Hiện Trạng Và Giải Pháp Quản Lý Rủi Ro Dịch Bệnh Trong Nuôi Tôm Tại Huyện Tiên Yên, Tỉnh Quảng Ninh

Chuyên khảo phân tích Luận văn hiện trạng và giải pháp quản lý rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm tại huyện tiên yên tỉnh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Nguyễn Thị Hải Ninh
• Người hướng dẫn: PGS. Kim Văn Vạn
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Nuôi trồng thủy sản
• Đề tài: Hiện Trạng Và Giải Pháp Quản Lý Rủi Ro Dịch Bệnh Trong Nuôi Tôm Tại Huyện Tiên Yên, Tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Trích yếu luận văn
• 1.6. Thesis abstract
• 1.7. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.8. Mục tiêu đề tài
• 1.8.1. Mục tiêu chung
• 1.8.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.9. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.9.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.9.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.9.2.1. Phạm vi về nội dung
• 1.9.2.2. Phạm vi không gian
• 1.9.2.3. Phạm vi thời gian
• 1.10. Những đóng góp mới của luận văn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tổng quan nghiên cứu về quản lý rủi ro
• 2.1.1. Khái niệm rủi ro
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Điều kiện tự nhiên
• 3.2.1. Điều kiện khí hậu
• 3.2.2. Điều kiện thủy văn
• 3.3. Thời gian nghiên cứu
• 3.3.1. Thời gian thực hiện luận văn
• 3.3.2. Thời gian thu thập số liệu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp nghiên cứu kế thừa tài liệu
• 3.5.2. Phương pháp điều tra cơ sở nuôi
• 3.5.3. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Hiện trạng nuôi tôm và tình hình dịch bệnh trên địa bàn huyện Tiên Yên
• 4.1.1. Hiện trạng phát triển nuôi tôm ở huyện Tiên Yên
• 4.1.2. Hiện trạng về rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm
• 4.1.3. Hiện trạng về quản lý rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm trên địa bàn huyện Tiên Yên
• 4.1.4. Hiện trạng quản lý rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm của cơ sở nuôi
• 4.1.5. Hiện trạng quản lý nhà nước về rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm. Nguyên nhân xảy ra dịch bệnh
• 4.2. Giải pháp giảm thiểu những thiệt hại do rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm trên địa bàn huyện Tiên Yên
• 4.2.1. Giải pháp giảm thiểu rủi ro dịch bệnh đối với các cơ sở nuôi tôm
• 4.2.2. Giải pháp đối với cơ quan quản lý nhà nước
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Rủi Ro Dịch Bệnh Tôm Tiên Yên QN

Nuôi tôm đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt tại các vùng ven biển Việt Nam. Xuất khẩu tôm là sản phẩm chủ lực của ngành thủy sản. Tại Tiên Yên, Quảng Ninh, tôm sú và tôm thẻ chân trắng là đối tượng nuôi chính. Tuy nhiên, nghề nuôi tôm đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là rủi ro dịch bệnh. Để đảm bảo sự phát triển bền vững, cần có nghiên cứu đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp quản lý rủi ro dịch bệnh tôm Tiên Yên. Theo VASEP, năm 2018, xuất khẩu tôm đạt 3,554 tỷ USD, chiếm 40,38% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Tiên Yên được xác định là vùng trọng điểm nuôi tôm của Quảng Ninh theo Quyết định số 4209/QĐ-UBND.

1.1. Tầm Quan Trọng của Quản Lý Rủi Ro Dịch Bệnh Tôm

Quản lý rủi ro dịch bệnh hiệu quả giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế, bảo vệ môi trường và đảm bảo an toàn thực phẩm. Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh là yếu tố then chốt để duy trì năng suất và chất lượng tôm nuôi. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu và sự gia tăng của các tác nhân gây bệnh mới. Quản lý rủi ro không chỉ là trách nhiệm của người nuôi mà còn là của các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức liên quan.

1.2. Các Loại Rủi Ro Dịch Bệnh Thường Gặp ở Tôm

Các loại rủi ro dịch bệnh thường gặp ở tôm bao gồm bệnh đốm trắng (WSSV), bệnh đầu vàng (YHV), bệnh hoại tử cơ quan tạo máu và cơ quan biểu mô (IHHNV), hội chứng chết sớm/bệnh hoại tử gan tụy cấp tính (EMS/ AHPND), và các bệnh liên quan đến vi khuẩn và môi trường. Mỗi loại bệnh có mức độ gây hại khác nhau, trong đó bệnh đốm trắng thường gây thiệt hại nặng nề nhất. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bệnh và áp dụng biện pháp xử lý kịp thời là rất quan trọng. Dịch bệnh tôm thẻ chân trắng và dịch bệnh tôm sú đều cần được quan tâm.

II. Thực Trạng Dịch Bệnh và Nuôi Tôm Tại Tiên Yên QN

Giai đoạn 2015-2018, diện tích, sản lượng, năng suất nuôi tôm tại Tiên Yên tăng, nhưng không ổn định do dịch bệnh. Năm 2015, diện tích nuôi là 1.155 ha, sản lượng 372 tấn, năng suất 0,32 tấn/ha. Đến 2018, diện tích 1.215 ha, sản lượng 1.130 tấn, năng suất 0,93 tấn/ha. Dịch bệnh diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến năng suất và sản lượng. Cần giải pháp quản lý rủi ro dịch bệnh phù hợp để đảm bảo phát triển bền vững. Theo nghiên cứu, dịch bệnh xảy ra ở cả tôm sú và tôm chân trắng, ở mọi hình thức nuôi.

