Luận văn thạc sĩ hiệu quả quản lý vốn lưu động tại các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán thành phố hồ chí minh hose thực trạng và giải pháp

Khám phá hiệu quả quản lý vốn lưu động tại doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trên HOSE, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Nguyễn Đăng Khiên
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Nguyễn Thanh Bình
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Quản Lý Vốn Lưu Động Hiệu Quả Cho Doanh Nghiệp Bán Lẻ Niêm Yết Tại HOSE
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VỐN LƯU ĐỘNG VÀ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ VỐN LƯU ĐỘNG TẠI CÁC DOANH NGHIỆP BÁN LẺ
• 1.1. Vốn lưu động trong các doanh nghiệp bán lẻ
• 1.2. Các khái niệm có liên quan
• 2. THỰC TRẠNG VỀ QUẢN LÝ VỐN LƯU ĐỘNG TẠI CÁC DOANH NGHIỆP BÁN LẺ NIÊM YẾT TRÊN SỞ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH GIAI ĐOẠN 2014 - 2018
• 3. CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ VỐN LƯU ĐỘNG TẠI CÁC DOANH NGHIỆP BÁN LẺ NIÊM YẾT TRÊN SỞ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH GIAI ĐOẠN 2019 - 2023
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về vốn lưu động và hiệu quả quản lý vốn lưu động tại các doanh nghiệp bán lẻ

Vốn lưu động là một yếu tố quan trọng trong quản lý tài chính của doanh nghiệp bán lẻ. Vốn lưu động không chỉ phản ánh khả năng thanh toán ngắn hạn mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Theo Ross và cộng sự (2009), vốn lưu động bao gồm các tài sản ngắn hạn như hàng tồn kho và các khoản nợ ngắn hạn. Việc quản lý vốn lưu động hiệu quả giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất và kinh doanh liên tục. Các chỉ tiêu như tỷ số thanh toán hiện hành, vòng quay hàng tồn kho và kỳ thu tiền bình quân là những công cụ quan trọng để đánh giá hiệu quả quản lý vốn lưu động. Nghiên cứu của Deloof (2003) cho thấy rằng quản lý vốn lưu động có tác động lớn đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Do đó, việc tối ưu hóa vốn lưu động là cần thiết để nâng cao hiệu quả kinh doanh và tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp.

1.1. Các khái niệm có liên quan

Các khái niệm liên quan đến vốn lưu động bao gồm vốn lưu động ròng và vốn lưu động gộp. Vốn lưu động ròng là sự chênh lệch giữa tài sản ngắn hạn và nợ ngắn hạn, trong khi vốn lưu động gộp chỉ đơn thuần là tổng tài sản ngắn hạn. Việc phân biệt giữa hai khái niệm này giúp các nhà quản lý tài chính có cái nhìn rõ ràng hơn về tình hình tài chính của doanh nghiệp. Theo Berk và cộng sự (2012), việc quản lý vốn lưu động không chỉ liên quan đến các khoản mục tài sản ngắn hạn mà còn bao gồm các khoản nợ ngắn hạn. Điều này cho thấy rằng quản lý tài chính trong doanh nghiệp bán lẻ cần phải chú trọng đến cả hai khía cạnh này để đảm bảo tính thanh khoản và hiệu quả kinh doanh. Các chỉ tiêu tài chính như tỷ số thanh toán nhanh và vòng quay tiền mặt cũng là những yếu tố quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả quản lý vốn.

II. Thực trạng về quản lý vốn lưu động tại các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2014 2018

Thực trạng quản lý vốn lưu động tại các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trên HOSE giai đoạn 2014 - 2018 cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các doanh nghiệp này thường gặp khó khăn trong việc duy trì vốn lưu động hợp lý, dẫn đến tình trạng hàng tồn kho lớn và khả năng thanh toán kém. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ hàng tồn kho trên tổng tài sản của các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết thường cao hơn mức trung bình của ngành. Điều này cho thấy rằng các doanh nghiệp chưa có chiến lược quản lý vốn lưu động hiệu quả. Hơn nữa, việc thu hồi nợ từ khách hàng cũng diễn ra chậm, ảnh hưởng đến dòng tiền và khả năng thanh toán của doanh nghiệp. Các chỉ tiêu tài chính như vòng quay hàng tồn kho và kỳ thu tiền bình quân cho thấy sự thiếu hiệu quả trong quản lý vốn lưu động. Do đó, việc cải thiện quản lý vốn lưu động là cần thiết để nâng cao hiệu quả kinh doanh.

