Lý thuyết và thực tiễn quản trị địa phương

Chuyên khảo kinh tế phân tích Lý thuyết quản trị địa phương và thực tiễn phần 1, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Thị Phượng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Phượng
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Khoa học xã hội
• Đề tài: Quản trị địa phương: Từ lý thuyết tới thực tiễn
• Loại tài liệu: Sách
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT VỀ QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG
• 1.1. QUẢN TRỊ, QUẢN TRỊ NHÀ NƯỚC VÀ QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG
• 1.1.1. Cách hiểu về quản trị và các cấp độ của quản trị
• 1.1.2. Quan niệm về quản trị
• 1.2. CÁC YÊU CẦU CỦA QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG TỐT
• 1.3. MÔ HÌNH QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM TRONG VỆC HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG THEO HIẾN PHÁP NĂM 2013
• 2.1. TỔNG QUAN CHUNG VỀ CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG
• 2.2. CƠ CẤU TỔ CHỨC BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.3. PHÂN CẤP, PHÂN QUYỀN QUẢN TRỊ CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ LĨNH VỰC QUẢN TRỊ CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG
• 3.1. QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG VỀ TÀI NGUYÊN ĐẤT ĐAI
• 3.2. QUẢN TRỊ NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG
• 3.3. QUẢN TRỊ NHÂN SỰ Ở ĐỊA PHƯƠNG
• 3.4. QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG VỀ ĐẦU TƯ CÔNG
• 3.5. CUNG ỨNG DỊCH VỤ CÔNG CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG
• 4. CHƯƠNG 4: MỐI TƯƠNG TÁC GIỮA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG VÀ NGƯỜI DÂN TRONG QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG
• 4.1. NHẬN THỨC CHUNG VỀ SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN TRONG QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG
• 4.2. CÁC HÌNH THỨC THAM GIA QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG CỦA NGƯỜI DÂN
• 4.3. XÃ HỘI CÔNG DÂN VÀ CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ TRONG MỐI QUAN HỆ VỚI CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG
• 4.4. VAI TRÒ CỦA BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG VÀ DƯ LUẬN XÃ HỘI ĐỐI VỚI QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG
• 4.5. MỘT SỐ LỰA CHỌN, ĐỀ XUẤT CHÍNH SÁCH CỤ THỂ
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản trị địa phương Lý thuyết và thực tiễn

Quản trị địa phương là một khái niệm quan trọng trong việc tổ chức và quản lý chính quyền tại các cấp địa phương. Nó không chỉ liên quan đến việc thực hiện quyền lực mà còn là cách thức mà chính quyền địa phương tương tác với người dân. Theo PGS. Nguyễn Thị Phượng, quản trị địa phương cần phải được hiểu rõ để đảm bảo sự phát triển bền vững và hiệu quả trong quản lý. Việc này bao gồm việc xác định rõ vai trò của chính quyền địa phương trong việc phát triển cộng đồng và quản lý tài nguyên.

1.1. Khái niệm và vai trò của quản trị địa phương

Quản trị địa phương được định nghĩa là phương thức tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển cộng đồng và đảm bảo sự tham gia của người dân trong quá trình ra quyết định.

1.2. Lịch sử phát triển của quản trị địa phương

Quản trị địa phương đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những mô hình truyền thống đến hiện đại. Sự thay đổi này phản ánh nhu cầu ngày càng cao về sự minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý nhà nước.

II. Những thách thức trong quản trị địa phương hiện nay

Quản trị địa phương đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự thiếu minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự tham gia của người dân. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào chính quyền. Theo nghiên cứu, việc cải cách quản trị địa phương là cần thiết để giải quyết những vấn đề này.

2.1. Thiếu minh bạch trong quản lý

Thiếu minh bạch là một trong những vấn đề lớn trong quản trị địa phương. Điều này dẫn đến sự nghi ngờ và thiếu niềm tin từ phía người dân đối với chính quyền.

2.2. Sự tham gia của người dân trong quản trị

Sự tham gia của người dân là yếu tố quan trọng trong quản trị địa phương. Tuy nhiên, nhiều nơi vẫn chưa tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia vào quá trình ra quyết định.