2.1. Tình Hình Phát Triển Nuôi Tôm ở Tiên Yên

Nuôi tôm mang lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Tuy nhiên, sự phát triển chưa bền vững do ảnh hưởng của dịch bệnh. Cần có quy hoạch và quản lý chặt chẽ để đảm bảo sự phát triển ổn định. Nuôi tôm bền vững Tiên Yên là mục tiêu quan trọng. Việc áp dụng các quy trình nuôi tiên tiến và thân thiện với môi trường là cần thiết.

2.2. Rủi Ro Dịch Bệnh Trong Nuôi Tôm Tiên Yên

Rủi ro dịch bệnh là thách thức lớn đối với người nuôi tôm tại Tiên Yên. Các bệnh thường gặp như đốm trắng, đầu vàng, hoại tử gan tụy cấp tính gây thiệt hại lớn. Cần có biện pháp phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh hiệu quả. Phòng ngừa dịch bệnh tôm Tiên Yên là ưu tiên hàng đầu. Việc sử dụng con giống chất lượng và quản lý môi trường nuôi tốt là rất quan trọng.

2.3. Ảnh Hưởng Của Dịch Bệnh Đến Kinh Tế Nuôi Tôm

Dịch bệnh gây thiệt hại kinh tế lớn cho người nuôi tôm, ảnh hưởng đến thu nhập và đời sống của họ. Ngoài ra, dịch bệnh còn gây ảnh hưởng đến uy tín của sản phẩm tôm Tiên Yên trên thị trường. Cần có chính sách hỗ trợ và bảo hiểm rủi ro để giúp người nuôi tôm vượt qua khó khăn. Kinh tế của người nuôi tôm phụ thuộc lớn vào việc kiểm soát dịch bệnh.

III. Giải Pháp Giảm Thiểu Rủi Ro Dịch Bệnh Tôm Tiên Yên

Để giảm thiểu thiệt hại do rủi ro dịch bệnh, cần giải pháp đồng bộ từ cơ sở nuôi và cơ quan quản lý. Cơ sở nuôi cần đầu tư hạ tầng, nâng cao kiến thức, áp dụng quy trình nuôi tiên tiến, phòng chống dịch bệnh tổng hợp, tuân thủ quy định, tham gia bảo hiểm. Cơ quan quản lý cần quy hoạch, đầu tư hạ tầng, đảm bảo an toàn dịch bệnh, nghiên cứu khoa học, ban hành hướng dẫn, hỗ trợ phòng chống dịch bệnh, thực thi chính sách bảo hiểm. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên để đạt hiệu quả cao nhất.

3.1. Giải Pháp Cho Cơ Sở Nuôi Tôm Tiên Yên

Cơ sở nuôi tôm cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng, bao gồm hệ thống cấp thoát nước, ao chứa và xử lý nước thải. Nâng cao kiến thức về phòng chống dịch bệnh thông qua các lớp tập huấn và hội thảo. Áp dụng quy trình nuôi tôm an toàn sinh học và sử dụng chế phẩm sinh học để cải thiện chất lượng nước. Quy trình nuôi tôm an toàn sinh học Tiên Yên cần được phổ biến rộng rãi.

3.2. Giải Pháp Cho Cơ Quan Quản Lý Nhà Nước

Cơ quan quản lý nhà nước cần xây dựng quy hoạch vùng nuôi tôm tập trung và quản lý chặt chẽ theo quy hoạch. Đầu tư xây dựng hạ tầng vùng nuôi, bao gồm hệ thống cấp thoát nước, đường giao thông, hệ thống điện, hệ thống xử lý nước thải. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát dịch bệnh và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Hỗ trợ nuôi tôm Tiên Yên cần tập trung vào phòng chống dịch bệnh.

3.3. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Quản Lý Dịch Bệnh

Ứng dụng công nghệ thông tin và các thiết bị cảm biến để theo dõi chất lượng nước và sức khỏe tôm. Sử dụng các phần mềm quản lý để ghi chép và phân tích dữ liệu, từ đó đưa ra quyết định kịp thời. Áp dụng các biện pháp chẩn đoán nhanh để phát hiện sớm dịch bệnh. Tư vấn kỹ thuật nuôi tôm Tiên Yên cần cập nhật các công nghệ mới nhất.

IV. Kinh Nghiệm Quản Lý Dịch Bệnh Tôm Hiệu Quả Tại Tiên Yên

Nghiên cứu kinh nghiệm từ các hộ nuôi tôm thành công tại Tiên Yên. Chia sẻ các phương pháp phòng ngừa dịch bệnh hiệu quả, cách xử lý khi dịch bệnh xảy ra, và bí quyết duy trì sức khỏe tôm. Học hỏi kinh nghiệm từ các mô hình nuôi tôm bền vững và áp dụng vào thực tế. Kinh nghiệm quản lý dịch bệnh tôm Tiên Yên là tài sản quý giá cần được chia sẻ.

4.1. Chia Sẻ Kinh Nghiệm Từ Người Nuôi Tôm Thành Công

Phỏng vấn và ghi lại kinh nghiệm của những người nuôi tôm thành công tại Tiên Yên. Tìm hiểu về các biện pháp phòng ngừa dịch bệnh mà họ áp dụng, cách họ quản lý môi trường nuôi, và bí quyết duy trì sức khỏe tôm. Chia sẻ những kinh nghiệm này cho cộng đồng người nuôi tôm. Kinh nghiệm thực tế là bài học quý giá.

4.2. Các Mô Hình Nuôi Tôm Bền Vững Tại Tiên Yên

Nghiên cứu các mô hình nuôi tôm bền vững tại Tiên Yên, như mô hình nuôi tôm kết hợp với trồng rừng ngập mặn, mô hình nuôi tôm theo tiêu chuẩn VietGAP. Tìm hiểu về các yếu tố thành công của các mô hình này và khuyến khích người nuôi tôm áp dụng. Nuôi tôm bền vững là xu hướng tất yếu.