2.1. Kết quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trên HOSE giai đoạn 2014 2018

Kết quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2014 - 2018 cho thấy sự tăng trưởng không đồng đều. Một số doanh nghiệp đạt được doanh thu bán lẻ cao, trong khi nhiều doanh nghiệp khác lại gặp khó khăn trong việc duy trì lợi nhuận. Sự khác biệt này chủ yếu do cách thức quản lý vốn lưu động và chiến lược tài chính của từng doanh nghiệp. Các doanh nghiệp có chiến lược quản lý vốn lưu động tốt thường có tỷ lệ lợi nhuận cao hơn và khả năng thanh toán tốt hơn. Ngược lại, những doanh nghiệp không chú trọng đến quản lý vốn lưu động thường gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động và phát triển. Điều này cho thấy rằng quản lý tài chính và quản lý vốn là yếu tố quyết định đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp bán lẻ.

III. Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý vốn lưu động tại các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2019 2023

Để nâng cao hiệu quả quản lý vốn lưu động, các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trên HOSE cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần cải thiện quy trình quản lý hàng tồn kho để giảm thiểu tình trạng hàng tồn kho lớn. Việc áp dụng các công nghệ mới trong quản lý hàng tồn kho có thể giúp doanh nghiệp theo dõi và kiểm soát hàng tồn kho hiệu quả hơn. Thứ hai, doanh nghiệp cần xây dựng chính sách tín dụng thương mại hợp lý để cải thiện khả năng thu hồi nợ từ khách hàng. Việc này không chỉ giúp tăng cường dòng tiền mà còn nâng cao uy tín của doanh nghiệp trên thị trường. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận trong doanh nghiệp để đảm bảo rằng các quyết định tài chính được đưa ra dựa trên thông tin chính xác và kịp thời. Những giải pháp này sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa vốn lưu động và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

3.1. Nhóm các giải pháp chung

Các giải pháp chung để nâng cao hiệu quả quản lý vốn lưu động bao gồm việc cải thiện quy trình quản lý tài chính và tăng cường đào tạo nhân viên. Doanh nghiệp cần xây dựng một hệ thống quản lý tài chính chặt chẽ, giúp theo dõi và phân tích các chỉ tiêu tài chính liên quan đến vốn lưu động. Bên cạnh đó, việc đào tạo nhân viên về quản lý tài chính và vốn lưu động cũng rất quan trọng. Nhân viên cần hiểu rõ về các chỉ tiêu tài chính và cách thức ảnh hưởng của chúng đến hoạt động kinh doanh. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý vốn mà còn tạo ra một môi trường làm việc chuyên nghiệp và hiệu quả hơn. Các doanh nghiệp cũng nên thường xuyên đánh giá và điều chỉnh các chính sách tài chính để phù hợp với tình hình thực tế và xu hướng thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường bán lẻ Việt Nam trong giai đoạn 2014-2018 đã chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ với tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ xã hội tăng trưởng từ 10,5% đến 11,7% mỗi năm. Đặc biệt, năm 2018 đạt gần 4,4 triệu tỷ đồng, mức tăng cao nhất trong 5 năm trở lại đây. Trong bối cảnh đó, việc quản lý vốn lưu động (VLĐ) tại các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) trở thành vấn đề cấp thiết nhằm đảm bảo tính thanh khoản và hiệu quả kinh doanh. Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý vốn lưu động tại 15 doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2014-2018, với mục tiêu giúp doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn vốn, giảm thiểu rủi ro tài chính và gia tăng giá trị cho cổ đông. Nghiên cứu có phạm vi tập trung vào các doanh nghiệp bán lẻ thuộc các nhóm ngành như xe hơi, phụ tùng, trạm xăng dầu, cửa hàng tổng hợp, vật liệu xây dựng và thiết bị điện tử. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp các chỉ số tài chính cụ thể và các giải pháp thực tiễn nhằm cải thiện quản lý vốn lưu động, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của doanh nghiệp trong ngành bán lẻ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý vốn lưu động tiêu biểu, bao gồm:

