§Æt vÊn ®Ò C¬ chÕ qu¶n lý tiÒn l¬ng vµ thu nhËp lµ mét bé phËn quan träng cña chÝnh s¸ch tiÒn l¬ng. C¬ chÕ qu¶n lý tiÒn l- ¬ng vµ thu nhËp lµ biÖn ph¸p lµ ph¬ng thøc qu¶n lý cña Nhµ níc, nã cho ta biÕt Nhµ níc can thiÖp vµo chÝnh s¸ch tiÒn l¬ng nh thÕ nµo? b»ng c«ng cô g×? HiÖn nay theo c¬ chÕ thÞ tr- êng, nh»m t¨ng tÝnh linh ho¹t cña tiÒn l¬ng, g¾n tiÒn l¬ng víi kÕt qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh, t¨ng tÝnh tù chñ cho doanh nghiÖp. Nhµ níc thùc hiÖn c¬ chÕ qu¶n lý tiÒn l¬ng vµ thu nhËp ®èi víi thµnh phÇn kinh tÕ nhµ níc theo h×nh thøc qu¶n lý gi¸n tiÕp, qu¶n lý tiÒn l¬ng vµ thu nhËp th«ng qua qu¶n lý ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng. ViÖc qu¶n lý tiÒn l¬ng vµ thu nhËp th«ng qua qu¶n lý ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng ®· t¹o sù c«ng b»ng hîp lý vÒ thu nhËp gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong cïng mét ngµnh vµ trong c¸c ngµnh kh¸c nhau, h¹n chÕ sù chªnh lÖch tiÒn l¬ng vµ thu nhËp bëi c¸c yÕu tè ®éc quyÒn, c¸c yÕu tè lîi thÕ cña ngµnh.
Tuy nhiªn trong qu¸ tr×nh x©y dùng vµ qu¶n lý ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng vÉn cßn nhiÒu tån t¹i vµ víng m¾c cÇn gi¶i quyÕt. Qua thêi gian thùc tËp t¹i Vô TiÒn l¬ng- TiÒn c«ng Bé lao ®éng- Th¬ng binh vµ x· héi ®îc sù gióp ®ì nhiÖt t×nh cña c¸c c¸n bé, chuyªn viªn trong Vô, cïng víi sù gióp ®ì vÒ sè liÖu cña Tæng c«ng ty GiÊy ViÖt Nam. Em ®· t×m hiÓu t×nh h×nh thùc tÕ c«ng t¸c x©y dùng vµ qu¶n lý ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng trong luËn v¨n thùc tËp tèt nghiÖp: “ Mét sè gi¶i ph¸p nh»m hoµn thiÖn c«ng t¸c x©y dùng vµ qu¶n lý ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt giÊy Tæng c«ng ty GiÊy ViÖt Nam”. ViÖc thùc hiÖn luËn v¨n nh»m t×m hiÓu, bæ sung nh÷ng kiÕn thøc lý thuyÕt vÒ tiÒn l¬ng nãi chung, kiÕn thøc x©y dùng vµ qu¶n lý ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng nãi riªng, qua ®ã kÕt hîp víi sè liÖu thùc tÕ x©y dùng vµ qu¶n lý ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng ë Tæng c«ng ty GiÊy ViÖt Nam ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng vµ ®a ra mét sè ý kiÕn, gi¶i ph¸p nh»m hoµn thiÖn c«ng t¸c nµy ë Tæng c«ng ty GiÊy ViÖt Nam.
LuËn v¨n gåm nh÷ng néi dung sau: Ch¬ng I: §¬n gi¸ tiÒn l¬ng, vai trß cña ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng trong viÖc x©y dùng quü tiÒn l¬ng. 1 Ch¬ng II: Thùc tr¹ng t×nh h×nh x©y dùng vµ qu¶n lý ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng n¨m 2000 ë c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt giÊy Tæng c«ng ty GiÊy ViÖt Nam. Ch¬ng III: KhuyÕn nghÞ, gi¶i ph¸p nh»m hoµn thiÖn c«ng t¸c x©y dùng vµ qu¶n lý ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng. Ch¬ng I §¬n gi¸ tiÒn l¬ng vµ vai trß cña ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng trong viÖc x©y dùng quü tiÒn l¬ng.