III. Phương pháp cải cách quản trị địa phương hiệu quả

Để cải cách quản trị địa phương, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả nhằm nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý có thể giúp cải thiện tình hình này. Ngoài ra, việc đào tạo cán bộ cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực quản lý.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý

Công nghệ thông tin có thể giúp cải thiện tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý. Việc sử dụng các nền tảng trực tuyến để công khai thông tin sẽ giúp người dân dễ dàng tiếp cận và giám sát hoạt động của chính quyền.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cán bộ

Đào tạo cán bộ là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý. Cán bộ cần được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn của quản trị địa phương tại Việt Nam

Tại Việt Nam, quản trị địa phương đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải cách và nâng cao hiệu quả quản lý. Các mô hình quản trị mới đã được áp dụng, giúp tăng cường sự tham gia của người dân và cải thiện chất lượng dịch vụ công. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

4.1. Mô hình quản trị địa phương thành công

Một số mô hình quản trị địa phương tại Việt Nam đã thành công trong việc nâng cao sự tham gia của người dân và cải thiện chất lượng dịch vụ công. Những mô hình này có thể được nhân rộng để áp dụng ở các địa phương khác.

4.2. Kết quả nghiên cứu về quản trị địa phương

Nghiên cứu cho thấy rằng việc cải cách quản trị địa phương đã mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng, bao gồm việc nâng cao chất lượng cuộc sống và sự hài lòng của người dân.

V. Kết luận và tương lai của quản trị địa phương

Quản trị địa phương là một lĩnh vực quan trọng trong việc phát triển bền vững. Tương lai của quản trị địa phương phụ thuộc vào khả năng cải cách và nâng cao hiệu quả quản lý. Cần có sự đồng thuận và tham gia của người dân để đạt được những mục tiêu này. Việc tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các mô hình quản trị mới sẽ là chìa khóa cho sự thành công trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của sự tham gia của người dân

Sự tham gia của người dân là yếu tố quyết định trong quản trị địa phương. Cần tạo điều kiện thuận lợi để người dân có thể tham gia vào quá trình ra quyết định.

5.2. Định hướng phát triển quản trị địa phương trong tương lai

Định hướng phát triển quản trị địa phương trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự tham gia của người dân.

Nội dung chính

THÔNG TIN THƯ MỤC VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU HỌC THUẬT

• Tên sách: Quản trị địa phương: Từ lý thuyết tới thực tiễn
• Chủ biên: PGS.TS. Nguyễn Thị Phượng
• Tác giả tham gia biên soạn: TS. Bùi Thị Thanh Thuý, PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh, TS. Trần Thị Hải Yến
• Cơ quan biên soạn: Nhóm tác giả Học viện Hành chính Quốc gia
• Nhà xuất bản: Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 2018
• Dữ liệu biên mục Thư viện Quốc gia Việt Nam (CIP): 352.14 - dc23 / KXM0111p-CIP
• Độ dài: 518 trang

---

Tổng quan về giáo trình

Cuốn sách chuyên khảo/giáo trình Quản trị địa phương: Từ lý thuyết tới thực tiễn được biên soạn nhằm phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu trong các chương trình đào tạo đại học và sau đại học thuộc các ngành Quản lý nhà nước, Hành chính công, Luật học và Chính sách công. Trong cấu trúc chương trình đào tạo, tài liệu giữ vai trò môn học chuyên ngành cốt lõi, kết nối giữa lý thuyết khoa học hành chính đại cương với thực tiễn tổ chức và điều hành bộ máy chính quyền địa phương các cấp.

Về mục tiêu học tập (learning outcomes), tài liệu trang bị cho người học:

• Hệ thống hóa sự chuyển biến nhận thức từ mô hình "cai trị" (government) sang mô hình "quản trị" (governance) đa tầng.
• Phân tích cơ cấu tổ chức bộ máy, chức năng, thẩm quyền của Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND) theo quy định của Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015.
• Vận dụng các nguyên tắc phân cấp, phân quyền vào việc giải quyết các bài toán quản lý chuyên ngành: tài nguyên đất đai, ngân sách nhà nước, nhân sự địa phương, đầu tư công và dịch vụ công.
• Đánh giá cơ chế tương tác, giám sát của người dân, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức phi chính phủ (NGO) và cơ quan truyền thông đối với hoạt động của chính quyền địa phương.