• Khái niệm vốn lưu động và vốn lưu động ròng (VLĐR): Vốn lưu động bao gồm tài sản ngắn hạn như tiền mặt, hàng tồn kho, khoản phải thu và các khoản nợ ngắn hạn như khoản phải trả. VLĐR được tính bằng chênh lệch giữa tài sản ngắn hạn và nợ ngắn hạn, phản ánh khả năng thanh khoản và sự ổn định tài chính của doanh nghiệp.

• Mô hình quản lý tiền mặt Baumol và Miller-Orr: Hai mô hình này giúp xác định mức tồn quỹ tiền mặt tối ưu nhằm cân bằng chi phí giao dịch và chi phí cơ hội, từ đó tối ưu hóa quản lý tiền mặt trong doanh nghiệp.

• Mô hình EOQ (Economic Ordering Quantity): Mô hình này xác định lượng đặt hàng tối ưu nhằm giảm thiểu tổng chi phí đặt hàng và chi phí lưu kho, hỗ trợ quản lý hàng tồn kho hiệu quả.

• Khái niệm hiệu quả quản lý vốn lưu động: Được đánh giá qua các chỉ tiêu tài chính như hệ số thanh toán ngắn hạn, vòng quay vốn lưu động, chu kỳ chuyển hóa tiền mặt (CCC), phản ánh khả năng sử dụng vốn lưu động để tạo ra doanh thu và lợi nhuận.

Các khái niệm chính bao gồm vốn lưu động, vốn lưu động ròng, chu kỳ chuyển hóa tiền mặt, chính sách quản lý vốn lưu động (cấp tiến, thận trọng, dung hòa), và các chỉ tiêu tài chính đánh giá hiệu quả quản lý vốn lưu động.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê và phân tích kinh tế dựa trên dữ liệu tài chính của 15 doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2014-2018. Cỡ mẫu gồm toàn bộ các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trên HOSE tính đến năm 2018, đảm bảo tính đại diện cho ngành bán lẻ tại Việt Nam. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp toàn bộ mẫu (census) nhằm thu thập dữ liệu đầy đủ và chính xác.

Phân tích dữ liệu được thực hiện qua các bước:

• Thu thập báo cáo tài chính đã kiểm toán từ các nguồn công khai.

• Tính toán các chỉ tiêu tài chính như tỷ lệ thanh toán, vòng quay vốn lưu động, thời gian luân chuyển hàng tồn kho, khoản phải thu và khoản phải trả.

• So sánh các chỉ tiêu theo thời gian và giữa các doanh nghiệp để đánh giá thực trạng quản lý vốn lưu động.

• Sử dụng phương pháp so sánh, tổng hợp để phân tích hiệu quả quản lý vốn lưu động và xác định các yếu tố ảnh hưởng.

Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2014-2018, với mục tiêu đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2019-2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng doanh thu ngành bán lẻ vượt mức trung bình: Các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trên HOSE có tốc độ tăng trưởng doanh thu kép hàng năm (CAGR) trung bình khoảng 10,5%, trong đó nhóm xe hơi, phụ tùng và phụ kiện đạt mức tăng trưởng cao hơn, ví dụ công ty HAXACO đạt 40,5% CAGR, vượt xa mức tăng trưởng chung của ngành.

2. Biến động doanh thu nhóm xăng dầu do giá dầu thế giới: Doanh thu thuần của các doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu có xu hướng giảm hoặc ổn định, với tỷ lệ tăng trưởng âm như SFC (-13,62%) và COMECO (-6,09%), phản ánh sự ảnh hưởng trực tiếp của biến động giá dầu từ 115 USD/thùng năm 2014 xuống còn khoảng 30 USD/thùng năm 2015.