4.3. Bài Học Rút Ra Từ Các Vụ Dịch Bệnh

Phân tích các vụ dịch bệnh đã xảy ra tại Tiên Yên để rút ra bài học kinh nghiệm. Tìm hiểu về nguyên nhân gây ra dịch bệnh, cách dịch bệnh lây lan, và những sai sót trong quá trình quản lý. Chia sẻ những bài học này để người nuôi tôm tránh lặp lại sai lầm. Phân tích rủi ro dịch bệnh tôm là cần thiết.

V. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Quản Lý Rủi Ro Dịch Bệnh Tôm

Đề xuất các chính sách hỗ trợ người nuôi tôm trong quản lý rủi ro dịch bệnh, bao gồm chính sách hỗ trợ vốn, kỹ thuật, bảo hiểm, và chính sách khuyến khích áp dụng công nghệ mới. Xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, và người nuôi tôm. Hỗ trợ nuôi tôm cần có chính sách cụ thể.

5.1. Chính Sách Hỗ Trợ Vốn và Kỹ Thuật

Đề xuất các chính sách hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho người nuôi tôm để đầu tư vào cơ sở hạ tầng và áp dụng công nghệ mới. Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật miễn phí cho người nuôi tôm để nâng cao kiến thức về phòng chống dịch bệnh. Tư vấn kỹ thuật là yếu tố quan trọng.

5.2. Chính Sách Bảo Hiểm Rủi Ro Dịch Bệnh

Khuyến khích người nuôi tôm tham gia bảo hiểm rủi ro dịch bệnh để giảm thiểu thiệt hại khi dịch bệnh xảy ra. Xây dựng các gói bảo hiểm phù hợp với điều kiện của từng vùng nuôi và từng đối tượng nuôi. Bảo hiểm là giải pháp an toàn.

5.3. Cơ Chế Phối Hợp Giữa Các Bên

Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, và người nuôi tôm. Thành lập các tổ chức hợp tác xã hoặc hiệp hội để tăng cường sức mạnh của người nuôi tôm. Hợp tác là chìa khóa thành công.

VI. Tương Lai Quản Lý Rủi Ro Dịch Bệnh Tôm Tiên Yên QN

Dự báo xu hướng phát triển của nghề nuôi tôm tại Tiên Yên trong tương lai. Đề xuất các giải pháp quản lý rủi ro dịch bệnh phù hợp với xu hướng phát triển mới. Khuyến khích áp dụng các công nghệ tiên tiến và các phương pháp nuôi tôm bền vững. Tương lai của nuôi tôm phụ thuộc vào quản lý rủi ro.

6.1. Xu Hướng Phát Triển Nuôi Tôm Tại Tiên Yên

Dự báo xu hướng phát triển của nghề nuôi tôm tại Tiên Yên trong tương lai, bao gồm xu hướng tăng cường áp dụng công nghệ cao, xu hướng nuôi tôm theo hướng bền vững, và xu hướng liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị. Phát triển cần có tầm nhìn.

6.2. Giải Pháp Quản Lý Rủi Ro Dịch Bệnh Mới

Đề xuất các giải pháp quản lý rủi ro dịch bệnh phù hợp với xu hướng phát triển mới, bao gồm giải pháp sử dụng chế phẩm sinh học, giải pháp tăng cường kiểm soát dịch bệnh bằng công nghệ thông tin, và giải pháp xây dựng hệ thống cảnh báo sớm dịch bệnh. Giải pháp cần sáng tạo.

6.3. Nuôi Tôm Bền Vững và An Toàn Sinh Học

Khuyến khích áp dụng các phương pháp nuôi tôm bền vững và an toàn sinh học để giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và bảo vệ môi trường. Xây dựng các tiêu chuẩn và quy trình nuôi tôm bền vững và an toàn sinh học. An toàn sinh học là yếu tố then chốt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nuôi trồng thủy sản nước lợ, đặc biệt là ngành tôm, giữ vai trò trụ cột trong chiến lược phát triển kinh tế biển Việt Nam. Theo thống kê của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu tôm năm 2018 đạt 3,554 tỷ USD, đóng góp 40,38% tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành thủy sản. Tại tỉnh Quảng Ninh, theo Quyết định số 4209/QĐ-UBND phê duyệt Quy hoạch phát triển ngành thủy sản đến năm 2020, tầm nhìn 2030, huyện Tiên Yên được quy hoạch thành vùng trọng điểm nuôi tôm nước lợ với các xã nòng cốt như Đông Ngũ, Đông Hải, Hải Lạng và Đồng Rui.

Giai đoạn 2015–2018, nghề nuôi tôm tại Tiên Yên ghi nhận bước tăng trưởng đáng kể về quy mô: diện tích nuôi tôm mở rộng từ 1.155 ha năm 2015 lên 1.215 ha năm 2018; sản lượng tăng từ 372 tấn lên 1.130 tấn; năng suất trung bình tăng từ 0,32 tấn/ha lên 0,93 tấn/ha. Mặc dù vậy, sự phát triển này thiếu tính bền vững và biến động thất thường qua các năm. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ rủi ro dịch bệnh bùng phát thường xuyên. Điển hình năm 2015, dịch bệnh đã tàn phá 521,2 ha đầm tôm; đến năm 2018, diện tích tôm bị nhiễm bệnh vẫn ở mức 90,4 ha, gây tổn thất kinh tế nghiêm trọng cho người dân.