Cấu trúc tài liệu đi từ nền tảng lý luận chung về quản trị tốt, khảo cứu kinh nghiệm tự quản địa phương trên thế giới (Châu Âu, Đức, Nhật Bản), đến việc phân tích khung pháp lý - thể chế của Việt Nam và các lĩnh vực quản lý cụ thể. Điểm đặc sắc của tài liệu là sự tích hợp giữa các chuẩn mực quản trị quốc tế (từ WB, UNDP, ADB, OECD, EC) với các quan điểm chỉ đạo của Đảng tại Nghị quyết số 18-NQ/TW khóa XII về đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Tài liệu được cấu trúc thành 4 chương chính với tính liên kết và phát triển logic chặt chẽ:

• Chương 1: Những vấn đề lý thuyết về quản trị địa phương (Trang 17 – 129): Phân tích khái niệm và 4 chức năng cơ bản của quản trị (hoạch định, tổ chức, lãnh đạo, kiểm tra); khảo sát 5 cấp độ quản trị (quản trị doanh nghiệp, quản trị công ty, quản trị dự án, quản trị trong tổ chức phi lợi nhuận, quản trị toàn cầu); làm rõ sự chuyển đổi từ "government" sang "governance". Chương này xác lập các tiêu chí của "quản trị tốt" (Good Governance) và phân tích lịch sử, mô hình tự quản địa phương trên thế giới (Hiến chương châu Âu về tự quản địa phương 1985, mô hình tại Đức, Nhật Bản và các lý thuyết của Gordon L. Clark).
• Chương 2: Tổ chức và hoạt động quản trị của chính quyền địa phương theo Hiến pháp năm 2013 (Trang 130 – 192): Trình bày tổng quan về khái niệm chính quyền địa phương, chính quyền vùng; cơ cấu tổ chức bộ máy HĐND (cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương) và UBND (cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương); xác định cơ sở chính trị - pháp lý, bản chất và thẩm quyền của từng cấp trong cơ chế phân cấp, phân quyền.
• Chương 3: Một số lĩnh vực quản trị của chính quyền địa phương (Trang 193 – 361): Đi sâu vào 5 lĩnh vực thực thi quản trị cụ thể:
  1. Quản trị tài nguyên đất đai: Phân cấp quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giao/cho thuê/chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi, bồi thường, tái định cư và giải quyết khiếu nại, tố cáo.
  2. Quản trị ngân sách địa phương: Phân cấp nguồn thu - nhiệm vụ chi, quy trình quản lý và thẩm quyền kiểm tra, giám sát, thanh tra ngân sách.
  3. Quản trị nhân sự địa phương: Chính sách, pháp luật về tuyển dụng, sử dụng, đào tạo và quản lý đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở.
  4. Quản trị đầu tư công: Khái niệm, phân cấp đầu tư, thực trạng thực hiện và các giải pháp nâng cao hiệu quả nguồn vốn đầu tư công tại địa phương.
  5. Cung ứng dịch vụ công: Khái niệm, cơ sở hình thành, phân định thẩm quyền cung ứng dịch vụ công của chính quyền địa phương và các biện pháp hoàn thiện.
• Chương 4: Mối tương tác giữa chính quyền địa phương và người dân trong quản trị địa phương (Trang 362 – 509): Luận giải cơ sở pháp lý và vai trò tham gia của người dân; các hình thức giám sát thông qua cơ quan dân cử và Mặt trận Tổ quốc; vai trò của xã hội công dân, tổ chức phi chính phủ (NGO), báo chí, dư luận xã hội; từ đó đưa ra các đề xuất chính sách cụ thể nhằm nâng cao trách nhiệm giải trình và cải thiện nền hành chính công.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu cung cấp nền tảng lý luận toàn diện dựa trên:

• Lý thuyết thể chế: Phân định rõ giữa thể chế chính thức (Hiến pháp, luật, chính sách cưỡng chế công) và thể chế phi chính thức (chuẩn mực văn hóa, quy tắc ứng xử cộng đồng, mạng lưới xã hội), phân tích sự tương tác, bổ trợ và chuyển dịch giữa hai loại thể chế này trong điều hành cấp cơ sở.
• Khung tiêu chuẩn Quản trị tốt (Good Governance): Tích hợp các chỉ số cốt lõi từ UNDP (1997), World Bank (1996, 2007), ADB (1995), OECD và Ủy ban châu Âu (EC) gồm: (1) Trách nhiệm giải trình (Accountability), (2) Tính minh bạch (Transparency), (3) Tính pháp quyền (Rule of Law), và (4) Sự tham gia của công dân (Participation).
• Lý thuyết tự quản địa phương: Khung phân tích của Gordon L. Clark (1984) về quyền đưa ra sáng kiến độc lập (the power of initiation) và quyền miễn trừ đối với sự can thiệp bất hợp lý (the power of immunity), cùng các chỉ số đo lường tự chủ pháp lý và tự chủ tài chính.

Kỹ năng phát triển cho người học

• Kỹ năng phân tích thể chế và thẩm quyền: Nhận diện và phân định ranh giới thẩm quyền giữa trung ương và địa phương, giữa cơ quan dân cử (HĐND) và cơ quan hành chính (UBND).
• Kỹ năng nghiệp vụ quản trị chuyên ngành: Nắm vững quy trình nghiệp vụ trong thẩm định quy hoạch đất đai, phê duyệt danh mục dự án đầu tư công, phân bổ dự toán ngân sách và quản lý hồ sơ nhân sự theo luật định.
• Kỹ năng giải trình và đối thoại công: Xây dựng quy trình công khai minh bạch thông tin, tiếp nhận và xử lý phản ánh, khiếu nại, tố cáo của người dân; phối hợp giám sát với Mặt trận Tổ quốc và các cơ quan truyền thông báo chí.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp tiếp cận sư phạm

Tài liệu được thiết kế theo phương pháp sư phạm kết hợp:

• Phương pháp luật học so sánh: Đối chiếu các mô hình tự quản địa phương của Đức, Nhật Bản, các quy chuẩn của Hiến chương châu Âu với thực tiễn hoàn thiện tổ chức bộ máy chính quyền địa phương Việt Nam.
• Phương pháp tiếp cận hệ thống và liên ngành: Tích hợp đồng thời các góc nhìn từ khoa học quản lý, luật học, kinh tế học công cộng và xã hội học chính trị trong từng chuyên đề nghiên cứu.

Ứng dụng tình huống và bài tập thực hành

Giáo trình cung cấp dữ liệu phục vụ nghiên cứu tình huống (case study) trong các lĩnh vực:

• Tình huống phân định thẩm quyền thu hồi đất, định giá đất, lập phương án bồi thường và giải quyết khiếu nại, tố cáo đất đai tại cấp huyện, cấp tỉnh.
• Bài tập mô phỏng quy trình xây dựng dự toán thu - chi ngân sách địa phương và phân bổ nguồn lực đầu tư công theo Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước.
• Xử lý các tình huống đối thoại, công khai thông tin trước các phản ánh của cơ quan báo chí và dư luận xã hội.