I/ Lý luËn c¬ b¶n vÒ tiÒn l¬ng vµ ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng. 1/ B¶n chÊt tiÒn l¬ng. ViÖc ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ tõ tËp trung quan liªu, bao cÊp sang nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn, ho¹t ®éng theo c¬ chÕ thÞ trêng cã sù qu¶n lý nhµ níc theo ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa, ®ßi hái ph¶i cã nhËn thøc míi vÒ lý luËn trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu chÝnh s¸ch, chÕ ®é tiÒn l- ¬ng ë ViÖt Nam. Theo c¬ chÕ míi, ngêi lao ®éng ®îc tù do lµm viÖc theo hîp ®ång lao ®éng, tù do chuyÓn dÞch lao ®éng gi÷a c¸c thµnh phÇn kinh tÕ, gi÷a c¸c c¬ së s¶n xuÊt, nghÜa lµ chóng ta thõa nhËn sù tån t¹i vµ ho¹t ®éng cña thÞ trêng søc lao ®éng, nªn tiÒn l¬ng kh«ng chØ thuéc ph¹m trï ph©n phèi, mµ cßn lµ ph¹m trï trao ®æi, ph¹m trï gi¸ trÞ.
MÆt kh¸c, do cã sù ho¹t ®éng cña thÞ trêng nãi chung vµ thÞ trêng søc lao ®éng nãi riªng (hay cßn gäi lµ thÞ trêng lao ®éng), nªn søc lao ®éng lµ mét lo¹i hµng ho¸, tiÒn l¬ng lµ gi¸ c¶ cña søc lao ®éng. Khi ph©n tÝch vÒ nÒn kinh tÕ t b¶n chñ nghÜa C. M¸c viÕt: “ TiÒn c«ng kh«ng ph¶i lµ gi¸ trÞ hay gi¸ c¶ cña lao ®éng mµ chØ lµ mét h×nh th¸i c¶i trang cña gi¸ trÞ hay gi¸ c¶ søc lao ®éng ”. 2 Víi quan ®iÓm nh trªn, tiÒn l¬ng ph¶n ¸nh nhiÒu quan hÖ kinh tÕ, x· héi kh¸c nhau.
TiÒn l¬ng, tríc hÕt lµ sè tiÒn mµ ngêi sö dông lao ®éng (ngêi mua søc lao ®éng) tr¶ cho ngêi lao ®éng (ngêi b¸n søc lao ®éng). §ã lµ quan hÖ kinh tÕ cña tiÒn l¬ng. MÆt kh¸c, do tÝnh chÊt ®Æc biÖt cña lo¹i hµng ho¸ søc lao ®éng mµ tiÒn l¬ng kh«ng chØ thuÇn tuý lµ vÊn ®Ò kinh tÕ mµ cßn lµ mét vÊn ®Ò x· héi rÊt quan träng, liªn quan ®Õn ®êi sèng vµ trËt tù x· héi. Trong ®iÒu kiÖn cña mét nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn nh ë níc ta hiÖn nay, ph¹m trï tiÒn l¬ng ®îc thÓ hiÖn cô thÓ trong tõng thµnh phÇn vµ khu vùc kinh tÕ nh sau: Trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng, nhÊt lµ trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt, kinh doanh ®èi víi c¸c chñ doanh nghiÖp, tiÒn l¬ng lµ mét phÇn chi phÝ cÊu thµnh chi phÝ s¶n xuÊt, kinh doanh.
V× vËy, tiÒn l¬ng hiÖn nay ®îc tÝnh to¸n vµ qu¶n lý chÆt chÏ. §èi víi ngêi lao ®éng, tiÒn l¬ng lµ thu nhËp tõ qu¸ tr×nh lao ®éng cña hä. PhÊn ®Êu n©ng cao tiÒn l¬ng lµ môc ®Ých hÕt th¶y cña mäi ngêi lao ®éng. Môc ®Ých nµy t¹o ®éng lùc ®Ó ngêi lao ®éng ph¸t triÓn tr×nh ®é vµ kh¶ n¨ng lao ®éng cña m×nh.