3. Hiệu quả quản lý vốn lưu động chưa đồng đều: Tỷ trọng tiền và các khoản tương đương tiền trong tài sản ngắn hạn của các doanh nghiệp nhóm xe hơi dao động từ 3,0% đến 15,3%, cho thấy sự khác biệt trong quản lý tiền mặt. Một số doanh nghiệp có xu hướng tăng tỷ trọng tiền mặt, trong khi một số khác giảm, ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản.

4. Chu kỳ chuyển hóa tiền mặt và vòng quay vốn lưu động: Các doanh nghiệp có vòng quay vốn lưu động ròng trung bình từ 3 đến 5 lần/năm, tương ứng với thời gian luân chuyển vốn lưu động khoảng 70-120 ngày. Chu kỳ chuyển hóa tiền mặt (CCC) dao động đáng kể giữa các doanh nghiệp, phản ánh sự khác biệt trong quản lý hàng tồn kho, khoản phải thu và khoản phải trả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự khác biệt trong hiệu quả quản lý vốn lưu động xuất phát từ nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Yếu tố khách quan như biến động kinh tế vĩ mô, giá dầu thế giới, chính sách thuế và lạm phát đã ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và chi phí vốn của doanh nghiệp. Ví dụ, biến động giá dầu đã làm giảm doanh thu và ảnh hưởng đến khả năng duy trì vốn lưu động của các doanh nghiệp xăng dầu.

Yếu tố chủ quan bao gồm chính sách quản lý vốn lưu động, trình độ quản lý, cơ cấu tổ chức và chính sách tín dụng bán chịu. Doanh nghiệp áp dụng chính sách vốn lưu động thận trọng thường duy trì lượng tiền mặt và hàng tồn kho cao, đảm bảo thanh khoản nhưng có thể làm giảm hiệu quả sử dụng vốn. Ngược lại, chính sách cấp tiến giúp tăng lợi nhuận nhưng rủi ro thanh khoản cao hơn.

So sánh với các nghiên cứu trong và ngoài nước cho thấy kết quả tương đồng về tầm quan trọng của chu kỳ chuyển hóa tiền mặt và vòng quay vốn lưu động trong việc nâng cao hiệu quả kinh doanh. Việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ vòng quay vốn lưu động và chu kỳ chuyển hóa tiền mặt sẽ giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt giữa các doanh nghiệp và xu hướng theo thời gian.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tối ưu hóa chính sách quản lý vốn lưu động: Doanh nghiệp cần áp dụng chính sách vốn lưu động dung hòa, cân bằng giữa rủi ro và lợi nhuận, duy trì mức vốn lưu động phù hợp với đặc thù ngành và quy mô hoạt động. Thời gian thực hiện: 2019-2023; Chủ thể: Ban lãnh đạo doanh nghiệp và phòng tài chính.

2. Nâng cao hiệu quả quản lý tiền mặt: Áp dụng mô hình Miller-Orr để xác định mức tồn quỹ tiền mặt tối ưu, giảm chi phí cơ hội và chi phí giao dịch. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Phòng kế toán và tài chính.

3. Cải thiện quản lý hàng tồn kho: Sử dụng mô hình EOQ và phương pháp Just-in-time (JIT) để giảm tồn kho dư thừa, tăng vòng quay hàng tồn kho, tiết kiệm chi phí lưu kho. Thời gian thực hiện: 2 năm; Chủ thể: Phòng kho và quản lý sản xuất.

4. Tăng cường quản lý các khoản phải thu và phải trả: Thiết lập chính sách bán chịu hợp lý, theo dõi tuổi nợ và áp dụng biện pháp thu hồi nợ hiệu quả; đồng thời quản lý khoản phải trả để tận dụng tối đa các điều khoản chiết khấu thanh toán. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Phòng kế toán và bộ phận bán hàng.