Phương pháp kiểm tra, đánh giá và hướng dẫn tự học

• Đánh giá thường xuyên: Thông qua các bài tập nhóm phân tích cơ chế phân cấp một lĩnh vực cụ thể (nhân sự, tài chính hoặc đất đai) tại một đơn vị hành chính xác định.
• Đánh giá kết thúc học phần: Đề xuất tiểu luận hoặc bài thi phân tích các giải pháp thể chế nhằm nâng cao chỉ số trách nhiệm giải trình và tính minh bạch của chính quyền địa phương.
• Tự học: Người học cần nghiên cứu song song các văn bản quy phạm pháp luật được trích dẫn (Hiến pháp 2013, Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, Luật Đất đai, Luật Ngân sách nhà nước) và lập bảng so sánh thẩm quyền theo từng cấp đơn vị hành chính.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Bám sát văn kiện chính trị và khung pháp lý đổi mới: Nội dung giáo trình được biên soạn trực tiếp trên nền tảng của Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 và các nguyên tắc tinh gọn bộ máy tại Nghị quyết số 18-NQ/TW khóa XII ("thực hiện việc quản lý hành chính không quá một cấp; phân định rõ nhiệm vụ của từng cấp, việc gì cấp trên làm thì cấp dưới không làm và ngược lại").
• Tiếp cận xu hướng Cách mạng công nghiệp 4.0: Phân tích sự chuyển đổi sang mô hình "chính quyền kiến tạo", yêu cầu ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI), Dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), Điện toán đám mây (Cloud) và liên hệ với xu hướng xây dựng "Xã hội 5.0" của Nhật Bản nhằm cá biệt hóa việc cung ứng dịch vụ công và chia sẻ dữ liệu liên thông.
• Tính thực tiễn tại Việt Nam: Phân tích chuyên sâu thực trạng những hạn chế về quản lý đầu tư công, giải quyết tranh chấp đất đai, kiểm tra - giám sát ngân sách cơ sở và thực thi quy chế dân chủ ở cơ sở.
• Giá trị chuẩn hóa học thuật: Sách được biên soạn bởi các chuyên gia đầu ngành thuộc Học viện Hành chính Quốc gia, xuất bản tại Nhà xuất bản Khoa học xã hội, đảm bảo tính chuẩn xác về mặt thuật ngữ và tư liệu khoa học.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học: Sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4 chuyên ngành Quản lý nhà nước, Luật Hành chính - Luật Nhà nước, Quản lý công, Chính sách công tại các trường đại học, học viện.
• Học viên cao học và Nghiên cứu sinh: Làm tài liệu tham khảo chuyên khảo phục vụ nghiên cứu luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ về đổi mới mô hình tổ chức bộ máy nhà nước, cải cách hành chính và phân cấp quản trị.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng: Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Luật Hiến pháp Việt Nam, Luật Hành chính Việt Nam và Khoa học Quản lý đại cương.
• Giảng viên và Nghiên cứu viên: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chính để xây dựng đề cương chi tiết học phần Quản trị địa phương, Quản lý hành chính nhà nước ở địa phương, Chính quyền địa phương so sánh.
• Cán bộ, công chức thực tiễn: Đại biểu HĐND, lãnh đạo và chuyên viên UBND các cấp, cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể sử dụng trong quá trình tra cứu thẩm quyền, xây dựng văn bản quy phạm và điều hành công vụ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng học tập nào?
Tài liệu phục vụ sinh viên đại học, học viên cao học, nghiên cứu sinh các ngành Quản lý nhà nước, Hành chính công, Luật học, đồng thời là tài liệu tham khảo chuyên môn cho cán bộ, công chức làm việc tại bộ máy chính quyền địa phương các cấp.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận giáo trình?
Cần nắm vững các khái niệm cơ bản về hệ thống chính trị Việt Nam, nguyên tắc phân công - phối hợp quyền lực nhà nước, Luật Hiến pháp, Luật Hành chính và các nguyên lý quản lý tổ chức đại cương.

3. Điểm khác biệt cốt lõi giữa tài liệu này với các giáo trình Quản lý nhà nước truyền thống là gì?
Giáo trình tiếp cận theo mô hình "Quản trị" (Governance) đa chủ thể thay vì mô hình "Cai trị/Quản lý" (Government) một chiều từ nhà nước; nhấn mạnh sự tham gia của công dân, khu vực tư nhân, các tổ chức phi chính phủ và gắn với 4 tiêu chuẩn quản trị tốt của quốc tế.

4. Làm sao để nghiên cứu và tự học tài liệu đạt hiệu quả cao?
Người học nên tiếp cận từ lý thuyết chung ở Chương 1, sau đó đối chiếu quy định thẩm quyền tại Chương 2 với văn bản Hiến pháp 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, tiếp tục phân tích 5 mảng quản trị chuyên ngành tại Chương 3 và hoàn thiện bằng việc nghiên cứu các cơ chế tương tác xã hội ở Chương 4.

5. Tài liệu trích dẫn và vận dụng những khung lý thuyết quốc tế nào?
Giáo trình trích dẫn và sử dụng các khung lý thuyết, định nghĩa chuẩn tắc về quản trị từ Ngân hàng Thế giới (WB), UNDP, ADB, OECD, Ủy ban châu Âu (EC), Hiến chương châu Âu về tự quản địa phương (1985) và các công trình nghiên cứu của Gordon L. Clark, Daniel Kaufmann, Jeff Huther, Anwar Shah.

