Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong hệ thống tài chính quốc gia, ngân hàng thương mại giữ vai trò then chốt tham gia bình ổn thị trường tiền tệ, kiềm chế và đẩy lùi lạm phát, giải quyết việc làm cho người lao động, hỗ trợ nhà đầu tư, phát triển thị trường vốn, thị trường ngoại hối và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Hoạt động tín dụng là nghiệp vụ kinh doanh cốt lõi, mang lại nguồn thu nhập chủ yếu và quyết định sự tồn tại, phát triển của các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, hoạt động tín dụng có độ nhạy cảm kinh doanh cao và chịu nhiều rủi ro. Khi rủi ro tín dụng xảy ra, tổn thất phát sinh không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn tài chính của từng ngân hàng mà còn đe dọa sự ổn định của toàn bộ hệ thống ngân hàng và nền kinh tế.
Trước bối cảnh biến động kinh tế bất thường và ảnh hưởng từ khủng hoảng kinh tế toàn cầu, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành hệ thống văn bản pháp lý nhằm kiểm soát rủi ro và bảo đảm an toàn hoạt động tín dụng, tiêu biểu như:
- Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/4/2005 về phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng.
- Quyết định số 457/2005/QĐ-NHNN ngày 19/4/2005 ban hành quy định về các tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của các tổ chức tín dụng.
- Thông tư số 15/2006/TT-NHNN ngày 10/8/2006 quy định tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung và dài hạn.
- Thông tư số 02/2013/TT-NHNN và Thông tư số 13/2010/TT-NHNN về quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu.
Đối với Ngân hàng Thương mại Cổ phần (TMCP) Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Tam Điệp, đơn vị hoạt động trên địa bàn miền núi, mật độ dân cư thưa thớt, đời sống kinh tế còn nhiều khó khăn, trong khi mức độ cạnh tranh giữa các tổ chức tín dụng ngày càng gia tăng. Việc duy trì tăng trưởng tín dụng đi đôi với kiểm soát rủi ro trở thành yêu cầu cấp thiết hàng đầu của đơn vị.
Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể qua 3 nhiệm vụ:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về rủi ro trong hoạt động tín dụng nói chung, hoạt động cho vay nói riêng và công tác quản lý rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại.
- Phân tích thực trạng quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Tam Điệp trong giai đoạn 2013–2015.
- Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng quản lý rủi ro tín dụng tại chi nhánh trong thời gian tiếp theo.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn cơ bản về rủi ro tín dụng và quản lý rủi ro tín dụng, trọng tâm là nâng cao chất lượng quản lý rủi ro đối với hoạt động cho vay tại ngân hàng thương mại.
- Phạm vi nghiên cứu: Về không gian, đề tài khảo sát tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Tam Điệp; về thời gian, số liệu hoạt động kinh doanh và tín dụng được thu thập, phân tích trong 3 năm từ năm 2013 đến năm 2015.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng từ các công trình nghiên cứu chuyên khảo và hệ thống văn bản pháp quy hiện hành:
- Khái niệm tín dụng ngân hàng được tiếp cận theo Hồ Diệu (2011) và Nguyễn Văn Tiến (2010), xác định tín dụng là quan hệ chuyển nhượng quyền sử dụng tài sản (tiền tệ, tài sản thực hoặc uy tín) từ ngân hàng sang khách hàng với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi sau một khoảng thời gian xác định thông qua các nghiệp vụ: cho vay, chiết khấu, bảo lãnh, cho thuê tài chính.
- Khái niệm rủi ro tín dụng được tổng hợp từ quan điểm của Anthony Saunders (2007), Koch (2006) và Khoản 1 Điều 3 Thông tư số 02/2013/TT-NHNN, định nghĩa rủi ro tín dụng là tổn thất tiềm năng có thể xảy ra đối với nợ của tổ chức tín dụng khi khách hàng vay không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ trả nợ theo cam kết.