Trong thµnh phÇn kinh tÕ Nhµ níc vµ khu vùc hµnh chÝnh sù nghiÖp (khu vùc ®îc Nhµ níc tr¶ l¬ng), tiÒn l¬ng lµ sè tiÒn mµ c¸c doanh nghiÖp Nhµ níc, c¸c c¬ quan tæ chøc cña Nhµ n- íc tr¶ cho ngêi lao ®éng theo c¬ chÕ vµ chÝnh s¸ch cña Nhµ n- íc vµ ®îc thÓ hiÖn trong hÖ thèng thang l¬ng, b¶ng l¬ng do Nhµ níc qui ®Þnh. Trong khu vùc kinh tÕ ngoµi quèc doanh, tiÒn l¬ng chôi sù t¸c ®éng, chi phèi rÊt lín cña thÞ trêng vµ thÞ trêng lao ®éng. TiÒn l¬ng trong khu vùc nµy dï vÉn n»m trong khu«n khæ luËt ph¸p vµ theo nh÷ng chÝnh s¸ch cña ChÝnh phñ, nhng lµ nh÷ng giao dÞch trùc tiÕp gi÷a chñ vµ thî, nh÷ng “mÆc c¶” cô thÓ gi÷a mét bªn lµm thuª vµ mét bªn ®i thuª nh÷ng hîp 3 ®ång lao ®éng nµy cã t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn ph¬ng thøc tr¶ c«ng. §øng trªn ph¹m vi toµn x· héi, tiÒn l¬ng ®îc xem xÐt vµ ®Æt trong quan hÖ vÒ ph©n phèi thu nhËp, quan hÖ s¶n xuÊt vµ tiªu dïng, quan hÖ vÒ trao ®æi vµ do vËy c¸c chÝnh s¸ch vÒ tiÒn l¬ng, thu nhËp lu«n lu«n lµ c¸c chÝnh s¸ch träng t©m cña ®Êt níc.
ChÝnh s¸ch nµy cã liªn quan chÆt chÏ víi ®éng lùc ph¸t triÓn vµ t¨ng trëng kinh tÕ, n©ng cao hiÖu lùc vµ hiÖu qu¶ qu¶n lý Nhµ níc, khai th¸c kh¶ n¨ng tiÒm tµng cña mçi ng- êi lao ®éng. Tõ nh÷ng nhËn ®Þnh trªn ta thÊy chÝnh s¸ch tiÒn l¬ng lµ bé phËn quan träng trong hÖ thèng chÝnh s¸ch kinh tÕ x· héi ë ViÖt Nam. V× vËy, vÊn ®Ò tiÒn l¬ng ®· ®îc qui ®Þnh cô thÓ t¹i ®iÒu 55 Bé luËt lao ®éng n¨m 1992 cña níc Céng hoµ x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam nh sau: “ TiÒn l¬ng cña ngêi lao ®éng do hai bªn tho¶ thuËn trong hîp ®ång lao ®éng ®îc tr¶ theo n¨ng suÊt, chÊt lîng vµ hiÖu qu¶ c«ng viÖc. Møc l¬ng cña ngêi lao ®éng kh«ng ®îc thÊp h¬n møc tiÒn l¬ng tèi thiÓu do Nhµ níc qui ®Þnh”.
2/ Quan ®iÓm cña §¶ng ta vÒ tiÒn l¬ng. §Ó phï hîp víi c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ míi nªn b¶n chÊt tiÒn l¬ng ë níc ta ®· thay ®æi, cã nhËn thøc míi so víi c¬ chÕ tËp trung, bao cÊp. Tríc n¨m 1986, quan niÖm cò hiÓu mét c¸ch ®¬n gi¶n vµ m¸y mãc r»ng cø cã chÕ ®é së h÷u toµn d©n vµ chÕ ®é lµm chñ tËp thÓ vÒ t liÖu s¶n xuÊt lµ tù nhiªn ngêi lao ®éng trë thµnh nh÷ng ngêi lµm chñ t liÖu s¶n xuÊt, nh÷ng ngêi cïng së h÷u t liÖu s¶n xuÊt. §i liÒn víi nã lµ quan niÖm cho r»ng nÒn kinh tÕ x· héi chñ nghÜa kh«ng thÓ lµ nÒn kinh tÕ thÞ trêng, mµ lµ nÒn kinh tÕ ho¹t ®éng trªn c¬ së kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung.