Trước thách thức trên, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Nuôi trồng thủy sản của tác giả Nguyễn Thị Hải Ninh tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam tập trung giải quyết 3 mục tiêu cụ thể: (1) Đánh giá hiện trạng phát triển và tình hình bùng phát dịch bệnh trên tôm nuôi tại Tiên Yên giai đoạn 2015–2018; (2) Phân tích thực trạng quản lý rủi ro dịch bệnh ở cấp nông hộ và cấp quản lý nhà nước; (3) Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm kiểm soát, giảm thiểu tổn thất do dịch bệnh, ổn định năng suất nuôi tôm đạt trên 1,2 tấn/ha và thúc đẩy kinh tế thủy sản địa phương phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận vấn đề dựa trên hai trường phái lý thuyết rủi ro chính: trường phái truyền thống và trường phái trung hòa. Theo trường phái truyền thống của Bùi Thị Minh Nguyệt (2004), rủi ro dịch bệnh được định nghĩa là "những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm do dịch bệnh gây ra ngoài tầm kiểm soát của con người". Trong khi đó, trường phái trung hòa của Đoàn Thị Hồng Vân (2002) nhìn nhận rủi ro là sự bất trắc có thể nhận diện và lượng hóa được.

Khung phân tích của đề tài vận dụng mô hình quản lý rủi ro nông nghiệp theo chuẩn OECD (2009) kết hợp nghiên cứu của Đỗ Kim Chung (2014) và Trần Đình Thao (2010, 2013). Mô hình này vận hành dựa trên 3 trụ cột chiến lược xuyên suốt:

1. Giảm thiểu rủi ro (Risk Reduction): Triển khai các biện pháp kỹ thuật phòng ngừa trước khi dịch bệnh xảy ra (an toàn sinh học, kiểm soát con giống, hạ tầng xử lý nước).
2. Giảm nhẹ tác động (Risk Mitigation): Sử dụng các công cụ chia sẻ và chuyển giao rủi ro tài chính như đa dạng hóa sản xuất, hợp đồng chuỗi giá trị và cơ chế bảo hiểm nông nghiệp (theo tinh thần Quyết định số 315/QĐ-TTg).
3. Khắc phục rủi ro (Risk Coping): Các biện pháp xử lý sau khi rủi ro phát sinh như tín dụng ưu đãi, hỗ trợ giống khôi phục sản xuất (theo Quyết định số 142/2009/QĐ-TTg) và trợ cấp thiên tai.

Bên cạnh đó, đề tài ứng dụng Ma trận đo lường rủi ro (Risk Matrix) gồm 4 góc phần tư dựa trên hai trục tiêu chí: Tần suất xuất hiện (Cao/Thấp) và Mức độ nghiêm trọng của tổn thất (Cao/Thấp), từ đó xác định thứ tự ưu tiên kiểm soát các mầm bệnh thủy sản nguy hiểm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực địa:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2015–2018 của Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Tiên Yên, Cục Thú y (với số liệu 13.219 ha tôm bệnh cả nước năm 2018), Tổng cục Thủy sản và các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Thú y 2015, Thông tư 04/2016/TT-BNNPTNT.
• Dữ liệu sơ cấp và quy mô mẫu: Khảo sát thực địa trực tiếp 160 hộ nuôi tôm tại 2 xã trọng điểm là Hải Lạng (120 hộ trên tổng số 378 hộ, chiếm 31,7%) và Đông Hải (40 hộ trên tổng số 126 hộ, chiếm 31,7%). Tổng diện tích nuôi tôm của 2 xã này đạt 1.036 ha, đại diện cho hơn 85% diện tích nuôi tôm toàn huyện.
• Phương pháp chọn mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống (Systematic Random Sampling). Danh sách hộ được sắp xếp theo thứ tự quy mô diện tích từ lớn đến nhỏ, xác định bước nhảy $k = 504 / 160 \approx 3$. Hộ đầu tiên được chọn ngẫu nhiên bằng hàm RANDBETWEEN(1,3) trên phần mềm Microsoft Excel, các hộ tiếp theo được chọn định kỳ theo khoảng cách $k$.
• Phương pháp xử lý và phân tích số liệu: Ứng dụng thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ lệ phần trăm và tổng hợp chéo trên phần mềm Microsoft Excel. Phương pháp này giúp mô tả chính xác tương quan giữa mức độ tuân thủ quy trình kỹ thuật, cơ cấu hạ tầng đầm nuôi và tỷ lệ bùng phát dịch bệnh trên địa bàn. Quá trình thu thập số liệu thực địa diễn ra từ tháng 1 đến tháng 3 năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu phương thức nuôi còn lạc hậu và phân tán. Năm 2018, diện tích nuôi tôm quảng canh cải tiến (QCCT) chiếm ưu thế áp đảo với 979 ha (chiếm 80,58% tổng diện tích), trong khi diện tích nuôi thâm canh và bán thâm canh (TC-BTC) chỉ đạt 236 ha (chiếm 19,42%). Tôm sú là đối tượng nuôi chủ lực trong hình thức QCCT với 975 ha (chiếm 80,25%), còn tôm thẻ chân trắng (TCT) nuôi thâm canh đạt 240 ha (chiếm 19,75%). Thực địa cho thấy các ao nuôi thâm canh và quảng canh nằm xen kẽ, sử dụng chung hệ thống kênh cấp và thoát nước tự nhiên.

Thứ hai, hạ tầng kỹ thuật và xử lý nước ở mức báo động. Kết quả khảo sát 160 hộ dân chỉ ra rằng có tới 90,6% hộ không có ao chứa và xử lý nước cấp đầu vào (chỉ 9,4% hộ có ao lắng). Đáng lo ngại hơn, 100% các hộ và cơ sở nuôi tôm không có hệ thống ao xử lý nước thải trước khi xả ra môi trường bên ngoài. Nước thải và bùn đáy ao nhiễm mầm bệnh bị xả trực tiếp ra hệ thống sông suối chung, tạo nên vòng lặp lây nhiễm chéo nghiêm trọng.