- Phân loại tín dụng được trình bày dựa trên 8 tiêu chí: hình thức cấp tín dụng, mục đích sử dụng vốn, thời hạn tín dụng (ngắn hạn dưới 1 năm, trung hạn từ trên 1 năm đến 5 năm, dài hạn trên 5 năm), mức độ tín nhiệm (có bảo đảm hoặc không có bảo đảm), phương thức hoàn trả nợ vay, xuất xứ tín dụng (trực tiếp hoặc gián tiếp), chủ thể vay vốn (doanh nghiệp, cá nhân, định chế tài chính) và hình thái giá trị (bằng tiền, tài sản, uy tín).
- Phân loại rủi ro tín dụng căn cứ theo: nguyên nhân phát sinh (gồm rủi ro giao dịch với các nhánh rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm, rủi ro nghiệp vụ; rủi ro danh mục với rủi ro nội tại và rủi ro tập trung; rủi ro tác nghiệp) và khả năng trả nợ (rủi ro không hoàn trả đúng hạn, rủi ro mất khả năng chi trả).
- Hệ thống chỉ tiêu phản ánh rủi ro tín dụng gồm: tỷ lệ nợ quá hạn trên tổng dư nợ, tỷ lệ tổng dư nợ có nợ quá hạn, tỷ lệ khách hàng có nợ quá hạn, cơ cấu nợ quá hạn theo kỳ hạn, khả năng thu hồi nợ quá hạn; phân loại 5 nhóm nợ theo Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN (Nhóm 1: Nợ đủ tiêu chuẩn; Nhóm 2: Nợ cần chú ý; Nhóm 3: Nợ dưới tiêu chuẩn; Nhóm 4: Nợ nghi ngờ; Nhóm 5: Nợ có khả năng mất vốn; nợ xấu bao gồm nhóm 3, 4, 5); tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng và tỷ lệ xóa nợ.
- Mô hình đánh giá và đo lường rủi ro tín dụng:
- Mô hình định tính 6C: Tư cách (Character), Năng lực (Capacity), Thu nhập (Cash), Bảo đảm tiền vay (Collateral), Điều kiện (Conditions), Kiểm soát (Control).
- Khung phân tích tài chính doanh nghiệp dựa trên hướng dẫn của Ngân hàng Công Thương Việt Nam (các nhóm chỉ tiêu: thu nhập, chi phí, khả năng sinh lời ROA/ROE/ROS, thanh khoản hiện hành/nhanh/tức thời, cân nợ, hiệu suất hoạt động).
- Bảng nhận diện nguy cơ rủi ro khách hàng theo Cossin & Pirotte (2011) qua các rủi ro: hoạt động, tài chính, quản lý, thị trường, chính sách.
- Mô hình điểm số Z của E. Altman ($Z = 1,2X_1 + 1,4X_2 + 3,3X_3 + 0,6X_4 + 1,0X_5$) để phân nhóm nguy cơ vỡ nợ của doanh nghiệp.
- Đo lường tổn thất tín dụng theo Hiệp ước Basel II: $EL = PD \times LGD \times EAD$ (trong đó EL là tổn thất dự kiến, PD là xác suất vỡ nợ, LGD là tỷ lệ tổn thất khi vỡ nợ, EAD là số dư chịu rủi ro khi vỡ nợ) kết hợp xác định tổn thất ngoài dự kiến (UL).
- Mô hình điểm số tín dụng tiêu dùng áp dụng thang điểm từ 7 đến 12 hạng mục (với bảng mẫu 8 hạng mục, điểm tối đa 43, ngưỡng phê duyệt trên 28 điểm theo Nguyễn Văn Tiến, 2010).
- Mô hình xếp hạng doanh nghiệp của Moody’s (thang đo từ Aaa đến B tương ứng với tỷ lệ rủi ro hàng năm từ 0,02% đến 8,3%).
Phương pháp nghiên cứu được tác giả vận dụng gồm:
- Phương pháp thống kê, tổng hợp và so sánh số liệu qua chuỗi thời gian 3 năm (2013-2015).
- Phương pháp phân tích tài chính định lượng và phân tích định tính quy trình nghiệp vụ.
- Phương pháp điều tra nghiên cứu, khảo sát thực tế và phỏng vấn cán bộ ngân hàng.
Nguồn dữ liệu sử dụng:
- Báo cáo thường niên giai đoạn 2013-2015 của Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Tam Điệp.