5. Đào tạo nâng cao năng lực quản lý tài chính: Tổ chức các khóa đào tạo về quản lý vốn lưu động, kỹ năng phân tích tài chính cho cán bộ quản lý nhằm nâng cao trình độ và hiệu quả quản lý. Thời gian thực hiện: 2019-2021; Chủ thể: Ban lãnh đạo và phòng nhân sự.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo doanh nghiệp bán lẻ: Giúp hiểu rõ thực trạng và các chỉ tiêu tài chính quan trọng trong quản lý vốn lưu động, từ đó đưa ra quyết định chiến lược phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh.

2. Phòng tài chính - kế toán: Cung cấp các công cụ, mô hình và phương pháp phân tích tài chính cụ thể để cải thiện quản lý tiền mặt, hàng tồn kho, khoản phải thu và khoản phải trả.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo có giá trị về lý thuyết và thực tiễn quản lý vốn lưu động trong ngành bán lẻ tại Việt Nam, hỗ trợ nghiên cứu sâu hơn về tài chính doanh nghiệp.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức tư vấn: Giúp đánh giá hiệu quả quản lý vốn lưu động của doanh nghiệp bán lẻ, từ đó xây dựng chính sách hỗ trợ và tư vấn phù hợp nhằm thúc đẩy phát triển ngành bán lẻ bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Vốn lưu động là gì và tại sao quan trọng với doanh nghiệp bán lẻ?
   Vốn lưu động là tài sản ngắn hạn như tiền mặt, hàng tồn kho và khoản phải thu, trừ đi các khoản nợ ngắn hạn. Nó đảm bảo doanh nghiệp có đủ nguồn lực để duy trì hoạt động kinh doanh thường xuyên, tránh gián đoạn và tối ưu hóa lợi nhuận.

2. Các chỉ tiêu nào dùng để đánh giá hiệu quả quản lý vốn lưu động?
   Các chỉ tiêu phổ biến gồm hệ số thanh toán ngắn hạn, vòng quay vốn lưu động ròng, thời gian luân chuyển vốn lưu động, chu kỳ chuyển hóa tiền mặt (CCC). Ví dụ, vòng quay vốn lưu động cao cho thấy vốn được sử dụng hiệu quả.

3. Chính sách vốn lưu động nào phù hợp với doanh nghiệp bán lẻ?
   Chính sách dung hòa là phù hợp nhất, cân bằng giữa rủi ro và lợi nhuận, duy trì mức vốn lưu động vừa đủ để đảm bảo thanh khoản và tối ưu hóa lợi nhuận, tránh thừa hoặc thiếu vốn.

4. Làm thế nào để giảm tồn kho mà không ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh?
   Áp dụng mô hình EOQ và phương pháp Just-in-time (JIT) giúp xác định lượng đặt hàng tối ưu và thời điểm đặt hàng chính xác, giảm tồn kho dư thừa mà vẫn đáp ứng nhu cầu khách hàng kịp thời.

5. Tại sao chu kỳ chuyển hóa tiền mặt (CCC) lại quan trọng?
   CCC đo lường thời gian doanh nghiệp chuyển đổi tài sản lưu động thành tiền mặt. Chu kỳ ngắn giúp doanh nghiệp tăng tính thanh khoản, giảm chi phí vốn và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn lưu động.

Kết luận

• Hiệu quả quản lý vốn lưu động là yếu tố then chốt ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản và lợi nhuận của doanh nghiệp bán lẻ niêm yết trên HOSE.
• Các doanh nghiệp có sự khác biệt rõ rệt về chính sách và hiệu quả quản lý vốn lưu động, phản ánh qua các chỉ tiêu tài chính như vòng quay vốn lưu động và chu kỳ chuyển hóa tiền mặt.
• Biến động kinh tế vĩ mô và chính sách quản lý nội bộ là những yếu tố chính ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý vốn lưu động.
• Đề xuất các giải pháp thực tiễn như tối ưu hóa chính sách vốn lưu động, nâng cao quản lý tiền mặt, hàng tồn kho và các khoản phải thu, phải trả nhằm cải thiện hiệu quả tài chính.
• Nghiên cứu mở hướng cho các bước tiếp theo trong giai đoạn 2019-2023, khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các mô hình quản lý hiện đại và đào tạo nâng cao năng lực quản lý tài chính.