Thứ ba, chất lượng lao động nuôi tôm còn nhiều hạn chế. Mặc dù 90,6% chủ hộ có trên 5 năm kinh nghiệm nuôi tôm và 85,6% từng tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật ngắn hạn, nhưng có đến 92,5% lao động trực tiếp chưa qua đào tạo chuyên môn bài bản về nuôi trồng thủy sản (chỉ 7,5% có bằng cấp chuyên ngành). Quy mô diện tích đất nuôi tôm bình quân đạt 11.025 m²/hộ, nhưng có sự chênh lệch lớn giữa hộ nhỏ nhất (3.000 m²) và hộ lớn nhất (30.000 m²).

Thứ tư, phổ bệnh rộng và thiệt hại tập trung ở các bệnh nguy hiểm. Bệnh đốm trắng (WSSV) là mối đe dọa lớn nhất với 37,50% số hộ khảo sát từng bị thiệt hại, gây tỷ lệ chết từ 80% đến 90% chỉ sau 3–7 ngày nhiễm bệnh. Đứng thứ hai là bệnh hoại tử gan tụy cấp tính (AHPND/EMS) với tỷ lệ xuất hiện 25,63% và gây chết tới 90% tôm trong đầm. Các bệnh nguy hiểm khác gồm bệnh hoại tử cơ (IMNV) chiếm 21,88%, vi rút gan tụy (HPV) chiếm 18,75%, bệnh đầu vàng (YHD) chiếm 15,63%, và hoại tử cơ quan tạo máu (IHHNV) chiếm 13,75%. Trong năm 2018, diện tích tôm QCCT bị bệnh chiếm tới 86,7% tổng diện tích nhiễm bệnh toàn huyện (78,4 ha trên 90,4 ha).

Thảo luận kết quả

Các số liệu khảo sát phản ánh thực trạng rủi ro dịch bệnh tại Tiên Yên xuất phát từ sự tương tác tiêu cực giữa yếu tố con người, cơ sở hạ tầng và điều kiện tự nhiên. Về mặt tự nhiên, biên độ thủy triều tại Tiên Yên rất lớn (3,5–4,0 m), thuận lợi cho việc lấy nước tự triều nhưng cũng khiến vùng nuôi chịu tác động mạnh của lũ quét từ sông Tiên Yên và sông Phố Cũ. Lượng mưa hàng năm lên tới 2.385 mm làm độ mặn nguồn nước dao động đột ngột từ 26–30‰ trong mùa khô xuống còn 10–18‰ vào mùa mưa, làm suy giảm sức đề kháng của tôm và kích hoạt mầm bệnh WSSV bùng phát khi nhiệt độ nước giảm dưới 26°C.

Về quản trị rủi ro, sự thiếu vắng ao xử lý nước thải (100% hộ xả thải trực tiếp) và 90,6% hộ thiếu ao lắng là mắt xích yếu nhất trong chuỗi an toàn sinh học. Khi đặt kết quả này trong tương quan với báo cáo của Cục Thú y (2019), tình trạng dịch bệnh tại Tiên Yên phản ánh chính xác bức tranh chung của ngành tôm Việt Nam: dịch bệnh đốm trắng và hoại tử gan tụy cấp luôn chiếm trên 35% tổng diện tích tôm bị thiệt hại.

Để nâng cao tính trực quan học thuật, các dữ liệu trên có thể được hệ thống hóa qua 3 công cụ hiển thị:

• Biểu đồ cột chồng: So sánh biến động diện tích nhiễm bệnh giữa tôm sú (77,2 ha năm 2018) và tôm thẻ chân trắng (13,2 ha năm 2018) qua các năm 2015–2018.
• Biểu đồ tròn: Thể hiện cơ cấu tỷ lệ xuất hiện của 6 nhóm bệnh chính, làm nổi bật tỷ trọng áp đảo của WSSV (37,50%) và AHPND (25,63%).
• Ma trận phân cấp rủi ro 2x2: Định vị WSSV và AHPND tại Ô I (Tần suất cao – Hậu quả nghiêm trọng), định vị IHHNV và HPV tại Ô III (Tần suất trung bình – Hậu quả cục bộ) nhằm thiết lập thứ tự ưu tiên đầu tư ngân sách phòng dịch.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực địa, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm quản lý rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm tại huyện Tiên Yên:

1. Quy hoạch đồng bộ và nâng cấp hạ tầng thủy lợi vùng nuôi:

   • Chủ thể thực hiện: UBND huyện Tiên Yên, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Ninh.
   • Hành động: Tách biệt hoàn toàn hệ thống kênh cấp nước và thoát nước thải tại 2 xã Hải Lạng và Đông Hải; xây dựng các trạm kiểm soát môi trường nước tự động.
   • Target metric: Đến năm 2025, 100% vùng nuôi tôm tập trung có hệ thống cấp thoát nước riêng biệt và hạ tầng điện lưới 3 pha ổn định.

2. Chuẩn hóa quy trình an toàn sinh học và cải tạo ao đầm cấp nông hộ:

   • Chủ thể thực hiện: Các hộ nuôi tôm, chủ trang trại, tổ hợp tác.
   • Hành động: Bắt buộc dành tối thiểu 15–20% tổng diện tích đất trang trại để làm ao lắng xử lý nước cấp và ao sinh học xử lý nước thải; thực hiện nghiêm ngặt quy trình cải tạo 3 bước (tháo cạn - rải vôi bột khử trùng - phơi đáy 5–7 ngày).
   • Target metric: Giảm tỷ lệ diện tích tôm nuôi bị nhiễm dịch bệnh hàng năm xuống dưới 3% trên toàn huyện trong giai đoạn 2020–2025.