- Báo cáo hợp nhất và các báo cáo thống kê hoạt động tín dụng, phân loại nợ nội bộ của chi nhánh.
- Văn bản pháp quy từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, thông tin trên các ấn phẩm chuyên ngành tài chính và Internet.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý rủi ro tín dụng trong hoạt động của Ngân hàng thương mại
Chương này tập trung làm rõ bản chất kinh tế và 5 đặc trưng cơ bản của tín dụng ngân hàng: dựa trên cơ sở lòng tin; chỉ chuyển giao quyền sử dụng mà không làm thay đổi quyền sở hữu; luôn đi kèm thời hạn và nghĩa vụ hoàn trả vô điều kiện; giá trị vốn được bảo toàn và nâng cao nhờ lợi tức; luôn tiềm ẩn mức độ rủi ro cao.
Tác giả phân tích nguồn gốc phát sinh rủi ro tín dụng từ hai nhóm nguyên nhân:
- Nguyên nhân khách quan: Biến động chu kỳ kinh tế; rủi ro cạnh tranh và đào thải từ quá trình tự do hóa tài chính, hội nhập quốc tế; hạn chế từ môi trường pháp lý (thiếu cơ chế cưỡng chế trực tiếp để xử lý tài sản bảo đảm ngoài tòa án); hoạt động thanh tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước còn mang tính hành chính tại chỗ, chậm cảnh báo sớm; rủi ro từ phía người vay (sử dụng vốn sai mục đích, yếu kém trong hoạch định kinh doanh, báo cáo tài chính thiếu minh bạch).
- Nguyên nhân chủ quan: Chính sách tín dụng chưa rõ ràng; thiếu sót chuyên môn và sự suy thoái đạo đức nghề nghiệp của cán bộ tín dụng (chạy theo doanh số, cấu kết nâng khống giá trị tài sản bảo đảm); lơi lỏng khâu giám sát và kiểm tra sau giải ngân; sự thiếu chia sẻ thông tin giữa các tổ chức tín dụng và dữ liệu Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC) còn lạc hậu, cập nhật chậm.
Về quy trình quản lý rủi ro tín dụng, chương 1 chuẩn hóa quy trình thành 4 giai đoạn khép kín:
- Nhận biết rủi ro: Đánh giá danh mục tín dụng tổng thể kết hợp phân tích thông tin định tính (mô hình 6C) và định lượng tài chính khách hàng.
- Đo lường rủi ro: Sử dụng các mô hình kỹ thuật như điểm số Altman Z, công thức Basel II ($EL = PD \times LGD \times EAD$), chấm điểm tiêu dùng và bảng xếp hạng Moody’s.
- Ứng phó rủi ro: Thiết lập mức ủy quyền phán quyết, xác định hạn mức rủi ro, quản lý danh mục theo dõi nợ nhóm 2, đa dạng hóa sản phẩm, thực hiện cho vay đồng tài trợ nhằm phân tán rủi ro, ứng dụng các công cụ phái sinh tín dụng (Credit swap, Credit options).
- Kiểm soát rủi ro: Tiến hành kiểm soát chặt chẽ 3 giai đoạn (trước khi cho vay, trong khi giải ngân và sau khi cấp tín dụng).
Chương 1 cũng so sánh hai mô hình tổ chức: mô hình quản lý rủi ro tín dụng tập trung (tách biệt độc lập 3 chức năng quản lý rủi ro, kinh doanh và tác nghiệp) và mô hình phân tán (phòng tín dụng đảm nhiệm đồng thời cả ba chức năng), qua đó khẳng định mô hình tập trung là xu hướng tất yếu theo thông lệ quốc tế và khuyến nghị của Ủy ban Basel.
Chương 2: Thực trạng quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Công thương Việt Nam – Chi nhánh Tam Điệp
Nội dung chương trình bày lịch sử hình thành đơn vị từ Phòng giao dịch Tam Điệp (trực thuộc NHCT Ninh Bình), nâng cấp lên chi nhánh cấp 2 năm 2003, trở thành chi nhánh cấp 1 trực thuộc Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam năm 2006 với 22 cán bộ nhân viên, quy mô ban đầu gồm nguồn vốn huy động 95 triệu đồng, dư nợ 292 tỷ đồng và lợi nhuận 2,416 triệu đồng. Tháng 7/2009, đơn vị chính thức hoạt động theo mô hình ngân hàng thương mại cổ phần. Đến năm 2015, đơn vị có quy mô dư nợ đạt trên 3.300 tỷ đồng, nguồn vốn huy động trên 4.000 tỷ đồng và lợi nhuận trên 81 tỷ đồng.
