CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC PHỐI HỢP GIỮA NHÀ TRƯỜNG, GIA ĐÌNH VÀ XÃ HỘI TRONG GIÁO DỤC HỌC SINH TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Mối quan hệ giữa gia đình, nhà trường phản ánh vai trò, trách nhiệm giữa gia đình với nhà trường trong việc cùng nhau giáo dục học sinh, đảm bảo trẻ em nhận được nhiều nhất từ trường học và hệ thống giáo dục. Trong thực tế, hoạt động giáo dục, học tập chỉ đạt hiệu quả khi có một môi trường tích cực: an ninh, thân thiện, được tiếp xúc với các nhà giáo dục, người thầy có trách nhiệm, yêu thương người học, có bạn bè yêu mến, sẻ chia… Đại đa số cha mẹ học sinh đều mong muốn con cái được nuôi dưỡng và học tập hiệu quả trở thành người có ích cho bản thân, gia đình và Tổ quốc. Vì vậy, sự phối kết hợp giữa nhà trường với gia đình là một yếu tố không thể thiếu.
Đã có nhiều công trình nghiên cứu về sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong giáo dục học sinh trong sách báo nước ngoài như: Tác giả J.Komenxki (1592-1670) là người nêu ra một hệ thống lý luận chặt chẽ về tằm quan trọng cùa mối quan hệ thống nhất giữa gia đình và nhà truờng đối với kết quà giáo dục trẻ.Komenxki đã khẳng định lòng ham học cùa trẻ không thề thiếu vắng sự kích thích từ phía bố mẹ và thầy cô: “Các bậc cha mẹ, giáo viên nhà trường, bản thân môn học, phương pháp dạy học phải thống nhất làm thức tỉnh và duy trì khát vọng học tập trong học sinh” [8]. Nhiều nhà giáo dục lỗi lạc của Liên Xô đã nhắn mạnh đến tầm quan trọng của sự phối hợp, hợp tác giữa nhà trường và gia đình trong việc thực hiện mục đích giáo dục những người công dân chân chính trong tương lai đối với nhà nước xã hội chủ nghĩa. Lịch sử giáo dục của nước ta rất chú trọng đến việc phối hợp giữa nhà trường với gia đình và xã hội trong việc giáo dục học sinh. Người xưa có câu: “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư”, có nghĩa là “Một chữ là thầy, nửa chữ (cũng) là thầy”.
Câu này nhắc nhở mỗi người về đạo thầy trò: sống ở đời “phải biết ơn người dìu dắt, dạy dỗ mình, dù chỉ là điều nhỏ nhất”. Đó là một trong những mục đích cao cả của giáo dục, của nhà trường, gia đình. Giáo dục là quá trình tác động tới thế hệ trẻ về tư tưởng, đạo đức, lý tưởng, hành vi nhằm hình thành niềm tin, động cơ, thói quen, thái độ ứng xử đúng đắn trong xã hội. Câu ca dao: “Con ơi muốn nên thân người, lắng tai nghe lấy những lời mẹ cha” thêm một lần nữa khẳng định quan điểm đúng đắn trên.
Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nhà giáo dục lớn của dân tộc, Bác đã nhấn mạnh đến vai trò của giáo dục: “Ngủ thì ai cũng như lương thiện. Tỉnh dậy, phân ra kẻ dữ hiền. Hiền, dữ đâu phải là tính sẵn. Phần nhiều do giáo dục mà nên” (trích Nhật ký trong tù).
Đặc biệt, Người luôn coi trọng việc kết hợp các hình thức giáo dục, không tuyệt đối hoá bất cứ một hình thức giáo dục nào. Tại hội nghị cán bộ Đảng trong ngành giáo dục tháng 6/1957 Bác căn dặn: "Giáo dục trong nhà trường chỉ là một phần, còn cần có sự giáo dục ngoài xã hội và trong gia đình, đã giúp cho việc giáo dục trong nhà trường tốt hơn. Giáo dục dù trong nhà trường có tốt mấy nhưng thiếu giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn" [18]. Luật Giáo dục 2019 quy định: “Nhà trường có trách nhiệm chủ động phối hợp với gia đình và xã hội để tổ chức hoặc tham gia các hoạt động giáo dục theo kế hoạch của nhà trường, bảo đảm an toàn cho người dạy và người học” [15].
9 Ba nhân tố: gia đình, nhà trường và xã hội đều mang một vai trò riêng nhất định, đó là: - Gia đình là tế bào của xã hội, nền tảng của mỗi quốc gia và là chỗ dựa vững chắc về mặt tinh thần, đồng thời cũng là kim chỉ nam để tránh những nhận thức lệch lạc từ phía phụ huynh trong việc giáo dục con trẻ. - Nhà trường là môi trường giáo dục chuyên nghiệp, không chỉ phát triển về kiến thức mà còn phải truyền tải cho trẻ những giá trị chuẩn mục của xã hội để trẻ trở thành những chủ nhân tương lai, những con người tri thức thật sự có đời sống tinh thần phong phú bên cạnh cuộc sống gia đình. - Xã hội là môi trường thực tế, giúp trẻ hoàn thiện một số kỹ năng cuộc sống, chi phối một phần rất lớn trong suy nghĩ và hành động của trẻ. Vì vậy, sự phối hợp của ba nhân tố trên là việc làm hết sức cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục nhân cách ở học sinh.