Do ®ã vÒ b¶n chÊt, tiÒn l¬ng kh«ng ph¶i lµ gi¸ c¶ cña 4 søc lao ®éng, mµ lµ mét phÇn thu nhËp quèc d©n ®îc Nhµ níc ph©n phèi mét c¸ch cã kÕ ho¹ch cho ngêi lao ®éng theo sè l- îng vµ chÊt lîng lao ®éng. Nh vËy, tiÒn l¬ng chôi sù t¸c ®éng cña qui luËt ph¸t triÓn c©n ®èi, cã kÕ ho¹ch vµ chôi sù chi phèi trùc tiÕp cña Nhµ níc, chÝnh v× vËy tiÒn l¬ng cña ngêi lao ®éng kh«ng phô thuéc vµo n¨ng suÊt, chÊt lîng vµ hiÖu qu¶ c«ng viÖc, còng kh«ng theo gi¸ trÞ søc lao ®éng, mµ ®îc qui ®Þnh “cøng” thèng nhÊt chung cho tÊt c¶. T×nh tr¹ng tiÒn l¬ng kh«ng ®ñ b¶o ®¶m ®Ó t¸i s¶n xuÊt, thËm chÝ t¸i s¶n xuÊt gi¶n ®¬n søc lao ®éng ®· lµm cho ®êi sèng cña ®¹i bé phËn ngêi lao ®éng kh«ng ®îc b¶o ®¶m. V× vËy, trong mét kho¶ng thêi gian dµi do cã sù nhËn thøc sai vÒ b¶n chÊt cña tiÒn l¬ng, ®· lµm cho c¬ chÕ chÝnh s¸ch tiÒn l¬ng triÖt tiªu tÝnh chñ ®éng, s¸ng t¹o cña ngêi lao ®éng, tõ ®ã ®· thñ tiªu ®éng lùc cña ngêi lao ®éng, kh«ng khuyÕn khÝch hä n©ng cao tr×nh ®é nghiÖp vô, tr×nh ®é lµnh nghÒ cña m×nh.
KÓ tõ n¨m 1986, víi sù ra ®êi cña NghÞ quyÕt §¹i héi VI §¶ng céng s¶n ViÖt Nam vµ mét lo¹t c¸c qui ®Þnh kh¸c cña Nhµ níc vÒ ®æi míi kinh tÕ, ®· kh¼ng ®Þnh nÒn kinh tÕ níc ta chuyÓn tõ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung sang nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn, vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ trêng cã sù qu¶n lý cña Nhµ níc. Cïng víi sù chuyÓn ®æi sang kinh tÕ thÞ trêng, chóng ta còng ®ång thêi c«ng nhËn sù ho¹t ®éng cña thÞ trêng søc lao ®éng, c¸c yÕu tè nµy ®· cho chóng ta mét kh¸i niÖm míi vÒ tiÒn l¬ng nh sau: tiÒn l¬ng lµ sè lîng tiÒn tÖ mµ ngêi sö dông lao ®éng tr¶ cho ngêi lao ®éng ®Ó hoµn thµnh c«ng viÖc theo chøc n¨ng, nhiÖm vô qui ®Þnh. Víi kh¸i niÖm nµy, b¶n chÊt cña tiÒn l¬ng ®îc x¸c ®Þnh lµ gi¸ c¶ cña søc lao ®éng h×nh thµnh trªn c¬ së gi¸ trÞ søc lao ®éng, th«ng qua sù tho¶ thuËn gi÷a ngêi cã søc lao ®éng vµ ngêi sö dông søc lao ®éng, nh vËy tiÒn l¬ng chÞu sù chi phèi cña qui luËt gi¸ trÞ. Ngoµi ra tiÒn l¬ng cßn chÞu sù chi phèi cña c¸c qui luËt kinh tÕ, trong ®ã cã qui luËt cung- cÇu.