---

Kết luận

Cuốn sách Quản trị địa phương: Từ lý thuyết tới thực tiễn do PGS.TS. Nguyễn Thị Phượng chủ biên là công trình học thuật hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết quản trị hiện đại và phương thức vận hành bộ máy chính quyền địa phương trong bối cảnh cải cách hành chính tại Việt Nam. Lộ trình tiếp cận tài liệu được khuyến nghị: Nghiên cứu lý thuyết quản trị và chuẩn mực quản trị tốt $\rightarrow$ Phân tích cấu trúc thể chế hiến định $\rightarrow$ Thực hành các chuyên đề quản trị chuyên ngành $\rightarrow$ Đánh giá cơ chế giám sát và tương tác xã hội. Người học nên kết hợp tra cứu các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành và các báo cáo phát triển của WB, UNDP để nắm bắt trọn vẹn nội dung bài học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. N hững vấn đê lý thuyết. những người liên quan (stakeholders) không chỉ là cồ đông mà còn là nhân viên, khách hàng, nhà cung cấp, môi trường và các cơ quan nhà nước. Vì thế, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 12/2007/QĐ-BTC ngày 13/3/2007 về Quy chế quản trị công ty áp dụng cho các công ty niêm yết trên Sở Giao dịch chứng khoán/Trung tâm Giao dịch chứng khoán; Thông tư sổ 38/2007/TT-BTC ngày 18/4/2007 hướng dẫn về việc công bố thông tin trên thị trường chứng khoán, trong đó có định nghĩa quản trị công ty là "Hệ thống các quy tắc để đảm bảo cho công ty được định hướng điều hành và được kiểm soát một cách có hiệu quả vì quyền lợi của cổ đông và những người liên quan đến công ty".

Hiện nay, Luật Doanh nghiệp và Luật Chứng khoán (và hướng dẫn thi hành) là hai cơ sờ pháp lý cơ bản nhất trong vẩn đề quản trị công tyế Ở khía cạnh doanh nghiệp, điều lệ là cơ sở của việc xử lý các vấn đề liên quan, về hình thức, các công ty đã có những khuôn khổ cho việc quản trị của mình, tuy nhiên về mặt nội dung và thực thi chưa được rõ ràng. Chính vì thể, trong bản báo cáo đánh giá của Ngân hàng Thế giới các nguyên tắc quản trị công ty ở Việt Nam đều chưa được tuân thủ theo tiêu chuẩn của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD). Thuật ngữ quản trị công ty ra đời nhằm tách biệt giữa quản lý và sở hữu doanh nghiệp. Vì nếu doanh nghiệp có niêm yết hay công ty cổ phần bình thường, thì quản trị công ty vẫn hướng đến bảo vệ quyền lợi của cổ đông và những người có liên quan.

25 QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG. ệ■____________________________________ Ngân hàng Thế giới, Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tể và các ngân hàng khu vực đã tiến hành nhiều chương trình nghiên cứu về quản trị công ty. Từ năm 1999, OECD đã đưa ra các nguyên tắc quản trị công ty và dùng để làm chuẩn mực cho việc đánh giá mức độ tuân thủ các tiêu chí này của các quốc gia trong tổ chức. Ngân hàng Thế giới đã dùng những nguyên tắc này để thực hiện các đánh giá tình hình tuân thủ nguyên tắc của các nước để cung cấp thông tin cho nhà đầu tư.

Vì vậy, các nghiên cứu về quản trị công ty thường đề cập đến những vấn đề mang tính cốt lõi: + Công khai và minh bạch thông tin; + Mâu thuẫn quyền lợi giữa người quàn lý doanh nghiệp, hội đồng quản trị và cổ đông khác; + Vai trò của quản trị viên độc lập, các tồ chức kiểm toán độc lập; + Chính sách đãi ngộ với các nhà quản lý; + Thủ tục phá sản doanh nghiệp; + Quyền tư hữu; + Việc thực thi các điều khoản luật và hợp đồngử - Quản trị dự án (project governance): Là quá trình lập kế hoạch, điều phổi thời gian, nguồn lực và giám sát quá trình phát triển của dự án nhằm đảm bảo cho dự án hoàn thành đúng thời hạn, trong phạm vi ngân sách được duyệt và đạt được các yêu cầu đã định về kỹ thuật và chất lượng sản 26 Chương 1. N hữ ng vấn đề lý thuyết. phẩm dịch vụ bằng những phương pháp và điều kiện tốt nhất cho phép. Quản trị dự án bao gồm ba giai đoạn chủ yếu.

