Chương 1: Cơ sở lý luận về việc quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa địa phương thông qua trải nghiệm cho học sinh trường Trung học cơ sở. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa địa phương thông qua trải nghiệm cho HS các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa địa phương thông qua trải nghiệm cho HS các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA ĐỊA PHƯƠNG THÔNG QUA TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.
Các khái niệm cơ bản 1. Quản lý Theo Nguyễn Quốc Chi và Nguyễn Thị Mỹ Lộc, quản lý là quá trình tác động có định hướng, chủ động của người lãnh đạo lên đối tượng quản lý, nhằm tối ưu hóa hoạt động và đạt mục tiêu tổ chức. Hiệu quả vận hành là đích đến của quá trình này. [13] Theo quan điểm của tác giả Trần Kiểm, việc điều hành hệ thống xã hội bao hàm sự tác động có chủ đích lên cộng đồng thành viên, nhằm mục đích tối ưu hóa hoạt động và đạt được hiệu quả mong muốn.
[29] Quản lý, trong bối cảnh tổ chức nhân sự, hàm ý một quá trình tác động có hệ thống, định hướng mục tiêu, tuân thủ nguyên tắc, nhằm kiến tạo giá trị cho tổ chức. Chủ thể điều hành tác động lên đối tượng quản lý, hướng tới thành tựu chung.Quá trình này đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tuân thủ quy luật khách quan. Hoạt động giáo dục Giáo dục (xã hội học theo nghĩa rộng) là một hoạt động có mục đích của xã hội, trong đó các khả năng giáo dục khác nhau tác động một cách có chủ ý và có hệ thống đến con người nhằm cải thiện hành vi của con người để hình thành cho họ những phẩm chất nhân cách [37]. Hoạt động giáo dục, xét theo nghĩa chuyên biệt, cấu thành một phần không thể thiếu trong tiến trình giáo dục toàn diện.
Quá trình này góp phần định hình hệ giá trị, lý tưởng sống, tư duy, hoài bão, tình cảm, thái độ, nhân cách, hành vi chuẩn mực, cũng như quan điểm chính trị – xã hội của mỗi cá nhân. Bao hàm trong đó là việc vun đắp đạo đức, ý thức lao động, thẩm mỹ, và vệ sinh cá nhân [37]. 8 Giáo dục (theo nghĩa hẹp) là một quá trình hình thành lý tưởng, kích thích cảm xúc, niềm tin, phẩm chất cá nhân, thái độ và hành vi thông qua các hoạt động và mối quan hệ có tổ chức nhằm tạo ra thái độ đúng đắn cho người có học. [49] Tóm lại, giáo dục, hiện tượng xã hội trọng yếu, hàm chứa bản chất kế thừa tri thức tích lũy.
Quá trình này truyền đạt kinh nghiệm, hiểu biết từ thế hệ trước đến thế hệ sau, qua đó phát triển và làm giàu vốn tri thức nhân loại. Sự kế thừa, phát triển và bổ sung kiến thức ấy là cốt lõi của giáo dục. - Theo nghĩa rộng nhất: hoạt động giáo dục là loại hình lao động đặcthù có hệ thống và có chủ đích, thông qua hình thức, nội dung và biện pháp tác động, giải quyết nhu cầu, khả năng của con người nhằm duy trì sự phát triển của xã hội và hoàn thiện các mối quan hệ trong xã hội là một loại hoạt động đặc thù trong xã hội loài người hướng tới. - Giáo dục trong phạm vi hẹp là hoạt động có kế hoạch, mục đích rõ ràng, diễn ra tại trường học.
Nhà giáo dục dẫn dắt, học sinh tự giác, tích cực lĩnh hội tri thức, kiến tạo thế giới quan, phẩm chất, nhân cách toàn diện, chuẩn bị cho đời sống lao động. Truyền thống văn hóa địa phương Dựa theo Từ điển Hán Việt [10, trang 519], "truyền" hàm nghĩa ban giao, "thống" chỉ mối liên hệ mật thiết. Do đó, truyền thống là những yếu tố văn hóa đặc thù được kế thừa xuyên suốt dòng chảy lịch sử. Nó là di sản quý báu, kết tinh tinh hoa văn hóa dân tộc, quốc gia hay vùng miền, được lưu giữ và phát huy qua các thế hệ.
Truyền thống văn hoá địa phương đóng vai trò cốt lõi, là biểu trưng tinh thần, thể hiện bản sắc văn hoá độc đáo, không thể thiếu của mỗi quốc gia. Những truyền thống văn hóa này đã được hình thành và khẳng định qua quá trình phát triển của mỗi quốc gia. Những truyền thống cũ bị loại bỏ, những truyền thống mới ra đời và sự tiến bộ được thực hiện. Trải nghiệm và hoạt động trải nghiệm Hoạt động này giúp học sinh tiếp xúc thực tiễn, trải nghiệm cảm xúc tích cực, vận dụng kiến thức, kỹ năng đa môn học để hoàn thành nhiệm vụ hoặc giải quyết vấn đề thực tế thuộc phạm vi nhà trường, gia đình và xã hội, phù hợp với từng độ tuổi.