Các doanh nghiệp bán lẻ và nhà quản lý tài chính nên áp dụng ngay các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả quản lý vốn lưu động, góp phần phát triển bền vững và gia tăng giá trị doanh nghiệp trên thị trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VỐN LƯU ĐỘNG VÀ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ VỐN LƯU ĐỘNG TẠI CÁC DOANH NGHIỆP BÁN LẺ 1. Vốn lưu động trong các doanh nghiệp bán lẻ 1. Các khái niệm có liên quan * Vốn lưu động (từ sau đây viết tắt là VLĐ) Khái niệm về vốn lưu động theo quan điểm của Ross và các cộng sự (2009) như sau: “Vốn lưu động nói tới các tài sản trong ngắn hạn của doanh nghiệp như: hàng tồn kho, các khoản nợ ngắn hạn như tiền phải trả nhà cung cấp”1.

Khái niệm nêu trên tuy không miêu tả rõ công thức xác định vốn lưu động (working capital) nhưng đã hàm ý rằng vốn lưu động bao gồm các tài sản ngắn hạn và nguồn tài trợ ngắn hạn cho các tài sản đó. Berk và cộng sự (2012) cũng có quan điểm tương tự khi đưa ra khái niệm về vốn lưu động và đưa ra thêm khái niệm về vốn lưu động thuần/vốn lưu động ròng (net working capital). Theo đó, hoạt động quản lý vốn lưu động sẽ liên quan tới các khoản mục tài sản ngắn hạn như tiền mặt, hàng tồn kho, khoản phải thu cũng như các khoản mục nợ ngắn hạn như khoản phải trả nhà cung cấp. Theo hướng tiếp cận dựa vào bảng cân đối kế toán, chuyên gia quản lý tài chính và phân tích kinh tế người Mỹ, James Sagner (2010) đã đưa ra định nghĩa: Vốn lưu động là sự chênh lệch giữa hai khoản mục trên bảng cân đối kế toán là tài sản ngắn hạn và nợ ngắn hạn2.

Tương tự đối với khái niệm vốn lưu động như trên, nhà nghiên cứu kinh tế người Ấn Độ, Jain (2004) đã đề cập đến trong nghiên cứu của mình cách nhìn nhận về vốn lưu động. Ông cho rằng các nhà phân tích tài chính thường tập trung vào khái niệm gross working capital - vốn lưu động gộp; trong khi các kế toán viên sẽ quan tâm đến net working capital - vốn lưu động thuần (chênh lệch giữa tài sản ngắn hạn và nợ ngắn hạn của doanh nghiệp)3. 1 The term working capital refers to a firm’s short-term assets, such as inventory, and its shortterm liabilities, such as money owed to suppliers. 2 Working capital is the arithmetic difference between two balance-sheet-aggregate accounts: current assets and current liabilities.

3 There are two major concepts of working capital - net working capital and gross working capital. Luan van 7 Theo một số các công trình nghiên cứu ở Việt Nam về vốn lưu động như nghiên cứu của Lưu Thị Hương (2002) cho rằng vốn lưu động là số vốn bằng tiền ứng trước cho các tài sản lưu động hiện có và đầu tư ngắn hạn của doanh nghiệp để đảm bảo cho hoạt động của doanh nghiệp được diễn ra bình thường, thường xuyên và liên tục. Theo nghiên cứu của Nguyễn Đình Kiệm (2008), trên thực tế, mỗi một doanh nghiệp muốn tiến hành sản xuất kinh doanh thì ngoài tài sản cố định còn cần phải có các tài sản lưu động (bao gồm: tài sản lưu động trong sản xuất và tài sản lưu động trong lưu thông). Để đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh được tiến hành thường xuyên, liên tục đòi hỏi doanh nghiệp phải có một lượng tài sản lưu động nhất định.