Cơ cấu tổ chức của chi nhánh gồm: Ban Giám đốc chỉ đạo trực tiếp 6 phòng nghiệp vụ tại hội sở (Phòng Khách hàng doanh nghiệp, Phòng Bán lẻ, Phòng Kế toán, Phòng Tiền tệ kho quỹ, Phòng Tổng hợp, Phòng Tổ chức hành chính) và 2 phòng giao dịch trực thuộc (Phòng giao dịch Quang Trung và Phòng giao dịch Lê Hồng Phong).
Khái quát kết quả hoạt động kinh doanh của chi nhánh giai đoạn 2013–2015 được phản ánh qua bảng số liệu:
| Chỉ tiêu |
Năm 2013 |
Năm 2014 |
Tăng trưởng 2014/2013 (%) |
Năm 2015 |
Tăng trưởng 2015/2014 (%) |
| Tổng tài sản (triệu đồng) |
4.039,25 |
4.684,16 |
15,97 |
5.684,16 |
21,35 |
| Tiền gửi và dư nợ (triệu đồng) |
- |
2.889,68 |
- |
- |
12,88 |
| Vốn chủ sở hữu (triệu đồng) |
- |
177.060,54 |
18,02 |
284.746,66 |
60,82 |
| Lợi nhuận trước thuế (triệu đồng) |
- |
88.003,18 |
- |
83.506,22 |
-5,11 |
| ROA (%) |
2,03 |
1,70 |
-16,26 |
1,40 |
-17,65 |
| ROE (%) |
26,74 |
19,90 |
-25,58 |
13,70 |
-31,16 |
| NIM (%) |
5,11 |
4,06 |
-20,55 |
3,61 |
-11,08 |
| Tỷ lệ an toàn vốn - CAR (%) |
10,57 |
10,33 |
-2,27 |
13,17 |
27,49 |
Số liệu cho thấy tỷ lệ an toàn vốn (CAR) năm 2015 đạt 13,17%, vượt mức tối thiểu 9% theo quy định tại Thông tư 13/2010/TT-NHNN. Các chỉ số ROA, ROE và NIM có xu hướng giảm liên tục qua các năm do ảnh hưởng từ việc hạ mặt bằng lãi suất cho vay nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và chính sách tái cơ cấu, tăng vốn tự có của ngân hàng.
Về cơ cấu tín dụng theo loại hình doanh nghiệp và đối tượng khách hàng năm 2015:
- Công ty Cổ phần khác chiếm tỷ trọng cao nhất với 19,83% (581.909,32 triệu đồng).
- Công ty TNHH khác chiếm 18,67% (547.647,21 triệu đồng).
- Hộ kinh doanh và cá nhân đạt tỷ trọng 17,93% (526.776,22 triệu đồng).
- Công ty Cổ phần có vốn Nhà nước trên 50% chiếm 14,65% (429.198,60 triệu đồng).
- Công ty Nhà nước chiếm 11,85% (347.847,84 triệu đồng).
- Công ty TNHH một thành viên vốn Nhà nước 100% chiếm 9,27% (271.671,88 triệu đồng).
- Các thành phần còn lại gồm Doanh nghiệp tư nhân (3,88%), Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (2,24%), Hợp tác xã (0,47%), Dịch vụ hành chính sự nghiệp, đoàn thể (0,54%) và thành phần kinh tế khác (0,02%).