3. Kiểm soát nghiêm ngặt chất lượng con giống và chuyển giao kỹ thuật:

   • Chủ thể thực hiện: Cơ quan Thú y địa phương, Trung tâm Khuyến nông, hộ nuôi tôm.
   • Hành động: Thanh tra và kiểm dịch 100% các lô giống nhập vào địa bàn bằng phương pháp xét nghiệm PCR (đặc biệt đối với WSSV, AHPND, IHHNV); tổ chức đào tạo chuyên sâu quy trình nuôi 2–3 giai đoạn và ứng dụng chế phẩm vi sinh định kỳ thay thế hóa chất diệt khuẩn mạnh.
   • Target metric: 100% cơ sở nuôi tôm sử dụng con giống có chứng nhận kiểm dịch an toàn dịch bệnh từ năm 2021.

4. Hoàn thiện cơ chế bảo hiểm nông nghiệp và liên kết chuỗi giá trị:

   • Chủ thể thực hiện: Bộ Nông nghiệp và PTNT, các doanh nghiệp bảo hiểm, UBND tỉnh Quảng Ninh.
   • Hành động: Tái khởi động chương trình bảo hiểm thủy sản theo cơ chế hợp tác công tư (PPP), hỗ trợ từ 20% đến 80% phí bảo hiểm cho các hộ tuân thủ quy chuẩn VietGAP; thành lập các Chi hội nuôi tôm an toàn nhằm chia sẻ thông tin cảnh báo dịch bệnh sớm.
   • Target metric: Đạt tỷ lệ tối thiểu 30% diện tích nuôi thâm canh tham gia bảo hiểm rủi ro dịch bệnh vào năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách thủy sản: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn để xây dựng quy hoạch không gian nuôi tôm nước lợ, hoàn thiện chính sách hỗ trợ thiệt hại thiên tai dịch bệnh và xây dựng khung pháp lý triển khai bảo hiểm nông nghiệp cấp huyện.
2. Chủ trang trại, hợp tác xã và hộ nuôi tôm: Cung cấp tài liệu hướng dẫn kỹ thuật chi tiết về cải tạo ao nuôi 3 bước, kỹ thuật lọc nước qua túi vải dày, phương pháp kiểm tra sốc độ mặn cho tôm giống và giải pháp bố trí ao lắng nhằm ngăn chặn triệt để mầm bệnh đốm trắng và hoại tử gan tụy.
3. Cán bộ khuyến nông và kỹ sư nuôi trồng thủy sản: Sử dụng các số liệu khảo sát dịch tễ học thực địa làm giáo trình tập huấn, chuyển giao các mô hình nuôi tôm nhiều giai đoạn ít thay nước (Biofloc/Semi-Biofloc) phù hợp với đặc thù khí hậu và thủy văn miền Bắc.
4. Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên ngành Thủy sản - Kinh tế nông nghiệp: Tham khảo khung lý thuyết quản lý rủi ro OECD, phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống $k = N/n$ và mô hình lượng hóa tổn thất dịch bệnh phục vụ các công trình nghiên cứu mở rộng tại các vùng sinh thái ven biển khác.

Câu hỏi thường gặp

Dịch bệnh nào gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng nhất cho người nuôi tôm tại huyện Tiên Yên? Bệnh đốm trắng (WSSV) là nguyên nhân gây thiệt hại lớn nhất với 37,50% số hộ điều tra ghi nhận xuất hiện dịch. Bệnh có tốc độ lây lan nhanh qua đường truyền ngang và truyền dọc, gây chết hàng loạt từ 80% đến 90% tôm trong đầm chỉ sau 3–7 ngày bùng phát, đặc biệt vào các giai đoạn giao mùa khi nhiệt độ nước hạ dưới 26°C.

Tại sao tỷ lệ nhiễm bệnh ở hình thức nuôi quảng canh cải tiến lại cao hơn nuôi thâm canh? Năm 2018, diện tích tôm quảng canh cải tiến bị bệnh chiếm 86,7% tổng diện tích dịch bệnh toàn huyện (78,4 ha trên 90,4 ha). Nguyên nhân do đầm nuôi quảng canh có diện tích lớn, bờ bao khó khử trùng triệt để, phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước tự triều không qua xử lý và thiếu hệ thống sục khí kiểm soát môi trường.

Hiện trạng hệ thống xử lý nước thải của các hộ nuôi tôm tại Tiên Yên đang ở mức độ nào? Khảo sát thực địa trên 160 hộ nuôi tại 2 xã Hải Lạng và Đông Hải ghi nhận 100% cơ sở nuôi không có ao xử lý nước thải trước khi thải ra môi trường tự nhiên, đồng thời 90,6% hộ không có ao lắng xử lý nước cấp. Tình trạng này khiến nguồn nước sông bị ô nhiễm hữu cơ và làm tăng nguy cơ lây nhiễm chéo mầm bệnh giữa các đầm nuôi.

Những hạn chế chính khiến bảo hiểm nông nghiệp trong nuôi tôm chưa thể nhân rộng là gì? Theo kết quả thí điểm Quyết định số 315/QĐ-TTg, tỷ lệ bồi thường trong lĩnh vực thủy sản lên tới 306% (chi trả 669,5 tỷ đồng trên doanh thu phí 218 tỷ đồng), khiến các doanh nghiệp bảo hiểm chịu thua lỗ lớn. Ngoài ra, quy trình nuôi của người dân còn mang tính tự phát, khó giám sát rủi ro dịch bệnh và thiếu cơ chế tái bảo hiểm hỗ trợ từ Nhà nước.