Hoạt động này chuyển hoá trải nghiệm sống thành kiến thức và kỹ năng, nuôi dưỡng tiềm lực sáng tạo, tăng cường khả năng thích nghi của học sinh với tương lai. [9] Trải nghiệm từ góc độ sư phạm được hiểu theo nghĩa “trải nghiệm giáo dục là tổng thể những kiến thức, kỹ năng thu được trong khuôn khổ giáo dục, đào tạo chính quy”. Tri thức và kỹ năng thực tiễn, thu nhận ngoài phạm vi trường học, là những trải nghiệm quý báu. Trẻ em tích lũy chúng qua tương tác xã hội, tài liệu tham khảo và hoạt động thực tế, bổ sung cho kiến thức chính quy.
Quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa Xuất phát từ những khái niệm trên, tác giả cho rằng: “Quản lý giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh bao gồm việc các nhà quản lý nhắm mục tiêu và gây ảnh hưởng một cách có hệ thống, có mục đích đến các cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và những lực lượng vào việc giáo dục truyền thống văn hóa địa phương trong và ngoài nhà trường và thu hút sự chú ý của họ. Quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa địa phương thông qua trải nghiệm cho học sinh trường THCS Thông qua các hoạt động trải nghiệm, giáo dục văn hoá địa phương góp phần bồi dưỡng nhân cách học sinh. Dưới sự định hướng của nhà trường, các em chủ động tham gia đời sống xã hội, tích cực rèn luyện nhận thức, tình cảm, hành vi. Quá trình này nhằm vun đắp những giá trị văn hoá truyền thống tốt đẹp, hình thành thói quen ứng xử tích cực, phù hợp chuẩn mực đạo đức xã hội.
Việc trải nghiệm trực tiếp tạo điều kiện cho học sinh tiếp thu tri thức một cách sinh động, hiệu quả, góp phần xây dựng một thế hệ kế thừa và phát huy di sản 10 văn hoá dân tộc.Đây là quá trình dưới vai trò chủ đạo của giáo viên, học sinh biết giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống văn hóa địa phương trong cuộc sống, biết lựa chọn và loại bỏ những giá trị không còn phù hợp với điều kiện thực tiễn. Nói cách khác, đây là quá trình định hướng, chủ động của nhà quản lý trong việc ứng dụng các nguyên lý, phương pháp quản lý khoa học vào hoạt động trải nghiệm học sinh THCS. Mục tiêu hướng đến là giáo dục, bồi dưỡng nhận thức về bản sắc văn hoá dân tộc. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1.
Giáo dục truyền thống văn hóa địa phương cho học sinh Trung học cơ sở Mục đích của việc hình thành truyền thống văn hóa địa phương ở trường Trung học cơ sở là nhằm cung cấp cho học sinh những kiến thức, hiểu biết cơ bản về truyền thống văn hóa của dân tộc bản địa. Việc hình thành và phát triển khả năng tiếp cận, sử dụng, tiếp thu, học hỏi và vận dụng những kiến thức, truyền thống văn hóa địa phương của học sinh vào hoạt động hiện tại và tương lai của học sinh. Làm phong phú thêm nội dung giáo dục cụ thể ở các trường Trung học và góp phần hình thành học sinh như những con người mới được trang bị kiến thức và giáo dục để đáp ứng nhu cầu phát triển KT-XH. Quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa địa phương cho học sinh Trung học cơ sở Tác giả Nguyễn Hồng Phong (1999) “Văn hóa và phát triển”, in trong sách Những vấn đề văn hóa Việt Nam hiện đại, Lê Quang Trang- Nguyễn Trọng Hoàn tuyển chọn và giới thiệu, Nxb.
Giáo dục, Hà Nội, 1999. Tác giả Trần Ngọc Thêm (2010), đưa ra kiến thức, ý kiến tác phẩm “Truyền bá bản sắc văn hóa ở Việt Nam”, Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, “Quỹ Văn hóa Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục, 1997 tài trợ nghiên cứu văn hóa." [43] 11 “Bản sắc văn hóa Việt Nam” của Phan Ngọc (2012) Nhà xuất bản văn học “(Bản sắc văn hóa – HTP)” là tập hợp những nét văn hóa đã nảy sinh, tồn tại và phát triển trong suốt chiều dài lịch sử của đất nước. [35] Ngoài ra, còn có đề tài luận văn thạc sĩ (2016) của tác giả Phạm Đức Long: “Các biện pháp quản lý và phát triển hoạt động bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc tại các Trung tâm học tập cộng đồng huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La”. [30] Từ Trương Khánh Thành (2017): “Quản lý việc phát triển bản sắc văn hóa dân tộc thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường THPT Đại Từ, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên”.
Tác giả Hà Văn Toàn (2019) với đề tài "Quản lí hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bản, tỉnh Lào Cai”. Các tác giả Nguyễn Minh Tuấn, Lê Thị Quỳnh Lưu (2023) với đề tài " Quản lí hoạt động giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh THCS tỉnh Thái Nguyên”. Nhìn chung, công trình nghiên cứu khoa học trên xem xét truyền thống văn hóa từ nhiều khía cạnh, cả về lý luận và thực tiễn, đồng thời đưa ra những phương hướng, giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục, đào tạo trong công tác quản lý và hình thành truyền thống văn hóa vùng miền mà tôi đã đề xuất. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào đi sâu vào hoạt động giáo dục văn hóa truyền thống địa phương dưới góc độ đưa ra biện pháp cụ thể, thiết thực, có hệ thống để nâng cao hiệu quả công tác quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa địa phương thông qua trải nghiệm của học sinh các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
Những phát hiện trên là tài liệu tham khảo hữu ích để tác giả khám phá, nghiên cứu và nâng cao chất lượng bài viết của mình.