phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm về quản lý vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nƣớc tại UBND quận. Chƣơng 2: Phân tích thực trạng quản lý vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ ngân sách của UBND quận Hai Bà Trƣng, thành phố Hà Nội. Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp hoàn thiện quản lý vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ ngân sách Nhà nƣớc của UBND quận Hai Bà Trƣng, thành phố Hà Nội. 10 z CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM VỀ QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TẠI UBND QUẬN 1.
Vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nƣớc của cấp quận 1. Một số khái niệm cơ bản về vốn đầu tư xây dựng cơ bản * Vốn đầu tư xây dựng cơ bản: Là toàn bộ những chi phí để đạt đƣợc mục đích đầu tƣ bao gồm chi phí cho việc khảo sát thiết kế và xây dựng , mua sắm, lắp đặt máy móc thiết bị và các chi phí khác đƣợc ghi trong tổng dự toán. * Vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách Nhà nước: Ngân sách nhà nƣớc Điều 1 Luật của Quốc hội Nƣớc cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam số 01/2002/QH11 ngày 16 tháng 12 năm 2002 về ngân sách nhà nƣớc: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. - “Thu ngân sách nhà nước bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí; các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước; các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân; các khoản viện trợ; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật”.
- “Chi ngân sách nhà nước bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước; chi trả nợ của Nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật”. Căn cứ theo phân cấp quản lý NSNN, chia nguồn vốn đầu tƣ từ NSNN thành: Vốn đầu tƣ từ NSNN Trung ƣơng và vốn đầu tƣ từ NSNN địa phƣơng. Từ khái niệm đầu tƣ XDCB và sự phân tích về NSNN có thể hiểu khái niệm 11 z Vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN là: vốn NSNN đƣợc cân đối trong dự toán NSNN hàng năm từ các nguồn thu trong nƣớc, nƣớc ngoài (bao gồm vay nƣớc ngoài của CP và vốn viện trợ của Nhà nƣớc cho CP, các cấp chính quyền và các cơ quan Nhà nƣớc) để cấp phát và cho vay ƣu đãi về đầu tƣ xây dựng cơ bản. Vốn đầu tƣ XDCB từ ngân sách nhà nƣớc còn là một phần của vốn đầu tƣ phát triển của ngân sách nhà nƣớc đƣợc hình thành từ sự huy động của Nhà nƣớc dùng để chi cho đầu tƣ XDCB nhằm xây dựng và phát triển cơ sở vật chất - kỹ thuật và kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội cho nền kinh tế quốc dân.
Đặc điểm của vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước Những đặc điểm của đầu tƣ XDCB nói chung đó là: Sản phẩm của đầu tƣ XDCB có tính cố định; Sản phẩm XDCB chịu ảnh hƣởng trực tiếp của khí hậu, thời tiết,thời gian XDCB và thời gian tồn tại của sản phẩm XDCB lâu dài. Vốn cho hoạt động đầu tƣ XDCB lớn, do sản phẩm có khối lƣợng lớn, thời gian xây dựng và tồn tại của sản phẩm XDCB dài, tính đơn chiếc và chu kỳ sản xuất không lặp lại là đặc điểm rõ của đầu tƣ XDCB. Ngoài ra vốn đầu tƣ XDCB mang đầy đủ những nét đặc trƣng của sản phẩm hình thành từ quá trình đầu tƣ xây dựng đó là công trình xây dựng. “Công trình xây dựng là sản phẩm của công nghệ xây lắp gắn liền với đất (bao gồm cả khoảng không, mặt nước, mặt biển và thềm lục địa) được tạo thành bằng vật liệu xây dựng, thiết bị và lao động”.
Vốn đầu tƣ XDCB có những đặc điểm sau: Thứ nhất, vốn đầu tư XDCB thường có quy mô lớn Để hình thành công trình xây dựng cần phải trải qua rất nhiều công đoạn, với sự tham gia của nhiều ngƣời ở các lĩnh vực chuyên môn khác nhau; hao phí về lao động, máy móc, nhiên, nguyên vật liệu là rất lớn. Hơn nữa, do 12 z công trình xây dựng gắn liền với đất, không di chuyển đƣợc nên không thể sản xuất ở nơi có chi phí rẻ để đem tiêu thụ ở nơi có chi phí cao hơn nhƣ các loại các sản phẩm khác. Thứ hai, vốn đầu tư XDCB thường dài hạn Do công trình xây dựng mang tính đơn chiếc, không thể sản xuất đồng loạt, có chăng chỉ sản xuất đồng loạt một số cấu kiện trong nhà máy rồi đem lắp giáp ngoài công trƣờng, tuy nhiên vẫn phải trải qua nhiều công đoạn mới trở thành công trình xây dựng hoàn chỉnh. Việc xây dựng công trình cần nhiều thời gian, do vậy vốn đầu tƣ XDCB thƣờng dài hạn.
Thứ ba, vốn đầu tư XDCB chủ yếu được sử dụng để hình thành lên cơ sở hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và tài sản cố định trong nền kinh tế Các công trình hạ tầng kỹ thuật: đƣờng xá, cầu cống, bến cảng, sân bay. và các công trình hạ tầng xã hội: trƣờng học, bệnh viện, nhà văn hóa. đều là sản phẩm gắn liền với đất. Để đầu tƣ xây dựng các công trình này đều cần phải có vốn.