Về cơ cấu tín dụng theo ngành kinh tế: Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo giữ tỷ trọng dẫn đầu đạt 33,9% (214.662,22 triệu đồng); ngành bán buôn, bán lẻ và sửa chữa ô tô xe máy đứng thứ hai với 28,5% (318.085,18 triệu đồng); sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước đạt 6,8% (243.375,69 triệu đồng); hoạt động kinh doanh bất động sản chiếm 6,6% (90.013,26 triệu đồng); nông lâm nghiệp thủy sản chiếm 3,0% (91.849,62 triệu đồng); vận tải kho bãi và ăn uống chiếm 0,6% (158.158,38 triệu đồng). Các lĩnh vực xuất hiện nhiều rủi ro nợ nhóm 2 và nợ xấu tại chi nhánh gồm: vận tải, bất động sản, xi măng, dệt may, sắt thép, vật liệu xây dựng và thủy sản.
Về cơ cấu theo kỳ hạn: Tín dụng ngắn hạn chiếm ưu thế tuyệt đối với tỷ trọng khoảng 60%, tín dụng dài hạn chiếm khoảng 30% và tín dụng trung hạn chiếm khoảng 10% tổng dư nợ.
Đánh giá tổng quát của chương 2:
- Kết quả đạt được: Đã chuyển dịch cơ cấu khách hàng giảm bớt sự phụ thuộc vào khối doanh nghiệp nhà nước; xây dựng khuôn khổ chính sách tín dụng đồng bộ; định hình cơ cấu tổ chức quản lý rủi ro và vận hành hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ.
- Hạn chế tồn tại: Chiến lược quản lý rủi ro chưa mang tính tổng thể; mô hình vận hành tại chi nhánh còn mang tính phân tán, chưa tách bạch độc lập các khâu; quy trình thẩm định và cấp tín dụng còn bất cập; danh mục nợ còn tập trung vào một số ngành hàng và nhóm khách hàng truyền thống.
Chương 3: Giải pháp tăng cường quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Công thương Việt Nam – Chi nhánh Tam Điệp
Trên cơ sở định hướng phát triển của hệ thống VietinBank, chương 3 đưa ra 5 nhóm giải pháp cụ thể cho chi nhánh:
- Đa dạng hóa đối tượng và lĩnh vực cho vay, giảm thiểu mức độ tập trung vốn, mở rộng phân khúc khách hàng bán lẻ và doanh nghiệp nhỏ và vừa.
- Nâng cao chất lượng công tác huy động vốn nhằm tạo lập nguồn vốn ổn định, cân đối kỳ hạn giữa tài sản có và tài sản nợ.
- Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát chặt chẽ trước, trong và sau khi cấp tín dụng; thường xuyên kiểm tra hiện trường việc sử dụng vốn và tài sản bảo đảm.
- Nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng thẩm định và bồi dưỡng phẩm chất đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ tín dụng.
- Cải thiện chất lượng công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ, đảm bảo tính độc lập và phát hiện sớm các vi phạm quy trình.
Bên cạnh giải pháp nội bộ, tác giả đề xuất hệ thống kiến nghị:
- Đối với Nhà nước: Tiếp tục giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô; hoàn thiện môi trường pháp lý xử lý tài sản bảo đảm và quyền thu hồi nợ của ngân hàng; hoàn thiện khung pháp lý tài chính; nâng cao tính minh bạch trong các giao dịch thị trường bất động sản.
- Đối với Ngân hàng Nhà nước: Nâng cấp kho dữ liệu và chất lượng thông tin của Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC); ban hành chuẩn mực tính điểm và xếp hạng tín dụng khách hàng thống nhất áp dụng cho toàn hệ thống; hoàn thiện mô hình thanh tra giám sát theo ngành dọc từ trung ương đến cơ sở.
- Đối với Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Tam Điệp: Tiếp tục rà soát cơ chế phân cấp phán quyết và hiện đại hóa quy trình tác nghiệp.
Kết quả và đóng góp
Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa bức tranh thực tế về hoạt động tín dụng và quản lý rủi ro tại Chi nhánh Tam Điệp qua chuỗi số liệu 2013-2015:
- Phản ánh sự chuyển dịch cơ cấu tín dụng từ mô hình tập trung trên 80% vốn cho doanh nghiệp nhà nước sang đa dạng hóa thành phần kinh tế (năm 2015, dư nợ khối doanh nghiệp tư nhân, công ty cổ phần khác đạt 19,83%, công ty TNHH khác đạt 18,67% và hộ kinh doanh cá nhân đạt 17,93%).