Để hình thành nên tài sản lưu động, doanh nghiệp phải ứng ra một số vốn đầu tư vào loại tài sản này, số vốn đó được gọi là vốn lưu động. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thu Thủy (2011), vốn lưu động (working capital) hay vốn lưu động gộp (gross working capital) là toàn bộ tài sản ngắn hạn được sử dụng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Như vậy, vốn lưu động là những tài sản gắn liền với chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo nghiên cứu của Nguyễn Thu Thủy (2011), có mối quan hệ tương quan giữa tài sản ngắn hạn và các nguồn vốn tài trợ ngắn hạn để thúc đẩy chu trình luân chuyển hàng hóa nhằm tìm kiếm và tạo ra giá trị gia tăng cho doanh nghiệp.

Mối quan hệ này được phản ánh qua vốn lưu động thuần (net working capital). Tác giả thống nhất các quan điểm về vốn lưu động nêu trên và đưa ra khái niệm về vốn lưu động như sau: - Vốn lưu động (working capital) bao gồm các tài sản trong ngắn hạn của doanh nghiệp như tiền mặt và các khoản tương đương tiền, hàng tồn kho, khoản phải thu và các khoản nợ ngắn hạn như khoản phải trả cho các nhà cung cấp. - Nguyễn Thu Thủy (2011), vốn lưu động thuần hay vốn lưu động ròng (net working capital) là giá trị được tính bằng chênh lệch giữa tài sản ngắn hạn và nợ ngắn hạn: Vốn lưu động ròng = Tài sản ngắn hạn - Nợ ngắn hạn Luan van 8 Chỉ tiêu vốn lưu động ròng (từ sau đây viết tắt là VLĐR) là một chỉ tiêu quan trọng, thể hiện cách thức mà doanh nghiệp tài trợ cho các tài sản của mình, qua đó cho biết tình hình tài chính của doanh nghiệp. Vốn lưu động ròng của doanh nghiệp có thể dương hoặc âm: + Nếu VLĐR > 0, nguồn vốn dài hạn đủ để tài trợ cho tài sản dài hạn và còn thừa ra một phần để tài trợ cho tài sản ngắn hạn; lúc này doanh nghiệp có khả năng thanh khoản tốt, tài sản được tài trợ một cách ổn định.

+ Nếu VLĐR < 0, doanh nghiệp đã sử dụng nguồn vốn ngắn hạn của mình để tài trợ cho các tài sản dài hạn, điều này là rất nguy hiểm, có thể dẫn đến tình trạng mất khả năng thanh toán của doanh nghiệp. * Kết cấu vốn lưu động Theo giáo trình Tài chính doanh nghiệp của Nguyễn Văn Sang (2011, tr.37) thì kết cấu vốn lưu động được định nghĩa là tỷ lệ giữa các thành phần vốn lưu động trong tổng số vốn lưu động của doanh nghiệp. Kết cấu vốn lưu động phản ánh tình hình phân bổ vốn lưu động và tỷ trọng của mỗi loại vốn chiếm trong các giai đoạn luân chuyển, từ đó giúp doanh nghiệp xác định được trọng điểm quản lý vốn lưu động, đồng thời tìm được biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn lưu động. * Quản lý vốn lưu động Từ các khái niệm liên quan đến vốn lưu động, có thể cho rằng “Quản lý vốn lưu động là việc xây dựng các chính sách vốn lưu động và thực hiện các chính sách ấy trong hoạt động kinh doanh hàng ngày của doanh nghiệp” (Nguyễn Thu Thủy, 2011, tr.

Nó bao gồm việc quyết định mức tiền mặt, khoản phải thu, hàng tồn kho hợp lý và nguồn vốn tài trợ ngắn hạn cho chúng sao cho doanh nghiệp có thể duy trì thường xuyên, liên tục các hoạt động sản xuất kinh doanh. Ngoài ra, theo nghiên cứu của Tô Thị Thanh Trúc và Nguyễn Đình Thiên (Tạp chí khoa học Trường Đại học Mở Tp. HCM, số 3(42)2015, tr.101) thì quản lý vốn lưu động là những hoạt động liên quan đến việc hoạch định và kiểm soát các khoản mục tài sản lưu động và nợ ngắn hạn của doanh nghiệp. Luan van 9 * Hiệu quả quản lý vốn lưu động Nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra các khái niệm khác nhau về hiệu quả quản lý vốn lưu động.