Lƣợng vốn này thƣờng chiếm tỉ trọng lớn trong tổng vốn đầu tƣ của xã hội. Thứ tư, vốn đầu tư XDCB dễ bị thất thoát, lãng phí Vốn đầu tƣ XDCB có quy mô lớn, thời gian đầu tƣ kéo dài nên rất dễ xảy ra tình trạng thất thoát, lãng phí. Sự thất thoát, lãng phí không những gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hƣởng tiêu cực về chính trị. Tình trạng tham nhũng, bớt xén các khoản chi của Nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng có thể gây nhiễu loạn xã hội, làm thay đổi chủ trƣơng đầu tƣ, làm giảm uy tín, vai trò của các cơ quản nhà nƣớc, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Nhà nƣớc.
Phân loại vốn đầu tư XDCB từ ngân sách nhà nước 1. Phân loại vốn đầu tư XDCB theo mục đích sử dụng Với mục đích chuyển dịch cơ cấu kinh tế, vốn đầu tƣ XDCB bao gồm: vốn đầu tƣ vào lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ. 13 z Với mục đích phát triển cơ sở hạ tầng, vốn đầu tƣ XDCB gồm: vốn đầu tƣ cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội. Với mục đích phát triển các khu vực kinh tế - xã hội, vốn đầu tƣ XDCB bao gồm: vốn đầu tƣ vào khu vực thành thị và vốn đầu tƣ vào khu vực nông thôn.
Với mục đích tăng cƣờng năng lực khai thác, sử dụng: vốn đầu tƣ xây dựng mới và vốn đầu tƣ cải tạo, sửa chữa, nâng cấp. Phân loại vốn đầu tư XDCB theo nguồn hình thành Vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước: Là nguồn vốn hình thành trong hoạt động tài chính nhà nƣớc theo Luật ngân sách. Đây là nguồn vốn đầu tƣ chủ yếu để đảm bảo phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội của đất nƣớc thông qua cấp phát không mang tính thu hồi nhƣng đóng một vai trò rất quan trọng trong việc tạo tiền đề cho phát triển kinh tế. Cơ sở hạ tầng tốt, sẽ khuyến khích và thu hút các nhà đầu tƣ, làm ra nhiều giá trị gia tăng cho xã hội và nhà nƣớc sẽ có thêm nguồn thu để tái đầu tƣ vào các công trình hạ tầng và phục vụ cho các nhiệm vụ của nhà nƣớc.
Ngân sách nhà nƣớc gồm ngân sách trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng. Ngân sách địa phƣơng bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân theo quy định của Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, theo quy định hiện hành, bao gồm: Một là, ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng (gọi chung là ngân sách tỉnh), bao gồm ngân sách cấp tỉnh và ngân sách của các huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh; Hai là, ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách huyện), bao gồm ngân sách cấp huyện và ngân sách các xã, phƣờng, thị trấn; 14 z Ba là, Ngân sách các xã, phƣờng, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã); Ngân sách trung ƣơng giữ vai trò chủ đạo, bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ chiến lƣợc, quan trọng của quốc gia nhƣ: các dự án đầu tƣ phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội có tác động đến cả nƣớc hoặc nhiều địa phƣơng, các chƣơng trình, dự án quốc gia, các chính sách xã hội quan trọng, điều phối hoạt động kinh tế vĩ mô của đất nƣớc, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại và hỗ trợ những địa phƣơng chƣa cân đối đƣợc thu, chi ngân sách. Các dự án mà ngân sách trung ƣơng đầu tƣ có thể kể đến bao gồm: đƣờng quốc lộ, bến cảng, nhà ga, sân bay. Ngân sách địa phƣơng đƣợc phân cấp nguồn thu bảo đảm chủ động thực hiện những nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội trong phạm vi quản lý.
Các công trình mà ngân sách địa phƣơng đầu tƣ bao gồm: Trƣờng học, bệnh viện, đƣờng tỉnh. do địa phƣơng quản lý. Tại một địa phƣơng có thể sẽ có 2 nguồn vốn đầu tƣ, một là nguồn ngân sách Trung ƣơng đầu tƣ các công trình trên địa bàn, hai là ngân sách địa phƣơng. Vốn đầu tư từ các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế (gọi chung là doanh nghiệp): đƣợc hình thành từ nguồn vốn góp, vốn điều lệ, thu nhập của hoạt động sản xuất, kinh doanh.
nguồn vốn quan trọng để hình thành lên cơ sở vật chất của các doanh nghiệp: văn phòng, nhà máy, xƣởng sản xuất, kho bãi. để phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Huy động đƣợc nguồn vốn này tham gia vào xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội là rất quan trọng, để nâng cao năng suất, chất lƣợng sản phẩm, dịch vụ, giảm giá thành, đóng góp nhiều cho nhà nƣớc đồng thời phối hợp khai thác hiệu quả cơ sở hạ tầng nhà nƣớc đã đầu tƣ, tăng nguồn thu cho ngân 15 z sách.