- Ghi nhận sự tăng trưởng của hệ số an toàn vốn CAR từ 10,57% (năm 2013) lên 13,17% (năm 2015), phản ánh năng lực vốn tự có được củng cố theo định hướng kiểm soát an toàn của Ngân hàng Công Thương Việt Nam.
- Xác định tỷ trọng danh mục cho vay tập trung cao ở ngành công nghiệp chế biến, chế tạo (33,9%) và thương mại, sửa chữa xe (28,5%), đồng thời chỉ rõ dư nợ ngắn hạn chiếm chủ đạo (khoảng 60%), giúp ngân hàng quay vòng vốn nhanh và ứng phó với biến động thanh khoản.
Về mặt đóng góp, tác giả đã:
- Hệ thống hóa các mô hình lý luận đo lường rủi ro kinh điển (Altman Z, 6C, Basel II, điểm số tiêu dùng) gắn với các chỉ tiêu tài chính thực tế của ngân hàng thương mại.
- Phân tích chi tiết mô hình tổ chức của một chi nhánh cấp 1 tại địa bàn miền núi, bóc tách thực trạng quy trình tín dụng từ khâu thẩm định đến giám sát nợ.
- Đề xuất các nhóm giải pháp xuất phát từ chính những hạn chế nội tại của đơn vị, có phân định rõ trách nhiệm giữa ngân hàng thương mại, cơ quan quản lý chuyên ngành và cơ quan quản lý nhà nước.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Khóa luận có một số giới hạn nghiên cứu được xác định từ phạm vi tài liệu:
- Dữ liệu nghiên cứu tập trung trong giai đoạn 2013–2015 tại một địa bàn chi nhánh cấp 1 (Tam Điệp), chưa có điều kiện khảo sát số liệu so sánh chéo với các chi nhánh ngân hàng thương mại khác trên cùng địa bàn tỉnh Ninh Bình.
- Các bảng biểu chi tiết về tỷ lệ nợ xấu, nợ quá hạn cụ thể, giá trị trích lập dự phòng và số liệu xóa nợ giai đoạn 2010–2013 chỉ dừng lại ở danh mục liệt kê theo đề mục tài liệu, chưa được tác giả trình bày trọn vẹn chuỗi số liệu định lượng chi tiết trong phần nội dung tiếp cận.
- Hướng mở rộng của đề tài là tiếp tục theo dõi diễn biến chất lượng nợ của chi nhánh trong các giai đoạn kinh tế tiếp theo, đồng thời phân tích sâu tác động thực tế của việc chuyển đổi hoàn toàn sang mô hình quản lý rủi ro tập trung theo các chuẩn mực Basel II nâng cao.
Giá trị tham khảo
Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:
- Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị kinh doanh khi xây dựng đề cương, nghiên cứu khóa luận tốt nghiệp về đề tài rủi ro tín dụng và thẩm định cho vay tại ngân hàng thương mại.
- Cán bộ tín dụng, chuyên viên thẩm định và quản lý rủi ro tại các chi nhánh ngân hàng thương mại trong việc nắm bắt phương pháp phân tích cơ cấu nợ, mô hình điểm số 6C và quy trình nhận biết rủi ro ngành nghề.
- Phần đáng tham khảo nhất là Chương 1 với hệ thống hóa lý thuyết về các mô hình đo lường rủi ro tín dụng (công thức Z-score, mô hình đo lường tổn thất Basel II $EL = PD \times LGD \times EAD$, bảng chấm điểm tiêu dùng) và Chương 2 với quy trình bóc tách cơ cấu nợ theo ngành và theo hình thức sở hữu doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
1. Khóa luận sử dụng những mô hình định lượng và định tính nào để đo lường rủi ro tín dụng trong phần lý thuyết?
Trong phần cơ sở lý luận, tác giả hệ thống hóa các mô hình gồm: mô hình định tính 6C (Character, Capacity, Cash, Collateral, Conditions, Control); mô hình điểm số Z của E. Altman ($Z = 1,2X_1 + 1,4X_2 + 3,3X_3 + 0,6X_4 + 1,0X_5$); mô hình tổn thất dự kiến theo Basel II ($EL = PD \times LGD \times EAD$); mô hình chấm điểm tín dụng tiêu dùng (8 hạng mục, thang điểm từ 9 đến 43 điểm, ngưỡng từ chối cấp tín dụng là từ 28 điểm trở xuống) và mô hình xếp hạng doanh nghiệp của Moody’s.
2. Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) và kết quả kinh doanh của VietinBank Chi nhánh Tam Điệp giai đoạn 2013-2015 biến động ra sao?
Theo số liệu Bảng 2.1 của khóa luận, tỷ lệ an toàn vốn CAR của chi nhánh đạt 10,57% năm 2013, giảm nhẹ xuống 10,33% năm 2014 và tăng lên 13,17% năm 2015 (đều đạt yêu cầu tối thiểu 9% theo Thông tư 13/2010/TT-NHNN). Lợi nhuận trước thuế năm 2015 đạt 83.506,22 triệu đồng (giảm 5,11% so với 2014). Tỷ suất sinh lời ROA giảm từ 2,03% (2013) xuống 1,40% (2015); ROE giảm từ 26,74% (2013) xuống 13,70% (2015); biên lãi thuần NIM giảm từ 5,11% (2013) xuống 3,61% (2015).
3. Cơ cấu dư nợ theo loại hình khách hàng tại Chi nhánh Tam Điệp năm 2015 có đặc điểm gì?
Dư nợ tín dụng năm 2015 có sự phân bổ đa dạng, không còn phụ thuộc lớn vào khối doanh nghiệp nhà nước như giai đoạn trước: Công ty Cổ phần khác chiếm 19,83%; Công ty TNHH khác chiếm 18,67%; Hộ kinh doanh và cá nhân chiếm 17,93%; Công ty Cổ phần vốn Nhà nước trên 50% chiếm 14,65%; Công ty Nhà nước chiếm 11,85%; Công ty TNHH MTV 100% vốn Nhà nước chiếm 9,27%; Doanh nghiệp tư nhân chiếm 3,88%; FDI chiếm 2,24%; các thành phần còn lại chiếm tỷ lệ nhỏ dưới 1%.
4. Những ngành kinh tế nào chiếm tỷ trọng dư nợ lớn nhất và những ngành nào được xác định tiềm ẩn nhiều rủi ro tại chi nhánh?
Theo Bảng 2.3, hai ngành có tỷ trọng dư nợ lớn nhất là Công nghiệp chế biến, chế tạo (33,9%) và Bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô xe máy (28,5%). Các ngành nghề được chi nhánh xác định tiềm ẩn nhiều rủi ro xuất hiện nợ nhóm 2 và nợ xấu gồm: cho vay vận tải, kinh doanh bất động sản, xi măng, dệt may và các sản phẩm dệt may, sắt thép, vật liệu xây dựng, sản phẩm từ gỗ và thủy sản.
5. Khóa luận chỉ ra những hạn chế chính nào trong mô hình quản lý rủi ro tín dụng tại đơn vị thực tập?
Tác giả chỉ ra 4 hạn chế chính: (1) Chiến lược quản lý rủi ro tín dụng chưa toàn diện; (2) Mô hình tổ chức tại chi nhánh chưa thực sự phù hợp khi chưa có sự tách bạch hoàn toàn giữa chức năng quản lý rủi ro, kinh doanh và tác nghiệp; (3) Quy trình cấp tín dụng còn một số điểm bất cập trong khâu thẩm định và giám sát sau giải ngân; (4) Tình trạng tín dụng còn tập trung cục bộ vào một số nhóm ngành và khách hàng lớn.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp đã hoàn thành việc hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tín dụng, rủi ro tín dụng và quy trình quản lý rủi ro tín dụng trong ngân hàng thương mại. Thông qua dữ liệu thực tế tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Tam Điệp giai đoạn 2013–2015, tác giả đã phản ánh trung thực thực trạng tăng trưởng quy mô kinh doanh, sự chuyển dịch cơ cấu dư nợ theo đối tượng và ngành nghề, đồng thời nhận diện các điểm hạn chế trong công tác kiểm soát rủi ro. Các giải pháp và kiến nghị được xây dựng có tính hệ thống, gắn kết giữa thực tế hoạt động tại cơ sở với việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý của Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước nhằm đảm bảo an toàn tín dụng.
