phải nổ lực sử dụng vốn vay một cách hiệu quả để tránh không trả được nợ, kết quả là thúc đẩy kinh tế tăng trưởng và tăng năng suất lao động.
- Cho vay là công cụ điều chỉnh chiến lược kinh tế, ổn định lưu thông tiền tệ Thông qua ngân hàng, các nguồn vốn nhàn rỗi được thu hút một lượng đủ lớn tài trợ các khu vực kinh tế, các ngành, các dự án trọng điểm theo chiến lược kinh tế của Nhà nước (như nông nghiệp, sản xuất hàng hóa xuất khẩu…). Nếu không có hoạt động cho vay của ngân hàng thì có thể Nhà nước sẽ phải huy động vốn bằng các hình thức khác như phát hành trái phiếu, kỳ phiếu, thậm chí phát hành tiền… Hơn nữa quá trình hoạt động tín dụng gắn liền với việc thanh toán không dùng tiền mặt góp phần giảm bớt lượng tiền mặt lưu thông trong nền kinh tế nhằm mục đích ổn định lưu thông tiền tệ. - Là hoạt động cơ bản mang lại lợi nhuận cho ngân hàng và khách hàng Trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng, cho vay là hoạt động truyền thống, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng tài sản có sinh lời của ngân hàng. Bên cạnh đó, thông qua hoạt động cho vay, ngân hàng mở rộng các loại hình dịch vụ khác như: thanh toán, thu hút tiền gửi, kinh doanh ngoại tệ, tư vấn tài chính.
Từ 5 đó đa dạng hóa hoạt động kinh doanh, tăng lợi nhuận và thu nhập cho ngân hàng, Đối với khách hàng, nhờ nguồn vốn vay ngân hàng mà mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh, tận dụng các cơ hội sinh lời; đồng thời chịu giám sát việc sử dụng vốn từ ngân hàng nên sử dụng vốn hiệu quả hơn, rủi ro ít hơn và khả năng tăng lợi nhuận cao hơn. - Đào thải những thành phần yếu kém của nền kinh tế ra khỏi thị trường Thông qua hoạt động thẩm định của ngân hàng khi cho vay, các dự án yếu kém, không hiệu quả sẽ bị loại bỏ thay bằng các phương án kinh doanh tốt hơn; các doanh nghiệp yếu kém, hoạt động không hiệu quả sẽ phải rút ra khỏi thị trường khi không có nguồn vốn cung ứng, tài trợ. Tóm lại, cho vay là một trong những hoạt động quan trọng nhất, quyết định sự tồn tại của mỗi ngân hàng, có vai trò to lớn ảnh hưởng đến sự phát triển của cả kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, vai trò và khả năng phát huy vai trò của cho vay không hẳn là như nhau đối với từng ngành, từng khu vực hay từng chủ thể của nền kinh tế.
KHÁI QUÁT VỀ QUẢN TRỊ CHO VAY TẠI NHTM 1. Khái niệm quản trị cho vay Trước khi đi vào tìm hiểu quản trị cho vay, ta cần làm rõ khái niệm về quản trị quản trị kinh doanh ngân hàng là gì?