Trước hết, phải kể đến nhà kinh tế học Paul A. Samuelson khi ông đưa ra khái niệm về hiệu quả trong nền kinh tế “Hiệu quả tức là sử dụng một cách hữu hiệu nhất các nguồn lực của nền kinh tế để thỏa mãn nhu cầu mong muốn của con người”. Như vậy, có thể hiểu rằng hiệu quả quản lý vốn lưu động được thể hiện thông qua việc sử dụng các nguồn vốn lưu động một cách tiết kiệm, chống lãng phí trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm đạt được mục tiêu đặt ra của doanh nghiệp. Tác giả Nguyễn Ngọc Quang (2002) cũng đã từng nhận định hiệu quả kinh doanh nói chung và hiệu quả quản lý vốn lưu động nói riêng là mối quan hệ giữa kết quả thu về như doanh thu, lợi nhuận,.

so với các yếu tố bỏ ra như tài sản (vốn lưu động), vốn chủ sở hữu,… sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Qua nghiên cứu các quan điểm trên, tác giả đi đến thống nhất về bản chất và tiêu chuẩn hiệu quả sử dụng vốn lưu động của doanh nghiệp hiện nay, bao gồm các vấn đề sau: - Thứ nhất, hiệu quả sử dụng vốn lưu động chỉ là một mặt của hiệu quả kinh doanh: Do vốn chỉ là một yếu tố của quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Nói đến hiệu quả sử dụng vốn lưu động, không thể nói sử dụng có kết quả nhưng lại bị lỗ mất vốn. Tức là, tính hiệu quả sử dụng vốn lưu động thể hiện trên hai mặt: Bảo toàn được vốn và tạo ra được các kết quả theo mục tiêu kinh doanh, trong đó đặc biệt là kết quả về sức sinh lời của đồng vốn.

- Thứ hai, hiệu quả sử dụng vốn lưu động là sự gia tăng lợi nhuận trên một đồng vốn được sử dụng vào sản xuất kinh doanh. - Thứ ba, tối thiểu hoá số vốn và thời gian sử dụng. Trong các quan điểm trước đây, khi xét “đầu vào” của chỉ tiêu hiệu quả sử dụng vốn chủ yếu đề cập đến khả năng tối thiểu hoá về số lượng vốn, còn vấn đề thời gian sử dụng dài hay ngắn, ít đề cập hoặc không đề cập đến. Thực tế cho thấy, cùng với một kết quả như nhau mà sử dụng một lượng vốn ít hơn nhưng kéo dài thời gian sử dụng thì việc sử dụng số vốn đó chưa hẳn là đã có kết quả.

Luan van 10 Tác giả thống nhất khái niệm hiệu quả sử dụng vốn lưu động như sau: - Hiệu quả sử dụng vốn lưu động là chỉ tiêu biểu hiện một mặt về hiệu quả kinh doanh, phản ánh trình độ quản lý và sử dụng vốn doanh nghiệp trong việc tối đa hoá kết quả lợi ích hoặc tối thiểu hoá số vốn và thời gian sử dụng theo các điều kiện về nguồn lực xác định phù hợp với mục tiêu kinh doanh. - Hiệu quả quản lý vốn lưu động được xác định dựa theo công thức chung nhất sau đây: Kết quả đầu ra (doanh thu, lợi nhuận, tài sản,…) Hiệu quả sử dụng VLĐ = Yếu tố đầu vào (vốn lưu động, thời gian sử dụng) 1. Đặc điểm và phân loại vốn lưu động * Đặc điểm của vốn lưu động Theo giáo trình tài chính doanh nghiệp của Nguyễn Văn Sang (2011, tr.36), vốn lưu động có 3 đặc điểm đặc trưng và quan trọng như sau: Thứ nhất, vốn lưu động luôn thay đổi hình thái biểu hiện trong quá trình sản xuất kinh doanh. Thứ hai, vốn lưu động chu chuyển giá trị toàn bộ một lần vào sản phẩm và toàn bộ giá trị này được thu hồi một lần sau một chu kỳ kinh doanh.