Giống như chiếc kiềng ba chân, đơn giản nhưng lại vững chắc và không thể thiếu bất kỳ chân nào. Trước đây cũng có một số đồ án đã tiến hành nghiên cứu, nhằm tìm biện pháp quản lý sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình như: - Tác giả Dương Văn Thạnh, trường Đại học sư phạm Thành phố Chí Minh nghiên cứu đề tài “Quản lý công tác phối hợp giữa nhà trường với cha mẹ học sinh ở các trường trung học cơ sở ở vùng nông thôn thị xã Bà Rịa” [27]. - Tác giả Nguyễn Xuân Ngọc, Đại học Thái Nguyên nghiên cứu về “Tổ chức phối hợp giữa nhà trường với gia đình trong giáo dục học sinh ở huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang” [20]. Đề tài “Quản lý sự phối hợp của nhà trường, gia đình và xã hội và xã hội trong việc hạn chế tình trạng bỏ học của học sinh trung học cơ sở ở các xã ven biển huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên” của Huỳnh Anh Vương - Trường Đại học Quy Nhơn [34].
Các công trình nghiên cứu đã khẳng định gia đình có tính quyết định trong việc giáo dục thế hệ trẻ và sự phối hợp giữa giáo dục nhà trường và giáo 10 dục gia đình là không thể thiếu trong quá trình giáo dục trẻ. Bởi lẽ gia đình có vị trí và vai trò hết sức to lớn trong việc hình thành và phát triển nhân cách của trẻ em. Giáo dục gia đình có tính xúc cảm hơn so với bất cứ môi trường giáo dục nào khác vì nó dựa trên tình yêu thương của cha mẹ đối với con cái và tình cảm quyến luyến tin cậy của con cái đối với cha mẹ, do đó giáo dục gia đình có khả năng lớn trong xây dựng tình cảm, niềm tin, tính cách con người, giáo dục gia đình còn mang tính ổn định, lâu bền. Khái niệm chính của đề án 1.
Công tác phối hợp giữa các lực lượng giáo dục Sự phối hợp là quá trình kết nối các hoạt động hỗ trợ, hợp tác lẫn nhau của các cán bộ giáo viên, viên chức, người lao động nhằm tổ chức thực hiện các nhiệm vụ cụ thể trong công tác. Sự phối hợp diễn ra trong suốt quá trình quản lý, từ xây dựng kế hoạch, đến việc tổ chức, chì đạo điều hành và kiểm tra kết quả. Sự phối hợp giữa các lực lượng giáo dục là sự thống nhất tác động giáo dục từ nhà trường, gia đình và xã hội được xem là vấn đề có tính nguyên tắc đảm bảo cho mọi sự giáo dục có điều kiện đạt hiệu quả tốt. Trong việc tổ chức kết hợp các lực lượng giáo dục, gia đình có vai trò và tác động vô cùng quan trọng, là trọng tâm của các sự kết hợp.
Giáo dục con cái trong gia đình không phải chi là việc riêng tư của bố mẹ, mà còn là trách nhiệm đạo đức và nghĩa vụ công dân của những người làm cha mẹ. Nó được xác định trong nhiều văn bản pháp luật ờ nước ta hiện nay như trong Luật Hôn nhàn và gia đình, Luật Bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em. gán với quan hệ máu mủ ruột thịt và tình yêu thương sâu sắc của ông bà, cha mẹ với con cái nền giáo dục gia đình mang tính xúc cảm mạnh mẽ, có khả năng cảm hóa lớn nhất. Công tác phối hợp giữa các lực lượng giáo dục là một khái niệm liên quan đến việc các tổ chức, cá nhân, và đội ngũ trong lĩnh vực giáo dục hợp tác 11 và làm việc cùng nhau để đảm bảo sự phát triển toàn diện và hiệu quả của hệ thống giáo dục Công tác phối hợp giữa trường tiểu học với gia đình là hoạt động xác lập trật tự, nền nếp cho việc trao đổi thông tin, kế hoạch, hiệp đồng các hành động, thao tác của trường tiểu học với gia đình để thống nhất các nỗ lực sư phạm và sự hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình giáo dục, dạy học tại trường tiểu học.
Công tác phối hợp giữa trường tiểu học (nhà trường) với gia đình là khâu không thể thiếu trong công tác chỉ đạo, quản lý giáo dục. Sự phối hợp này không chỉ đảm bảo cho việc quản lý học sinh chặt chẽ, mà còn nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục toàn diện ở cả trong và ngoài nhà trường. Công tác phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội là nhà trường, gia đình và xã hội có mối quan hệ hữu cơ, gắn bó trách nhiệm trong công tác giáo dục học sinh, trong đó nhà trường giữ vai trò chủ đạo thực hiện các quyết sách dạy học và giáo dục của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các chính sách giáo dục của Đảng và Nhà nước, thực hiện các nội dung, chương trình dạy học và giáo dục nhằm thục hiện mục tiêu giáo dục. Nhà trường có trách nhiệm giữ vai trò chủ đạo phối hợp các lực lượng giáo dục (trong đó có các lực lượng gia đình và cộng đồng).
Gia đình và cộng đồng là những chủ thể trong công tác phối hợp với nhà trường giáo dục học sinh, thống nhất với nhà trường về mụctiêu, nội dung, phương pháp giáo dục. Chủ động thực hiện các nội dung, biện pháp giáo dục phù hợp do nhà trường chủ đạo, yêu cầu. Gia đình, cộng đồng chủ động đề xuất với nhà trường các nội dung, kế hoạch phối hợp nhằm mang lại hiệu quả giáo dục cho con em ở cộng đồng và gia đình.