Người nuôi tôm cần thực hiện biện pháp kỹ thuật nào để kiểm tra chất lượng tôm giống trước khi thả? Bên cạnh việc yêu cầu phiếu xét nghiệm âm tính PCR đối với các loại vi rút nguy hiểm (WSSV, AHPND, IHHNV), người nuôi cần thực hiện thử sốc độ mặn: đưa 40–50 cá thể tôm giống vào cốc nước hạ độ mặn đột ngột xuống 15‰ trong 30 phút. Tôm đạt tiêu chuẩn phải có tỷ lệ sống khỏe trên 90%, bơi ngược dòng và phản xạ nhanh.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện hiện trạng phát triển và lượng hóa rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm tại huyện Tiên Yên giai đoạn 2015–2018, chỉ ra diện tích nuôi đạt 1.215 ha và sản lượng 1.130 tấn nhưng luôn đối mặt nguy cơ dịch bệnh thường trực (90,4 ha bị bệnh năm 2018).
• Nhận diện chính xác 6 nhóm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, trong đó bệnh đốm trắng (WSSV - 37,50%) và hoại tử gan tụy cấp (AHPND - 25,63%) là hai tác nhân chính gây chết tôm hàng loạt lên đến 90%.
• Chỉ rõ các điểm nghẽn hạ tầng: 100% hộ thiếu ao xử lý nước thải, 90,6% thiếu ao lắng cấp nước, cùng 92,5% lao động chưa qua đào tạo chuyên ngành thủy sản.
• Đóng góp khung giải pháp đồng bộ 4 nhóm can thiệp (hạ tầng thủy lợi tách biệt, an toàn sinh học cấp hộ, kiểm định 100% con giống và thiết lập bảo hiểm nông nghiệp) với lộ trình thực hiện đến năm 2025.
• Kêu góp các cấp chính quyền và cộng đồng người nuôi tôm tại Quảng Ninh khẩn trương áp dụng quy chuẩn an toàn sinh học VietGAP, chuyển đổi phương thức nuôi sang thâm canh công nghệ cao nhằm bảo vệ nguồn sinh kế bền vững cho ngư dân ven biển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ HẢI NINH HIỆN TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ RỦI RO DỊCH BỆNH TRONG NUÔI TÔM TẠI HUYỆN TIÊN YÊN, TỈNH QUẢNG NINH Ngành: Nuôi trồng thủy sản Mã số: 8620301 Người hướng dẫn khoa học: 1. Trần Đình Luân 2. Kim Văn Vạn NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng 9 năm 2019 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Hải Ninh i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS. Kim Văn Vạn và TS.Trần Đình Luân đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Khoa Thủy sản - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ Tổng cục Thủy sản đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ Ủy ban nhân dân huyện Tiên Yên, các tổ chức, cá nhân và các hộ nuôi tôm trên địa bàn các xã Đông Hải và xã Hải Lạng; NCS. Trần Văn Tam - Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã giúp đỡ, cung cấp thông tin, số liệu trong luận văn nay. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn.

Hà Nội, ngày tháng 9 năm 2019 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Hải Ninh ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. v Danh mục bảng.

vi Trích yếu luận văn. vii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu đề tài.

Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận văn. Tổng quan tài liệu. Tổng quan nghiên cứu về quản lý rủi ro.

Khái niệm rủi ro. Quản lý rủi ro trong nông nghiệp. Phân loại rủi ro và vai trò của nghiên cứu rủi ro. Thực tiễn về quản lý rủi ro trong nông nghiệp.

Hiện trạng về nuôi và dịch bệnh trên tôm ở Việt Nam. Hiện trạng nuôi tôm ở Việt Nam giai đoạn 2010 -2018. Hiện trạng về dịch bệnh trên tôm nuôi ở Việt Nam. Hiện trạng về quản lý rủi ro dịch bệnh trong nuôi trồng thủy sản.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện khí hậu.

Điều kiện thủy văn. Thời gian nghiên cứu. Thời gian thực hiện luận văn. Thời gian thu thập số liệu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu kế thừa tài liệu. Phương pháp điều tra cơ sở nuôi.

Phương pháp phân tích và xử lý số liệu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Hiện trạng nuôi tôm và tình hình dịch bệnh trên địa bàn huyện Tiên Yên. Hiện trạng phát triển nuôi tôm ở huyện Tiên Yên.

Hiện trạng về rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm. Hiện trạng về quản lý rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm trên địa bàn huyện Tiên Yên. Hiện trạng quản lý rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm của cơ sở nuôi. Hiện trạng quản lý nhà nước về rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm.

Nguyên nhân xảy ra dịch bệnh. Giải pháp giảm thiểu những thiệt hại do rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm trên địa bàn huyện Tiên Yên. Giải pháp giảm thiểu rủi ro dịch bệnh đối với các cơ sở nuôi tôm. Giải pháp đối với cơ quan quản lý nhà nước.

Kết luận và kiến nghị. 53 Tài liệu tham khảo. 57 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BH Bảo hiểm BHNN Bảo hiểm nông nghiệp ĐBSH Đồng bằng sông Hồng ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐVTS Động vật thủy sản ĐVT Đơn vị tính DN Doanh nghiệp KT-XH Kinh tế - Xã hội NTTS Nuôi trồng thủy sản NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn NXB Nhà xuất bản RNM Rừng ngập mặn RR Rủi ro QL Quản lý QLRR Quản lý rủi ro TCTS Tổng cục Thủy sản TCT Tôm thẻ chân trắng UBND Ủy ban nhân dân VASEP Hiệp hội chế biến và xuất khẩu Thủy sản Viêt Nam v DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Các công cụ và chiến lược quản lý rủi ro trong nông nghiệp.