Đó là việc lập kế hoạch, điều phối thực hiện mà nội dung chủ yếu là quản lý tiến độ thời gian, chi phí và thực hiện giám sát các công việc dự án nhằm đạt được những mục tiêu xác định. Lập kế hoạch là giai đoạn xây dựng mục tiêu, xác định công việc, dự tính nguồn lực cần thiết để thực hiện dự án và là quá trình phát triển một kế hoạch hành động thống nhất, theo trình tự logic, có thể biểu hiện dưới dạng các sơ đồ hệ thống hoặc theo các phương pháp lập kế hoạch truyền thống. Điều phối thực hiện dự án là quá trình phân phổi nguồn lực bao gồm tiền vốn, lao động, thiết bị và đặc biệt quan trọng là điều phối và quản lý tiến độ thời gian. Giai đoạn này chi tiết hóa thời gian, lập trình lịch cho từng công việc và toàn bộ dự án (khi nào bẳt đầu, khi nào kết thúc), trên cơ sở đó, bố trí tiền vốn, nhân lực và thiết bị phù hợp.

Giám sát dự án là quá trình theo dõi kiểm tra tiến trình dự án, phân tích tình hình thực hiện, báo cáo hiện trạng và đề xuất biện pháp giải quyết những vướng mắc trong quá trình thực hiện. Cùng với hoạt động giám sát, công tác đánh giá dự án giữa kỳ và cuối kỳ cũng được thực hiện nhằm tổng kết rút kinh nghiệm, kiến nghị các pha sau của dự án. Các giai đoạn cùa quá trình quản lý dự án hình thành một chu trình năng động từ việc lập kế hoạch đến điều phối 27 QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG. ■■___________________________________ thực hiện và giám sát, sau đó phản hồi cho việc tái lập kế hoạch dự án1.

- Quản trị trong tổ chức phi lợi nhuận (non- profĩt governance): Tổ chức phi lợi nhuận hay tổ chức bất vụ lợi (tiếng Anh: Nonprofit organization - viết tắt NPO) là tổ chức không phân phối các quỹ thặng dư của nó cho các cá thể hay cổ đông mà sử dụng các quỹ này để tài trợ cho các mục tiêu hướng tới của tổ chức nhằm mục đích hướng tới cho toàn xã hội. Các loại tổ chức này có thể là các quỹ từ thiện, hiệp hội thương mại, tổ chức nghệ thuật cộng đồng. Ngoài ra, một số tổ chức phi lợi nhuận mang tính toàn cầu như: Wikipedia; Tổ chức Bảo tồn quốc tế; Tổ chức Hòa bình xanh; Viện Goethe; Thanh thương Hội Quốc tế; Viện Quản lý dự án; Quỹ Mozilla; Quỹ quốc tế Bảo vệ thiên nhiên (WWF): một quỳ được thành lập với mục đích bảo vệ các loài vật quý hiếm; AIESEC - Tổ chức sinh viên phi lợi nhuận lớn nhất thể giới; CEP - Quỹ hỗ trợ vốn cho người nghèo tự tạo việc làm. Đa số các chính phủ hoặc cơ quan thuộc chính phủ phù hợp với định nghĩa này nhưng ờ phần lớn các quốc gia thì chúng được xếp vào loại tổ chức khác và không được coi là các tổ chức phi lợi nhuận.

Tổ chức phi lợi nhuận có thể là một tổ chức phi chính phủ nhưng tổ chức phi chính phủ có ý nghĩa rộng lớn hơn, có 1. Nguyễn Bạch Nguyệt, Giáo trình Lập dự án đầu tư, Quản trị. N hữ ng vấn đẽ lý thuyết. thể là tổ chức toàn cầu nhưng hoạt động độc lập và không có liên quan đến chính phủ của bất cứ quốc gia nào.