Ma trận đo lường rủi ro. Hiện trạng phát triển nuôi tôm Việt Nam giai đoạn 2010-2018. Hiện trạng diện tích tôm bị thiệt hại và dịch bệnh trên tôm nuôi ở Việt Nam giai đoạn 2013-2018. Phạm vi của bảo hiểm trong nông nghiệp.

Số hộ điều tra tại 02 xã Hải Lạng và xã Đông Hải huyện Tiên Yên. Hiện trạng nuôi tôm huyện Tiên Yên giai đoạn 2015-2018. Diện tích nuôi tôm huyện Tiên Yên giai đoạn 2015-2018. Hiện trạng số lượng lao động tham gia nuôi tôm trên địa bàn huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh.

Trình độ và kinh nghiệm của người lao động nuôi tôm trên địa bàn huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh. Quy mô diện tích đất nuôi tôm trên địa bàn huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh. Hiện trạng diện tích/ao nuôi tôm huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh. Ao chứa và xử lý nước thải trong nuôi tôm trên đ ịa bàn huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh.

Hiện trạng về diện tích tôm nuôi bị bệnh trên địa bàn huyện Tiên Yên giai đoạn 2015-2018. Tình hình thiệt hai do dịch bệnh theo đối tượng nuôi và phương thức nuôi trên địa bàn huyện Tiên Yên giai đoạn 2015-2018. Tỷ lệ rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm trên địa bàn huyện Tiên Yên trong giai đoạn 2015-2018. Kết quả điều tra tình hình cải tạo ao nuôi tôm.

Kết quả điều tra tình hình lấy nước và xử lý nước vào ao trước khi nuôi tôm. Kết quả điều tra về việc chọn và thả tôm giống. Kết quả điều tra về việc sử dụng thức ăn trong nuôi tôm. Kết quả điều tra về việc quản lý ao nuôi tôm.

41 vi TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Hải Ninh Tên luận văn: Hiện trạng và giải pháp quản lý rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm tại huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh. Ngành: Nuôi trồng thủy sản Mã số: 8620301 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Nuôi tôm có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là tại các địa phương ven biển Việt Nam. Xuất khẩu tôm là sản phẩm xuất khẩu chủ lực của ngành Thủy sản Việt Nam. Tôm (tôm sú và tôm thẻ chân trắng) được xác định là đối tượng nuôi chủ lực ở huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh.

Nghề nuôi tôm trên địa bàn huyện Tiên Yên trong giai đoạn 2015-2018 đã đạt được những thành quả nhất định: diện tích, sản lượng, năng suất đều tăng, tuy nhiên kết quả mang lại không ổn định. Hiện nay, nghề nuôi tôm trên địa bàn huyện đang phải đối mặt với không ít thách thức, khó khăn liên quan đến rủi ro dịch bệnh. Để đảm bảo nghề nuôi tôm trên địa bàn huyện Tiên Yên phát triển ổn định và bền vững thì cần có những nghiên cứu đánh giá hiện trạng rủi ro dịch bệnh và quản lý rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm trên địa bàn huyện Tiên Yên, từ đó đề xuất một số giải pháp giảm thiểu những thiệt hại do rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm. Sử dụng phương pháp nghiên cứu, thu thập các tài liệu thứ cấp thông qua các báo cáo, thông kế, tạp chí, đánh giá của các cơ quan chuyên môn, kết hợp với các phương pháp điều tra, khảo sát thực địa, thu thập các tài liệu sơ cấp, phỏng vấn 120 hộ nuôi tôm.

Sau khi phân tích, xử lý số liệu. Chúng tôi thu được một số kết quả: Nghề nuôi tôm trên địa bàn huyện Tiên Yên mang lại hiệu quả kinh tế cao, đã góp phần tích cực phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Đến năm 2018: Diện tích nuôi tôm đã tăng lên 1.215 ha, sản lượng đạt 1.130 tấn, năng suất đạt trung bình 0,93 tấn/ha. Tuy nhiên, nghề nuôi tôm trên địa bàn huyện Tiên Yên thường xuyên gặp về rủi ro dịch bệnh.

Rui ro dịch bệnh đã xảy ra ở cả tôm sú và tôm chân trắng và xảy rả ở tất cả các hình thức nuôi. Một số rủi ro dịch bệnh thừng gặp như: bệnh đốm trắng (WSSV), bệnh đầu vàng (YHV), bệnh hoại tử cơ quan tạo máu và cơ quan biểu mô (IHHNV), hội chứng chết sớm/bệnh hoại tử gan tụy cấp tính (EMS/ AHPND); một số các bệnh liên quan đến vi khuẩn và môi trường…. Tuy theo từng loại bệnh mà gây ra các mức độ thiệt hại khác nhau, trong đó bệnh đốm trắng gây ra tỷ lệ thiệt hai cao nhất. Dựa trên những phân tích hiện trạng về hiện trạng rủi ro dịch bệnh và quản lý rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm trên địa bàn huyện Tiên Yên, chúng tôi đưa ra một số giải pháp phòng, chống và giảm thiểu thiệt hại do rủi ro về dịch bệnh trong nuôi tôm như sau: vii (i) Đối với các cơ sở nuôi tôm cần thực hiện các giải pháp: Đầu tư cơ sở hạ tầng theo đúng quy trình kỹ thuật nuôi tôm; nâng cao kiến thức về công tác phòng, chống dịch bệnh; áp dụng quy trình nuôi tôm tiên tiến, thiết bị công nghệ cao vào sản xuất; thực hiện các giải pháp phòng, chống dịch bệnh tổng hợp; thực hiện đúng các quy định của cơ quan nhà nước về phòng, chống dịch bệnh; tham gia bảo hiểm rủi ro dịch bệnh.