Tại nhiều quốc gia, muốn được công nhận là tổ chức phi lợi nhuận cần theo một quy trình rõ ràng theo luật pháp nước sở tại và theo thông lệ quốc tế, để xin được công nhận. Mục tiêu cùa các tổ chức phi lợi nhuận là hướng đến các hoạt động mang tính cộng đồng, xã hội. Ví dụ như các vấn đề về phúc lợi xã hội, an sinh xã hội; môi trường; đói nghèo; các dự án phát triển cộng đồng. - Quản trị toàn cầu (gỉobal governance): Là tập hợp các thể chế, quy định, chuẩn tắc và dàn xếp pháp lý nhằm quản lý quan hệ giữa các quốc gia và tạo thuận lợi cho các hoạt động hợp tác quốc tế trên nhiều lĩnh vực vấn đề khác nhau1.

Quản trị toàn cầu có thể được xem là một nhân tố mới làm thay đổi nền chính trị thế giới hiện đại. Quản trị toàn cầu ra đời cùng với sự xuất hiện cùa các chủ thể mới trong quan hệ quốc tế và được thúc đẩy bời ba yếu tố quan trọng. Thứ nhất là sự kết thúc Chiến tranh Lạnh. Điều này làm gia tăng kỳ vọng ràng các tổ chức quốc tế như Liên hợp quốc, các tổ chức hợp tác kinh tế đa phương như Hiệp định chung về Thuế quan và Mậu dịch (GATT) - tiền thân của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) 1.

Xem: Đào Minh Hồng - Lê Hồng Hiệp (Chủ biên), sổ tay thuật ngữ quan hệ quốc tế, Khoa Quan hệ quốc tế - Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, 2013. 29 QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG. hay Ngân hàng Thế giới (WB) sẽ đóng vai trò lớn hơn trong việc quản lý hệ thống quốc tế. Thứ hai là sự xuất hiện ngày càng nhiều các vấn đề toàn cầu như đói nghèo, bệnh tật, môi trường, tội phạm, di dân.

Vì thế việc giải quyết các vấn đề này đòi hỏi một cách tiếp cận toàn cầu được phối hợp hài hòa giữa các quốc gia với nhau và do đó quản trị toàn cầu trở thành một giải pháp quan trọng nhằm đối phó với các vấn đề này. Thứ ba, quản trị toàn cầu cũng có thể coi là kết quả của quá trình toàn cầu hóa trên nhiều mặt văn hóa, kinh tế, chính trị. Quá trình này đuợc thực hiện thông qua sự phát triển của khoa học công nghệ, sự xuất hiện cùa internet và các phương tiện kỹ thuật khác vốn giúp giảm bớt những cách trở về mặt địa lý và tăng cường các mạng lưới liên kết trên quy mô toàn cầu. Quản trị toàn cầu cũng xuất hiện cùng với những quy định, chuẩn mực chung cho các hoạt động quổc tế.

Các quốc gia khi tham gia vào các tổ chức hợp tác đa phương phải tuân theo những quy định và chuẩn mực này. Luật pháp quổc gia cũng phải thay đổi nhằm tương thích với các quy định của luật pháp quốc tế. Chính vì vậy việc tuân thủ các chuẩn mực quốc tế có thể nói là một dẩu hiệu đặc trưng của quản trị toàn cầu. Ví dụ, các quy định đối với các hoạt động sản xuất hay hệ thống ngân hàng nếu trước đây thuộc toàn quyền quyết định của các quốc gia, thì hiện nay các quốc gia đều tìm cách tuân theo các tiêu chuẩn quốc tế về sản xuất hay quản trị hệ 30 Chương 1.

N hữ ng vấn đề lý thuyết. thống ngân hàng nhàm tăng sức hút của nền kinh tế quốc gia và hội nhập kinh tế quốc tế tốt hơn. Ngoài các cấp độ quản trị nêu trên còn có quản trị nhà nước và quản trị địa phương - đây là một trong những yếu tố cốt lõi của công trình nghiên cứu và sẽ được phân tích, lý giải kỹ lưỡng trong các phần tiếp sau đâyử 2. Quản trị nhà nước a.

Nhận thức chung Quản trị nhà nước là một phạm trù vừa được xem là một cấp độ của quản trị nhưng vừa là một dạng quản trị đặc biệt gắn liền với việc sử dụng quyền lực nhà nước trong hoạt động quản lý của nhà nước.